Genel Kültür
Kültür & Sanat
13.4
Konu 13 · Bölüm 1 · Final
⏱ 25-30 dk
Bölüm 1 Değerlendirme
Yunus Emre'den Pamuk'a, Şinasi'nin "ilk"lerinden Mehmet Akif'in İstiklal Marşı'na, Sait Faik'ten Yaşar Kemal'in İnce Memed'ine — Türk edebiyatının 800 yıllık birikimi 20 soruda 4 kategori.
Değerlendirme Yapısı
I · 5 SORU
Halk & Divan Edebiyatı
Yunus Emre, Mevlana, Fuzuli, Karagöz, Aşık Veysel, Evliya Çelebi
II · 5 SORU
Tanzimat → Cumhuriyet
Şinasi, Namık Kemal, Tevfik Fikret, Halit Ziya, Mehmet Akif, İstiklal Marşı
III · 5 SORU
Cumhuriyet & Çağdaş
Nazım Hikmet, Sabahattin Ali, Tanpınar, Yaşar Kemal, Pamuk Nobel
IV · 5 SORU
Bütünleşik Kronoloji
Yüzyıllar arası karşılaştırmalar, "ilk"ler tablosu, kritik tuzaklar
- Her soruya anlık geri bildirim + ayrıntılı çözüm
- Kategori bazlı canlı skor takibi (üst köşede)
- 20. soru sonrası final analiz ekranı + kategori kırılımı
- Bölüm 2 (Müzik-Sinema-Tiyatro) için geçiş kutusu
I
Halk & Divan Edebiyatı
0/5
01Türk-İslam tasavvuf şiirinin en büyük temsilcisi, "Ene'l-Hak" sözünden esinlenen, yaşadığı dönemin Anadolu Türkçesinin kurucusu sayılan, 200 TL banknotunda yer alan, 13. yüzyıl şairi kimdir?
Anadolu Türk şiirinin kurucusu Yunus Emre'dir (~1238-1320). 13. yy sonu - 14. yy başında yaşadı. Eskişehir/Sarıköy'de doğduğu rivayet edilir. Hacı Bektaş Veli izinde tasavvuf eğitimi aldı. Sade Türkçe ile derin tasavvufu birleştirdi — yüzyıllar boyu Anadolu halkının dilinde yaşadı. Eserleri: "Risaletü'n Nushiyye" (Nasihatler Risalesi) + Divan'ı (binlerce ilahi). En ünlü mısrası: \"Yaratılmışı severiz Yaratandan ötürü\". 200 TL banknotunda yer alır. UNESCO 1991'i \"Yunus Emre Yılı\" ilan etti. Cevap B.
0213. yüzyılda Belh'ten Konya'ya gelen, Mesnevi'sini 25.000 beyitle Farsça yazan, oğlu Sultan Veled'in kurduğu Mevlevilik tarikatına ad veren, vefat günü 17 Aralık "Şeb-i Arus" olarak anılan, 2008'de UNESCO Dünya Mirası listesine alınan sufi düşünür kimdir?
Mevlana Celaleddin-i Rumi (1207-1273) 30 Eylül 1207 Belh'te (Afganistan) doğdu, Moğol istilasından kaçarak ailesiyle 1228'de Konya'ya yerleşti. Babası Bahaeddin Veled "Sultanü'l-Ulema". 1244'te Şems-i Tebrizi ile karşılaşma hayatını dönüştürdü. Mesnevi-i Manevi 6 cilt 25.000 beyit — FARSÇA yazıldı (Türkçe değil!). Diğer eserleri: Divan-ı Kebir, Fihi Ma Fih, Mektubat, Mecalis-i Seba. 17 Aralık 1273'te Konya'da vefat etti. Mevlevilik tarikatını oğlu Sultan Veled kurdu. Vefat günü "Şeb-i Arus" (Düğün Gecesi) — Allah'a kavuşma günü. Sema ayini Mevlevilik'in en bilinen ritüeli. UNESCO 2008'de Mevlevi Sema Töreni'ni İnsanlığın Sözlü ve Somut Olmayan Mirası listesine aldı. Cevap C.
0316. yüzyılın en büyük divan şairi, "Leyla ile Mecnun" mesnevisini (1535) yazan, Türkçe-Arapça-Farsça üç dilde divan sahibi olan, Bağdat'ta yaşayıp orada vefat eden şair kimdir?
16. yüzyılın en büyük divan şairi Fuzuli'dir (1495-1556). Asıl adı Mehmed bin Süleyman. Bağdat ve Kerbela civarında yaşadı (Hille). Türkçe + Arapça + Farsça üç dilde divan sahibi nadir şairlerden. "Leyla ile Mecnun" mesnevisi (1535) en ünlü eseri — divan edebiyatının zirve eserlerinden. Diğer önemli eserleri: "Su Kasidesi" (Hz. Muhammed'e methiye), "Şikayetname" (1554, Kanuni Süleyman'a maaş alamadığı için yazdığı şikayet mektubu), "Beng ü Bade", "Hadikatü's-Süeda" (Kerbela trajedisi). Aşk + tasavvuf + Şiilik motifleri. \"Aşk derdiyle hoşem el çek ilacımdan tabib\" en ünlü mısralarından. 1556 Bağdat veba salgınında vefat etti. Cevap D.
04Türk gölge oyununun başkahramanları olan, halktan tipi temsil eden Karagöz ile medreseli kibar tipi temsil eden Hacivat'ın yer aldığı oyunlar 2009'da hangi UNESCO listesine alınmıştır?
Karagöz oyunu 2009'da UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi'ne alındı. Karagöz ve Hacivat: Türk gölge oyununun başkahramanları. Karagöz halktan, sade dilli, kaba ama akıllı; Hacivat medreseli, sözünü süsleyen kibar tip. Aralarındaki dil-kültür çatışması mizahın temeli. Şeyh Küşterî tarafından kurulduğu söylenir (Bursa, 14-15. yy). 16. yy Bursa'da yaygınlaştı. "Tasvir" denilen deve derisinden figürler beyaz perde arkasından ışıkla yansıtılır. Hayali (oynatıcı) tek başına tüm sesleri yapar — konuşma + müzik + müsamere. Ramazan ayında çadır gösterileri önemli gelenek. Diğer tipler: Zenne (kadın), Tuzsuz Deli Bekir, Beberuhi (cüce), Çelebi, Bebe Ruhi. Cevap A.
0517. yüzyılda 50 yıl boyunca dünyanın dört bir yanını gezerek 10 ciltlik "Seyahatname"yi kaleme alan, Türk seyahat edebiyatının en büyük ustası olan, eseri 2011'de UNESCO Dünya Belleği Listesi'ne alınan kişi kimdir?
"Seyahatname"nin yazarı Evliya Çelebi'dir (1611-1684). Asıl adı Mehmed Zilli. 25 Mart 1611 İstanbul Unkapanı doğumlu. Saray sohbet meclislerinde yetişti. 50 yıl boyunca dünyanın dört bir yanını gezdi (1640-1681). "Seyahatname" 10 cilt — Türk seyahat edebiyatının başyapıtı. Gezdiği yerler: Osmanlı'nın tüm vilayetleri, Avusturya (1665 Viyana elçilik heyeti), Almanya, Hollanda, Polonya, Macaristan, İran, Suriye, Mısır, Sudan, Habeşistan, Kafkasya. Mizahi, abartılı ama bilgi yüklü anlatım stili — bazı bilgiler tartışmalı, ama dil ve kültür değeri muazzam. UNESCO 2011'de Seyahatname'yi Dünya Belleği Programına (Memory of the World) aldı. Cevap B.
II
Tanzimat → Cumhuriyet
0/5
06Türk edebiyatına Batılılaşmanın "ilk"lerini getiren — ilk özel Türk gazetesi (Tercüman-ı Ahval, 21 Ekim 1860) ve ilk modern Türk tiyatro eseri (Şair Evlenmesi, 1860) — Tanzimat edebiyatının kurucu ismi kimdir?
Tanzimat edebiyatının kurucusu İbrahim Şinasi'dir (1826-1871). 1849'da devlet bursu ile Paris'e gönderildi (1849-1854) — Lamartine ve Renan ile tanıştı, Batı edebiyatını yakından gördü. Türk edebiyatına getirdiği "ilk"ler: İlk özel Türk gazetesi: Tercüman-ı Ahval — 21 Ekim 1860 (Agâh Efendi ile birlikte). Tasvîr-i Efkâr 1862 (tek başına ilk Türk gazetesi). İlk Türk tiyatro eseri: "Şair Evlenmesi" 1860 — tek perdelik komedi, görücü usulü evliliği eleştiren modern bir oyun. İlk yerli şiir kitabı: "Müntehebât-ı Eş'âr" 1862. İlk Türk şiir antolojisi: "Durub-ı Emsâl-i Osmâniyye" 1863. Önemli not: 1860 = Tanzimat edebiyatının başlangıç tarihi (1839 Tanzimat Fermanı'ndan 21 yıl sonra!). Cevap A.
071872'de "Vatan Yahut Silistre" tiyatro eseriyle "Yaşasın Vatan!" çığlıklarına yol açıp Magosa'ya sürgün edilen, 1876'da "İntibah" ile ilk edebî Türk romanını yazan, Yeni Osmanlılar Cemiyeti üyesi "Vatan Şairi" kimdir?
"Vatan Şairi" Namık Kemal'dir (1840-1888). 21 Aralık 1840 Tekirdağ doğumlu. Asıl adı Mehmed Kemal. Şinasi'den çok etkilendi, Tasvîr-i Efkâr'ı 1864'te ondan devraldı. Yeni Osmanlılar Cemiyeti (1865): Şinasi, Ziya Paşa, Ali Suavi, Agâh Efendi ile beraber kurdular — anayasa, meşrutiyet, hürriyet talebinde bulunan ilk siyasi muhalefet hareketi. "Vatan Yahut Silistre" (1872): 1873 Gedikpaşa Tiyatrosu'ndaki ilk gösterimi büyük olay yarattı — halk sahnede "Yaşasın Vatan!" diye bağırdı, II. Abdülaziz hemen Namık Kemal'i Magosa'ya sürdü. "İntibah" (1876): İlk edebî Türk romanı kabul edilir. Mahpeyker'in tuzağı. "Cezmi" (1880): İlk tarihî Türk romanı. "Hürriyet Kasidesi" (1876): "Ne efsunkâr imişsin ah ey didâr-ı hürriyet". 2 Aralık 1888'de Sakız Adası'nda vefat etti. Atatürk'ün gençlik yıllarında en sevdiği yazardı. Cevap D.
081896-1901 yılları arasında "Servet-i Fünun" dergisi etrafında toplanan "Edebiyat-ı Cedide" hareketinin lideri olan, "Sis" şiiriyle II. Abdülhamit dönemi İstanbul'unu eleştiren, Mehmet Akif ile zıt kutuplarda bulunan, Rumelihisarı'ndaki "Aşiyan" evi bugün müze olan şair kimdir?
Servet-i Fünun lideri Tevfik Fikret'tir (1867-1915). Galatasaray Lisesi'nde okudu, sonra orada Türkçe öğretmenliği yaptı. 1896-1901 arası Servet-i Fünun dergisi başyazarı. "Sis" (1902): İstanbul'a yazılmış en güçlü hicvi. II. Abdülhamit dönemi sosyal çürümeyi eleştirir. \"Sarmış yine afakını bir dud-ı muannid\". "Tarih-i Kadim" (1905): Tarihe ve dine yöneltilmiş eleştirel uzun şiir. Mehmet Akif "Tarih-i Kadim'e Cevap" yazdı — Türk edebiyatı tarihinin en büyük ideolojik kavgalarından biri. Akif dindar/muhafazakâr, Fikret pozitivist/akılcı/anti-klerikal. "Doksan Beşe Doğru" (1912): 1908 II. Meşrutiyet arifesinde umutla yazılmış. Aşiyan Müzesi: Rumelihisarı'ndaki evi (\"Aşiyan\" — yuva), bugün müze. 19 Ağustos 1915 İstanbul vefat. 47 yaşında. Cevap C.
09Türkiye Cumhuriyeti İstiklal Marşı'nın yazarı kim, hangi tarihte TBMM tarafından kabul edilmiştir, kaç kıtadan oluşur ve şair ödülü ne yapmıştır?
İstiklal Marşı'nın yazarı Mehmet Akif Ersoy'dur (1873-1936). 12 Mart 1921'de TBMM tarafından kabul edildi. 10 kıtadan oluşur. 724 şiir arasından seçildi. Mehmet Akif Ersoy: 20 Aralık 1873 İstanbul Fatih doğumlu. Asıl adı Mehmet Ragıf. Veteriner hekim. Türkiye'nin Millî Şairi. İstiklal Marşı süreci: Kurtuluş Savaşı'nın en zor günlerinde Maarif Vekaleti (Hamdullah Suphi Tanrıöver) bir millî marş yarışması açtı. 724 şiir geldi. Mehmet Akif kazanmak istemediği için kendisi yarışmaya katılmadı, Hamdullah Suphi (Maarif Vekili) ısrarla katılmasını sağladı. Ödülü (500 TL) reddetti, Darü'l-Mesai için bağışladı. İlk kıta: \"Korkma sönmez bu şafaklarda yüzen al sancak / Sönmeden yurdumun üstünde tüten en son ocak / O benim milletimin yıldızıdır parlayacak / O benimdir o benim milletimindir ancak\". Beste Osman Zeki Üngör 1930. Diğer eserleri: "Safahat" 7 cilt (1911-1933), "Çanakkale Şehitlerine" 1915. Mısır sürgünü 1925-1936: Cumhuriyet'in yeni siyasi yaklaşımıyla anlaşmazlık. 11 yıl Kahire'de yaşadı. 1936'da yurda dönüşten 7 ay sonra siroz hastalığından öldü (27 Aralık 1936). Cevap B.
10Nisan 1911'de Selanik'te "Genç Kalemler" dergisinde yayımlanan "Yeni Lisan" makalesiyle Türkçenin sadeleştirilmesini savunan, "Kaşağı", "Pembe İncili Kaftan", "Diyet" gibi hikayelerle Türk modern hikayeciliğinin kurucusu sayılan, 36 yaşında diyabet komasından vefat eden yazar kimdir?
"Yeni Lisan" manifestosunu yazan ve Türk modern hikayesinin kurucusu Ömer Seyfettin'dir (1884-1920). 11 Mart 1884 Gönen (Balıkesir) doğumlu. Asker (yüzbaşı). Balkan Savaşları'nda esir düştü. "Yeni Lisan" makalesi (Nisan 1911): Genç Kalemler dergisinde imzasıyla yayımlandı. Türkçenin sadeleştirilmesi manifestosu. İlkeleri: Arapça-Farsça gramer kurallarının atılması, sade İstanbul Türkçesi, halkın anlayacağı dil, Türk edebiyatına Türkçe terimler. Cumhuriyet dil devriminin temel metni. Hikayeleri: "Kaşağı" (çocukluk anısı, kıskanç bir çocuğun kardeşinin başına gelen iftira ve pişmanlık), "Pembe İncili Kaftan" (Osmanlı vezirinin asaleti), "Diyet" (askerî onur ve fedakarlık), "Falaka", "Forsa", "Hürriyet Bayrakları", "Bahar ve Kelebekler", "Bomba". 200+ hikaye yazdı. Stil: Sade Türkçe, kısa cümleler, vurucu son. Anadolu ve Türk tarihi temaları. Maupassant tarzı kısa hikaye. Vefatı: 6 Mart 1920 İstanbul. 36 yaşında diyabet ve şeker komasından öldü. Cumhuriyet'i göremedi ama temellerini attı. Cevap D.
III
Cumhuriyet & Çağdaş
0/5
11Türk şiirine "serbest nazım"ı (vezinsiz, kafiyesiz) getiren, Bursa Cezaevi'nde 12 yıl yatan, 1951'de SSCB'ye kaçan, 17.000 dizelik "Memleketimden İnsan Manzaraları"nı hapiste yazan, UNESCO'nun 2002'yi kendi adına yıl ilan ettiği şair kimdir?
Türk şiirine "serbest nazım"ı getiren Nazım Hikmet Ran'dır (1902-1963). 15 Ocak 1902 Selanik. Asıl adı Mehmet Nâzım. 1921'de SSCB'ye gitti — Vladimir Mayakovski'den etkilendi. Şiir devrimi: Türk şiirine serbest nazımı (vezinsiz, kafiyesiz) getirdi. Hapis hayatı: 1938'de "askeri ayaklanma çıkarmaya teşvik" suçlamasıyla 28 yıl 4 ay hapse mahkum edildi. Bursa Cezaevi'nde 12 yıl yattı. 1950 affı ile özgür kaldı ama askeri görev tehdidi nedeniyle 1951'de Romanya üzerinden SSCB'ye kaçtı. 25 Temmuz 1951 Türk vatandaşlığı iptal. 5 Ocak 2009'da Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlığı iade edildi (vefatından 46 yıl sonra). Önemli eserleri: "Memleketimden İnsan Manzaraları" (1939-1950, hapiste yazdığı 17.000 dizelik destan), "Kuvâyi Milliye Destanı" (1939-41, Kurtuluş Savaşı destanı), "Şeyh Bedreddin Destanı" (1936). Vefatı: 3 Haziran 1963 Moskova'da kalp krizinden vefat etti. Mezarı Moskova Novodeviçi Mezarlığı'nda. UNESCO 2002'yi "Nazım Hikmet Yılı" ilan etti (100. doğum yıldönümü). 50+ dile çevrildi. Cevap B.
12"Kürk Mantolu Madonna" (1943, Berlin'de Raif Efendi-Maria Puder aşkı), "Kuyucaklı Yusuf" (1937), "İçimizdeki Şeytan" (1940) eserlerinin yazarı, Aziz Nesin ile "Markopaşa" dergisini çıkaran, 2 Nisan 1948'de Türkiye-Bulgaristan sınırında öldürülen yazar kimdir?
"Kürk Mantolu Madonna" yazarı Sabahattin Ali'dir (1907-1948). 25 Şubat 1907 Eğridere (Bulgaristan) doğumlu. Berlin'de Almanca öğretmenliği eğitimi. Atatürk'ü hicvettiği şiir nedeniyle 1931'de hapis. Sosyalist düşünceli. "Markopaşa" dergisi (1946-50): Aziz Nesin ile birlikte. Politik mizah örneği. "Kürk Mantolu Madonna" (1943): En ünlü romanı. Berlin'de geçen aşk hikayesi. Türkiye'den maden eğitimi için Almanya'ya giden Raif Efendi ile yarı-Yahudi ressam Maria Puder arasındaki imkânsız aşk. Türkiye'nin en çok okunan romanlarından — özellikle 2010 sonrası gençler arasında "kült" oldu. 50+ baskı. "Kuyucaklı Yusuf" (1937): İlk büyük romanı. Türk köy edebiyatının önemli örneği. "İçimizdeki Şeytan" (1940): İstanbul aydın çevresinde geçen psikolojik roman. Trajik son: 2 Nisan 1948'de Türkiye-Bulgaristan sınırında öldürüldü. Yurt dışına kaçmaya çalışırken kendisini geçirmesi için anlaştığı Ali Ertekin tarafından öldürüldü. 41 yaşındaydı. Önemli not: Kürk Mantolu Madonna 1943'te yazıldı, ölümünden 5 yıl önce. Cevap C.
13"Huzur" (1949, Mümtaz-Nuran-İhsan), "Saatleri Ayarlama Enstitüsü" (1961, Türk modernleşmesinin parodisi, Hayri İrdal), "Beş Şehir" (1946) eserlerinin yazarı, Yahya Kemal Beyatlı'nın öğrencisi olan, ölümünden sonra büyük popülerlik kazanan modernist yazar kimdir?
Türk modernist edebiyatının babası, Yahya Kemal'in öğrencisi Ahmet Hamdi Tanpınar'dır (1901-1962). 23 Haziran 1901 İstanbul Şehzadebaşı doğumlu. Babası kadı. Yahya Kemal'in öğrencisi ve manevi mirasçısı. İstanbul Edebiyat Fakültesi'nde okudu. CHP Maraş milletvekili (1942-1946). "Huzur" (1949): Türk romanının en önemli psikolojik-felsefi romanlarından. İkinci Dünya Savaşı arifesinde İstanbul'da geçen aşk-değişim romanı. Mümtaz, Nuran, İhsan karakterleri. Müzik, mimari, geçmiş-bugün, doğu-batı sorgulaması. "Saatleri Ayarlama Enstitüsü" (1961): En ünlü romanı. Türk modernleşmesinin parodisi. Saatleri Ayarlama Enstitüsü adlı bürokratik canavarın hicvi. Hayri İrdal'ın anılarıyla anlatılır. Avrupa'da çok dile çevrildi (İngilizce "The Time Regulation Institute" 2014 Penguin Classics). "Beş Şehir" (1946): Düzyazı şaheseri. Ankara, Erzurum, Konya, Bursa, İstanbul. "19. Asır Türk Edebiyatı Tarihi" (1949): Akademik şaheser. Tanzimat dönemi. Vefatı: 24 Ocak 1962 İstanbul. 60 yaşında. Hiç evlenmedi. Tanpınar ancak ölümünden sonra gerçek değerini buldu — bugün Pamuk-Karasu öncüsü. Cevap B.
141955'te yayımlanan "İnce Memed" romanıyla başlayan 4 ciltlik destansı roman serisini, "Ortadirek" (1960), "Yer Demir Gök Bakır" (1963), "Ölmez Otu" (1968) Çukurova üçlemesini yazan, 6 kez Nobel Edebiyat'a aday gösterilen, Kürt asıllı yazar kimdir?
4 ciltlik "İnce Memed" serisini yazan, 6 kez Nobel Edebiyat'a aday gösterilen Yaşar Kemal'dir (1923-2015). 6 Ekim 1923 Osmaniye/Hemite (Gökçedam) doğumlu. Asıl adı Kemal Sadık Gökçeli. Kürt asıllı. Çocukluğu Çukurova'da geçti — sonradan eserlerinin coğrafyası oldu. Babası gözünün önünde camide vurularak öldürüldü (5 yaşında, 1928). Bir ay sonra konuşmasını kaybetti, 12 yaşına kadar kekemelikle yaşadı. Cumhuriyet gazetesi (1951-63): Edebiyat ve röportaj köşelerinde yazdı. "İnce Memed" 4 cilt: İnce Memed I (1955), II (1969), III (1984), IV (1987). Toros eteklerinde köylü-derebeyi çatışmasında, Memed'in eşkıya olma hikayesi. Türk edebiyatının en sevilen romanı. 40+ dile çevrildi. Çukurova üçlemesi: "Ortadirek" (1960), "Yer Demir Gök Bakır" (1963), "Ölmez Otu" (1968). Diğer eserleri: "Demirciler Çarşısı Cinayeti" (1974), "Bir Ada Hikayesi" (1997-2002, 4 ciltlik). Stil: Anadolu coğrafyasının destansı anlatımı. Halk söyleyişi + edebî dil. Fransız edebiyat eleştirmenleri "Türk Hugo'su" der. 6 kez Nobel adayı oldu ama hiç kazanamadı. Vefatı: 28 Şubat 2015 İstanbul. 91 yaşında. Eşi Thilda Kemal (1923-2001) İngilizce çevirmeniydi. Cevap A.
15Türkiye Cumhuriyeti'nden Nobel Ödülü kazanan İLK kişi kimdir, hangi dalda ve ne zaman almıştır, Nobel'e götüren en önemli romanı hangisidir?
Türkiye'den Nobel Ödülü kazanan İLK kişi Orhan Pamuk'tur. 12 Ekim 2006'da Edebiyat Nobel'ini kazandı. 54 yaşındaydı. Sınav klasik tuzak: "İlk Nobel" sorulursa Pamuk; "İlk bilim Nobel'i" sorulursa Aziz Sancar (7 Ekim 2015 Kimya). Aralarında 9 yıl fark. Yaşar Kemal Nobel KAZANMADI, 6 kez aday oldu. Nazım Hikmet de Nobel kazanmadı. Orhan Pamuk: 7 Haziran 1952 İstanbul/Nişantaşı. Pamuk ailesi Cevdet Bey döneminden gelen büyük tüccar ailesi. Robert Kolej + İTÜ Mimarlık + İstanbul Üniversitesi Gazetecilik. Nobel gerekçesi: "Memleketinin melankolik ruhuna ışık tutan ve farklı kültürler arasında yeni semboller bulan" yazar. 10 Aralık 2006 Stockholm törenine Atatürk fotoğrafı koymadı (Aziz Sancar 2015'te koydu). Önemli eserleri: Cevdet Bey ve Oğulları (1982 — ilk roman, Orhan Kemal Roman Ödülü), Beyaz Kale (1985), Kara Kitap (1990 — postmodern başyapıt), Benim Adım Kırmızı (1998) — uluslararası ün getirdi, IMPAC Dublin 2003. Kar (2002), İstanbul: Hatıralar ve Şehir (2003). Nobel sonrası: Masumiyet Müzesi (2008, 2012 Çukurcuma müzesi, 2014 Avrupa Yılın Müzesi), Kafamda Bir Tuhaflık (2014), Kırmızı Saçlı Kadın (2016), Veba Geceleri (2021). 60+ dil, 13 milyon+ satış. Cevap D.
IV
Bütünleşik Kronoloji
0/5
16Aşağıdaki "ilk Türk romanı" eşleşmelerinden hangi GRUP doğrudur?
Türk roman tarihindeki "ilk"ler tablosu:
- Kronolojik ilk Türk romanı: Şemsettin Sami "Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat" 1872 (görücü usulü evlilik eleştirisi, romantik aşk).
- Edebî ilk Türk romanı: Namık Kemal "İntibah" 1876 (genç Ali Bey'in fahişe Mahpeyker'in tuzağına düşmesi).
- İlk tarihî Türk romanı: Namık Kemal "Cezmi" 1880 (Osmanlı-İran Savaşları).
- İlk köy romanı: Nabizade Nazım "Karabibik" 1890 (Antalya Beydağı).
- İlk natüralist Türk romanı: Nabizade Nazım "Zehra" 1894 (ölümünden sonra yayımlandı, kıskançlık temalı).
- İlk realist Türk romanı: Recaizade Mahmut Ekrem "Araba Sevdası" 1898 (Bihruz Bey, "yarım Batılı" tip eleştirisi).
- İlk psikolojik Türk romanı: Mehmet Rauf "Eylül" 1901 (Suat-Necib duygusal yakınlığı).
- Modern Türk romanının babası: Halit Ziya Uşaklıgil ("Mai ve Siyah" 1897, "Aşk-ı Memnu" 1900).
17Aşağıdaki yıl-olay eşleşmelerinden hangisi YANLIŞTIR?
YANLIŞ olan B şıkkıdır. İstiklal Marşı 12 Mart 1921'de TBMM tarafından kabul edildi — 1923 değil! Cumhuriyet'in ilanından (29 Ekim 1923) 2.5 yıl ÖNCE. Bu sınav klasiklerinden bir tuzak. Doğru kronoloji:
- 21 Ekim 1860 — Tercüman-ı Ahval (Şinasi + Agâh Efendi) · Tanzimat edebiyatının başlangıç tarihi. (Tanzimat Fermanı 3 Kasım 1839, edebiyat ise 21 yıl sonra başladı.)
- 11 Nisan 1911 — "Yeni Lisan" makalesi (Ömer Seyfettin, Genç Kalemler dergisi, Selanik) · Millî Edebiyat'ın başlangıcı.
- 12 Mart 1921 — İstiklal Marşı TBMM kabul · Mehmet Akif Ersoy · 724 şiir arasından · 10 kıta · ödül reddedildi.
- 29 Ekim 1923 — Cumhuriyet ilan edildi.
- 12 Ekim 2006 — Orhan Pamuk Nobel Edebiyat · Türkiye'den ilk Nobel.
- 7 Ekim 2015 — Aziz Sancar Nobel Kimya · Türkiye'den ilk bilim Nobel'i.
18Aşağıdaki şair-akım eşleşmelerinden hangisi DOĞRUDUR?
Doğru eşleşme D şıkkıdır: Orhan Veli → Garip Akımı. Tüm yanlışların açıklaması:
- A) Mehmet Akif Ersoy Servet-i Fünun yazarı DEĞİLDİR. Servet-i Fünun döneminde yaşadı ama ona ait değildi. Akif Millî Edebiyat / İslamcı-Türkçü kanadın temsilcisidir. Tevfik Fikret ile zıt kutuplar (Tarih-i Kadim'e Cevap).
- B) Yahya Kemal Garip Akımı'na ait DEĞİLDİR. Yahya Kemal neoklasiktir — saf Türkçe + aruz vezni sentezi. \"Beyaz lisan\" hareketi.
- C) Nazım Hikmet Hece Vezni / Beş Hececiler'e ait DEĞİLDİR. Nazım Türk şiirine SERBEST NAZIM'ı getirdi (vezinsiz, kafiyesiz). Mayakovski etkisi. Beş Hececiler ise hece veznini tercih eden Cumhuriyet'in ilk şiir kuşağıdır (Faruk Nafiz "Han Duvarları").
- D) Doğru. Garip Akımı 1941'de Orhan Veli + Oktay Rifat + Melih Cevdet'in birlikte yayımladıkları "Garip" şiir kitabıyla başladı. Manifesto: vezin-kafiye-sanatlı imaj atılır, gündelik dil + sıradan insan + mizah. "İstanbul'u Dinliyorum" Orhan Veli'nin şiiri (Yahya Kemal'in DEĞİL!).
19Aşağıdaki yazar-eser eşleşmelerinden hangi GRUP tamamen DOĞRUDUR?
Tamamen doğru eşleşmeler A şıkkındadır.
- Sait Faik (1906-1954) → "Semaver" 1936: İlk öykü kitabı. Türk modern öyküsünün başlangıcı.
- Tanpınar (1901-1962) → "Saatleri Ayarlama Enstitüsü" 1961: Türk modernleşmesinin parodisi. Hayri İrdal.
- Yaşar Kemal (1923-2015) → "İnce Memed" 1955: 4 ciltlik destansı serinin ilki. 40+ dile çevrildi.
- Nazım Hikmet (1902-1963) → "Memleketimden İnsan Manzaraları" 1939-50: Hapiste yazdığı 17.000 dizelik destan.
- Orhan Pamuk (1952 - ) → "Benim Adım Kırmızı" 1998: Uluslararası ünü getiren roman. IMPAC Dublin 2003. Nobel'e giden yol.
- "Çalıkuşu" 1922 → Reşat Nuri Güntekin (Sabahattin Ali değil).
- "Kürk Mantolu Madonna" 1943 → Sabahattin Ali (Halit Ziya değil).
- "Otuz Beş Yaş Şiiri" 1946 → Cahit Sıtkı Tarancı (Ömer Seyfettin değil — Ömer Seyfettin hikayeci).
- "Kaşağı" → Ömer Seyfettin (Cahit Sıtkı değil — Cahit Sıtkı şair).
- "İstanbul'u Dinliyorum" 1947 → Orhan Veli Kanık (Yahya Kemal değil! — KRİTİK TUZAK).
- "Süleymaniye'de Bayram Sabahı" → Yahya Kemal Beyatlı (Orhan Veli değil).
20UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras (SOKM) Listesi'ne giren Türk kültür ögelerinden biri DEĞİLDİR:
UNESCO listesinde olmayan şık C'dir. İstiklal Marşı 12 Mart 1921'de TBMM tarafından kabul edildi — UNESCO listesi DEĞİL. UNESCO 1945'te kuruldu, 1921'de henüz yoktu. Türk kültürünün UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras (SOKM) Listesi'ndeki kayıtlarından bazıları:
- Mevlevi Sema Töreni — UNESCO 2008.
- Meddah Sanatı (Halk Hikâyecileri) — UNESCO 2008.
- Karagöz Oyunu — UNESCO 2009.
- Geleneksel Sohbet Toplantıları (Yaren, Sıra Geceleri, Cem) — UNESCO 2010.
- Aşıklık Geleneği — UNESCO 2009.
- Nevruz — UNESCO 2009 (8 ülke ortak: Türkiye, Azerbaycan, İran, Kırgızistan, Özbekistan, Tacikistan, Pakistan, Hindistan).
- Tören Keşkeği Geleneği — UNESCO 2011.
- Türk Kahvesi Kültürü — UNESCO 2013.
- Çini Sanatı — UNESCO 2016.
- Bahar Bayramı: Hıdırellez — UNESCO 2017 (Türkiye-Makedonya ortak).
- Dede Korkut Mirası: Kültürü, Halk Masalları ve Müziği — UNESCO 2018 (Türkiye-Azerbaycan-Kazakistan).
- Geleneksel Türk Okçuluğu — UNESCO 2019.
- Hüsnühat (Hat Sanatı) — UNESCO 2021.
- Aşık Veysel Yılı — UNESCO 2023 (anma, SOKM değil).
★ DEĞERLENDİRME TAMAMLANDI
0/20
%0 BAŞARI
Sonuç hesaplanıyor...
I · Halk-Divan
0/5
II · Tanz→Cumh
0/5
III · Cumh→Çağdaş
0/5
IV · Bütünleşik
0/5