Bölüm 2 Değerlendirme · Ünite 12.6

Einstein 1905'te "Mucize Yıl"da 4 makale yayımladı; E=mc² ve Özel Görelilik bu makalelerden ikisidir. Bern Patent Ofisi memuru iken 26 yaşında. Genel Görelilik 1915 — özelden 10 yıl sonra. 1921 Nobel'i fotoelektrik etki için, görelilik için DEĞİL. Cevap B.

Marie Curie 2 Nobel: 1903 Fizik (Pierre + Becquerel ile) + 1911 Kimya (tek başına, radyum). İlk kadın Nobel + ilk 2 farklı dalda Nobel. Polonyom (1898, vatanı Polonya'ya ithafen) ve Radyum keşfi. Curie ailesi: 4 kişi 5 Nobel — Marie 2 + Pierre 1 + kızı Irène & damadı Frédéric Joliot-Curie 1935 Kimya. Cevap D.

Heisenberg 1927'de Belirsizlik İlkesini ortaya koydu — bir parçacığın konumunu ve momentumunu aynı anda kesin ölçemezsiniz. 1932 Fizik Nobel. Kuantum üçlüsü: Planck (1900) → Bohr (1913) → Heisenberg (1927). Schrödinger (1926) dalga denklemi. Einstein \"Tanrı zar atmaz\" diyerek itiraz etti. Cevap C.

4 Maxwell Denklemi 1864'te James Clerk Maxwell (İskoç) tarafından yayımlandı, elektromanyetizmanın matematiksel temelidir. "Işık = elektromanyetik dalga" öngörüsü fizik tarihinin en zarif öngörülerinden. Klasik fiziğin son büyük başarısı. Einstein'ın özel göreliliği Maxwell denklemleri Newton mekaniğiyle çeliştiği için doğdu. Cevap A.

Doğru sıra: Dalton (1803) → Thomson (1897) → Rutherford (1911) → Bohr (1913) → Schrödinger (1926). Demokritos (M.Ö. 400) "atomos" fikrini 2.300 yıl önce ortaya attı. Thomson elektronu keşfetti. Rutherford altın yaprak deneyiyle çekirdeği buldu. Bohr yörüngeli model. Schrödinger kuantum modeli — bugün de geçerli. Cevap B.

Mendeleyev (Rus, 1834–1907) 1869'da 63 elementi atom kütlesine göre düzenleyerek periyodik tabloyu yarattı. Boş yerler bıraktı, henüz keşfedilmemiş elementlerin özelliklerini önceden tahmin etti — galyum, germanyum, skandiyum sonradan keşfedildi. Modern tablo atom numarasına göre (Moseley 1913). Mendelevyum (Md, 101) ona ithafen. Mendel ≠ Mendeleyev — farklı kişiler! Cevap C.

Charles Darwin (1809–1882) 1859'da "On the Origin of Species" eseriyle doğal seçilim teorisini sundu. Beagle yolculuğu (1831–1836), Galapagos ispinozları. Wallace ile bağımsız: Linnean Society'de 1858'de birlikte sundular. \"İnsanın Türeyişi\" (1871). Westminster Abbey'de Newton'un yanına defnedildi. Lamarck (1809) evrim fikrini ilk öne süren ama mekanizmayı yanlış formüle eden kişi. Cevap D.

DNA çift sarmalı 25 Nisan 1953 Nature dergisi · Watson + Crick. Rosalind Franklin'in (1920–1958) "Foto 51" X-ışını fotoğrafı kritik rol oynadı. 4 baz çifti: A-T ve G-C. Franklin 37 yaşında yumurtalık kanserinden öldü (1958), Nobel ölülere verilmediği için 1962 Nobel'i Watson+Crick+Wilkins aldı — pek çok bilim tarihçisi haksızlık sayar. Cevap B.

Alexander Fleming (İskoç, 1881–1955) 1928'de penicilini tesadüfen keşfetti. Tatilden döndüğünde Petri kabında küflü mantarın (Penicillium notatum) bakterileri öldürdüğünü gördü. İlk modern antibiyotik. Florey ve Chain (Oxford) 1940-1945 kütle üretimi. 1945 Nobel Tıp. 2. Dünya Savaşı'nda milyonlarca yaralı askeri kurtardı. Pasteur (1822-1895) mikrobiyolojinin babası ama penicilini bulmadı — kuduz, şarbon aşıları. Cevap A.

Mendel = bezelye genetiği (1865, biyoloji); Mendeleyev = periyodik tablo (1869, kimya). Gregor Mendel (1822–1884): Avusturyalı keşiş, Brno manastırı. 7 yıl bezelye deneyleri (~28.000 bitki). 2 yasa: Ayrılma + Bağımsız Dağılım. 3:1 oranı. 1900'de yeniden keşfedildi. Dmitri Mendeleyev (1834–1907): Rus kimyager. 1869 periyodik tablo. Boş yerleri tahmin etti. İsimleri benzer ama farklı kişiler — sınav klasiği tuzak. Cevap C.

Uzay Çağı 4 Ekim 1957 Sputnik 1 ile başladı. Sovyetler Birliği'nin ilk yapay uydusu — 84 kg, basketbol topu büyüklüğünde, 4 anteni olan metal küre. R-7 Semyorka roketi ile fırlatıldı (Bayqoñır Kozmodromu). 21 gün \"bip-bip\" sinyalleri yayımladı. "Sputnik şoku": 29 Temmuz 1958'de NASA kuruldu. ABD eğitim sistemi reformdan geçti. Sputnik 2 (3 Kasım 1957): Laika köpeği — uzaya çıkan ilk canlı. Cevap B.

Apollo 11: Armstrong (komutan), Aldrin (Ay modülü pilotu), Collins (komuta modülü). 20 Temmuz 1969 Sakinlik Denizi'ne iniş. Armstrong Ay'a ayak basan ilk insan; Aldrin 19 dk sonra ikinci; Collins Ay'a İNMEDİ — Columbia'da yörüngede bekledi. \"Bir insan için küçük adım, insanlık için dev sıçrama.\" Saturn V (110 m, 3.000 ton). Ay'da 21 sa 36 dk, 21.5 kg taş. Apollo 17 (Aralık 1972) son Ay görevi. Toplam 12 ABD'li erkek Ay'a ayak bastı. Cevap D.

Plüton 24 Ağustos 2006 IAU Prag Kongresi'nde "cüce gezegen" statüsüne indirildi. Güneş Sistemi 9'dan 8 gezegene düştü. 3 gezegen koşulu: 1) Güneş etrafında dönmek, 2) Küresel olmak, 3) Yörüngesini "temizlemiş" olmak. Plüton 3. şartı sağlamadı (Kuiper kuşağında benzer cisimler var: Eris, Makemake, Haumea). 1930'da Clyde Tombaugh keşfetti, 76 yıl gezegendi. 8 Gezegen: Merkür, Venüs, Dünya, Mars (kayalık) + Jüpiter, Satürn, Uranüs, Neptün (gaz/buz devleri). Cevap A.

Artemis II 1-10 Nisan 2026'da gerçekleşti. 4 astronot: Reid Wiseman (komutan), Victor Glover (ilk siyah erkek Ay'a), Christina Koch (ilk kadın Ay'a), Jeremy Hansen (Kanada CSA). Apollo 17 (Aralık 1972)'den beri 54 yıl sonra ilk insanlı uçuş. Apollo 11'den temel fark: Artemis II Ay'a İNMEDİ — Ay etrafında uçtu (flyby). SLS roketi + Orion uzay aracı (\"Integrity\"). Kennedy Uzay Merkezi (Florida). 10 Nisan 2026 Pasifik'e iniş. Artemis IV (2028) — Apollo'dan sonra ilk Ay'a iniş hedefi. Türkiye Artemis Anlaşmaları'nı 2024'te imzaladı (63 ülkeden biri). Cevap C.

JWST 25 Aralık 2021'de Ariane 5 ile fırlatıldı, Lagrange L2 noktasında (Dünya'dan 1.5 milyon km). 6.5 m altın kaplı ana ayna (Hubble: 2.4 m). Kızılötesi gözlem — evrenin en eski galaksilerini görür, Big Bang'ten 200 milyon yıl sonrasına kadar. Hubble (1990) görünür/ultraviyole ışıkta gözlem yapar — Dünya yörüngesinde. JWST keşifleri (2022-2026): ilk galaksilerin beklenenden hızlı yıldız üretimi, exoplanet atmosferlerinde su/CO₂/metan. Cevap B.

TUA 13 Aralık 2018'de Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın kararnamesiyle kuruldu. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'na bağlı, merkez Ankara. Öncesi: 1985 TÜBİTAK Uzay, 1994 Türksat 1A (Ariane arızası) + Türksat 1B (başarılı), 2003 BİLSAT-1, 2011 RASAT (ilk yerli yer gözlem), Göktürk-1/2/3 (askeri). TUA görevleri: Milli Uzay Programı'nı hazırlamak, uluslararası işbirliklerini koordine etmek, Türkiye'yi uzay alanında temsil etmek. NASA-bağlı DEĞİL. Cevap D.

Milli Uzay Programı 9 Şubat 2021 Erdoğan tarafından "Gökyüzüne Bak Ay'ı Gör" sloganıyla ilan edildi. 10 hedef · 2022-2030 stratejisi. 10 Hedef: 1) Ay'a sert iniş (AYAP-1 Cumhuriyet 100. yıl, AYAP-2 yumuşak iniş 2028), 2) Yeni nesil uydu markası, 3) Bölgesel konumlama-zamanlama (yerli GPS), 4) Uzay limanı, 5) Uzay havası, 6) Astronomik gözlem, 7) Uzay sanayi ekosistemi, 8) Uzay teknoloji geliştirme bölgesi (ODTÜ), 9) Nitelikli insan kaynağı, 10) Türk vatandaşının uzaya gönderilmesi. İlk gerçekleşen: 10. hedef — Gezeravcı 19 Ocak 2024. Mars hedefi YOK. Cevap B.

Alper Gezeravcı 19 Ocak 2024 Ax-3 görevi · SpaceX Falcon 9 + Crew Dragon · ISS · 14 gün ISS'te + 21 gün toplam uzayda · 13 deney. 2 Aralık 1979 Mersin/Silifke. Türk Hava Kuvvetleri Albay Hava Pilot, F-16 pilotu. Hava Harp Okulu Elektronik Mühendisliği. Ax-3 mürettebatı 4 kişi: López-Alegría (komutan, ABD/İspanya), Villadei (İtalya), Wandt (İsveç), Gezeravcı. Hava şartları nedeniyle dönüş 7 Şubat'a ertelendi, 9 Şubat 2024 Atlas Okyanusu'na iniş. \"İstikbal göklerdedir.\" 12 Eylül 2024 Türk Hava Kuvvetleri Uzay Komutanlığı + TUA Yönetim Kurulu Üyesi. Cevap A.

Atasever 8 Haziran 2024 Galactic 07 görevi · Virgin Galactic VSS Unity · Spaceport America (New Mexico) · YÖRÜNGE ALTI uçuş (90 km, 3 dk mikrogravite) · 7 deney. Görev türü farkı (kritik!): Gezeravcı = yörünge görevi (orbital, ISS, 14 gün). Atasever = yörünge altı görevi (suborbital, 90 km, ~1.5 saat). 12 Ağustos 1992 Ankara. Bilkent EE + UC Irvine fotonik. ROKETSAN'da 5 yıl Aviyonik Sistem Mühendisi. Ax-3'te Gezeravcı'nın yedeği — başarılı görev sonrası TUA-Axiom anlaşması gereği yörünge altı uçuş hakkı verildi. Filistin halkına saygı için kefiye götürdü. Galactic 07 VSS Unity'nin son ticari uçuşuydu. Cevap C.

Doğru sıra: (c) Sputnik — 4 Ekim 1957 → (a) Apollo 11 — 20 Temmuz 1969 → (d) Plüton cüce gezegen — 24 Ağustos 2006 → (b) TUA kuruldu — 13 Aralık 2018 → (e) Gezeravcı — 19 Ocak 2024. Yani c → a → d → b → e. Cevap B. Sınav stratejisi: Bu beş tarih ezberlenmeli — 1957 / 1969 / 2006 / 2018 / 2024. İç gözlem: Türkiye uzaya geç başladı (TUA 2018) — Sputnik'ten 61 yıl sonra. Ama Gezeravcı (2024) ile hızlı bir başlangıç yaptı. Diğer önemli tarihler: 9 Şubat 2021 Milli Uzay Programı, 15 Nisan 2023 İMECE, 8 Haziran 2024 Atasever, 1-10 Nisan 2026 Artemis II.