Dış ticaret ve ödemeler dengesi ✓

Genel Kültür Bölüm 6 Ders 6.2 Temel Ekonomi · İstihdam ve Dış Ekonomi

Dış ticaret ve ödemeler dengesi

Türkiye sabah evinde Brezilya kahvesi, öğleyi Çin yapımı bir telefonda, akşamı Almanya'dan ithal edilen bir otomobille geçiriyor — aynı anda yerli bir tekstil ürününü ABD'ye ihraç ediyor. Bu çift yönlü akışın muhasebesi: ödemeler dengesi.

Okuma süresi ≈ 14 dk

← Önce hatırla Bölüm 3'te GSYH formülünde X − M (net ihracat) terimini gördük. Bu ders o terimin içine giriyor: hangi ülkelerle ne kadar mal/hizmet alışverişi var, cari açık ne demek, bu açık nasıl finanse edilir. Ayrıca Bölüm 4'teki kur kavramı bu derste teknik anlam kazanır.

Üç ürün, üç ülke, bir ödemeler dengesi ✓

İstanbul'da bir kafede oturuyorsun. Önündeki kahve Brezilya'dan geldi — Türkiye yıllık 200 bin ton kahve ithal eder, neredeyse tamamı Brezilya, Vietnam, Kolombiya kaynaklı. Cebindeki akıllı telefon Çin'de üretildi (Apple veya Samsung olsa da çoğu komponent Çin); Türkiye 2024'te yaklaşık 12 milyar USD elektronik ürün ithal etti. Ama aynı dakikada Bursa'daki bir tekstil fabrikası tişört yüklemini İngiltere'ye gönderiyor — Türkiye 2025'te yaklaşık 273 milyar USD ihracat yaptı, otomotiv ve tekstil başı çekti.

Bu iki yönlü akışın tamamı — mal, hizmet, faiz, kâr, işçi dövizi, krediler, doğrudan yatırım — kayıt altına alınır. Bu kayda Ödemeler Bilançosu (Balance of Payments) denir; TCMB her ay açıklar. Bu bilançonun en önemli kalemi olan cari işlemler dengesi ise gazete manşetlerinde "cari açık 4 milyar dolar" diye gördüğün rakamdır.

Hiçbir ülke kendi kendine yetmez. Türkiye'nin enerjisi, hammaddesi, yüksek teknoloji ürünleri büyük ölçüde dışarıdan gelir; karşılığında otomotiv, tekstil, makine, gıda satar. Bu alışverişin net dengesi ekonominin sağlığının en önemli aynalarından biridir — ve bir bankacı bu aynayı her ay okumak zorundadır.

Bu dersin sonunda dört şey kazanmış olacaksın: (1) ihracat, ithalat ve dış ticaret dengesi tanımları + neden ticaret yaparız (karşılaştırmalı üstünlük); (2) ödemeler bilançosunun 4 hesabı (cari, sermaye, finans, rezerv); (3) cari açık nedir, neden tehlikeli olabilir, nasıl finanse edilir; (4) Türkiye'nin dış ticaret profili ve ana partnerleri.

Dış ticaretin iki yönü ✓

YÖN 01 — POZİTİF AKIŞ

İhracat (X)

→ Yurt içinden yurt dışına

Yurt içinde üretilen mal/hizmetin yurt dışına satışı. Döviz girişi sağlar, GSYH'ye artı katkı yapar.

Bursa'da üretilen otomobilin İtalya'ya satışı — Fiat'ın Türkiye fabrikasından Avrupa'ya gönderilen araçlar Türkiye'nin ihracatına eklenir.

YÖN 02 — NEGATİF AKIŞ

İthalat (M)

← Yurt dışından yurt içine

Yurt dışında üretilen mal/hizmetin yurt içine alınması. Döviz çıkışı yaratır, GSYH'ye eksi katkı yapar.

Rusya'dan alınan doğal gaz — Türkiye yıllık enerji ithalatının yaklaşık 70 milyar USD'si bu kalemdir; cari açığın en büyük kaynağı.

Dış Ticaret Dengesi

Bir ülkenin ihracat ile ithalat arasındaki farkıdır. X > M ise ticaret fazlası, X < M ise ticaret açığı vardır.

Türkiye uzun yıllardır dış ticaret açığı veren bir ülkedir: 2025'te ihracat ~273 milyar USD, ithalat ~365 milyar USD → açık ~92 milyar USD. Bu açığın temel sebebi enerji ve hammadde ithalatının yüksekliğidir; Türkiye'nin doğal gaz, petrol, ham çelik, ileri teknoloji ürünleri ithal etmesi gerekir.

Neden ticaret yaparız? Karşılaştırmalı üstünlük

1817'de İngiliz ekonomist David Ricardo şu basit gözlemi yaptı: bir ülke her şeyi ucuz üretebilse bile, en ucuz ürettiği şeye odaklanıp gerisini ticaretle alması daha kazançlıdır. Bu prensibe karşılaştırmalı üstünlük denir; modern serbest ticaret teorisinin temelidir.

RİCARDO ÖRNEĞİ — KARŞILAŞTIRMALI ÜSTÜNLÜK

İki ülke düşün: Türkiye ve Almanya. Her ikisi de tekstil ve otomobil üretebilir. 1 işçi-saatte üretilen miktarlar:

🇹🇷 Türkiye

Tekstil (tişört)10 adet/saat

Otomobil0,2 adet/saat

Otomobil maliyeti (tekstil cinsinden)50 tişört

🇩🇪 Almanya

Tekstil (tişört)8 adet/saat

Otomobil1 adet/saat

Otomobil maliyeti (tekstil cinsinden)8 tişört

Her ülkenin karşılaştırmalı üstünlüğü hangi üründedir?

✦ PEKİŞTİRME 01

"Türkiye'de bir otomobil 50 tişöte mal oluyor; Almanya'da 8 tişöte. İki ülke ticarete başladı." Bu durumda her iki ülke de kazanabilir mi, yoksa biri kaybeder mi?

İkisi de kazanır — bu serbest ticaretin sırrıdır

Türkiye'nin otomobil maliyeti 50 tişört (yüksek). Almanya'nın otomobil maliyeti 8 tişört (düşük). Eğer 1 otomobili 25 tişörte alıp satarlarsa: Türkiye 50 yerine 25 tişörte otomobil alıyor → kazançlı. Almanya 8 yerine 25 tişört alıyor → kazançlı. İkisi de kazanır. Ricardo'nun bulgusu: ticaret sıfır toplamlı oyun değildir; uzmanlaşma + değişim ikisini de zenginleştirir. Bu bugün Dünya Ticaret Örgütü'nün, AB'nin ve modern globalleşmenin felsefi temelidir.

Devletin elindeki engel araçları ✓

Tüm ülkeler serbest ticareti tam olarak uygulamaz. Yerli sanayiyi korumak, stratejik sektörleri ayakta tutmak, dış borç dengesi gibi sebeplerle bazı ürünlere engeller koyarlar. Bu engellere korumacılık (protectionism) denir. Üç ana araç:

Araç	Nasıl çalışır	Örnek
Gümrük (Tarife)	İthal ürüne ek vergi	İthal otomobile %50 ÖTV → fiyat artar, talep düşer
Kota	Sayısal sınır — yıllık X adet	Yıllık 100 bin ton şeker ithalatı sınırı
Sübvansiyon	Yerli üreticiye destek	Tarım üreticisine devlet desteği — yerel ürün ucuzlar, ithale göre rekabet eder

Türkiye 1996'da AB Gümrük Birliği'ne girdi; AB ülkelerine sanayi ürünlerinde gümrük yoktur. Tarım ve hizmetler bu Birlik'e dahil değildir. Dünya Ticaret Örgütü (WTO) çoklu ülke tarifelerini düzenler.

4 hesaplı bir muhasebe defteri ✓

Ödemeler Bilançosu

Bir ülkenin yurt dışıyla bir yıl içinde gerçekleştirdiği tüm ekonomik işlemlerin sistematik kaydı. Mal, hizmet, gelir, transfer, sermaye akımı dahil. TCMB her ay açıklar; 4 ana hesaba ayrılır.

1

Cari İşlemler Hesabı

Mal ihracat-ithalat farkı + hizmet (turizm, taşımacılık) + gelir (faiz, kâr, işçi dövizi) + karşılıksız transferler. Manşetlerin "cari açık" rakamı budur.

EN KRİTİK
HESAP

2

Sermaye Hesabı

Sermaye varlıklarının el değiştirmesi: göçmenlerin getirdiği/götürdüğü servet, patent/marka satışları, hibe sermaye transferleri. Türkiye'de hacmi küçüktür.

KÜÇÜK
HACİM

3

Finans Hesabı

Yatırım akımları: doğrudan yabancı yatırım (DYY), portföy yatırımı (hisse, tahvil), banka kredileri, kısa vadeli sıcak para. Cari açığın finansman kaynağı.

CARİ AÇIĞIN
FİNANSMANI

4

Rezerv Değişimi

TCMB'nin döviz rezervlerinin artması veya azalması. Diğer hesaplardan kalan farkı kapatır; bilançonun nihai dengesidir. Kriz dönemlerinde rezerv eriyebilir.

DENGE
KAPATICI

Çift kayıt mantığı gereği bu 4 hesabın toplamı teorik olarak sıfırdır: bir hesapta açık varsa diğerlerinde fazlayla dengelenir. Türkiye 2025'te ~25 milyar USD cari açık verdiyse, finans hesabından gelen yatırımlar + rezerv değişimi bu açığı kapatır.

Cari işlemler hesabının dört bileşeni

Cari hesap manşeti — sınavda ve günlük gazetelerde en sık geçen kalem — kendi içinde 4 alt kalemden oluşur. Aşağıdaki hesaplayıcıda her bir bileşeni ayrı ayrı ayarlayıp toplam dengeyi görebilirsin.

CARİ İŞLEMLER DENGESİ — BİLEŞEN AYARLAYICI (Milyar USD)

① Mal Dengesi (X − M)−90

② Hizmet Dengesi (turizm, taşıma)+50

③ Birincil Gelir Dengesi (faiz, kâr)−12

④ İkincil Gelir Dengesi (işçi dövizi, hibe)+2

CARİ İŞLEMLER DENGESİ

−50

Cari Açık · GSYH'nin yaklaşık %3,8'i

Slider'larla bileşenleri değiştirip toplam dengeye etkiyi görebilirsin. Türkiye 2025'te yaklaşık şu profili sergiledi: mal dengesi büyük açık (~−70), hizmet (turizm) büyük fazla (~+60), gelir (faiz/kâr çıkışı) küçük açık, transfer hafif fazla.

Neden bu kadar konuşuluyor? ✓

"Cari açık" Türkiye ekonomisinin kronik sorunlarından biridir. 1980'lerden bu yana çoğu yıl açık verir; bunun ana sebebi enerji ve teknoloji ithalatına bağımlılığıdır.

Cari Açık / GSYH	Yorum	Risk Düzeyi
`%0–2`	Yönetilebilir, normal	Düşük
`%2–4`	Dikkatli izleme gerek	Orta
`%4–6`	Yapısal sorun, finansman kritik	Yüksek
`%6+`	Sürdürülemez, kriz uyarısı	Çok Yüksek

Türkiye'nin cari açık/GSYH oranı yıllar içinde %2 (iyi yıl) ile %6 (kriz öncesi) arasında dalgalanır. 2011'de %9'a ulaştığı dönem ekonomide ciddi uyarı verdi; 2018-2019 daralmasında %1'in altına düştü (ekonomi soğudu, ithalat azaldı). 2024 yaklaşık %3 bandında.

Cari açık nasıl finanse edilir?

Açık veren ülke bunu üç yoldan kapatır:

Doğrudan Yabancı Yatırım (DYY): Yabancı şirketlerin Türkiye'de fabrika kurması, mevcut firmaları satın alması. Sağlam, uzun vadeli finansman.
Portföy yatırımı: Yabancıların hisse senedi, tahvil alması. Daha kırılgan — kötü haberde hızlı çıkar ("sıcak para").
Dış borçlanma + Rezerv kullanımı: Hazine eurobond ihraç eder, bankalar kredi alır, TCMB rezervi azalır. Sürdürülemez yöntem.

Türkiye uzun yıllar açığını ağırlıkla portföy ve borçla finanse etti — bu yüzden döviz krizlerine duyarlı oldu. DYY oranı düşük (yıllık ~10-15 milyar USD) olunca açığın finansmanı kırılgan kalır.

✦ PEKİŞTİRME 02

"Türkiye'nin cari açığı %5 GSYH iken doğrudan yabancı yatırım %0,5 GSYH. Diğer açık portföy yatırımı + dış borçla kapatılıyor." Bu durum hangi ekonomik kırılganlığı gösterir?

"Sıcak para" bağımlılığı + döviz kriz riski

DYY uzun vadeli ve istikrarlıdır (yabancı şirket fabrikayı bir günde söküp götüremez). Portföy yatırımı ve kısa vadeli dış borç ise kötü haberde hızlı çıkar. Cari açığın büyük kısmı portföyle finanse ediliyorsa: olumsuz haber → sermaye çıkışı → döviz talebi patlar → kur fırlar → enflasyon, faiz baskısı, kriz. Klasik "sudden stop" senaryosu (Türkiye 2018, Brezilya, Arjantin örnekleri). Çözüm: DYY artırma, ihracat çeşitlendirme, enerji ithalatı azaltma — ama hepsi uzun vadeli yapısal politika gerektirir.

Rakamlarla 2024 ✓

Gösterge	Türkiye (2024)	Yorum
İhracat (X)	~250 milyar USD	Otomotiv, tekstil, makine, kimya başı çekiyor
İthalat (M)	~340 milyar USD	Enerji, ara mal, makine, ham çelik ağırlıklı
Dış ticaret açığı	~−90 milyar USD	Hizmet (turizm) gelirleriyle bir kısmı dengeleniyor
Cari açık	~−40 milyar USD (%3 GSYH)	Hizmet fazlası mal açığını yarısı kadar telafi ediyor
Turizm geliri	~55 milyar USD	Dünyada ilk 5 ülke; cari açığın panzehiri
İhracat / İthalat oranı	`~%73`	"Kapsama oranı" — 1 dolar ithalata karşı 73 cent ihracat

Veriler TÜİK ve TCMB ödemeler dengesi tablolarına dayalı yaklaşık değerlerdir. Yıl sonu kesinleşir, aylar arasında dalgalanır.

Türkiye'nin ticaret partnerleri (yaklaşık 2024)

İhracatta ilk 5 ülke (her bir çubuk yıllık ihracatın yaklaşık payı):

DE

Almanya

~%9,5 / 23,8 milyar USD

US

ABD

~%6,5 / 16,5 milyar USD

IT

İtalya

~%5,2 / 13 milyar USD

GB

İngiltere

~%5,0 / 12,5 milyar USD

IQ

Irak

~%4,7 / 11,8 milyar USD

İthalatta ilk 5 ülke (kırmızı = döviz çıkışı):

RU

Rusya

~%14 / 47 milyar USD (enerji)

CN

Çin

~%13 / 44 milyar USD (ara mal)

DE

Almanya

~%7,8 / 26 milyar USD (makine)

US

ABD

~%6,5 / 22 milyar USD

IT

İtalya

~%5,0 / 17 milyar USD

Dikkat çekici nokta: Almanya, ABD, İtalya — üçü de hem ihracatta hem ithalatta ilk 5'te. Türkiye-AB ekonomik entegrasyonu tek yönlü değil, çift yönlü işliyor. Rusya ve Çin ise ağırlıklı olarak ithalat partneridir; Türkiye'nin karşılaştırmalı dezavantajı bu iki ülkeyle daha belirgin. Enerji bağımlılığı (Rusya) cari açığın yapısal omurgası.

Kurun yön etkisi ✓

Döviz kuru dış ticaret üzerinde doğrudan baskı kurar. TL değer kaybederse (devalüasyon/depresiasyon):

Etki	İhracata	İthalata
TL değer kaybeder (USD/TL ↑)	İhracat artar — Türk malı yabancıya ucuz gelir	İthalat azalır — yabancı ürün TL cinsinden pahalanır
TL değer kazanır (USD/TL ↓)	İhracat azalır — Türk malı pahalanır	İthalat artar — yabancı ürün ucuzlar

Türkiye'de TL'nin değer kaybetmesi cari açığı düşürebilir; ama aynı zamanda ithal hammadde maliyetini artırarak maliyet enflasyonunu kışkırtır (Bölüm 4'te gördük). Kur "iki ucu keskin bıçak"tır: ihracatçıya iyi, tüketiciye ve ithalatçı sanayiye kötü.

!

Yaygın Tuzaklar — 4 Klasik Karıştırma

1. Dış ticaret dengesi ≠ Cari işlemler dengesi

Yanlış: "Cari açık = ihracat eksi ithalat."
Doğru: Dış ticaret dengesi sadece mal ihracat-ithalat farkıdır. Cari işlemler dengesi ise mal + hizmet (turizm) + birincil gelir (faiz, kâr) + ikincil gelir (transfer) toplamıdır. Türkiye'de mal açığı ~90 milyar, ama hizmet fazlası ~50 milyar olduğu için cari açık ~40 milyarda kalır. Karıştırılırsa makroekonomik analiz yanlış çıkar.

2. Ticaret açığı = "Ülke fakir" değil

Yanlış: "Ticaret açığı veren ülke ekonomisi kötüdür, fazla veren iyidir."
Doğru: Açık verme = ithalatın ihracattan fazla olması. ABD onlarca yıldır dünyanın en büyük ticaret açığını verir, yine de en zengin ekonomilerden biridir; çünkü doları sermaye olarak tüm dünya kullanır. Türkiye'nin açığının kaynağı enerjidir; ABD'ninkinin kaynağı tüketim talep gücü. Açığın kaynağı ve finansman yapısı önemlidir, sadece işaret değil.

3. Devalüasyon her zaman ihracatı artırmaz

Yanlış: "TL değer kaybederse cari açık otomatik kapanır."
Doğru: Kısa vadede ihracat fiyatı yapışkandır (sözleşmeler önceden imzalı), ithalat hemen pahalanır → açık başta artar. Bu "J eğrisi etkisi"dir. Aylar geçtikçe ihracat hacmi artar, ithalat hacmi düşer ve denge düzelir. Ama ithal hammadde yoğunluğu yüksek bir ekonomide (Türkiye'de fason üretim, montaj sanayi) ihracat ürünlerinin maliyeti de artar — kazanç sınırlı kalabilir.

4. Karşılaştırmalı üstünlük ≠ Mutlak üstünlük

Yanlış: "Almanya tekstil ve otomobilde Türkiye'den daha verimliyse Türkiye ihraç edemez."
Doğru: Bu mutlak üstünlüktür. Ricardo'nun keşfi: önemli olan karşılaştırmalı (oransal) üstünlüktür. Almanya her ikisinde de mutlak üstün olsa bile, Türkiye'nin nispi olarak daha az kötü olduğu üründe (tekstil) uzmanlaşması ikisinin de yararınadır. Bu prensip serbest ticaretin temelidir; "biz Almanya'yla yarışamayız" düşüncesinin teorik olarak yanlış olduğunu gösterir.

✦ PEKİŞTİRME 03 · TUZAK SORUSU

"Türkiye 2024'te ihracat 250, ithalat 340 milyar USD; turizm geliri 55, dış faiz/kâr ödemesi −12, işçi dövizi +2 milyar USD." Cari işlemler dengesi kaç milyar USD?

−45 milyar USD (cari açık)

Cari Denge = Mal Dengesi + Hizmet Dengesi + Birincil Gelir + İkincil Gelir

• Mal Dengesi: 250 − 340 = −90
• Hizmet (turizm fazlası): +55
• Birincil Gelir (faiz/kâr çıkışı): −12
• İkincil Gelir (işçi dövizi vs): +2
• Toplam: −90 + 55 − 12 + 2 = −45 milyar USD

Tuzak: Sadece mal dengesini (−90) cari denge sananlar yanlış yapar. Türkiye'nin turizm fazlası mal açığının önemli bir kısmını telafi eder — bu yüzden cari açık dış ticaret açığından küçüktür.

Bankacının dış ticaret rolü ✓

Dış ticaret bankacılığın yüksek katma değerli alanıdır. Bir tişört Bursa'dan Manchester'a giderken arkasında 5 farklı banka işlemi vardır:

AKREDİTİF (LC)

Letter of Credit — güvence aracı

Alıcının bankası, satıcıya "mal yüklendi belgesi gelirse ödeme yapacağım" garantisi verir. Tarafların birbirini tanımadığı uluslararası ticarette güveni sağlayan ana araç. Türkiye'de banka, müşterisi adına LC açar; karşılığında komisyon ve BSMV (Bölüm 5) alır.

EXIMBANK

İhracat Kredi Bankası

Türk Eximbank, ihracatçılara düşük faizli kredi ve ihracat sigortası sağlar. 1987'de kurulmuş kamu bankasıdır; ticari bankalardan farkı kâr odaklı değil, ihracat teşviki odaklı çalışmasıdır. Bursa otomotiv yan sanayisinden Anadolu mobilya ihracatçısına kadar binlerce firma kullanır.

KAMBİYO

Döviz alış-satış marjı

Banka müşteriye dövizi satış kurundan satar, alış kurundan alır. Aradaki "makas" bankanın gelir kalemidir. Yüksek hacimli kurumsal müşterilerle marj küçük, perakende müşteride büyüktür. Türkiye'de TCMB resmi kurları, ticari bankalar kendi kurlarını günlük belirler.

İHRACAT KREDİSİ

Ön ihracat ve ihracat sonrası kredi

İhracatçı önce malzeme alıp ürün üretir (ön ihracat kredisi), sonra mal sevk edip alıcı ödeme yapana kadar bekler (ihracat sonrası finansman). Banka her iki aşamada da düşük faizli kredi sunar; karşılığında ihracat tahsilatı bankadan geçer. KKDF bu kredilerde %0'dır (Bölüm 5) — yatırım kredisi gibi teşvikli.

Mini Quiz · 4 Soru

Anlık geri bildirimli

01Türkiye'de Bursa'da üretilen otomobilin İtalya'ya satışı hangi kalemde sayılır?

Yurt içinde üretilip yurt dışına satılması = Türkiye'nin ihracatı. Yabancı para Türkiye'ye girer, GSYH'ye artı katkı (X bileşeni). Cevap B.

02Ödemeler bilançosunda turizm geliri hangi hesaba kaydedilir?

Turizm = sınır ötesi hizmet ihracatı. Cari işlemlerin hizmet alt kaleminde kayıtlanır. Türkiye'de yıllık ~55 milyar USD; cari açığın doğal panzehiri. Cevap C.

03"Karşılaştırmalı üstünlük" kavramını ortaya atan ekonomist kimdir?

David Ricardo 1817 "On the Principles of Political Economy and Taxation" eserinde karşılaştırmalı üstünlüğü formülleştirdi. Adam Smith mutlak üstünlüğü öne çıkardı; Ricardo mutlak değil göreli avantajın önemli olduğunu gösterdi. Cevap D.

04"TL değer kaybetti (USD/TL yükseldi)." Bunun klasik beklenen kısa vadeli etkisi nedir?

TL değer kaybetti → 1 USD daha fazla TL alır → Türk ürünü yabancıya daha ucuz görünür → ihracat artar. Yabancı ürün TL cinsinden pahalanır → ithalat azalır. Klasik kur etkisi. (J eğrisi nedeniyle kısa-orta vadede etki gecikir, ama yön budur.) Cevap A.

Özet — Aklında Tut

İhracat (X) döviz girişi, GSYH+ ; İthalat (M) döviz çıkışı, GSYH−. Türkiye 2024: ~250 / ~340 milyar USD.
Karşılaştırmalı üstünlük (Ricardo): her ülke nispi olarak daha iyi olduğu üründe uzmanlaşırsa ikisi de kazanır. Mutlak üstünlük gerekli değildir.
Korumacılık 3 araç: gümrük (tarife), kota, sübvansiyon. Türkiye 1996'dan beri AB Gümrük Birliği'nde — sanayi ürünlerinde gümrük yok.
Ödemeler Bilançosu 4 hesap: ① Cari işlemler ② Sermaye ③ Finans ④ Rezerv değişimi. Toplam teorik olarak sıfır.
Cari işlemler dengesi = Mal + Hizmet + Birincil Gelir + İkincil Gelir. Manşetlerin "cari açık" rakamı bu.
Türkiye cari açığı kronik: ana sebep enerji ithalatı. /GSYH oranı %2-4 normal, %6+ tehlikeli. 2024 ~%3.
Cari açık finansmanı 3 yol: DYY (sağlam), portföy (kırılgan, sıcak para), borç+rezerv (sürdürülemez).
TL değer kaybı ihracatı ucuzlatır, ithalatı pahalandırır → açık kapanır; ama maliyet enflasyonu kışkırtır. "İki ucu keskin bıçak."
Bankacı için: akreditif (LC), Eximbank, kambiyo işlemleri, ihracat kredisi (KKDF %0) — dış ticaret yüksek katma değerli alandır.

Dış Ticaret ve Ödemeler Dengesi