Açılan yazdırma penceresinde Hedef: “PDF olarak kaydet” seçip Kaydet’e basın. Pencere kapandıysa:
BASH · BANKA SINAVINA HAZIRLIK

Cumhuriyet & Çağdaş Türk Edebiyatı

Genel Kültür · Başlangıç Seviye
Genel Kültür Kültür & Sanat 13.3 Cumhuriyet → Çağdaş
Konu 13 · Bölüm 1 · Edebiyat

Cumhuriyet & Çağdaş Edebiyat

Nazım Hikmet'in özgür şiirinden Orhan Veli'nin Garip akımına, Sait Faik'in öykülerinden Yaşar Kemal'in İnce Memed'ine, Tanpınar'ın Saatleri Ayarlama Enstitüsü'nden Orhan Pamuk'un 2006 Nobel'ine — Cumhuriyet'in 100 yıllık edebiyatı.

Cumhuriyet Edebiyatının Damarları (1923 →)

Cumhuriyet Edebiyatı: 100 Yıllık Süreç

29 Ekim 1923 Cumhuriyet'in ilanı ile başlayan süreç, edebiyatta da tam bir dönüşüme yol açtı. Atatürk Devrimleri (Latin alfabesi 1928, Dil Devrimi 1932 TDK), Cumhuriyet ideolojisi, halkçılık, modernleşme edebiyatın temel motivasyonu oldu.

Cumhuriyet edebiyatının evreleri: 1) 1923-1940 — Kuruluş Dönemi: Beş Hececiler, Yedi Meşaleciler, Memleket edebiyatı, Yakup Kadri, Reşat Nuri, Halide Edip. 2) 1940-1960 — Toplumcu Gerçekçilik & Garip: Nazım Hikmet, Sabahattin Ali, Yaşar Kemal, Orhan Kemal · Garip Akımı (Orhan Veli) · Sait Faik · Cahit Sıtkı. 3) 1960-1980 — İkinci Yeni & Modernizm: İkinci Yeni (Cemal Süreya, Edip Cansever), Tanpınar, Necip Fazıl, Cemil Meriç. 4) 1980-2010 — Postmodern & Çağdaş: Orhan Pamuk, Adalet Ağaoğlu, Latife Tekin, Bilge Karasu, Murathan Mungan. 5) 2010 sonrası — Çağdaş: Hakan Günday, Ahmet Ümit, Murat Menteş, Elif Şafak.

Cumhuriyet edebiyatının ana temaları: Anadolu insanının dramı (toprak, yoksulluk, kentleşme), bireyin iç dünyası (modernizm), tarih ve kimlik sorgulaması, kadın hakları, sınıf çatışması, dil arayışı.

Şiir akımları: 1) Beş Hececiler (1922 sonrası — hece vezni). 2) Yedi Meşaleciler (1928 — Batı esinli). 3) Garip Akımı (1941, Orhan Veli). 4) Toplumcu Gerçekçi şiir (Nazım Hikmet kuşağı). 5) Hisarcılar (1950 sonrası — gelenekçi). 6) İkinci Yeni (1955-1965 — soyut). 7) 1980 Kuşağı.

Beş Hececiler, Yedi Meşaleciler, Garip, İkinci Yeni

★ Beş Hececiler · Hece Vezninin Zaferi (1922)

Beş Hececiler Faruk Nafiz · Yusuf Ziya · Halit Fahri · Enis Behiç · Orhan Seyfi · Anadolu Romantizmi

  • Beş Hececiler: 1922'den itibaren ortaya çıkan, Millî Edebiyat'ın "hece vezni" tezini benimseyen 5 şair. Anadolu romantizmi, halk şiiri etkisi, sade Türkçe.
  • Üyeleri:
    • Faruk Nafiz Çamlıbel (1898-1973): En ünlüsü. "Han Duvarları" (1926) — Türk edebiyatının en sevilen halk şiirlerinden. Anadolu yolculuğu, halk tipleri. \"Garibim namıma Kerem diyorlar / Aslı'mı el almış haram diyorlar\". Kayseri/Kozaklı.
    • Yusuf Ziya Ortaç (1895-1967): \"Şair Akşam\".
    • Halit Fahri Ozansoy (1891-1971): \"Cenk Duyguları\".
    • Enis Behiç Koryürek (1893-1949): \"Miras\".
    • Orhan Seyfi Orhon (1890-1972): \"Fırtına ve Kar\". Mizah dergisi \"Akbaba\" yazarı.
  • Önemi: Cumhuriyet'in ilk şiir kuşağı. Hece vezninin Türk şiirine yerleşmesini sağladılar. Anadolu insanı, halk hayatı, Kurtuluş Savaşı temaları.
★ Yedi Meşaleciler · Batı Esini (1928)

Yedi Meşaleciler Sabri Esat · Ziya Osman · Vasfi Mahir · Yaşar Nabi · Muammer Lütfi · Cevdet Kudret · Kenan Hulusi

  • Yedi Meşaleciler: 1928'de \"Yedi Meşale\" antolojisi etrafında toplanan 7 genç şair. \"Memleket edebiyatı durağanlaşmıştır\" eleştirisi. Batı edebiyatına dönmeyi savundular.
  • Üyeleri: Sabri Esat Siyavuşgil, Ziya Osman Saba, Vasfi Mahir Kocatürk, Yaşar Nabi Nayır, Muammer Lütfi Bahşi, Cevdet Kudret Solok, Kenan Hulusi Koray.
  • Önemli isim — Ziya Osman Saba (1910-1957): \"Sebil ve Güvercinler\" şiir kitabı. İstanbul'a, çocukluğa, yoksul mahallelere dair melankolik şiirler. \"Geçen Zaman\" en bilinen şiiri.
  • Yaşar Nabi Nayır: \"Varlık\" dergisini 1933'te kurdu — Cumhuriyet edebiyatının en uzun ömürlü dergisi. Türk edebiyatına en çok yeni yazar kazandıran dergi.
★ Toplumcu Gerçekçi Şiir · Türk Modern Şiirinin Devrimcisi

Nazım Hikmet Ran (1902-1963) "Memleketimden İnsan Manzaraları" · Serbest Nazım · Sürgün Şair

YAŞAM
15 Ocak 1902 Selanik — 3 Haziran 1963 Moskova
ÖZELLİK
Türk modern şiirinin devrimcisi · serbest nazım
  • Nazım Hikmet: 15 Ocak 1902 Selanik. Asıl adı Mehmet Nâzım. \"Hikmet\" mahlas. Babası Hikmet Bey (Hariciye memuru), annesi ressam Celile Hanım. Bahriye Mektebi'nde okudu ama hastalık nedeniyle ayrıldı. 1921'de Sovyetler Birliği'ne gitti — Bolşevik Devrimi'ni inceledi. Marksizm-Leninizm'le tanıştı.
  • Şiir devrimi: Türk şiirine "serbest nazım"ı (vezinsiz, kafiyesiz) getirdi. Vladimir Mayakovski'den etkilendi. Hece ve aruz vezninin egemen olduğu Türk şiirinde yeni bir çağ açtı.
  • Hapis hayatı: 1938'de \"askeri ayaklanma çıkarmaya teşvik\" suçlamasıyla 28 yıl 4 ay hapse mahkum edildi. Bursa Cezaevi'nde 12 yıl yattı. 1950 affı ile özgür kaldı ama askeri görev tehdidi nedeniyle 1951'de Romanya üzerinden SSCB'ye kaçtı. 25 Temmuz 1951'de Türk vatandaşlığı iptal edildi. 5 Ocak 2009'da Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlığı iade edildi (vefatından 46 yıl sonra).
  • Önemli eserleri:
    • "835 Satır" (1929): İlk şiir kitabı. \"Bahri Hazer\" (Hazar Denizi) şiiri.
    • "Jokond ile Si-Ya-U" (1929): Mona Lisa'nın hikayesi.
    • "Memleketimden İnsan Manzaraları" (1939-1950): Hapiste yazdığı 17.000 dizelik destan. Türkiye'nin sosyolojik panoraması. \"Yeryüzünde insanlığın en büyük epik şiirlerinden\" kabul edilir.
    • "Kuvâyi Milliye Destanı" (1939-41): Kurtuluş Savaşı destanı. Hapiste yazdı.
    • "Şeyh Bedreddin Destanı" (1936): 15. yy halk isyanı kahramanı.
    • "Saat 21-22 Şiirleri" (1945-50): Eşi Piraye'ye hapisten yazdığı şiirler.
    • \"Kemal Tahir'e Mahpushaneden Mektuplar\", \"Bursa Cezaevinden Vâ-Nû'lara Mektuplar\".
  • Tema: İnsanlık, sosyalizm, vatan, aşk, yoksulluk, savaş. Marksist dünya görüşü. Türk halkını sevgiyle işler.
  • Vefatı: 3 Haziran 1963 Moskova'da kalp krizinden vefat etti. Mezarı Moskova Novodeviçi Mezarlığı'nda.
  • Etki: 50+ dile çevrildi. UNESCO 2002'yi \"Nazım Hikmet Yılı\" ilan etti (100. doğum yıldönümü). Türk edebiyatının uluslararası en bilinen şairi (Pamuk'tan önce).
★ Nazım Hikmet · "Memleketimden İnsan Manzaraları"
Yaşamaya Dair
15 Ocak 1902 — 3 Haziran 1963 · Selanik — Moskova
Yaşamak şakaya gelmez,
büyük bir ciddiyetle yaşayacaksın
bir sincap gibi mesela,
yani, yaşamanın dışında ve ötesinde hiçbir şey beklemeden,
yani bütün işin gücün yaşamak olacak.
Türk Modern Şiirinin Devrimcisi · UNESCO 2002 Nazım Hikmet Yılı
★ Garip Akımı · Şiirde Devrim (1941)

Orhan Veli (1914-1950) · Oktay Rifat · Melih Cevdet "Garip" Manifestosu · Şiirin Sokağa İnişi

  • Garip Akımı (1941): Orhan Veli, Oktay Rifat, Melih Cevdet'in birlikte yazdığı \"Garip\" şiir kitabıyla başlayan akım. Türk şiirinde radikal bir devrim.
  • Manifesto: Şiirden vezin, kafiye, sanatlı imaj, edebî mecazlar atılacak. Şiir günlük dilden, sıradan insanın hayatından doğacak. Mizah, ironi, alaycılık. \"Anlatmak yerine söylemek\".
  • Orhan Veli Kanık (1914-1950): İstanbul Beykoz. Galatasaray Lisesi. Edebiyat fakültesi. Çalıştığı PTT'de Romen kralı temsiline yetişmek için koşarken bir çukura düşüp 36 yaşında öldü. \"Garip\" (1941), \"Vazgeçemediğim\" (1945), \"Destan Gibi\" (1946). \"İstanbul'u Dinliyorum\" (NB: Yahya Kemal'in değil, Orhan Veli'nin şiiri!), \"Anlatamıyorum\", \"Kuyruklu Şiir\". "Yaprak" dergisi 1949.
  • Oktay Rifat Horozcu (1914-1988): Trabzon. Hukuk fakültesi. Garip sonrası bireysel yola çıktı. \"Perçemli Sokak\" (1956) ile İkinci Yeni'ye yaklaştı. \"Karga ile Tilki\" (1954). Babası Samih Rifat (Türk dilcisi).
  • Melih Cevdet Anday (1915-2002): İstanbul. Hukuk fakültesi. Garip + sonrası gelişme. \"Rahatı Kaçan Ağaç\" (1946), \"Telgrafhane\" (1952). Anday Garip'ten sonra \"Kolları Bağlı Odysseus\" (1963) ile mitolojik temalara yöneldi.
  • Etki: Garip akımı Türk şiirini halka indirdi. Sokakta kullanılan dil, gündelik gözlem, sıradan insan. Sonradan Cemal Süreya kuşağı bu dili soyutlaştırarak İkinci Yeni'yi başlattı.
★ Orhan Veli · "Garip" 1941
İstanbul'u Dinliyorum
1914 — 1950 · İstanbul · Garip Akımı
İstanbul'u dinliyorum, gözlerim kapalı;
Önce hafiften bir rüzgâr esiyor;
Yavaş yavaş sallanıyor
Yapraklar, ağaçlarda;
Uzaklarda, çok uzaklarda
Sucuların hiç durmayan çıngırakları
Garip Akımı · Şiirin Sokağa İnişi
★ "Otuz Beş Yaş" · Modern Türk Şiirinin Lirik Sesi

Cahit Sıtkı Tarancı (1910-1956) "Otuz Beş Yaş Şiiri" · "Ömrümde Sükût" · Lirik Modern Şiir

  • Cahit Sıtkı Tarancı: 4 Ekim 1910 Diyarbakır. Galatasaray Lisesi. Mülkiye. Paris'te Siyasal Bilimler okudu (1938-1940). II. Dünya Savaşı nedeniyle Türkiye'ye döndü.
  • "Otuz Beş Yaş" (1946): CHP'nin açtığı şiir yarışmasında birinci oldu. Türk edebiyatının en bilinen şiirlerinden. \"Yaş otuz beş! Yolun yarısı eder / Dante gibi ortasındayız ömrün\" diye başlar. Geçen zamanın, yaşlılığın ve ölümün şiiri.
  • Şiir kitapları: \"Ömrümde Sükût\" (1933 — ilk kitap), \"Otuz Beş Yaş\" (1946), \"Düşten Güzel\" (1952), \"Sonrası\" (1957, ölümünden sonra).
  • Stil: Yalın Türkçe + ölçülü serbest nazım. Lirik, melankolik, derin. Ölüm, geçen zaman, aşk, yalnızlık temaları. Garip Akımı'na yakın ama daha klasik.
  • Vefatı: 13 Ekim 1956 Viyana. 46 yaşında felç hastalığından vefat etti.
★ İkinci Yeni · Şiirde Soyutlama (1955-1965)

İkinci Yeni Cemal Süreya · Edip Cansever · Turgut Uyar · İlhan Berk · Sezai Karakoç · Ece Ayhan

  • İkinci Yeni: 1955-1965 arasında ortaya çıkan, Garip Akımı'nın sade dilini soyutlaştıran, imgesel-sembolik bir akım. Adını Muzaffer Erdost \"Pazar Postası\" gazetesindeki yazılarıyla koydu (1956).
  • Özellikleri: Soyut imgeler, kapalı anlam, dilin yapısını kırma, aykırı söylem, sürrealist çağrışımlar, bireyin iç dünyası, varoluşçu sorgulama.
  • Cemal Süreya (1931-1990): Asıl adı Cemalettin Seber. Erzincan/Pülümür Zaza. Mülkiye. \"Üvercinka\" (1958), \"Göçebe\" (1965), \"Beni Öp Sonra Doğur Beni\" (1973), \"Sıcak Nal\" (1988). \"Şu da var\" yazıları. \"Sevda Sözleri\" (1984) toplu şiirleri. \"Soluğu kollarımda kıyacaksın baba\". 9 Ocak 1990 İstanbul vefat — 58 yaşında.
  • Edip Cansever (1928-1986): İstanbul Kapalıçarşı'da kuyumcu. \"Yerçekimli Karanfil\" (1957), \"Tragedyalar\" (1964), \"Çağrılmayan Yakup\" (1969), \"Ben Ruhi Bey Nasılım\" (1976). Uzun-anlatıcı şiir formu yarattı.
  • Turgut Uyar (1927-1985): Ankara. Asker. \"Türkiyem\" (1952), \"Dünyanın En Güzel Arabistanı\" (1959), \"Tütünler Islak\" (1962), \"Divan\" (1970, divan şiiri formuyla yeniden yazım).
  • İlhan Berk (1918-2008): Manisa. Akımın yaşı en büyük üyesi. \"Galile Denizi\" (1958), \"Aşıkane\" (1968), \"Pera\" (1990). Türk şiirinde en uzun yaşayanlardan, sürekli kendini yeniledi. 90 yaşında öldü.
  • Sezai Karakoç (1933-2021): Diyarbakır/Ergani. Mülkiye. İslamcı-mistik şiirin büyük ustası. \"Hızırla Kırk Saat\" (1967), \"Taha'nın Kitabı\" (1968), \"Mona Roza\" (1968 — bilinen aşk şiiri). Diriliş Hareketi kurucusu.
  • Ece Ayhan (1931-2002): Çanakkale Geyikli. \"Kınar Hanımın Denizleri\" (1959), \"Bakışsız Bir Kedi Kara\" (1965). \"Sivil şiir\" — toplumun marjinaline ses verdi.
★ "Çile" · İslamcı-Mistik Şiirin Devi

Necip Fazıl Kısakürek (1904-1983) "Çile" · "Kaldırımlar" · Büyük Doğu Hareketi

  • Necip Fazıl Kısakürek: 26 Mayıs 1904 İstanbul/Çemberlitaş. Bahriye Mektebi → Edebiyat Fakültesi → Paris Sorbonne (1924-1925, felsefe). Çocukluğunda zengin aile, sonra düşüş.
  • "Büyük Doğu" dergisi (1943-1978): İslamcı-milliyetçi düşüncenin en önemli dergisi. Kapatıldı, açıldı, defalarca davalandı. Türk siyasi düşüncesini etkiledi.
  • "Çile" (1939): En ünlü şiiri. \"Gökyüzünün başka rengi de varmış / Geç fark ettim taşın sert olduğunu\". Ruhsal acı, mistik arayış, intihar düşünceleri. Daha sonra İslama yönelişi kişiliğine yön verdi.
  • "Kaldırımlar": Erken dönem ünlü şiir. Yalnızlık ve şehir.
  • Eserleri: Şiir: \"Örümcek Ağı\" (1925), \"Kaldırımlar\" (1928), \"Ben ve Ötesi\" (1932), \"Sonsuzluk Kervanı\" (1955). Tiyatro: \"Bir Adam Yaratmak\" (1938), \"Tohum\" (1935), \"Para\". Hatıralar: \"O ve Ben\" (mistik üstadı Abdülhakim Arvasi). \"Babıâli\" (gazetecilik anıları).
  • Vefatı: 25 Mayıs 1983 İstanbul. 79 yaşında. Türk milliyetçi-İslamcı düşüncenin en önemli figürlerinden.
★ Garip & İkinci Yeni Dışındaki Önemli Şairler

Attila İlhan, Bedri Rahmi, Behçet Necatigil, Ahmed Arif Bağımsız Sesler

  • Attila İlhan (1925-2005): Menemen. "Mavi Hareketi" (1952-56) kurucusu — Garip + İkinci Yeni'nin orta yolu. \"Sisler Bulvarı\" (1954), \"Yağmur Kaçağı\" (1955), \"Ben Sana Mecburum\" (1960). Şair, romancı, denemeci, gazeteci. Sosyalist dünya görüşü.
  • Bedri Rahmi Eyüboğlu (1911-1975): Görele/Giresun. Hem ressam hem şair. Halk şiiri etkisinde. \"Yaradana Mektuplar\" (1941), \"Karadut\" (1948). Anadolu motifleri, halk söyleyişi.
  • Behçet Necatigil (1916-1979): İstanbul. Almanca öğretmeni. \"Kapalı Çarşı\" (1945), \"Eski Toprak\" (1956), \"İki Başına Yürümek\" (1968). Orta sınıfın, evin, ailenin, mahallenin şairi.
  • Ahmed Arif (1927-1991): Diyarbakır. Kürt asıllı. Tek şiir kitabı: \"Hasretinden Prangalar Eskittim\" (1968) — Türk edebiyatının en çok satan şiir kitaplarından (40+ baskı). \"Anadolu\", \"Otuzüç Kurşun\".
  • Fazıl Hüsnü Dağlarca (1914-2008): İstanbul. Asker. 1.000.000+ dize yazdı, en üretken Türk şairi. \"Çocuk ve Allah\" (1940), \"Üç Şehitler Destanı\" (1949), \"Asu\" (1955). 94 yaşında öldü.
  • Hisarcılar: 1950'lerde \"Hisar\" dergisi etrafında — gelenekçi, halk şairi sevdalısı kuşak. Mehmet Çınarlı, Munis Faik Ozansoy, Yavuz Bülent Bakiler.

Sait Faik, Sabahattin Ali, Tanpınar, Yaşar Kemal

★ Türk Modern Öyküsünün Babası

Sait Faik Abasıyanık (1906-1954) "Semaver" · "Sarnıç" · Burgazada · 80+ Öykü

YAŞAM
22 Kas 1906 Adapazarı — 11 May 1954 İstanbul
ÖNEM
Türk modern öyküsünün kurucusu
  • Sait Faik Abasıyanık: 22 Kasım 1906 Adapazarı. Bursa Lisesi (Çehov ve Maupassant'la tanıştı). 1931'de İsviçre/Lozan'a gönderildi, sonra Fransa'da Grenoble Üniversitesi. Hiç çalışmadı, baba mirasıyla yaşadı. Hiç evlenmedi.
  • Stil: Türk öyküsünde "olay" merkezli klasik anlayışı yıktı. İnsan-doğa-anılar üzerine, izlenimci, lirik öyküler. Modern Türk öyküsünün babası. Maupassant değil, Çehov etkisinde.
  • Öykü kitapları:
    • "Semaver" (1936): İlk öykü kitabı.
    • "Sarnıç" (1939).
    • "Şahmerdan" (1940).
    • "Lüzumsuz Adam" (1948): Kitap adına olan öyküsü çok ünlüdür.
    • "Mahalle Kahvesi" (1950).
    • "Havada Bulut" (1951).
    • "Kumpanya" (1951), "Havuz Başı" (1952), "Son Kuşlar" (1952), "Alemdağ'da Var Bir Yılan" (1954).
    • Tek romanı: \"Bir Takım İnsanlar\" (1952).
  • Burgazada: Hayatının önemli bir kısmını Burgazada'da geçirdi. Ada balıkçıları, garson, simitçi gibi sıradan insanlar onun öykülerinin kahramanları. Sait Faik Müzesi Burgazada'da.
  • Vefatı: 11 Mayıs 1954 İstanbul. 47 yaşında karaciğer sirozundan öldü. Sait Faik Hikâye Armağanı ölümünden sonra Türkiye İş Bankası tarafından ihdas edildi (Türkiye'nin en eski ve en saygın öykü ödülü, 1954'ten beri).
★ "Kürk Mantolu Madonna" · Türk Romanının Klasiği

Sabahattin Ali (1907-1948) "Kürk Mantolu Madonna" · "Kuyucaklı Yusuf" · "İçimizdeki Şeytan"

YAŞAM
25 Şub 1907 Eğridere — 2 Nis 1948 sınırda öldürüldü
EN ÜNLÜ ESERİ
Kürk Mantolu Madonna (1943)
  • Sabahattin Ali: 25 Şubat 1907 Eğridere (Bulgaristan). Çocukluğu Çanakkale-Edremit-Aydın-Konya'da. Türkiye'nin en önemli toplumcu gerçekçi yazarlarından. Berlin'de Almanca öğretmenliği eğitimi. Atatürk'ü hicvettiği şiir nedeniyle 1931'de hapis. Sosyalist düşünceli.
  • "Markopaşa" dergisi (1946-50): Aziz Nesin ile birlikte çıkardığı mizah/eleştiri dergisi. Politik mizah örneği. Defalarca toplatıldı, kapatıldı.
  • "Kürk Mantolu Madonna" (1943): En ünlü romanı. Berlin'de geçen aşk hikayesi. Türkiye'den maden eğitimi için Almanya'ya giden Raif Efendi ile yarı-Yahudi ressam Maria Puder arasındaki imkânsız aşk. Türkiye'nin en çok okunan romanlarından — özellikle 2010 sonrası gençler arasında "kült" oldu. 50+ baskı. \"Belki onu sevdiğim için, belki de onu sevmediğim için\".
  • "Kuyucaklı Yusuf" (1937): İlk büyük romanı. Yusuf'un Anadolu'da büyüme, aşk, intikam hikayesi. Türk edebiyatında köy edebiyatının önemli örneği.
  • "İçimizdeki Şeytan" (1940): İstanbul aydın çevresinde geçen psikolojik roman. Ömer ve Macide'nin hikayesi.
  • Öykü kitapları: \"Değirmen\" (1935), \"Kağnı\" (1936), \"Ses\" (1937), \"Yeni Dünya\" (1943), \"Sırça Köşk\" (1947).
  • Trajik son: 2 Nisan 1948'de Türkiye-Bulgaristan sınırında öldürüldü. Yurt dışına kaçmaya çalışırken kendisini geçirmesi için anlaştığı Ali Ertekin tarafından öldürüldü. Türk edebiyatı tarihinin en trajik olaylarından biri. Cinayetin arkasında siyasi-istihbarat ilişkileri tartışmalıdır.
★ "Saatleri Ayarlama Enstitüsü" · Türk Modernizminin Zirvesi

Ahmet Hamdi Tanpınar (1901-1962) "Huzur" · "Saatleri Ayarlama Enstitüsü" · Beş Şehir

YAŞAM
23 Haz 1901 İstanbul — 24 Oca 1962 İstanbul
USTASI
Yahya Kemal Beyatlı
  • Ahmet Hamdi Tanpınar: 23 Haziran 1901 İstanbul Şehzadebaşı. Babası kadı. Yahya Kemal'in öğrencisi ve manevi mirasçısı. İstanbul Edebiyat Fakültesi'nde okudu. Maraş, Konya, Ankara, İstanbul'da öğretmenlik yaptı. Türk Edebiyatı Tarihi kitabını üniversite için kaleme aldı. Milletvekili oldu (CHP, Maraş, 1942-1946).
  • "Huzur" (1949): Türk romanının en önemli psikolojik-felsefi romanlarından. İkinci Dünya Savaşı arifesinde İstanbul'da geçen aşk-değişim romanı. Mümtaz, Nuran, İhsan karakterleri. Müzik, mimari, geçmiş-bugün, doğu-batı sorgulaması. \"Tanpınar prozunun zirvesi\".
  • "Saatleri Ayarlama Enstitüsü" (1961): En ünlü romanı. Saatleri Ayarlama Enstitüsü adlı bürokratik canavarın hicvi. Türk modernleşmesinin parodisi. Hayri İrdal'ın anılarıyla anlatılır. Mizahi-trajik. Avrupa'da çok dile çevrildi (İngilizce \"The Time Regulation Institute\" 2014, Penguin Classics). Tanpınar'ın \"Türk modernleşmesi yarım kalmıştır\" tezinin somut anlatımı.
  • "Mahur Beste" (1944, tefrika), "Sahnenin Dışındakiler" (1950), "Aydaki Kadın" (1987 - ölümünden sonra): Diğer önemli romanları.
  • "Beş Şehir" (1946): Düzyazı şaheseri. Ankara, Erzurum, Konya, Bursa, İstanbul üzerine deneme-anı-tarih karışımı kitap. Türk şehirlerine bakış. Hâlâ en çok okunan Türk düzyazı eserlerinden.
  • "19. Asır Türk Edebiyatı Tarihi" (1949): Akademik şaheser. Tanzimat dönemini Tanpınar perspektifinden anlatır.
  • Şair olarak: \"Bursa'da Zaman\", \"Ne İçindeyim Zamanın\". Aruz vezni + saf Türkçe. Yahya Kemal'in mirasını sürdürdü.
  • Vefatı: 24 Ocak 1962 İstanbul. 60 yaşında. Hiç evlenmedi. Tanpınar ancak ölümünden sonra gerçek değerini buldu — yaşadığı dönemde popüler olmadı. Bugün Orhan Pamuk'tan Bilge Karasu'ya tüm modern Türk yazarlarının öncüsü.
★ Ahmet Hamdi Tanpınar · "Huzur"
Bursa'da Zaman
1901 — 1962 · İstanbul · Türk Modernizminin Babası
Bursa'da bir eski cami avlusu,
Küçük şadırvanda şakırdayan su;
Orhan zamanından kalma bir duvar...
Onunla bir yaşta ihtiyar çınar
Eliyor dört yana sakin bir günü.
Türk Edebiyatının Manevi Mirasçısı · Yahya Kemal'in Öğrencisi
★ "İnce Memed" · Anadolu Destanı

Yaşar Kemal (1923-2015) "İnce Memed" 4 Cilt · "Ortadirek" · Çukurova Romanı · 6 Kez Nobel Aday

YAŞAM
6 Eki 1923 Hemite — 28 Şub 2015 İstanbul
ÖNEM
Anadolu romanının en büyük ustası
  • Yaşar Kemal: 6 Ekim 1923 Osmaniye/Hemite (Gökçedam). Asıl adı Kemal Sadık Gökçeli. Kürt asıllı. Çocukluğu Çukurova'da geçti — sonradan eserlerinin coğrafyası oldu. Babası gözünün önünde camide vurularak öldürüldü (5 yaşında, 1928). Bir ay sonra konuşmasını kaybetti, 12 yaşına kadar kekemelikle yaşadı.
  • Cumhuriyet gazetesi (1951-63): Edebiyat ve röportaj köşelerinde yazdı. Yılmaz Güney, Aziz Nesin, Sabahattin Ali ile birlikte Türk solunun büyük figürlerinden.
  • "İnce Memed" (4 cilt):
    • İnce Memed I (1955) — efsane başladı. Toros eteklerinde köylü-derebeyi çatışmasında, Memed'in eşkıya olma hikayesi. Türk edebiyatının en sevilen romanı. 40+ dile çevrildi.
    • İnce Memed II (1969).
    • İnce Memed III (1984).
    • İnce Memed IV (1987).
  • Diğer eserleri: \"Teneke\" (1955, çeltikçilerin direnişi), \"Ortadirek\" (1960, \"Dağın Öteki Yüzü\" üçlemesinin ilki), \"Yer Demir Gök Bakır\" (1963), \"Ölmez Otu\" (1968) — bu üçleme. \"Demirciler Çarşısı Cinayeti\" (1974), \"Yusufçuk Yusuf\" (1975), \"Yağmurcuk Kuşu\" (1980), \"Hüyükteki Nar Ağacı\" (1982), \"Bir Ada Hikayesi\" (1997-2002, 4 ciltlik).
  • Stil: Anadolu coğrafyasının destansı anlatımı. Halk söyleyişi + edebî dil. Doğa, çeltikçi-pamukçu ekonomisi, ağa-köylü çatışması. Mit + gerçek karışımı. Fransız edebiyat eleştirmenleri \"Türk Hugo'su\" der.
  • 6 kez Nobel adayı oldu ama hiç kazanamadı. Pamuk'tan önce Nobel'in en çok beklenen Türk yazarıydı.
  • Vefatı: 28 Şubat 2015 İstanbul. 91 yaşında. Eşi Thilda Kemal (1923-2001) İngilizce çevirmeniydi.
★ Çukurova Edebiyatı · Toplumcu Gerçekçi Roman

Orhan Kemal, Kemal Tahir, Fakir Baykurt Anadolu'nun Sesi

  • Orhan Kemal (1914-1970): Asıl adı Mehmet Raşit Öğütçü. Adana. Babası DP milletvekili Abdülkadir Kemali Öğütçü. Genç yaşta hapse düştü (1938-1943, Bursa Cezaevi'nde Nazım Hikmet ile dostluğu). Çukurova işçileri, fabrika hayatı, yoksulluk romanları. \"Bereketli Topraklar Üzerinde\" (1954), \"Murtaza\" (1952), \"Cemile\" (1952), \"Hanımın Çiftliği\" (1961), \"Baba Evi\" (1949 — otobiyografi). 6 milyon kitap satışı.
  • Kemal Tahir (1910-1973): Asıl adı İsmail Kemalettin Demir. Türk romanına tarih ve sosyolojik derinlik kazandıran yazar. Hapis hayatı (1938-1950, 12 yıl Çorum-Çankırı-Nevşehir-Malatya cezaevlerinde). Nazım Hikmet ile mektuplaştı. \"Sağırdere\" (1955), \"Köyün Kamburu\" (1959), \"Yorgun Savaşçı\" (1965), \"Devlet Ana\" (1967, Osmanlı'nın kuruluşu).
  • Fakir Baykurt (1929-1999): Burdur/Yeşilova. Köy Enstitüsü çıkışlı. \"Yılanların Öcü\" (1959) — Köy Enstitüsü kuşağının en ünlü romanı. \"Onuncu Köy\" (1961), \"Tırpan\" (1970, Köyün ekonomik dönüşümü). Sonradan Almanya'ya göç etti, gurbetçi edebiyatı yaptı.
  • Mahmut Makal (1930-2018): \"Bizim Köy\" (1950) — Köy Enstitüsü'nden çıkmış öğretmenin gözüyle Anadolu köyü. Türk edebiyatında önemli bir döneme ışık tuttu. Ulusal ve uluslararası ses getirdi.

Cemil Meriç, Aziz Nesin, Necati Cumalı

★ "Bu Ülke" · Türk Düşünce Hayatının Dehası

Cemil Meriç (1916-1987) "Bu Ülke" · "Mağaradakiler" · Sosyolog-Düşünür

  • Cemil Meriç: 1916 Reyhanlı/Hatay (o zaman Suriye Fransız mandası altında). Türkiye'ye 1936'da geldi. 1955'te tek gözünü kaybetti, 1965'te tamamen kör oldu. Eşi Fevziye Hanım'a okutarak yazmaya devam etti.
  • "Bu Ülke" (1974): En ünlü eseri. Türkiye'nin entelektüel-kültürel sorunlarının analizi. Doğu-Batı meselesi, aydın-halk kopukluğu, kültür savaşları. \"Türk olmak büyük bir haysiyettir.\"
  • "Mağaradakiler" (1978): Aydın sosyolojisi. Platon'un mağara alegorisi etrafında.
  • Diğer eserleri: \"Hint Edebiyatı\" (1964), \"Saint-Simon: İlk Sosyolog, İlk Sosyalist\" (1967), \"Sosyoloji Notları ve Konferanslar\" (1993), \"Jurnal\" 2 cilt (1992-94, günlükleri), \"Umrandan Uygarlığa\" (1974), \"Kırk Ambar\" (1980).
  • Tema: Türk düşüncesinin Batı karşısındaki kimlik bunalımı, kültür-dil-edebiyat sorunları, çevirinin önemi. Türk-İslam birikimi + Batı kaynakları. Eleştirel-sentezci.
  • Vefatı: 13 Haziran 1987 İstanbul. 71 yaşında. Tanpınar gibi ölümünden sonra büyük popülarite kazandı. Bugün Türkiye'de en çok alıntılanan düşünürlerden.
★ Türk Mizahının Devi

Aziz Nesin (1915-1995) "Yaşar Ne Yaşar Ne Yaşamaz" · "Zübük" · Markopaşa · 100+ Kitap

  • Aziz Nesin: Asıl adı Mehmet Nusret Nesin. 20 Aralık 1915 Heybeliada İstanbul. Asker (yüzbaşı, sonra ihraç edildi). 100+ kitap, 2.500+ öykü. Türk mizah edebiyatının zirvesi.
  • "Markopaşa" dergisi (1946-50): Sabahattin Ali ile birlikte. Politik mizah. Defalarca toplatıldı, kapatıldı. Türk mizah-eleştiri dergiciliğinin en büyük örneği.
  • Romanlar: \"Yaşar Ne Yaşar Ne Yaşamaz\" (1977), \"Zübük\" (1961), \"Tatlı Betüş\", \"Surname\" (1976).
  • Öyküleri: \"Damda Deli Var\" (1956), \"Memleketin Birinde\" (1958), \"Vatan Sağolsun\" (1968), \"Hangi Parti Kazanacak\" (1957), \"Toros Canavarı\".
  • Tema: Türk bürokrasisinin saçmalığı, küçük burjuva ahlaksızlığı, siyasetin yozluğu, yoksulluğun trajikomik tarafları. Halkın diliyle, mizahla.
  • Sivas Olayları (2 Temmuz 1993): Pir Sultan Abdal Etkinlikleri'nde Sivas Madımak Oteli'nde linç edilmek istendi. 33 sanatçı-aydın yangında öldü. Aziz Nesin sağ kurtuldu. Olay Türk siyasi hayatında derin bir yara açtı. Aziz Nesin'in \"Şeytan Ayetleri\" çevirisi katil saldırının bahanesi olarak kullanıldı.
  • Vefatı: 6 Temmuz 1995 Çeşme. 79 yaşında kalp krizinden öldü. Nesin Vakfını kurdu — yetim/gariban çocuklara eğitim vermeye devam ediyor.
★ Cumhuriyet'in Diğer Önemli Yazarları

Necati Cumalı, Tarık Buğra, Adalet Ağaoğlu, Oğuz Atay

  • Necati Cumalı (1921-2001): Florina (Yunanistan). Hukukçu. \"Tütün Zamanı\" (1959, roman), \"Susuz Yaz\" (1962, hikayeler — Susuz Yaz öyküsü 1964 Berlin Festivali Altın Ayı). \"Boş Beşik\" tiyatro. Şair-romancı-tiyatrocu.
  • Tarık Buğra (1918-1994): Akşehir. Muhafazakâr-milliyetçi yazar. \"Küçük Ağa\" (1963, Kurtuluş Savaşı romanı), \"Osmancık\" (1983, Osmanlı'nın kuruluşu), \"Dönemeçte\" (1980).
  • Adalet Ağaoğlu (1929-2020): Nallıhan. Türk kadın edebiyatının önemli ismi. \"Ölmeye Yatmak\" (1973), \"Bir Düğün Gecesi\" (1979), \"Hayır\" (1987). Cumhuriyet aydın kadınının dramı, kuşaklar arası kopukluk.
  • Oğuz Atay (1934-1977): Sinop/İnebolu. Yapı mühendisi (İTÜ). \"Tutunamayanlar\" (1971-72) — Türk modernist romanının başyapıtı. Çağdaş okurun yeniden keşfettiği roman. \"Tehlikeli Oyunlar\" (1973), \"Korkuyu Beklerken\" (1975, öyküler — \"Beyaz Mantolu Adam\"). 43 yaşında erken öldü.
  • Bilge Karasu (1930-1995): İstanbul. \"Uzun Sürmüş Bir Günün Akşamı\" (1970), \"Gece\" (1985), \"Göçmüş Kediler Bahçesi\". Şiirsel düzyazının ustası. Modernist-postmodernist köprü.
  • Latife Tekin (1957-): Kayseri. \"Sevgili Arsız Ölüm\" (1983) — büyülü gerçekçilik tarzı. \"Berci Kristin Çöp Masalları\" (1984). Gecekondu yaşamı, marjinal hayatlar.
  • Murathan Mungan (1955-): İstanbul. Şair-yazar-oyun yazarı. \"Mahmud ile Yezida\" (1980, oyun), \"Üç Aynalı Kırk Oda\" (1999, hikayeler), \"Çador\" (2004, roman). LGBTİ edebiyatının da ilk önemli sesi.

Türk Edebiyatının Uluslararası Zaferi (2006)

★ NOBEL EDEBİYAT 2006 ⭐⭐

Orhan Pamuk (1952 - ) "Benim Adım Kırmızı" · "Kar" · "Masumiyet Müzesi" · 12 Ekim 2006 Nobel

DOĞUM
7 Haziran 1952 İstanbul/Nişantaşı
NOBEL
12 Ekim 2006 Edebiyat
  • Orhan Pamuk: 7 Haziran 1952 İstanbul Nişantaşı'nda doğdu. Pamuk ailesi Cevdet Bey döneminden gelen büyük tüccar ailesi. Robert Kolej (1970) → İTÜ Mimarlık (3 yıl) → İstanbul Üniversitesi Gazetecilik (1976). 22 yaşından itibaren tam zamanlı yazar. Kayseri'den ziyade İstanbul'lu.
  • İlk romanları:
    • "Cevdet Bey ve Oğulları" (1982): İlk romanı. Bir İstanbul tüccar ailesinin 3 kuşaklık öyküsü. Orhan Kemal Roman Ödülü.
    • "Sessiz Ev" (1983): Türk modernleşmesinin trajedisi.
    • "Beyaz Kale" (1985): 17. yy Osmanlı'da Venedikli köle ile Türk hocanın hikayesi. Kimlik değişimi.
    • "Kara Kitap" (1990): Postmodern başyapıt. Avukat Galip'in karısının izini sürmesi. Mevlana, Şeyh Galib göndermeleri.
    • "Yeni Hayat" (1994): \"Bir gün bir kitap okudum ve bütün hayatım değişti.\" Mistik arayış romanı.
  • "Benim Adım Kırmızı" (1998): En ünlü romanlarından. 16. yy Osmanlı nakkaşları arasında geçen polisiye-felsefi roman. Doğu-Batı sanat ayrımı, görme-temsil felsefesi. Uluslararası ün getirdi. Dünya çapında bestseller. International IMPAC Dublin Literary Award 2003.
  • "Kar" (2002): Kars'ta geçen siyasi roman. Türban yasağı, başörtülü kız intiharları, milliyetçilik-Kürtçülük-İslamcılık çatışması. Türkiye'nin 2000'li yılların portresi.
  • "İstanbul: Hatıralar ve Şehir" (2003): Otobiyografi + İstanbul tarihi. Hüzün (\"Tristesse\"), siyah-beyaz fotoğraflar, 1950-70 İstanbul'u.
  • NOBEL EDEBİYAT — 12 Ekim 2006: Türkiye'den Nobel ödülü alan ilk kişi. Gerekçe: \"Memleketinin melankolik ruhuna ışık tutan ve farklı kültürler arasında yeni semboller bulan\" yazar. 10 Aralık 2006 Stockholm töreninde Atatürk fotoğrafı koymadı (Sancar koydu, 9 yıl sonra). Ödül sırasında 54 yaşındaydı.
  • "Masumiyet Müzesi" (2008): Kemal ve Füsun aşkı. Pamuk romanı + gerçek müze projesi. 2012'de İstanbul Çukurcuma'da kurulan Masumiyet Müzesi 2014'te \"Avrupa Yılın Müzesi\" oldu. Roman, \"cezalandırılmış aşkın\" en büyük edebî anıtı.
  • "Kafamda Bir Tuhaflık" (2014): İstanbul'a göçen bozacı Mevlut'un 50 yıllık hayatı. İstanbul'un dönüşümü.
  • "Kırmızı Saçlı Kadın" (2016): Kuyu kazıcısı Mahmut Usta ile Cem'in hikayesi. Babasını öldürme/babasız büyüme miti.
  • "Veba Geceleri" (2021): 1901'de Ege adasında veba salgınını hayalî bir Osmanlı vilayetinde işler.
  • Tartışma: 2005'te Avrupa basınına \"Bu topraklarda 30.000 Kürt ve 1 milyon Ermeni öldürüldü\" demesi nedeniyle TCK 301'den davalandı. Dava 2006'da düştü. 2005'te \"Saksonya Anhalt Goethe Vakfı Ödülü\". 10 Aralık 2006 Nobel.
  • Türk vatandaşlığı: Pamuk Türk pasaportuyla yaşamaktadır. ABD'de Columbia Üniversitesi'nde Edebiyat profesörü. Nobel Edebiyat Ödülü kazanan 100. yazar (2006'ya kadar).
  • Çeviri durumu: Eserleri 60+ dile çevrildi, 13 milyon+ satış. Türk edebiyatının küresel sahnedeki yüzü.
★ Orhan Pamuk · 12 Ekim 2006
Nobel Konuşması: "Babamın Bavulu"
10 Aralık 2006 · Stockholm · Türkiye'nin İlk Nobel'i
"Yazar olmak, içimizdeki ikinci varlığın, bizi biz yapan o varlığın seslerini sabırla yıllarca dinleyerek fark etmek demektir... Yıllarca, tek başıma, bir odada, bir masada, kağıt önünde, içime kapanmaktır yazarlığın anlamı."
Türkiye Cumhuriyeti'nin İlk Nobel Edebiyat Ödülü
★ 1980 Sonrası & Çağdaş Türk Edebiyatı

Çağdaş Yazarlar Elif Şafak · Hakan Günday · Ahmet Ümit · Murat Menteş

  • Elif Şafak (1971-): Strazburg doğumlu. Diplomat anne. Türk romanını uluslararası düzeyde temsil eden çağdaş kadın yazar. İngilizce ve Türkçe yazıyor. \"Pinhan\" (1997), \"Mahrem\" (2000), \"Bit Palas\" (2002), \"Baba ve Piç\" (2006 — TCK 301 davası), \"Aşk\" (2009 — Mevlana'yı işler), \"İskender\" (2011), \"10 Dakika 38 Saniye\" (2019, Booker Ödülü kısa listesi).
  • Hakan Günday (1976-): Yunanistan/Rodos doğumlu. Genç kuşak Türk edebiyatının yıldızı. \"Kinyas ve Kayra\" (2000 — kült roman), \"Az\" (2011), \"Daha\" (2013 — Fransa'da Médicis Etranger Ödülü 2015). Karanlık-acımasız üslup, post-modern yapı.
  • Ahmet Ümit (1960-): Gaziantep/Kilis. Türkçe polisiye romanın en büyük ustası. \"Sis ve Gece\" (1996), \"Beyoğlu Rapsodisi\" (2003), \"Patasana\" (2000), \"İstanbul Hatırası\" (2010), \"Beyoğlu'nun En Güzel Abisi\" (2013).
  • Murat Menteş (1972-): İstanbul. \"Dublörün Dilemması\" (2005) — kült roman. \"Korkma Ben Varım\" (2009). Postmodern, mizahi, popüler kültür referansları.
  • Buket Uzuner (1955-): İstanbul. \"Uyumsuz Defne Kaman'ın Maceraları\" 4 ciltlik dizi. Çevreci, kadıncı.
  • İhsan Oktay Anar (1960-): İzmir. Felsefe profesörü. \"Puslu Kıtalar Atlası\" (1995), \"Kitab-ül Hiyel\" (1996), \"Efrasiyab'ın Hikayeleri\" (1998). Postmodern Osmanlı romanları.
  • Tahsin Yücel (1933-2016): Çağdaş kuşağın eleştirmen-yazarı. \"Vatandaş\" (1996), \"Yalan\" (2002).
  • Mario Levi (1957-2024): Yahudi-Türk yazar. \"İstanbul Bir Masaldı\" (1999) — Türkiye Yahudiliğinin tarihi.
★ Diğer Önemli Cumhuriyet & Çağdaş Yazarlar
ŞAİR
Asaf Halet Çelebi (1907-1958)
"He" (1942) · soyut, dini-mistik şiir.
ŞAİR
Cahit Külebi (1917-1997)
"Adamın Biri" · halk şiirinin Cumhuriyet dönemi takipçisi.
ROMAN
Peyami Safa (1899-1961)
"Dokuzuncu Hariciye Koğuşu" 1930 · ruhsal-fizyolojik roman.
ROMAN
Refik Erduran (1928-2017)
Tiyatro yazarı · "Cengiz Han'ın Bisikleti".
ÖYKÜ
Tomris Uyar (1941-2003)
"İpek ve Bakır" · kadın öykücülüğünün önemli ismi.
ÖYKÜ
Füruzan (1932-2024)
"Parasız Yatılı" 1971 · işçi-yoksul kadın hayatı.
ÇAĞDAŞ
Yusuf Atılgan (1921-1989)
"Anayurt Oteli" 1973 · varoluşçu modern roman.
ÇAĞDAŞ
Selim İleri (1949-)
"Cehennem Kraliçesi" · postmodern.

Cumhuriyet Edebiyatının 100 Yılı

★ 1923 → 2026 · Cumhuriyet ve Çağdaş Türk Edebiyatı
29 Eki 1923
Cumhuriyet ilan edildi
Türk edebiyatında yeni dönem başlıyor
1922-30
Beş Hececiler kuşağı
Faruk Nafiz · "Han Duvarları" 1926 · Anadolu romantizmi · hece vezni
1928
Yedi Meşaleciler · "Yedi Meşale" antolojisi
Sabri Esat, Ziya Osman, Vasfi Mahir, Yaşar Nabi, Cevdet Kudret · Batı esini
1929
Nazım Hikmet · "835 Satır" ilk kitap
Türk şiirine "serbest nazım" geldi · Mayakovski etkisi
1932
Yakup Kadri · "Yaban"
Anadolu köylüsü ile aydın arasındaki uçurum
1933
"Varlık" dergisi kuruldu
Yaşar Nabi Nayır · Cumhuriyet'in en uzun ömürlü dergisi
1936
Sait Faik · "Semaver" ilk öykü kitabı
Türk modern öyküsünün başlangıcı
1937
Sabahattin Ali · "Kuyucaklı Yusuf"
Türk köy edebiyatının önemli örneği
1938
Nazım Hikmet 28 yıl 4 ay hapse mahkum
Bursa Cezaevi'nde 12 yıl yatacak · Kemal Tahir, Orhan Kemal ile dostluk
1941
GARİP AKIMI ⭐
Orhan Veli + Oktay Rifat + Melih Cevdet · "Garip" şiir kitabı · şiir devrimi
1943
Sabahattin Ali · "Kürk Mantolu Madonna"
Türk romanının en sevilen klasiklerinden · Berlin'de aşk
1943-78
Necip Fazıl · "Büyük Doğu" dergisi
İslamcı-milliyetçi düşüncenin en önemli dergisi
1946
Cahit Sıtkı · "Otuz Beş Yaş Şiiri"
CHP şiir yarışmasında birinci · Türk şiirinin klasiklerinden
1946-50
"Markopaşa" dergisi
Sabahattin Ali + Aziz Nesin · politik mizah
2 Nis 1948
Sabahattin Ali Bulgaristan sınırında öldürüldü
41 yaşında · Türk edebiyatının trajedilerinden
1949
Tanpınar · "Huzur" + "19. Asır Türk Edebiyatı Tarihi"
Türk modernist romanının başyapıtı + akademik şaheser
1950
Orhan Veli vefat etti (36 yaşında)
Çukura düşerek öldü · Garip Akımı sona erdi
1951
Nazım Hikmet SSCB'ye kaçtı
25 Temmuz 1951 vatandaşlık iptal edildi · 2009'da iade
11 May 1954
Sait Faik vefat etti
47 yaşında · Sait Faik Hikâye Armağanı 1954'te ihdas edildi
1955
Yaşar Kemal · "İnce Memed" I
Türk edebiyatının en sevilen romanı · 40+ dil
1955-65
İKİNCİ YENİ ⭐
Cemal Süreya, Edip Cansever, Turgut Uyar, İlhan Berk, Sezai Karakoç, Ece Ayhan
3 Haz 1963
Nazım Hikmet vefat etti
Moskova · 61 yaşında · Novodeviçi Mezarlığı
1961
Tanpınar · "Saatleri Ayarlama Enstitüsü"
Türk modernleşmesinin parodisi · Penguin Classics 2014
24 Oca 1962
Tanpınar vefat etti
60 yaşında · ölümünden sonra büyük popülerlik
1968
Ahmed Arif · "Hasretinden Prangalar Eskittim"
Tek şiir kitabı · 40+ baskı
1971-72
Oğuz Atay · "Tutunamayanlar"
Türk modernist romanının başyapıtı
1974
Cemil Meriç · "Bu Ülke"
Türkiye'nin entelektüel-kültürel sorunları
1982
Orhan Pamuk · "Cevdet Bey ve Oğulları" ilk roman
30 yaşında · Orhan Kemal Roman Ödülü
1983
Latife Tekin · "Sevgili Arsız Ölüm"
Büyülü gerçekçilik · 1980 kuşağı
1990
Orhan Pamuk · "Kara Kitap" + Cemal Süreya vefat etti
Postmodern başyapıt · İkinci Yeni'nin son ustası
2 Tem 1993
Sivas Madımak Olayları
33 sanatçı-aydın yangında öldü · Aziz Nesin sağ kurtuldu
1995
Aziz Nesin vefat etti
79 yaşında · Çeşme · Nesin Vakfı
1998
Orhan Pamuk · "Benim Adım Kırmızı"
Uluslararası ün getirdi · IMPAC Dublin 2003
2002
UNESCO Nazım Hikmet Yılı
100. doğum yıldönümü
12 Eki 2006
ORHAN PAMUK NOBEL EDEBİYAT ⭐⭐
Türkiye'den ilk Nobel · 54 yaşında · "memleketinin melankolik ruhuna ışık tutan"
2008
Pamuk · "Masumiyet Müzesi"
2012 İstanbul Çukurcuma · 2014 Avrupa Yılın Müzesi
7 Eki 2015
Aziz Sancar Nobel Kimya ⭐
Pamuk'tan 9 yıl sonra · Türkiye'nin ilk bilim Nobel'i
28 Şub 2015
Yaşar Kemal vefat etti
91 yaşında · 6 kez Nobel adayı oldu

Yaygın Tuzaklar

1. Türkiye'nin İLK Nobel'i Pamuk (2006), İLK BİLİM Nobel'i Sancar (2015) — KARIŞTIRMA!

Yanlış: "Türkiye'den ilk Nobel'i Aziz Sancar aldı." veya "Türkiye'den iki Nobel var, ikisi de bilim alanında." Doğru: Türkiye'den Nobel ödülü kazanan İLK kişi Orhan Pamuk'tur (12 Ekim 2006, Edebiyat). İLK BİLİM Nobel'i Aziz Sancar'dır (7 Ekim 2015, Kimya). Aralarında 9 yıl fark var. Sınav klasiği: \"İlk Nobel\" sorulursa Pamuk; \"İlk bilim Nobel'i\" sorulursa Sancar. Sorunun lafına dikkat! Orhan Pamuk Nobel'i: 12 Ekim 2006 — 54 yaşında. Gerekçe: \"Memleketinin melankolik ruhuna ışık tutan ve farklı kültürler arasında yeni semboller bulan\" yazar. Önemli detay: 10 Aralık 2006 Stockholm törenine Atatürk fotoğrafı koymadı — Atatürk fotoğrafını koyan Aziz Sancar oldu (2015). Pamuk'un Nobel öncesi eserleri: Cevdet Bey ve Oğulları (1982), Sessiz Ev (1983), Beyaz Kale (1985), Kara Kitap (1990), Yeni Hayat (1994), Benim Adım Kırmızı (1998) — uluslararası ünü getirdi, Kar (2002), İstanbul: Hatıralar ve Şehir (2003). Nobel sonrası: Masumiyet Müzesi (2008) — 2012 İstanbul Çukurcuma'da müze, 2014 Avrupa Yılın Müzesi. Kafamda Bir Tuhaflık (2014), Kırmızı Saçlı Kadın (2016), Veba Geceleri (2021). Özellikleri: Postmodern Türk romanının ustası. Doğu-Batı sentezi. İstanbul + Osmanlı + modernleşme temaları. Pamuk = Edebiyat 2006, Sancar = Kimya 2015.

2. "İstanbul'u Dinliyorum" Yahya Kemal'in DEĞİL, Orhan Veli'nin şiiridir!

Yanlış: "İstanbul'u Dinliyorum şiiri Yahya Kemal'e aittir." Doğru: "İstanbul'u Dinliyorum" şiiri Orhan Veli Kanık'ın 1947'de yazdığı, Garip Akımı'nın klasik örneklerinden biridir. Kafiyesiz, vezinsiz, sade Türkçe ile İstanbul'un seslerini gözler kapalı dinleyişin tasviri. \"İstanbul'u dinliyorum, gözlerim kapalı; / Önce hafiften bir rüzgâr esiyor; / Yavaş yavaş sallanıyor / Yapraklar, ağaçlarda; / Uzaklarda, çok uzaklarda / Sucuların hiç durmayan çıngırakları\". Orhan Veli Kanık (1914-1950): İstanbul Beykoz. Galatasaray Lisesi. Edebiyat fakültesi. Garip Akımı'nın lideri. 36 yaşında PTT'de Romen kralı temsiline yetişmek için koşarken bir çukura düşüp öldü. Eserleri: \"Garip\" (1941), \"Vazgeçemediğim\" (1945), \"Destan Gibi\" (1946). Diğer ünlü şiirleri: \"Anlatamıyorum\", \"Kuyruklu Şiir\". \"Yaprak\" dergisi (1949). Yahya Kemal'in İstanbul şiirleri: \"Süleymaniye'de Bayram Sabahı\", \"Açık Deniz\", \"Mehlika Sultan\". Ama \"İstanbul'u Dinliyorum\" Yahya Kemal'in DEĞİL, Orhan Veli'nin şiiridir. Sınav formülü: Yahya Kemal = aruz vezni + saf Türkçe + neoklasik (Süleymaniye'de Bayram Sabahı). Orhan Veli = Garip Akımı + serbest nazım + sade dil + İstanbul'u Dinliyorum.

3. Sabahattin Ali'nin "Kürk Mantolu Madonna" 1943, Berlin'de geçer!

Yanlış: "Kürk Mantolu Madonna 1948'de yazıldı, Sabahattin Ali ölmeden önceki son romanıdır." veya "Kürk Mantolu Madonna İstanbul'da geçer." Doğru: "Kürk Mantolu Madonna" Sabahattin Ali'nin 1943'te yazdığı, Berlin'de geçen aşk romanıdır. Türkiye'den maden eğitimi için Almanya'ya giden Raif Efendi ile yarı-Yahudi ressam Maria Puder arasındaki imkânsız aşk hikayesi. Türkiye'nin en çok okunan romanlarından — özellikle 2010 sonrası gençler arasında "kült" oldu. 50+ baskı. \"Belki onu sevdiğim için, belki de onu sevmediğim için\". Sabahattin Ali (1907-1948): 25 Şubat 1907 Eğridere (Bulgaristan). Berlin'de Almanca öğretmenliği eğitimi. Atatürk'ü hicvettiği şiir nedeniyle 1931'de hapis. Sosyalist düşünceli. Trajik son: 2 Nisan 1948'de Türkiye-Bulgaristan sınırında öldürüldü. Yurt dışına kaçmaya çalışırken kendisini geçirmesi için anlaştığı Ali Ertekin tarafından öldürüldü. Cinayet sonrası — bu yüzden Kürk Mantolu Madonna ölmeden önce yazılan SON romanı DEĞİL — 1943'te yazılmıştır, ölümünden 5 yıl önce. Diğer eserleri: \"Kuyucaklı Yusuf\" (1937, ilk büyük roman, köy edebiyatı), \"İçimizdeki Şeytan\" (1940, İstanbul psikolojik roman). Öyküler: \"Değirmen\" (1935), \"Kağnı\" (1936), \"Ses\" (1937), \"Yeni Dünya\" (1943), \"Sırça Köşk\" (1947). \"Markopaşa\" dergisi (1946-50, Aziz Nesin ile birlikte). Sınav formülü: Kürk Mantolu Madonna = 1943 + Sabahattin Ali + Berlin + Raif Efendi + Maria Puder.

4. "Saatleri Ayarlama Enstitüsü" 1961, Tanpınar'ın romanı!

Yanlış: "Saatleri Ayarlama Enstitüsü Tanpınar'ın şiir kitabıdır." veya "Tanpınar Saatleri Ayarlama Enstitüsü'nü 1949'da yayımladı." Doğru: "Saatleri Ayarlama Enstitüsü" Ahmet Hamdi Tanpınar'ın 1961'de yayımladığı, ölümünden bir yıl önceki son romanıdır. Türk modernleşmesinin parodisi. Saatleri Ayarlama Enstitüsü adlı bürokratik canavarın hicvi. Hayri İrdal'ın anılarıyla anlatılır. Mizahi-trajik. Avrupa'da çok dile çevrildi — İngilizce \"The Time Regulation Institute\" 2014 Penguin Classics yayını ile büyük dünya başarısı. Tanpınar (1901-1962): 23 Haziran 1901 İstanbul Şehzadebaşı. Yahya Kemal'in öğrencisi ve manevi mirasçısı. Edebiyat fakültesinde profesör. CHP Maraş milletvekili (1942-46). Önemli eserleri:

  • "Huzur" (1949): Türk romanının en önemli psikolojik-felsefi romanlarından. Mümtaz, Nuran, İhsan karakterleri. Müzik, mimari, doğu-batı. — \"Tanpınar prozunun zirvesi\".
  • "Saatleri Ayarlama Enstitüsü" (1961): En ünlü romanı. Türk modernleşmesinin parodisi.
  • "Mahur Beste" (1944), "Sahnenin Dışındakiler" (1950), "Aydaki Kadın" (1987 - ölümünden sonra).
  • "Beş Şehir" (1946): Düzyazı şaheseri. Ankara, Erzurum, Konya, Bursa, İstanbul.
  • "19. Asır Türk Edebiyatı Tarihi" (1949): Akademik şaheser. Tanzimat dönemi.
  • Şiir: \"Bursa'da Zaman\", \"Ne İçindeyim Zamanın\". Aruz + saf Türkçe.
24 Ocak 1962 İstanbul'da vefat etti. 60 yaşında. Hiç evlenmedi. Ölümünden sonra büyük popülerlik kazandı — bugün Pamuk'tan Karasu'ya tüm modern Türk yazarlarının öncüsü. Sınav formülü: Tanpınar = Yahya Kemal'in öğrencisi + Huzur 1949 + Saatleri Ayarlama Enstitüsü 1961 + Beş Şehir 1946 + 19. Asır Türk Edebiyatı Tarihi 1949. Eserlerinin önemi ölümünden sonra arttı.

5. Nazım Hikmet ile Aziz Nesin AYRI kişiler — karıştırma!

Yanlış: "Nazım Hikmet Aziz Nesin'in takma adıdır." veya "Aziz Nesin İstiklal Marşı'nı yazmıştır." Doğru: Nazım Hikmet (1902-1963) ve Aziz Nesin (1915-1995) tamamen FARKLI kişilerdir. Nazım Hikmet şair, Aziz Nesin mizah yazarıdır. Tek ortak noktaları sosyalist dünya görüşleri ve "Markopaşa" tipi politik mizahı sevmeleridir. Aziz Nesin İstiklal Marşı'nı YAZMADI — onu Mehmet Akif Ersoy yazdı (12 Mart 1921).

  • Nazım Hikmet Ran (1902-1963): 15 Ocak 1902 Selanik. Türk modern şiirinin devrimcisi. Serbest nazım. Marksist. Bursa Cezaevi'nde 12 yıl. 1951 SSCB'ye kaçtı. 1963 Moskova'da öldü. UNESCO 2002 Nazım Hikmet Yılı. Eserleri: "835 Satır" (1929), "Memleketimden İnsan Manzaraları" (1939-1950, 17.000 dize), "Kuvâyi Milliye Destanı" (1939-41), "Şeyh Bedreddin Destanı" (1936). 50+ dile çevrildi.
  • Aziz Nesin (1915-1995): Asıl adı Mehmet Nusret Nesin. 20 Aralık 1915 Heybeliada. Türk mizahının devi. Asker (yüzbaşı, sonra ihraç). 100+ kitap, 2.500+ öykü. Eserleri: "Yaşar Ne Yaşar Ne Yaşamaz" (1977), "Zübük" (1961), "Damda Deli Var" (1956), "Vatan Sağolsun" (1968). \"Markopaşa\" dergisi (1946-50) Sabahattin Ali ile birlikte. 2 Temmuz 1993 Sivas Madımak Olayları'nda sağ kurtuldu — 33 sanatçı-aydın öldü. 6 Temmuz 1995 Çeşme'de vefat etti. Nesin Vakfı.
İlişkileri: Sabahattin Ali ortak arkadaşları. Markopaşa dergisi (1946-50) Sabahattin Ali + Aziz Nesin ortaklığında çıktı. Nazım Hikmet hapiste mektup arkadaşları arasındaydı. Üçü de sosyalist düşünceli. Sınav formülü: Nazım Hikmet = şair + serbest nazım + 1902-1963 + Memleketimden İnsan Manzaraları. Aziz Nesin = mizah + roman + 1915-1995 + Yaşar Ne Yaşar Ne Yaşamaz + Markopaşa. Sabahattin Ali = Kürk Mantolu Madonna + 1907-1948.

Bu konudan sınavda ne çıkar?

EN SIK ÇIKAN ⭐⭐

Orhan Pamuk · Nobel 2006

12 Ekim 2006 Edebiyat. Türkiye'den ilk Nobel. Benim Adım Kırmızı, Kar, Masumiyet Müzesi.

EN SIK ÇIKAN ⭐

Nazım Hikmet · Serbest Nazım

1902-1963. Türk modern şiirinin devrimcisi. Memleketimden İnsan Manzaraları. UNESCO 2002.

ÇOK SIK ⭐

Yaşar Kemal · İnce Memed

1923-2015. 6 kez Nobel adayı. Anadolu romanı. 4 ciltlik İnce Memed (1955-1987).

ÇOK SIK

Sait Faik · Türk öyküsünün babası

1906-1954. Burgazada. Semaver (1936). Sait Faik Hikâye Armağanı 1954.

KRİTİK

Sabahattin Ali · Kürk Mantolu Madonna

1943 Berlin. 1948 sınırda öldürüldü. Kuyucaklı Yusuf, İçimizdeki Şeytan.

KRİTİK

Tanpınar · Saatleri Ayarlama Enstitüsü

1961. Türk modernleşmesinin parodisi. Yahya Kemal'in öğrencisi. Huzur 1949.

KRİTİK

Garip Akımı · 1941

Orhan Veli + Oktay Rifat + Melih Cevdet. Şiirin sokağa inişi. İstanbul'u Dinliyorum.

KRİTİK

İkinci Yeni · 1955-1965

Cemal Süreya, Edip Cansever, Turgut Uyar, İlhan Berk, Sezai Karakoç, Ece Ayhan.

DETAY

Necip Fazıl · Çile

1904-1983. İslamcı-mistik. Büyük Doğu dergisi (1943-78). Bir Adam Yaratmak.

DETAY

Cemil Meriç · Bu Ülke (1974)

1916-1987. Tek gözünü 1955'te kaybetti. Mağaradakiler, Bu Ülke.

DETAY

Aziz Nesin · Markopaşa

1915-1995. Sabahattin Ali ile Markopaşa 1946-50. Sivas 1993 sağ kurtuldu.

İNCELİK

Cahit Sıtkı · Otuz Beş Yaş

1910-1956. CHP yarışması 1946 birinci. "Yaş otuz beş yolun yarısı eder".

Mini Quiz · 6 Soru

Anlık geri bildirimli
01Türkiye Cumhuriyeti'nden Nobel Ödülü kazanan İLK kişi kimdir, hangi dalda ve ne zaman almıştır?
Türkiye Cumhuriyeti'nden Nobel Ödülü kazanan ilk kişi Orhan Pamuk'tur. 12 Ekim 2006'da Edebiyat Nobel'ini kazandı. 54 yaşındaydı. Sınav klasik tuzak: "İlk Nobel" sorulursa Pamuk; "İlk bilim Nobel'i" sorulursa Aziz Sancar (7 Ekim 2015 Kimya). Aralarında 9 yıl fark. Orhan Pamuk: 7 Haziran 1952 İstanbul/Nişantaşı. Pamuk ailesi Cevdet Bey döneminden gelen büyük tüccar ailesi. Robert Kolej (1970) → İTÜ Mimarlık (3 yıl) → İstanbul Üniversitesi Gazetecilik (1976). 22 yaşından beri tam zamanlı yazar. Nobel gerekçesi: "Memleketinin melankolik ruhuna ışık tutan ve farklı kültürler arasında yeni semboller bulan" yazar. 10 Aralık 2006 Stockholm törenine Atatürk fotoğrafı koymadı (Aziz Sancar 2015'te koydu). Önemli eserleri:
  • Cevdet Bey ve Oğulları (1982) — ilk roman, Orhan Kemal Roman Ödülü.
  • Sessiz Ev (1983), Beyaz Kale (1985), Kara Kitap (1990) — postmodern başyapıt, Yeni Hayat (1994).
  • Benim Adım Kırmızı (1998) — 16. yy Osmanlı nakkaşları, polisiye-felsefi, IMPAC Dublin 2003. Uluslararası ün getirdi.
  • Kar (2002) — Kars'ta siyasi roman.
  • İstanbul: Hatıralar ve Şehir (2003) — otobiyografi.
  • Masumiyet Müzesi (2008) — Kemal-Füsun aşkı + 2012 Çukurcuma Müzesi + 2014 Avrupa Yılın Müzesi.
  • Kafamda Bir Tuhaflık (2014), Kırmızı Saçlı Kadın (2016), Veba Geceleri (2021).
Eserleri 60+ dile çevrildi, 13 milyon+ satış. Columbia Üniversitesi'nde Edebiyat profesörü. Türk edebiyatının küresel sahnedeki yüzü. Cevap C.

02Türk şiirine "serbest nazım"ı (vezinsiz, kafiyesiz) getiren, Bursa Cezaevi'nde 12 yıl yatan, 1951'de SSCB'ye kaçan, 3 Haziran 1963'te Moskova'da vefat eden ve UNESCO'nun 2002'yi kendi adına yıl ilan ettiği şair kimdir?
Türk şiirine "serbest nazım"ı getiren Nazım Hikmet Ran'dır (1902-1963). Nazım Hikmet: 15 Ocak 1902 Selanik. Asıl adı Mehmet Nâzım. Babası Hikmet Bey (Hariciye memuru), annesi ressam Celile Hanım. Bahriye Mektebi'nde okudu, hastalık nedeniyle ayrıldı. 1921'de Sovyetler Birliği'ne gitti — Bolşevik Devrimi'ni inceledi. Marksizm-Leninizm'le tanıştı. Şiir devrimi: Türk şiirine "serbest nazım"ı (vezinsiz, kafiyesiz) getirdi. Vladimir Mayakovski'den etkilendi. Hapis hayatı: 1938'de "askeri ayaklanma çıkarmaya teşvik" suçlamasıyla 28 yıl 4 ay hapse mahkum edildi. Bursa Cezaevi'nde 12 yıl yattı. 1950 affı ile özgür kaldı ama askeri görev tehdidi nedeniyle 1951'de Romanya üzerinden SSCB'ye kaçtı. 25 Temmuz 1951 Türk vatandaşlığı iptal. 5 Ocak 2009'da Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlığı iade edildi (vefatından 46 yıl sonra). Önemli eserleri:
  • "835 Satır" (1929): İlk şiir kitabı. \"Bahri Hazer\" şiiri.
  • "Memleketimden İnsan Manzaraları" (1939-1950): Hapiste yazdığı 17.000 dizelik destan. Türkiye'nin sosyolojik panoraması.
  • "Kuvâyi Milliye Destanı" (1939-41): Kurtuluş Savaşı destanı. Hapiste yazdı.
  • "Şeyh Bedreddin Destanı" (1936): 15. yy halk isyanı.
  • "Saat 21-22 Şiirleri" (1945-50): Eşi Piraye'ye hapisten yazdığı şiirler.
Tema: İnsanlık, sosyalizm, vatan, aşk, yoksulluk, savaş. Marksist dünya görüşü. Vefatı: 3 Haziran 1963 Moskova'da kalp krizinden vefat etti. Mezarı Moskova Novodeviçi Mezarlığı'nda. Etki: 50+ dile çevrildi. UNESCO 2002'yi "Nazım Hikmet Yılı" ilan etti (100. doğum yıldönümü). Türk edebiyatının uluslararası en bilinen şairi (Pamuk'tan önce). Cevap B.

031955'te yayımlanan "İnce Memed" romanıyla başlayan 4 ciltlik destansı roman serisini, "Ortadirek", "Yer Demir Gök Bakır" gibi Anadolu romanlarını yazan, 6 kez Nobel Edebiyat'a aday gösterilen yazar kimdir?
4 ciltlik "İnce Memed" serisini yazan, 6 kez Nobel Edebiyat'a aday gösterilen Yaşar Kemal'dir (1923-2015). Yaşar Kemal: 6 Ekim 1923 Osmaniye/Hemite (Gökçedam). Asıl adı Kemal Sadık Gökçeli. Kürt asıllı. Çocukluğu Çukurova'da geçti — sonradan eserlerinin coğrafyası oldu. Babası gözünün önünde camide vurularak öldürüldü (5 yaşında, 1928). Bir ay sonra konuşmasını kaybetti, 12 yaşına kadar kekemelikle yaşadı. Cumhuriyet gazetesi (1951-63): Edebiyat ve röportaj köşelerinde yazdı. Yılmaz Güney, Aziz Nesin, Sabahattin Ali ile birlikte Türk solunun büyük figürlerinden. "İnce Memed" 4 cilt:
  • İnce Memed I (1955) — efsane başladı. Toros eteklerinde köylü-derebeyi çatışmasında, Memed'in eşkıya olma hikayesi. Türk edebiyatının en sevilen romanı. 40+ dile çevrildi.
  • İnce Memed II (1969).
  • İnce Memed III (1984).
  • İnce Memed IV (1987).
Diğer eserleri: "Teneke" (1955, çeltikçilerin direnişi), "Ortadirek" (1960, "Dağın Öteki Yüzü" üçlemesinin ilki), "Yer Demir Gök Bakır" (1963), "Ölmez Otu" (1968) — bu üçleme. "Demirciler Çarşısı Cinayeti" (1974), "Yusufçuk Yusuf" (1975), "Bir Ada Hikayesi" (1997-2002, 4 ciltlik). Stil: Anadolu coğrafyasının destansı anlatımı. Halk söyleyişi + edebî dil. Doğa, çeltikçi-pamukçu ekonomisi, ağa-köylü çatışması. Mit + gerçek karışımı. Fransız edebiyat eleştirmenleri "Türk Hugo'su" der. 6 kez Nobel adayı oldu ama hiç kazanamadı. Pamuk'tan önce Nobel'in en çok beklenen Türk yazarıydı. Vefatı: 28 Şubat 2015 İstanbul. 91 yaşında. Eşi Thilda Kemal (1923-2001) İngilizce çevirmeniydi. Cevap D.

041941'de Orhan Veli, Oktay Rifat ve Melih Cevdet'in birlikte yayımladıkları "Garip" şiir kitabıyla başlayan, Türk şiirinden vezin/kafiye/sanatlı imajları atan, gündelik dil ve sıradan insanı şiire taşıyan akım hangisidir?
Garip Akımı 1941'de başladı. Orhan Veli + Oktay Rifat + Melih Cevdet birlikte "Garip" şiir kitabını yayımladılar. Manifesto: Şiirden vezin, kafiye, sanatlı imaj, edebî mecazlar atılacak. Şiir günlük dilden, sıradan insanın hayatından doğacak. Mizah, ironi, alaycılık. "Anlatmak yerine söylemek". Orhan Veli Kanık (1914-1950): İstanbul Beykoz. Galatasaray Lisesi. Edebiyat fakültesi. Çalıştığı PTT'de Romen kralı temsiline yetişmek için koşarken bir çukura düşüp 36 yaşında öldü. Eserleri: "Garip" (1941), "Vazgeçemediğim" (1945), "Destan Gibi" (1946). Ünlü şiirleri: "İstanbul'u Dinliyorum" (NB: Yahya Kemal'in DEĞİL, Orhan Veli'nin şiiri!), "Anlatamıyorum", "Kuyruklu Şiir". \"Yaprak\" dergisi 1949. Oktay Rifat Horozcu (1914-1988): Trabzon. Hukuk fakültesi. Garip sonrası bireysel yola çıktı. "Perçemli Sokak" (1956) ile İkinci Yeni'ye yaklaştı. Babası Samih Rifat (Türk dilcisi). Melih Cevdet Anday (1915-2002): İstanbul. Hukuk fakültesi. Garip + sonrası gelişme. "Rahatı Kaçan Ağaç" (1946), "Telgrafhane" (1952). Anday Garip'ten sonra "Kolları Bağlı Odysseus" (1963) ile mitolojik temalara yöneldi. Etki: Garip akımı Türk şiirini halka indirdi. Sokakta kullanılan dil, gündelik gözlem, sıradan insan. Sonradan Cemal Süreya kuşağı bu dili soyutlaştırarak İkinci Yeni'yi başlattı. Cevap A.
05"Kürk Mantolu Madonna" (1943, Berlin'de geçen aşk romanı), "Kuyucaklı Yusuf" (1937), "İçimizdeki Şeytan" (1940) gibi eserlerin yazarı olan, Aziz Nesin ile "Markopaşa" dergisini çıkaran, 2 Nisan 1948'de Türkiye-Bulgaristan sınırında öldürülen yazar kimdir?
"Kürk Mantolu Madonna" yazarı, 1948'de sınırda öldürülen Sabahattin Ali'dir (1907-1948). Sabahattin Ali: 25 Şubat 1907 Eğridere (Bulgaristan). Çocukluğu Çanakkale-Edremit-Aydın-Konya'da. Türkiye'nin en önemli toplumcu gerçekçi yazarlarından. Berlin'de Almanca öğretmenliği eğitimi. Atatürk'ü hicvettiği şiir nedeniyle 1931'de hapis. Sosyalist düşünceli. "Markopaşa" dergisi (1946-50): Aziz Nesin ile birlikte çıkardığı mizah/eleştiri dergisi. Politik mizah örneği. Defalarca toplatıldı, kapatıldı. "Kürk Mantolu Madonna" (1943): En ünlü romanı. Berlin'de geçen aşk hikayesi. Türkiye'den maden eğitimi için Almanya'ya giden Raif Efendi ile yarı-Yahudi ressam Maria Puder arasındaki imkânsız aşk. Türkiye'nin en çok okunan romanlarından — özellikle 2010 sonrası gençler arasında "kült" oldu. 50+ baskı. "Belki onu sevdiğim için, belki de onu sevmediğim için". "Kuyucaklı Yusuf" (1937): İlk büyük romanı. Yusuf'un Anadolu'da büyüme, aşk, intikam hikayesi. Türk edebiyatında köy edebiyatının önemli örneği. "İçimizdeki Şeytan" (1940): İstanbul aydın çevresinde geçen psikolojik roman. Ömer ve Macide'nin hikayesi. Öykü kitapları: "Değirmen" 1935, "Kağnı" 1936, "Ses" 1937, "Yeni Dünya" 1943, "Sırça Köşk" 1947. Trajik son: 2 Nisan 1948'de Türkiye-Bulgaristan sınırında öldürüldü. Yurt dışına kaçmaya çalışırken kendisini geçirmesi için anlaştığı Ali Ertekin tarafından öldürüldü. Türk edebiyatı tarihinin en trajik olaylarından biri. Cinayetin arkasında siyasi-istihbarat ilişkileri tartışmalıdır. 41 yaşındaydı. Cevap C.
06"Huzur" (1949) ve "Saatleri Ayarlama Enstitüsü" (1961) romanlarıyla, "Beş Şehir" (1946) deneme kitabıyla, "19. Asır Türk Edebiyatı Tarihi" (1949) akademik şaheseriyle Türk modernist edebiyatının babası kabul edilen, Yahya Kemal Beyatlı'nın öğrencisi olan yazar kimdir?
Türk modernist edebiyatının babası, Yahya Kemal'in öğrencisi Ahmet Hamdi Tanpınar'dır (1901-1962). Tanpınar: 23 Haziran 1901 İstanbul Şehzadebaşı. Babası kadı. Yahya Kemal'in öğrencisi ve manevi mirasçısı. İstanbul Edebiyat Fakültesi'nde okudu. Maraş, Konya, Ankara, İstanbul'da öğretmenlik yaptı. Türk Edebiyatı Tarihi kitabını üniversite için kaleme aldı. Milletvekili oldu (CHP, Maraş, 1942-1946). Önemli eserleri:
  • "Huzur" (1949): Türk romanının en önemli psikolojik-felsefi romanlarından. İkinci Dünya Savaşı arifesinde İstanbul'da geçen aşk-değişim romanı. Mümtaz, Nuran, İhsan karakterleri. Müzik, mimari, geçmiş-bugün, doğu-batı sorgulaması. "Tanpınar prozunun zirvesi".
  • "Saatleri Ayarlama Enstitüsü" (1961): En ünlü romanı. Saatleri Ayarlama Enstitüsü adlı bürokratik canavarın hicvi. Türk modernleşmesinin parodisi. Hayri İrdal'ın anılarıyla anlatılır. Mizahi-trajik. Avrupa'da çok dile çevrildi (İngilizce "The Time Regulation Institute" 2014 Penguin Classics).
  • "Mahur Beste" (1944, tefrika), "Sahnenin Dışındakiler" (1950), "Aydaki Kadın" (1987 - ölümünden sonra).
  • "Beş Şehir" (1946): Düzyazı şaheseri. Ankara, Erzurum, Konya, Bursa, İstanbul üzerine deneme-anı-tarih karışımı kitap. Hâlâ en çok okunan Türk düzyazı eserlerinden.
  • "19. Asır Türk Edebiyatı Tarihi" (1949): Akademik şaheser. Tanzimat dönemini Tanpınar perspektifinden anlatır.
  • Şiir: "Bursa'da Zaman", "Ne İçindeyim Zamanın". Aruz vezni + saf Türkçe. Yahya Kemal'in mirasını sürdürdü.
Vefatı: 24 Ocak 1962 İstanbul. 60 yaşında. Hiç evlenmedi. Tanpınar ancak ölümünden sonra gerçek değerini buldu — yaşadığı dönemde popüler olmadı. Bugün Orhan Pamuk'tan Bilge Karasu'ya tüm modern Türk yazarlarının öncüsü. Cevap B.

Özet — Aklında Tut

  • 5 EVRE — CUMHURİYET EDEBİYATI: 1) 1923-1940 Kuruluş (Beş Hececiler, Yedi Meşaleciler, Yakup Kadri, Reşat Nuri). 2) 1940-1960 Toplumcu Gerçekçilik + Garip (Nazım Hikmet, Sabahattin Ali, Sait Faik, Garip Akımı). 3) 1960-1980 İkinci Yeni + Modernizm (Cemal Süreya, Tanpınar). 4) 1980-2010 Postmodern (Orhan Pamuk, Latife Tekin). 5) 2010+ Çağdaş (Hakan Günday, Elif Şafak).
  • NAZIM HİKMET (1902-1963) ⭐: Türk modern şiirinin devrimcisi. Selanik doğumlu. Mayakovski etkisi. Serbest nazım. Bursa Cezaevi 12 yıl. 1951 SSCB'ye kaçtı. 1963 Moskova vefat. 5 Ocak 2009 vatandaşlık iadesi. Memleketimden İnsan Manzaraları (1939-50, 17.000 dize), Kuvâyi Milliye Destanı, Şeyh Bedreddin Destanı (1936). UNESCO 2002 Nazım Hikmet Yılı.
  • GARİP AKIMI (1941) ⭐: Orhan Veli + Oktay Rifat + Melih Cevdet. "Garip" şiir kitabı. Vezin-kafiye-sanatlı imaj atılır, gündelik dil + sıradan insan + mizah. Orhan Veli (1914-1950, 36 yaşında çukura düşerek öldü, "İstanbul'u Dinliyorum", "Anlatamıyorum").
  • İKİNCİ YENİ (1955-1965): Garip'in sade dilini soyutlaştıran akım. Cemal Süreya (Üvercinka 1958, Sevda Sözleri), Edip Cansever (Yerçekimli Karanfil), Turgut Uyar (Tütünler Islak), İlhan Berk (Galile Denizi), Sezai Karakoç (İslamcı-mistik, Hızırla Kırk Saat, Mona Roza), Ece Ayhan (sivil şiir).
  • SAİT FAİK (1906-1954) ⭐: Türk modern öyküsünün babası. Adapazarı doğumlu. Burgazada yaşadı. Çehov etkisinde, lirik-izlenimci öyküler. "Semaver" (1936), "Sarnıç", "Lüzumsuz Adam", "Mahalle Kahvesi". Tek roman: "Bir Takım İnsanlar". Sait Faik Hikâye Armağanı 1954'ten beri verilir.
  • SABAHATTİN ALİ (1907-1948) ⭐: Eğridere (Bulgaristan). Sosyalist. Berlin eğitimi. Atatürk hicvi nedeniyle 1931 hapis. "Kürk Mantolu Madonna" (1943, Berlin'de Raif Efendi-Maria Puder aşkı, kült roman), "Kuyucaklı Yusuf" (1937, ilk roman), "İçimizdeki Şeytan" (1940). Markopaşa dergisi (1946-50, Aziz Nesin ile). 2 Nisan 1948 Türkiye-Bulgaristan sınırında öldürüldü.
  • TANPINAR (1901-1962) ⭐: İstanbul/Şehzadebaşı. Yahya Kemal'in öğrencisi. Edebiyat fakültesi profesör. CHP Maraş milletvekili 1942-46. "Huzur" (1949, Mümtaz-Nuran-İhsan), "Saatleri Ayarlama Enstitüsü" (1961, Türk modernleşmesinin parodisi, Hayri İrdal, 2014 Penguin Classics), "Beş Şehir" (1946), "19. Asır Türk Edebiyatı Tarihi" (1949). Ölümünden sonra büyük popülerlik. Pamuk-Karasu öncüsü.
  • YAŞAR KEMAL (1923-2015) ⭐: Osmaniye/Hemite. Kürt asıllı. Kemal Sadık Gökçeli. Çukurova edebiyatının babası. "İnce Memed" 4 cilt (1955, 1969, 1984, 1987) — 40+ dile çevrildi. "Ortadirek" (1960), "Yer Demir Gök Bakır" (1963), "Ölmez Otu" (1968) üçlemesi. 6 kez Nobel adayı. Eşi Thilda Kemal İngilizce çevirmen. 2015 vefat.
  • NECİP FAZIL KISAKÜREK (1904-1983): İstanbul/Çemberlitaş. Sorbonne felsefe. İslamcı-mistik şiirin devi. "Büyük Doğu" dergisi (1943-78). "Çile" (1939), "Kaldırımlar", "Bir Adam Yaratmak" (1938 tiyatro), "O ve Ben" (Abdülhakim Arvasi anıları).
  • CAHİT SITKI TARANCI (1910-1956): Diyarbakır. Galatasaray + Mülkiye. Paris siyaset bilim 1938-40. "Otuz Beş Yaş Şiiri" (1946) — CHP yarışmasında birinci. "Yaş otuz beş! Yolun yarısı eder". "Ömrümde Sükût" (1933), "Düşten Güzel" (1952). 1956 Viyana felç vefat.
  • CEMİL MERİÇ (1916-1987): Reyhanlı/Hatay. Türk düşünce hayatının dehası. 1955 tek göz, 1965 tamamen kör. "Bu Ülke" (1974, Türkiye'nin entelektüel sorunları), "Mağaradakiler" (1978), "Jurnal" 2 cilt. Ölümünden sonra büyük popülerlik.
  • AZİZ NESİN (1915-1995): Asıl adı Mehmet Nusret. Heybeliada. Asker (ihraç). 100+ kitap, 2.500+ öykü. Türk mizahının devi. Markopaşa 1946-50 (Sabahattin Ali ile). "Yaşar Ne Yaşar Ne Yaşamaz" (1977), "Zübük" (1961), "Damda Deli Var". Sivas Madımak 2 Temmuz 1993 — sağ kurtuldu, 33 sanatçı öldü. 1995 Çeşme vefat. Nesin Vakfı.
  • ORHAN PAMUK (1952 - ) ⭐⭐: İstanbul/Nişantaşı. Robert Kolej + İTÜ Mimarlık + İstanbul Üniversitesi Gazetecilik. Türkiye'nin İLK Nobel'i — 12 Ekim 2006 Edebiyat. "Memleketinin melankolik ruhuna ışık tutan". "Cevdet Bey ve Oğulları" (1982), "Beyaz Kale" (1985), "Kara Kitap" (1990), "Benim Adım Kırmızı" (1998), "Kar" (2002), "İstanbul" (2003), "Masumiyet Müzesi" (2008), "Kafamda Bir Tuhaflık" (2014), "Kırmızı Saçlı Kadın" (2016), "Veba Geceleri" (2021). 60+ dil, 13 milyon+ satış. Columbia Üniversitesi profesör.
  • 5 BÜYÜK TUZAK: 1) Türkiye'nin ilk Nobel'i = Pamuk 2006 Edebiyat, ilk bilim Nobel'i = Sancar 2015 Kimya. 2) "İstanbul'u Dinliyorum" Yahya Kemal'in DEĞİL, Orhan Veli'nindir. 3) "Kürk Mantolu Madonna" 1943'te yazıldı (1948 değil — o öldürüldüğü tarih). 4) "Saatleri Ayarlama Enstitüsü" 1961, Tanpınar'ın romanıdır (şiir kitabı değil). 5) Nazım Hikmet ile Aziz Nesin FARKLI kişilerdir — Nazım şair, Aziz mizah yazarı.
BASH — kariyerfinans.com · Bu doküman kişisel çalışma içindir.