Açılan yazdırma penceresinde Hedef: “PDF olarak kaydet” seçip Kaydet’e basın. Pencere kapandıysa:
BASH · BANKA SINAVINA HAZIRLIK
Türk Tiyatrosu
Genel Kültür · Başlangıç Seviye
Genel KültürKültür & Sanat13.7Bölüm 2 · Tiyatro
Konu 13 · Bölüm 2 · Tiyatro
Türk Tiyatrosu
Karagöz'ün gölge perdesinden Şinasi'nin "Şair Evlenmesi"ne (1860 ilk modern Türk tiyatrosu), Muhsin Ertuğrul'un Darülbedayi günlerinden 1949 Devlet Tiyatroları'na, Haldun Taner'in "Keşanlı Ali Destanı"'ndan Kenter Tiyatrosu'na — Türk tiyatrosunun 165 yıllık modern serüveni.
Türk Tiyatrosunun 3 Damarı
Geleneksel → Tanzimat → Cumhuriyet · 13. yy → 2026
Türk tiyatrosu üç farklı geleneğin sentezidir:
1) Geleneksel Tiyatro (13. yy → bugün): Sözlü kültür, doğaçlama, halk eğlencesi. Karagöz-Hacivat (gölge oyunu, UNESCO 2009), Ortaoyunu (Pişekâr-Kavuklu açık alan oyunu), Meddah (UNESCO 2008, halk hikâyecisi), Köy seyirlik oyunları (deve, sinsin, kös). Yazılı metni yoktur — gelenek ustadan çırağa aktarılır.
2) Tanzimat-Meşrutiyet Tiyatrosu (1860-1923): Batı tarzı modern tiyatronun başlangıcı. Şinasi'nin "Şair Evlenmesi" (1860) — İLK MODERN TÜRK TİYATRO ESERİ.Namık Kemal "Vatan Yahut Silistre" (1872) — Magosa sürgününe yol açan oyun, Abdülhak Hamit Tarhan, Recaizade Mahmut Ekrem, Hüseyin Rahmi Gürpınar, Musahipzade Celal. Darülbedayi-i Osmani (1914) — İstanbul Şehremaneti'nin kurduğu ilk Türk profesyonel tiyatrosu (sonra İstanbul Şehir Tiyatroları olacak).
3) Cumhuriyet Tiyatrosu (1923 → 2026) ⭐:Muhsin Ertuğrul (1892-1979) Türk modern tiyatrosunun babası. 1931'de Darülbedayi yeniden yapılandırıldı, İstanbul Şehir Tiyatroları oldu. 1934 Ankara Devlet Konservatuvarı kuruldu (Carl Ebert öncülüğünde tiyatro bölümü). 1949 Devlet Tiyatroları (DT) Ankara'da kuruldu. Çağdaş döneminde: Haldun Taner (Keşanlı Ali Destanı 1964 — Türk epik tiyatrosu), Turgut Özakman, Refik Erduran, Tuncer Cücenoğlu. Özel tiyatrolar: Kenter Tiyatrosu (1962), Dostlar Tiyatrosu (1969), Dormen Tiyatrosu, Ortaoyuncular (Ferhan Şensoy), BKM Mutfak (Yılmaz Erdoğan).
Karagöz, Ortaoyunu, Meddah
★ UNESCO 2009 · Türk Gölge Oyununun Başkahramanları
Karagöz ve Hacivat 14. yy Bursa · Gölge Oyunu · UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras 2009
Karagöz oyunu: Türk gölge oyunu geleneği. 14. yüzyıl Bursa'da yaygınlaştığı düşünülür. Şeyh Küşterî tarafından kurulduğu rivayet edilir. Genel kabul: Mısır'dan İstanbul'a, oradan Anadolu'ya yayıldı; ama Türk halkı kendi dili-mizahı-tipleriyle yeniden yarattı.
İki başkahraman:
Karagöz: Halktan, sade dilli, kaba ama akıllı. Demirci/işçi tipi. Esprilerde olayların özünü yakalar.
Diğer tipler: Çelebi (gençti), Zenne (kadın), Tuzsuz Deli Bekir (kabadayı), Beberuhi (cüce), Bebe Ruhi, Tiryaki (afyon), Kayserili, Lazoğlu, Yahudi, Frenk, Acem, Arnavut, Arap — Osmanlı çok kültürlü toplumun karikatürel temsilcileri.
Tasvirler:"Tasvir" denilen deve derisinden figürler beyaz perde arkasından ışıkla yansıtılır. Katmanlı, eklemli figürler. Renklendirilmiş.
Hayali (oynatıcı):Hayali (sanatçı) tek başına tüm sesleri yapar — konuşma + müzik + müsamere. Hem oyuncu hem yönetmen hem yazar.
Ramazan ayı: Karagöz oyunu özellikle Ramazan ayında oynandı — çadır gösterileri önemli gelenek. Sahurdan sonra başlardı.
Önemli hayaliler:Hayali Küçük Ali (1886-1974), Hayali Hayri Saka, Hayali Ragıp Tuğtekin, Hayali Tacettin Diker.
UNESCO 2009 Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi.
★ Açık Alan Doğaçlama Tiyatrosu
Ortaoyunu Pişekâr ve Kavuklu · Açık Alan Tiyatrosu · 16. yy → 19. yy
Ortaoyunu:Açık alanda halkın ortasında oynanan doğaçlama Türk tiyatrosu. Karagöz'ün canlı oyuncularla sahnelenmiş hâli sayılabilir. 16. yy'dan beri vardı, 19. yy'da zirvesini yaşadı.
Sahne: Bir meydan ortasında oluşturulan ortalıkta. \"Yeni Dünya\" denilen kapısız-perdesiz alan.
İki başkahraman:
Pişekâr: Şark zeki, eğitimli, dil oyunları yapan tip (Hacivat'ın canlı versiyonu).
Kavuklu: Halktan, naïve, kaba, doğal espriler yapan tip (Karagöz'ün canlı versiyonu).
Bölümler:
Mukaddime: Açılış, Pişekâr ve Kavuklu'nun selamlaşması.
Muhavere: Karşılıklı konuşma, esprilerle ısıtma.
Fasıl: Asıl oyun, hikâye.
Bitiş: Pişekâr'ın oyunu kapatması.
Diğer tipler: Karagöz oyununa benzer (Tuzsuz, Çelebi, Zenne, Kabadayı vb.) — kostümlü oyuncular tarafından canlandırılır.
Önemli oyuncular:Kambur Mehmet Bey (Pişekâr), Kavuklu Hamdi (1845-1911), İsmail Efendi.
Düşüş: 20. yy'da modern sahne tiyatrosunun yayılmasıyla zayıfladı. Bugün geleneksel sahnelemeler nadiren yapılıyor.
★ UNESCO 2008 · Halk Hikâyecileri
Meddah Tek Kişilik Halk Tiyatrosu · UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras 2008
Meddah:Tek kişilik halk hikâyeciliği geleneği. Arapça \"medh\" (övgü) sözcüğünden gelir — başlangıçta Hz. Muhammed ve sahabelere övgü hikâyeleri anlatan kişiler için kullanıldı, sonra her tür halk hikâyesini anlatan kişi için kullanıldı.
Mekân: Kahvehane, çarşı, han, saray meclisleri. Ramazan akşamları en yaygın dönem.
Aletler: Bir sopa (değnek) ve bir mendil. Sopa ile ses çıkarır, mendil ile farklı karakterleri canlandırır (kadın için başörtü, yaşlı için bastonun simülasyonu vb.).
Stil:Tek meddah birden fazla karakteri canlandırır — sesleri, lehçeleri, jestleri farklılaştırır. Esnaf, kadın, çocuk, padişah, eşkıya, Arap, Acem... Hikâyenin tüm rollerini tek başına oynar.
Hikâyeler: Halk hikâyeleri (\"Kerem ile Aslı\", \"Ferhad ile Şirin\", \"Köroğlu\"), dini hikâyeler (peygamberler tarihi), günlük hayat anekdotları, gezgin tüccar hikâyeleri.
Önemli meddahlar:Meddah İsmet Efendi (19. yy), Meddah Sururi, Meddah Aşkî. 20. yy'da geleneği Behçet Aysan, Halil Bey, Cemil Efendi gibi isimler taşıdı.
UNESCO 2008 Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi'ne alındı (Karagöz'den 1 yıl önce). Türkiye'nin UNESCO SOKM'a giren ilk kültür ögelerinden biri.
★ Diğer Geleneksel Tiyatro Türleri
Köy Seyirlik Oyunları, Hacat (Kukla), Tulûat Anonim Halk Geleneği
Köy Seyirlik Oyunları: Anadolu'nun farklı bölgelerinde oynanan, çoğunlukla mevsim geçişlerine, hasada, evliliğe bağlı törensel halk oyunları. "Deve oyunu" (sünnet düğünleri), "Sinsin" (Karadeniz), "Kös oyunu", "Tavşan oyunu", "Bağlama oyunu".
Hacat (Kukla): Türkler arasında çok eski bir gelenek. "Karagöz'ün üç boyutlu hâli" sayılabilir. İpli, çubuklu, eldivenli kuklalar. Cumhuriyet sonrası modernize edildi (Devlet Çocuk Tiyatroları).
Tulûat:Doğaçlama tiyatro. 19. yy sonu - 20. yy başında çok yaygın. Aktörler senaryoya bağlı kalmaz, sahnede doğaçlarlar. Ortaoyunu ile Avrupa tiyatrosu arasında geçiş formu. Naşit Özcan (1886-1943) ünlü tuluat sanatçısı.
Önemli not: Geleneksel Türk tiyatrosunda yazılı metin yoktur — gelenek doğaçlama, kalıp ifadeler ve ustadan-çırağa aktarımla yaşar.
Şinasi · Namık Kemal · Modern Tiyatronun Başlangıcı
★ İlk Modern Türk Tiyatro Eseri · 1860
Şinasi · "Şair Evlenmesi" (1860) Tek Perdelik Komedi · Görücü Usulü Evliliği Eleştiren · Türk Modern Tiyatrosunun Başlangıç Tarihi
YAZAR
İbrahim Şinasi (1826-1871)
TARİH
1860 · Tek Perdelik Komedi
"Şair Evlenmesi" (1860):Türk edebiyatının ilk modern tiyatro eseri. Şinasi tarafından yazıldı. Tek perdelik komedi.
Konu: Şair Müştak Bey, Kumru Hanım'a görücü usulüyle nikahlanır. Ama düğün gecesi gelinin ablası Sakine olduğu anlaşılır — komik karışıklık. Görücü usulü evliliği eleştiren ilk Türk yazılı tiyatro eseri.
Önemi:
Türk yazılı modern tiyatrosunun başlangıç tarihi.
Halk dili kullanılan ilk Türk tiyatro eseri — Tanzimat'ın \"sade dil\" hareketinin ürünü.
Sosyal eleştiri — kadın hakları, evlilik kurumu sorgusu.
1860'ta Tercüman-ı Ahval'da (ilk özel Türk gazetesi, 21 Ekim 1860) tefrika edildi.
İbrahim Şinasi (1826-1871): Tanzimat edebiyatının kurucusu. 1849-1854 Paris (Lamartine, Renan etkisi). Detaylı bilgi: 13.2 dersi.
Sahne tarihi: "Şair Evlenmesi"nin Şinasi'nin ölümünden sonra (1873) Gedikpaşa Tiyatrosu'nda ilk sahnelenmesi yapıldı (Güllü Agop'un Osmanlı Tiyatrosu).
★ "Vatan Şairi"nin Tiyatrosu · 1872
Namık Kemal · "Vatan Yahut Silistre" (1872) Magosa Sürgününe Yol Açan Oyun · "Yaşasın Vatan!" Çığlıkları
"Vatan Yahut Silistre" (1872): Namık Kemal'in en ünlü tiyatro eseri. Vatan-millî duygu temalı. 1853-56 Kırım Savaşı'nda Silistre kalesinin Rus kuşatmasına direnişi.
Karakterler: İslam Bey (genç vatansever), Zekiye (sevgilisi, erkek kılığında savaşa katılan kahraman kadın), Sıtkı Bey, Abdullah Çavuş.
Sahnelemesi:1873 Gedikpaşa Tiyatrosu'nda Güllü Agop'un Osmanlı Tiyatrosu tarafından sahneye konuldu. İlk gösteriminde halk sahnede "Yaşasın Vatan!" diye bağırdı, salonda sokağa taşan vatan-millî galeyan yaşandı.
Sürgün: Bu olay üzerine II. Abdülaziz Namık Kemal'i Magosa'ya (Kıbrıs) sürdü. 38 ay sürgünde kaldı (Mart 1873 - Haziran 1876).
Önemi:Türk tiyatrosunun politik gücünü ilk kez gösterdiği eserdir. Vatan-millî düşüncenin tiyatro yoluyla halka taşınması.
Namık Kemal'in diğer tiyatro eserleri:"Zavallı Çocuk" (1873), "Akif Bey" (1874), "Gülnihal" (1875), "Celaleddin Harzemşah" (1885).
★ Tanzimat'ın Diğer Tiyatro Yazarları
Abdülhak Hamit, Recaizade, Hüseyin Rahmi, Musahipzade Celal
Abdülhak Hamit Tarhan (1852-1937): "Şair-i Azam" (Büyük Şair) lakabı. Tanzimat'ın en büyük tiyatro yazarı sayılır. "Macera-yı Aşk" (1873), "Sabr u Sebat" (1875), "İçli Kız" (1876), "Duhter-i Hindu" (1875), "Tarık" (1879), "Eshber" (1880), "Tezer" (1880), "Finten" (1916). Tarihî, romantik, lirik tiyatro.
Recaizade Mahmut Ekrem (1847-1914): "Afife Anjelik" (1869), "Vuslat" (1875), "Çok Bilen Çok Yanılır" (1916). Servet-i Fünun'un ustası.
Hüseyin Rahmi Gürpınar (1864-1944): Romancı. Tiyatroya da katkı: "Hazan Bülbülü", "Gülbahar Hanım", "Tokuşan Kafalar".
Musahipzade Celal (1870-1959):Türk tarihi-toplumsal komedileri. "Aynaroz Kadısı" (1925), "İstanbul Efendisi" (1916), "Gül ve Gönül" (1917), "Pazartesi-Perşembe" (1928). Osmanlı dönemi parodileri.
Halit Fahri Ozansoy (1891-1971): "Baykuş" (1917). Manzum tiyatro örnekleri.
Reşat Nuri Güntekin (1889-1956): Romancı ama tiyatroda da: "Hançer" (1920), "Eski Rüya", "İstiklâl". Çalıkuşu yazarı.
Muhsin Ertuğrul · Şehir Tiyatroları · Devlet Tiyatroları 1949
★ Türk Modern Tiyatrosunun Babası
Muhsin Ertuğrul (1892-1979) Sinema + Tiyatro Tek Adamı · 250+ Oyun · Şehir Tiyatroları + Devlet Tiyatroları Kurucusu
YAŞAM
28 Şub 1892 İstanbul — 7 Nis 1979 İstanbul
LAKAP
"Tek Adam"
Muhsin Ertuğrul: 28 Şubat 1892 İstanbul. Asıl adı Ahmed Muhsin Ertuğrul. Türk modern tiyatrosu VE sinemasının ortak babası.
Eğitim: 1909'da Almanya'da Berlin Lessing Tiyatrosu'nda eğitim. Avrupa modernist tiyatrosunu (Reinhardt, Stanislavski, Brecht öncüleri) yakından gördü. Sonraki yıllarda Paris, Moskova, Almanya'da çalışmalar.
Darülbedayi-i Osmani (1914): İstanbul Şehremaneti (Belediyesi) tarafından kurulan ilk Türk profesyonel tiyatrosu. Türk modern tiyatrosunun temeli. Muhsin Ertuğrul 1922'den itibaren burada yönetmen.
İstanbul Şehir Tiyatroları (1931): Darülbedayi yeniden yapılandırıldı, adı \"İstanbul Şehir Tiyatroları\" oldu. Muhsin Ertuğrul başına geçti, 1948'e kadar yönetti. Türk tiyatrosunun ana ekolünü yarattı.
Devlet Tiyatroları (1949) ⭐: 16 Haziran 1949 Devlet Tiyatroları (DT) Ankara'da kuruldu. Muhsin Ertuğrul kuruluşunda öncüydü. İlk Genel Müdürü Muhsin Ertuğrul (1949-1951). Sonra: Cüneyt Gökçer, Tunç Yalman.
Yönetmenliği (1922-1979): 250+ oyun yönetti. Türk modern tiyatrosunun neredeyse tüm önemli oyunları onun döneminden geçti. Shakespeare, Molière, Çehov, Brecht'i Türkçe sahnelere taşıdı.
Sinema mirası: 1922-1953 dönemi. 35+ film yönetti. \"Bir Millet Uyanıyor\" 1932, \"İstanbul Sokaklarında\" 1931 ilk Türk sesli filmi. Detaylı: 13.6 dersi.
"Ben yaratamadım, ben sadece tanıttım": Ünlü mütevazı sözü. Türk seyircisini Avrupa modern tiyatrosu ile tanıştırdığı için bu sözü söyledi.
Vefatı: 7 Nisan 1979 İstanbul. 87 yaşında. Cenazesinde Türkiye'nin en büyük tiyatro adamı olarak uğurlandı. Muhsin Ertuğrul Sahnesi (Beyoğlu) onun anısına yapılmıştır.
★ Türk Tiyatrosunun Üç Direği
Darülbedayi → Şehir Tiyatroları → Devlet Tiyatroları
1914 → 1931 → 1949 · Muhsin Ertuğrul Yolu
"1914 İstanbul Şehremaneti tarafından kurulan Darülbedayi-i Osmani, 1931'de Muhsin Ertuğrul yönetiminde 'İstanbul Şehir Tiyatroları' adını aldı. 1949'da Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk milli tiyatro kurumu olan 'Devlet Tiyatroları' Ankara'da kuruldu — Muhsin Ertuğrul ilk Genel Müdürü olarak öncülük etti. Üç kurum, üç şehir, tek vizyon."
Türk Modern Tiyatrosunun Üç Sütunu
★ Devlet Kurumları · Türk Tiyatrosunun Devlet Yapısı
Devlet Tiyatroları + İstanbul Şehir Tiyatroları + Devlet Konservatuvarı
Devlet Tiyatroları (DT) — 16 Haziran 1949 Ankara ⭐:
Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk millî tiyatro kurumu.
Genel Müdürlük Ankara. Bugün Türkiye'nin 30+ ilinde sahneleri var.
İlk Genel Müdür: Muhsin Ertuğrul (1949-1951).
Önemli sonraki müdürler: Cüneyt Gökçer, Tunç Yalman, Bozkurt Kuruç, Lemi Bilgin, Suat Karaaslan, Mustafa Kurt.
Ankara DT sahneleri: Büyük Tiyatro, Küçük Tiyatro, Şinasi Sahnesi, Akün Sahnesi, Cüneyt Gökçer Sahnesi, İrfan Şahinbaş Atölye Sahnesi.
Yılda 50+ oyun. Türkiye'nin en kapsamlı tiyatro kurumudur.
İstanbul Şehir Tiyatroları — 1914 (Darülbedayi) → 1931 (yeni isim):
Önemli yöneticiler: Muhsin Ertuğrul (1922-48), Vasfi Rıza Zobu, Mücap Ofluoğlu, Beklan Algan, Engin Uludağ.
Ankara Devlet Konservatuvarı Tiyatro Bölümü — 1936:
Atatürk dönemi reformu. Carl Ebert (Alman tiyatrocu) kuruluşunda öncülük etti — Hindemith ile beraber. Carl Ebert konservatuvarın tiyatro kısmını organize etti, ilk müdürü oldu (1936-1948).
İstanbul Devlet Konservatuvarı — 1969 (sonra İTÜ): İstanbul'daki tiyatro/sinema eğitiminin kurumsal merkezi. Yıldız Kenter, Ahmet Levendoğlu burada okudu/öğretmenlik yaptı.
Haldun Taner, Turgut Özakman, Tuncer Cücenoğlu
★ "Keşanlı Ali Destanı" 1964 · Türk Epik Tiyatrosunun Başyapıtı ⭐
Haldun Taner (1915-1986) "Keşanlı Ali Destanı" 1964 · Brecht Etkisi · Türk Epik Tiyatrosu
Haldun Taner: 16 Mart 1915 İstanbul doğumlu. Galatasaray Lisesi → Heidelberg/Berlin İktisat. Türk öyküsünde ve tiyatrosunda zirve. Hem hikayeci hem oyun yazarı.
"Keşanlı Ali Destanı" (1964) ⭐⭐:Türk epik tiyatrosunun ve modern Türk müzikalinin başyapıtı.
Konu: Sineklidağ adlı yoksul gecekondu mahallesinde "Keşanlı Ali" adlı kabadayı, mahalleye bir "kahraman" gibi gelir. Toplumun gerçek liderlik anlayışını sorgulayan satirik destan.
Stil:Brecht'in "epik tiyatro" yöntemi. Müzik + dans + şarkı + anlatıcı + mizah = Türk halkının diline çevrilmiş Brecht.
Müzik: Yalçın Tura besteleri. Şarkılar: \"Sineklidağ Marşı\", \"Çıkacak Yol Yokmuş\", \"Olur Mu Böyle Olur Mu\".
İlk gösterim: 1964 İstanbul Şehir Tiyatroları. 3 yıl boyunca 1.000+ kez sahnelendi — Türk tiyatro tarihinin rekoru.
Etki: Yeşim Ustaoğlu, Necati Cumalı, Aziz Nesin, Sevim Burak gibi isimler etkilendi. Türk müzikalinin başlangıcı.
Diğer önemli oyunları:
"Günün Adamı" (1949): İlk büyük oyunu. Politik hicviye.
"Lütfen Dokunmayın" (1962).
"Eşeğin Gölgesi" (1965): Çağdaş ahlak çelişkileri.
"Sersem Kocanın Kurnaz Karısı" (1971): Komedi.
"Zilli Zarife" (1980).
Hikayeleri:"Şişhane'ye Yağmur Yağıyordu" (1953), "Ay Işığında Çalışkur" (1954), "Konçinalar" (1967), "Sancho'nun Sabah Yürüyüşü" (1969). Türk öykü geleneğinin önemli ismi.
Vefatı: 7 Mayıs 1986 İstanbul. 71 yaşında. Onun anısına Kadıköy'de Haldun Taner Sahnesi kuruldu.
★ "Şu Çılgın Türkler" Yazarı · Tarihî-Sosyal Tiyatro
Turgut Özakman (1930-2013) "Ocak" · "Duvarların Ötesi" · "Şu Çılgın Türkler" · Pulitzer Türk Versiyonu
Turgut Özakman: 28 Eylül 1930 Ankara doğumlu. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi. Türk tiyatrosunun en üretken oyun yazarlarından. Ayrıca televizyon yapımcısı (TRT'de uzun yıllar).
Önemli oyunları:
"Pembe Evin Kaderi" (1961).
"Duvarların Ötesi" (1965): Hapishane teması.
"Ocak" (1965): Aile draması.
"Sarıpınar 1914" (1966).
"Töre" (1973).
"Resimli Osmanlı Tarihi" (1976).
"Ah Şu Gençler" (1986).
"Şu Çılgın Türkler" (2005):Kurtuluş Savaşı destanı. Roman olarak yayımlandı, sonra tiyatro versiyonu sahnelendi. Türkiye'de yıllarca en çok satan kitap (1 milyon+ baskı). Atatürk dönemi Kurtuluş Savaşı'nı detaylı anlatır.
"Diriliş" üçlemesi: Kurtuluş Savaşı temalı 3 oyun.
Etki:Tarihî-toplumsal tiyatronun önemli temsilcisi. Reisi olduğu Türk Dil Kurumu (TDK).
Refik Erduran (1928-2017): Trabzon. "Cengiz Han'ın Bisikleti" (1968), "Karayar Köprüsü" (1957), "Bir Kilo Namus", "Hayat Bayram Olsa". Mizahi-sosyal tiyatro.
Necati Cumalı (1921-2001): Selanik. "Boş Beşik" (1949), "Susuz Yaz" (1962, sonradan Metin Erksan'ın film yaptığı), "Mine" (1969). Şair + öykücü + tiyatro yazarı.
Aziz Nesin (1915-1995): İstanbul. Mizah ustası. Tiyatroya da katkı: \"Toros Canavarı\" (1965), \"Yaşar Ne Yaşar Ne Yaşamaz\". Sivas Madımak Katliamı (2 Temmuz 1993) sırasında orada bulundu, kıl payı kurtuldu (35 yazar/sanatçı yandı).
Tuncer Cücenoğlu (1944-2024): Çorlu. "Çıkmaz Sokak" (1989), "Şapka", "Yine Bir Gül Nihal", "Boyacı Hane". Hapishaneler, sosyal eleştiri. Türkiye Yazarlar Sendikası başkanlığı yaptı.
Murathan Mungan (1955-): İstanbul. Şair-romancı-tiyatro yazarı. "Geyikler Lanetler" (1992), "Mahmud ile Yezida" (1980), "Taziye" (1982). Postmodern Türk tiyatrosunun önemli ismi.
Memet Baydur (1951-2001): İstanbul. "Kamyon" (1978), "Limon" (1985), "Düdüklüde Kıymalı Bamya" (1992). 50 yaşında erken vefat etti.
Behiç Ak (1956-): Çocuk tiyatrosunun önde gelen ismi.
Sevim Burak (1931-1983): İstanbul. "Sahibinin Sesi" (1980). Türk avangart tiyatrosunun öncü kadın ismi.
Kenter, Erkal, Şensoy, Bilginer
★ Türk Tiyatrosunun Aile Mirası · 1962
Yıldız Kenter (1928-2019) ve Müşfik Kenter (1932-2012) Kenter Tiyatrosu (1962) · Türk Tiyatrosunun Aile Sülalesi
Yıldız Kenter (1928-2019): İstanbul. Bilfen Lisesi → Ankara Devlet Konservatuvarı (Carl Ebert dönemi). Türk tiyatrosunun en büyük kadın oyuncusu.
Müşfik Kenter (1932-2012): İstanbul. Ankara Devlet Konservatuvarı. Türk tiyatrosunun en büyük erkek oyuncularından. Yıldız Kenter'in kardeşi.
Kenter Tiyatrosu (1962):
Yıldız Kenter, Müşfik Kenter ve Şükran Güngör tarafından kuruldu.
Harbiye/İstanbul'da. Türk özel tiyatrosunun lokomotifi.
Yıllık çok sayıda oyun. Devlet Tiyatroları'na alternatif yüksek kaliteli özel tiyatro.
Önemli oyunlar: "Üç Kız Kardeş" (Çehov), "Bir Delinin Hatıra Defteri" (Müşfik Kenter solo, Gogol uyarlama), "Kuşlar" (Aristophanes), "Fareler ve İnsanlar" (Steinbeck).
"Bir Delinin Hatıra Defteri": Müşfik Kenter'in solo gösterisi. Türk tiyatrosunun en uzun ömürlü tek kişilik gösterisi — 50 yıl sahnede kaldı (1962-2012).
Aile mirası: Yıldız Kenter'in oğlu Şükran Güngör + Yıldız Kenter çocuğu Kerem Kenter. Tiyatro ailesi.
Vefatları: Müşfik Kenter — 5 Ekim 2012 İstanbul (80 yaş). Yıldız Kenter — 21 Kasım 2019 İstanbul (91 yaş).
Stil: Geleneksel Karagöz-Ortaoyunu motiflerinin modern siyasi mizahla birleştirilmesi. Türk tiyatrosunun en sevilen popüler-entelektüel sentezi.
Vefatı: 7 Eylül 2021 İstanbul. 69 yaşında.
★ Diğer Büyük Oyuncular ve Tiyatrolar
Şener Şen, Haluk Bilginer, Ali Poyrazoğlu, Haldun Dormen, Yılmaz Erdoğan
Haldun Dormen (1928-2017): İstanbul. Dormen Tiyatrosu (1957) kurucusu. "Müzikal" geleneğin Türkiye'ye getiricisi. "Hababam Sınıfı" tiyatro versiyonu.
Beklan Algan (1933-2003): İstanbul. Yönetmen. İstanbul Şehir Tiyatroları'nın efsane yöneticilerinden. Brecht uzmanı.
Şener Şen (1941 - ): Adana. Devlet Tiyatroları → sinema. Türk tiyatrosunun ve sinemasının büyük karakter aktörü. 100+ tiyatro oyunu, 100+ film. Hababam Sınıfı, Eşkıya, Muhsin Bey, Çiçek Abbas.
Haluk Bilginer (1954 - ): İzmir. London Academy of Music and Dramatic Art (LAMDA, İngiltere) eğitim. "Eyvah Eyvah", "Kış Uykusu" 2014, "Eve Dönüş", "Ezel" dizisi. Uluslararası kariyere de açıldı (Hollywood). NBC'nin "Kış Uykusu"nda Aydın rolü.
Ali Poyrazoğlu (1947 - ): İstanbul. Devlet Tiyatroları + özel tiyatrolar. Karakter aktörü. Ali Poyrazoğlu Tiyatrosu kurucusu.
Cüneyt Gökçer (1920-2008): Devlet Tiyatroları'nın ikinci Genel Müdürü. Bir oyuncu-yönetmen ekol kurdu.
Yıldız Saka (1924-1999): Yıldız Kenter ile beraber konservatuvar kuşağı.
Sumru Yavrucuk (1940-): Yıldız Kenter ekolü. Kenter Tiyatrosu uzun yıllar.
Tuncel Kurtiz (1936-2013): İstanbul. Brechtyen oyuncu. \"Yol\" filminde rol aldı (Yılmaz Güney filmi).
Yılmaz Erdoğan (1967 - ): Hakkari. BKM Mutfak (Beşiktaş Kültür Merkezi) kurucusu. "Bir Demet Tiyatro" televizyon dizisi (1995-2002, BKM yapımı). Tiyatro + sinema + televizyon. \"Sen de Beni Sevecek misin\" gibi oyunlar.
Cem Yılmaz (1973 - ): Stand-up + tiyatro. Türk stand-up komedisinin kurucusu.
Önemli özel tiyatrolar:Kenter Tiyatrosu (1962), Dormen Tiyatrosu (1957), Dostlar Tiyatrosu (1969), Ortaoyuncular (1980), Tiyatro Pera, Tiyatrokare, BKM Mutfak (1994), Mimar Sinan Tiyatrosu.
★ Türk Tiyatrosu UNESCO Mirası ve Kurumsal Yapı
UNESCO 2008
Meddah Sanatı
Halk hikâyecileri · Karagöz'den 1 yıl önce.
UNESCO 2009
Karagöz Oyunu
Türk gölge oyunu · Karagöz-Hacivat · Şeyh Küşterî.
1860
"Şair Evlenmesi" — Şinasi
İlk modern Türk tiyatro eseri · görücü usulü eleştirisi.
1872
"Vatan Yahut Silistre" — Namık Kemal
1873 Gedikpaşa "Yaşasın Vatan!" · Magosa sürgünü.
1914
Darülbedayi-i Osmani
İstanbul Şehremaneti · ilk Türk profesyonel tiyatrosu.
1931
İstanbul Şehir Tiyatroları
Darülbedayi yeni isim · Muhsin Ertuğrul yöneticiliği başladı.
1936
Ankara Devlet Konservatuvarı
Carl Ebert tiyatro bölümü öncüsü · Atatürk reformu.
1949 ⭐
Devlet Tiyatroları (DT)
16 Haziran 1949 Ankara · Muhsin Ertuğrul ilk Genel Müdürü.
1957
Dormen Tiyatrosu
Haldun Dormen · müzikal geleneğin Türkiye'ye gelişi.
1962
Kenter Tiyatrosu
Yıldız + Müşfik Kenter + Şükran Güngör · Türk özel tiyatrosunun lokomotifi.
1964 ⭐
"Keşanlı Ali Destanı" — Haldun Taner
Türk epik tiyatrosu · Brecht etkisi · Türk müzikalinin başlangıcı.
1969
Dostlar Tiyatrosu
Genco Erkal · politik tiyatro · "Nâzım'ın Türküsü".
Türk Tiyatrosunun 165 Yılı
★ 14. yy → 2026 · Türk Tiyatrosu Kronolojisi
14. yy
Karagöz oyunu Bursa'da yaygınlaştı
Şeyh Küşterî · gölge oyunu · Karagöz-Hacivat · halk-medreseli ikilemi · 16. yy İstanbul'a yayıldı
16-19. yy
Ortaoyunu zirvesi · Meddah geleneği
Pişekâr-Kavuklu · Yeni Dünya alanı · halk hikâyeciliği
1860 ⭐
"Şair Evlenmesi" — Şinasi
Tek perdelik komedi · İLK MODERN TÜRK TİYATRO ESERİ · görücü usulü evliliği eleştiren · Tercüman-ı Ahval'da tefrika
1872
"Vatan Yahut Silistre" — Namık Kemal
1873 Gedikpaşa Tiyatrosu · "Yaşasın Vatan!" çığlıkları · Namık Kemal Magosa sürgünü 38 ay
1914
Darülbedayi-i Osmani kuruldu
İstanbul Şehremaneti · ilk Türk profesyonel tiyatrosu · Türk modern tiyatrosunun temeli · Antoine'ın Paris Théâtre Libre'sinden esinlenildi
1922
Muhsin Ertuğrul Darülbedayi yöneticisi
1909 Berlin tiyatro eğitimi · Avrupa modernist tiyatrosunu Türkiye'ye taşıdı
1931
İstanbul Şehir Tiyatroları kuruldu
Darülbedayi yeni adı · Muhsin Ertuğrul Genel Müdürü · 1948'e kadar yönetti
1934-1936
Atatürk dönemi tiyatro reformu
1934 CSO Ankara · 1936 Devlet Konservatuvarı Tiyatro Bölümü · Carl Ebert + Hindemith
16 Haz 1949 ⭐
DEVLET TİYATROLARI ANKARA'DA KURULDU
Türkiye Cumhuriyeti'nin İLK MİLLÎ TİYATRO KURUMU · Muhsin Ertuğrul ilk Genel Müdürü (1949-1951) · Büyük Tiyatro, Küçük Tiyatro, Akün Sahnesi
1957
Dormen Tiyatrosu kuruldu
Haldun Dormen · müzikal geleneğin Türkiye'ye gelişi · "Hababam Sınıfı" tiyatro versiyonu
1962
Kenter Tiyatrosu kuruldu
Yıldız Kenter + Müşfik Kenter + Şükran Güngör · Harbiye/İstanbul · Türk özel tiyatrosunun lokomotifi · "Bir Delinin Hatıra Defteri" 50 yıl sahnede
1964 ⭐⭐
"KEŞANLI ALİ DESTANI" — Haldun Taner
İstanbul Şehir Tiyatroları · Yalçın Tura besteleri · Brecht etkisi epik tiyatro · 3 yıl 1.000+ gösterim · Türk müzikalinin başlangıcı · Sineklidağ gecekondu mahallesi · ahlak ve liderlik sorgusu
1969
Dostlar Tiyatrosu kuruldu
Genco Erkal + Zeliha Berksoy · politik-sosyal tiyatro · Brecht + Nâzım Hikmet · "Nâzım'ın Türküsü" 40+ yıl sahnede
1979
Muhsin Ertuğrul vefat etti
7 Nisan 1979 İstanbul · 87 yaşında · 250+ oyun yönetti · 35+ film · Türk modern tiyatrosu+sinemasının ortak babası
1980
Ortaoyuncular kuruldu
Ferhan Şensoy · 1980 darbesi sonrası · Kadıköy · "Şu Şu Süpürge Sorununu" 1985 · politik mizah
2 Tem 1993
Sivas Madımak Katliamı
35 yazar/sanatçı/aydın yangında öldü · Aziz Nesin orada bulundu, kıl payı kurtuldu · Türk kültür hayatının yaralarından
1994
BKM Mutfak kuruldu
Beşiktaş Kültür Merkezi · Yılmaz Erdoğan · "Bir Demet Tiyatro" 1995-2002 TV dizisi · sonra "Vizontele" 2001 sineması
2008
Meddah Sanatı UNESCO SOKM
Halk hikâyeciliği · ilk Türk SOKM kayıtlarından · Mevlevi Sema Töreni ile aynı yıl
2009
Karagöz Oyunu UNESCO SOKM
Türk gölge oyunu · Karagöz-Hacivat · Aşıklık Geleneği ile aynı yıl
2012
Müşfik Kenter vefat etti
5 Ekim 2012 İstanbul · 80 yaşında · "Bir Delinin Hatıra Defteri" 50 yıl
2019
Yıldız Kenter vefat etti
21 Kasım 2019 İstanbul · 91 yaşında · Türk tiyatrosunun en büyük kadın oyuncusu
2021
Ferhan Şensoy vefat etti
7 Eylül 2021 İstanbul · 69 yaşında · Ortaoyuncular Tiyatrosu mirası
Yaygın Tuzaklar
1. İlk modern Türk tiyatro eseri Şinasi'nin "Şair Evlenmesi" — 1860!
Yanlış: "İlk modern Türk tiyatrosu Namık Kemal'in 'Vatan Yahut Silistre' (1872)." veya "Türk tiyatrosu Cumhuriyet ile başladı."Doğru: İLK MODERN TÜRK TİYATRO ESERİ Şinasi'nin "Şair Evlenmesi"dir (1860). Tek perdelik komedi.
"Şair Evlenmesi" (1860): Şinasi · Tek perdelik komedi · görücü usulü evliliği eleştirir · Şair Müştak Bey-Kumru Hanım-Sakine Hanım komik karışıklık · 1860 Tercüman-ı Ahval'da tefrika edildi · 1873 Gedikpaşa Tiyatrosu sahnelendi.
"Vatan Yahut Silistre" (1872): Namık Kemal · 1853-56 Kırım Savaşı Silistre kalesinin Rus kuşatmasına direnişi · 1873 Gedikpaşa "Yaşasın Vatan!" çığlıkları · Namık Kemal Magosa sürgünü 38 ay (Mart 1873-Haz 1876).
Sınav formülü: İlk modern Türk tiyatrosu = Şinasi "Şair Evlenmesi" 1860. \"Yaşasın Vatan!\" çığlıkları olan oyun = Namık Kemal "Vatan Yahut Silistre" 1872. Aralarında 12 yıl fark var, ama "ilk modern Türk tiyatrosu" sorulursa CEVAP ŞİNASİ.
2. Devlet Tiyatroları 1949'da ANKARA'DA kuruldu — İstanbul'da değil!
Yanlış: "Devlet Tiyatroları 1923'te Cumhuriyet ile beraber İstanbul'da kuruldu." veya "Türkiye'nin ilk milli tiyatrosu İstanbul Şehir Tiyatroları'dır (1914)."Doğru: Devlet Tiyatroları 16 Haziran 1949'da ANKARA'DA kuruldu. Türkiye Cumhuriyeti'nin İLK MİLLÎ TİYATRO KURUMU. İlk Genel Müdürü Muhsin Ertuğrul (1949-1951).
1914 Darülbedayi-i Osmani: İstanbul Şehremaneti tarafından kurulan ilk Türk profesyonel tiyatrosu. Bu BELEDİYE tiyatrosu, devlet tiyatrosu değil.
1931 İstanbul Şehir Tiyatroları: Darülbedayi'nin yeni adı. Yine BELEDİYE tiyatrosu.
16 Haziran 1949 Devlet Tiyatroları (DT): ANKARA'DA. Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk DEVLET tiyatrosu kurumu. Muhsin Ertuğrul ilk Genel Müdürü.
DT bugün Türkiye'nin 30+ ilinde sahneleri var. Ankara'daki sahneler: Büyük Tiyatro, Küçük Tiyatro, Şinasi Sahnesi, Akün Sahnesi, Cüneyt Gökçer Sahnesi, İrfan Şahinbaş Atölye Sahnesi.
Sınav formülü: Devlet Tiyatroları = 16 Haziran 1949 + Ankara + Muhsin Ertuğrul ilk Genel Müdürü. İstanbul Şehir Tiyatroları = 1931 (Darülbedayi 1914'ün devamı) + İstanbul Belediyesi.
3. Muhsin Ertuğrul = Türk modern tiyatrosu VE sinemasının ortak babası!
Yanlış: "Muhsin Ertuğrul sadece sinemacıdır." veya "Muhsin Ertuğrul sadece tiyatrocudur."Doğru: Muhsin Ertuğrul (1892-1979) hem Türk modern tiyatrosunun hem sinemasının ortak babasıdır. \"Tek Adam\" lakabı.
Tiyatro mirası: 1922'den itibaren Darülbedayi yöneticisi. 1931 İstanbul Şehir Tiyatroları kuruluşu. 1949 Devlet Tiyatroları (Ankara) kuruluşunda öncü ve İLK Genel Müdür (1949-1951). 250+ oyun yönetti. Avrupa modernist tiyatrosunu (Reinhardt, Stanislavski) Türkiye'ye taşıdı. \"Ben yaratamadım, ben sadece tanıttım\" sözü.
Sinema mirası: 1922-1953 dönemi · 35+ film yönetti · "İstanbul Sokaklarında" 1931 ilk Türk sesli filmi · "Bir Millet Uyanıyor" 1932 Kurtuluş Savaşı destanı · "Aysel, Bataklı Damın Kızı" 1934.
1909 Almanya Berlin Lessing Tiyatrosu eğitim · Sonra Paris, Moskova, Almanya'da çalışmalar.
7 Nisan 1979 İstanbul vefat · 87 yaşında · Onun anısına Beyoğlu'nda Muhsin Ertuğrul Sahnesi yapıldı.
Önemli kapsam: Türk modern sahne sanatlarını (sinema + tiyatro) tek bir adam yarattı. Hem Şehir Tiyatroları'nın hem Devlet Tiyatroları'nın temellerini attı. Bu iki kurum bugün hala Türkiye'nin tiyatro yapısının iki ana kolu.
4. "Keşanlı Ali Destanı" Haldun Taner'in 1964 oyunu — Brecht etkisinde Türk EPİK tiyatrosu!
Yanlış: "Keşanlı Ali Destanı Aziz Nesin'in oyunu." veya "Keşanlı Ali Destanı Turgut Özakman'ın." veya "Keşanlı Ali Destanı bir hikâye/roman."Doğru: "Keşanlı Ali Destanı" Haldun Taner'in 1964'te yazdığı, Brecht etkili Türk EPİK tiyatrosunun başyapıtı olan oyunudur.
Haldun Taner (1915-1986): İstanbul. Galatasaray Lisesi → Heidelberg/Berlin İktisat. Hem hikâyeci hem oyun yazarı.
"Keşanlı Ali Destanı" (1964) detayları:
Konu: Sineklidağ adlı yoksul gecekondu mahallesinde "Keşanlı Ali" adlı kabadayı kahraman olarak görülür. Mahallenin gerçek liderlik anlayışını sorgulayan satirik destan.
Stil: Bertolt Brecht'in "epik tiyatro" yöntemi · Müzik + dans + şarkı + anlatıcı + mizah = Türk halkının diline çevrilmiş Brecht.
Müzik: Yalçın Tura besteleri.
Şarkılar: "Sineklidağ Marşı", "Çıkacak Yol Yokmuş", "Olur Mu Böyle Olur Mu".
İlk gösterim: 1964 İstanbul Şehir Tiyatroları.
Rekor: 3 yıl boyunca 1.000+ kez sahnelendi — Türk tiyatro tarihinin en başarılı oyunu.
Etki: Türk müzikalinin başlangıcı.
Haldun Taner'in diğer oyunları: "Günün Adamı" 1949, "Eşeğin Gölgesi" 1965, "Sersem Kocanın Kurnaz Karısı" 1971, "Zilli Zarife" 1980. Hikayeleri: "Şişhane'ye Yağmur Yağıyordu" 1953, "Sancho'nun Sabah Yürüyüşü" 1969.
Karıştırılan diğer çağdaş Türk tiyatro yazarları: Turgut Özakman ("Şu Çılgın Türkler" 2005 — Kurtuluş Savaşı), Refik Erduran, Necati Cumalı, Aziz Nesin, Tuncer Cücenoğlu, Murathan Mungan, Memet Baydur. Cevap: Keşanlı Ali Destanı = Haldun Taner 1964.
Yanlış: "Karagöz UNESCO 2008'de listeye alındı." veya "Meddah UNESCO 2009'da listeye alındı."Doğru: Türk geleneksel tiyatrosunun UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras (SOKM) Listesi'ne alınma sırası:
UNESCO 2008:
Meddah Sanatı (Halk Hikâyecileri).
Mevlevi Sema Töreni (Mevlana ve Mevlevilik geleneği — bu tiyatrodan ziyade müzik-tasavvuf alanı).
UNESCO 2009:
Karagöz Oyunu.
Aşıklık Geleneği.
Nevruz (8 ülke ortak).
Diğer Türk SOKM kayıtları: 2010 Geleneksel Sohbet Toplantıları (yaren, sıra geceleri, cem); 2011 Tören Keşkeği Geleneği; 2013 Türk Kahvesi Kültürü; 2016 Çini Sanatı; 2017 Bahar Bayramı Hıdırellez; 2018 Dede Korkut Mirası (Türkiye-Azerbaycan-Kazakistan ortak); 2019 Geleneksel Türk Okçuluğu; 2021 Hüsnühat (Hat Sanatı); 2023 Aşık Veysel Yılı (anma). Sınav formülü: Meddah = 2008 (1 yıl önce). Karagöz = 2009 (1 yıl sonra). Bunlar farklı yıllar.
Bu konudan sınavda ne çıkar?
EN SIK ÇIKAN ⭐⭐
Devlet Tiyatroları 1949 Ankara
16 Haziran 1949 · Türkiye'nin ilk millî tiyatro kurumu · Muhsin Ertuğrul ilk Genel Müdürü.
EN SIK ÇIKAN ⭐⭐
İlk Türk Modern Tiyatrosu
Şinasi "Şair Evlenmesi" 1860 · tek perdelik komedi · görücü usulü eleştiri.
ÇOK SIK ⭐
Muhsin Ertuğrul
1892-1979 · Türk modern tiyatrosu+sinemasının babası · Şehir + Devlet Tiyatroları kurucu.
ÇOK SIK ⭐
Keşanlı Ali Destanı 1964
Haldun Taner · Brecht epik tiyatrosu · Yalçın Tura müzik · Türk müzikali başlangıcı.
KRİTİK
Karagöz UNESCO 2009
Türk gölge oyunu · 14. yy Bursa · Şeyh Küşterî · Karagöz halkçı, Hacivat medreseli.
KRİTİK
Meddah UNESCO 2008
Halk hikâyecileri · tek meddah birden fazla karakter · sopa+mendil · ramazan akşamları.
01Türk edebiyatında ilk modern tiyatro eseri olarak kabul edilen, görücü usulü evliliği eleştiren tek perdelik komedi 1860'ta hangi yazar tarafından yazılmıştır?
Türk edebiyatının İLK MODERN TİYATRO ESERİ Şinasi'nin "Şair Evlenmesi"dir (1860)."Şair Evlenmesi" (1860): İbrahim Şinasi (1826-1871) tarafından yazılan tek perdelik komedi. Konu: Şair Müştak Bey, Kumru Hanım'a görücü usulüyle nikahlanır. Ama düğün gecesi gelinin ablası Sakine olduğu anlaşılır — komik karışıklık. Görücü usulü evliliği eleştiren ilk Türk yazılı tiyatro eseri.Önemi:
Türk yazılı modern tiyatrosunun başlangıç tarihi.
Halk dili kullanılan ilk Türk tiyatro eseri — Tanzimat'ın "sade dil" hareketinin ürünü.
Sosyal eleştiri — kadın hakları, evlilik kurumu sorgusu.
1860'ta Tercüman-ı Ahval'da (ilk özel Türk gazetesi, 21 Ekim 1860) tefrika edildi.
Sahne tarihi: "Şair Evlenmesi"nin Şinasi'nin ölümünden sonra (1873) Gedikpaşa Tiyatrosu'nda ilk sahnelenmesi yapıldı (Güllü Agop'un Osmanlı Tiyatrosu). İbrahim Şinasi (1826-1871): Tanzimat edebiyatının kurucusu. 1849-1854 Paris (Lamartine, Renan etkisi). Türk edebiyatının 7+ "ilk"i: ilk özel Türk gazetesi (Tercüman-ı Ahval 21 Ekim 1860), ilk modern Türk tiyatrosu (Şair Evlenmesi 1860), ilk yerli şiir kitabı (Müntehebât-ı Eş'âr 1862), ilk Türk şiir antolojisi (Durub-ı Emsâl-i Osmâniyye 1863). Detaylı: 13.2 dersi. NOT: Namık Kemal'in "Vatan Yahut Silistre" (1872) ünlü tiyatro eseridir ama 12 yıl sonra geldi — \"İLK\\" değildir. Cevap B.
02Türkiye Cumhuriyeti'nin İLK millî tiyatro kurumu olan "Devlet Tiyatroları" hangi yıl, hangi şehirde kurulmuştur ve ilk Genel Müdürü kimdir?
Devlet Tiyatroları (DT) 16 Haziran 1949'da Ankara'da kuruldu. İlk Genel Müdürü Muhsin Ertuğrul (1949-1951).Devlet Tiyatroları:
Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk millî tiyatro kurumu.
Genel Müdürlük Ankara. Bugün Türkiye'nin 30+ ilinde sahneleri var.
İlk Genel Müdür: Muhsin Ertuğrul (1949-1951).
Önemli sonraki müdürler: Cüneyt Gökçer, Tunç Yalman, Bozkurt Kuruç, Lemi Bilgin, Suat Karaaslan, Mustafa Kurt.
Ankara DT sahneleri: Büyük Tiyatro, Küçük Tiyatro, Şinasi Sahnesi, Akün Sahnesi, Cüneyt Gökçer Sahnesi, İrfan Şahinbaş Atölye Sahnesi.
Yılda 50+ oyun. Türkiye'nin en kapsamlı tiyatro kurumudur.
Türk tiyatrosunun üç ana kurumu — KARIŞTIRMA:
1914 Darülbedayi-i Osmani: İstanbul Şehremaneti (Belediyesi). İlk Türk profesyonel tiyatrosu. Belediye tiyatrosu, devlet değil.
1931 İstanbul Şehir Tiyatroları: Darülbedayi'nin yeni adı. Yine Belediye tiyatrosu. Muhsin Ertuğrul yöneticiliği başladı.
1936 Ankara Devlet Konservatuvarı Tiyatro Bölümü: Atatürk dönemi reformu. Carl Ebert (Alman tiyatrocu) öncülüğü. Eğitim kurumu, devlet tiyatrosu sahnesi değil.
16 Haziran 1949 Devlet Tiyatroları (DT) ANKARA: Türkiye Cumhuriyeti'nin İLK DEVLET tiyatrosu kurumu. Muhsin Ertuğrul ilk Genel Müdürü.
Cevap D.
03Türk modern tiyatrosunun ve sinemasının ortak babası kabul edilen, 1922-1948 İstanbul Şehir Tiyatroları yöneticisi, 1949 Devlet Tiyatroları'nın ilk Genel Müdürü, "Tek Adam" lakabıyla anılan kişi kimdir?
Türk modern tiyatrosunun VE sinemasının ortak babası Muhsin Ertuğrul'dur (1892-1979).Muhsin Ertuğrul: 28 Şubat 1892 İstanbul doğumlu. Asıl adı Ahmed Muhsin Ertuğrul. \"Tek Adam\" lakabı. Eğitim: 1909'da Almanya'da Berlin Lessing Tiyatrosu'nda eğitim. Avrupa modernist tiyatrosunu (Reinhardt, Stanislavski, Brecht öncüleri) yakından gördü. Sonraki yıllarda Paris, Moskova, Almanya'da çalışmalar. Tiyatro mirası:
Darülbedayi-i Osmani (1914): İstanbul Şehremaneti'nin kurduğu ilk Türk profesyonel tiyatrosu. Muhsin Ertuğrul 1922'den itibaren burada yönetmen.
İstanbul Şehir Tiyatroları (1931): Darülbedayi yeniden yapılandırıldı, "İstanbul Şehir Tiyatroları" oldu. Muhsin Ertuğrul başına geçti, 1948'e kadar yönetti.
Devlet Tiyatroları (1949): 16 Haziran 1949 DT Ankara'da kuruldu. Muhsin Ertuğrul kuruluşunda öncüydü ve İLK Genel Müdür (1949-1951).
250+ oyun yönetti. Türk modern tiyatrosunun neredeyse tüm önemli oyunları onun döneminden geçti. Shakespeare, Molière, Çehov, Brecht'i Türkçe sahnelere taşıdı.
Sinema mirası: 1922-1953 dönemi. 35+ film yönetti. "İstanbul Sokaklarında" 1931 ilk Türk sesli filmi · "Bir Millet Uyanıyor" 1932 Kurtuluş Savaşı destanı · "Aysel, Bataklı Damın Kızı" 1934. Detaylı: 13.6 dersi. "Ben yaratamadım, ben sadece tanıttım": Ünlü mütevazı sözü — Türk seyircisini Avrupa modern tiyatrosu ile tanıştırdığı için. Vefatı: 7 Nisan 1979 İstanbul. 87 yaşında. Muhsin Ertuğrul Sahnesi (Beyoğlu) onun anısına yapılmıştır. Cevap A.
041964'te yazılmış, Bertolt Brecht'in "epik tiyatro" yöntemiyle Türk halkının diline çevrilmiş, Sineklidağ adlı yoksul gecekondu mahallesinde geçen, Yalçın Tura besteleriyle Türk müzikalinin başlangıcı kabul edilen oyun hangisi, yazarı kimdir?
"Keşanlı Ali Destanı" Haldun Taner'in 1964'te yazdığı, Brecht etkili Türk EPİK tiyatrosunun başyapıtı olan oyunudur.Haldun Taner (1915-1986): 16 Mart 1915 İstanbul doğumlu. Galatasaray Lisesi → Heidelberg/Berlin İktisat. Türk öyküsünde ve tiyatrosunda zirve. Hem hikâyeci hem oyun yazarı. "Keşanlı Ali Destanı" (1964) detayları:
Konu: Sineklidağ adlı yoksul gecekondu mahallesinde "Keşanlı Ali" adlı kabadayı, mahalleye bir "kahraman" gibi gelir. Toplumun gerçek liderlik anlayışını sorgulayan satirik destan.
Stil:Brecht'in "epik tiyatro" yöntemi. Müzik + dans + şarkı + anlatıcı + mizah = Türk halkının diline çevrilmiş Brecht.
Müzik: Yalçın Tura besteleri. Şarkılar: "Sineklidağ Marşı", "Çıkacak Yol Yokmuş", "Olur Mu Böyle Olur Mu".
İlk gösterim: 1964 İstanbul Şehir Tiyatroları. 3 yıl boyunca 1.000+ kez sahnelendi — Türk tiyatro tarihinin rekoru.
Etki: Türk müzikalinin başlangıcı. Yeşim Ustaoğlu, Necati Cumalı, Aziz Nesin, Sevim Burak gibi isimler etkilendi.
Haldun Taner'in diğer oyunları: "Günün Adamı" 1949 (ilk büyük oyunu, politik hicviye), "Lütfen Dokunmayın" 1962, "Eşeğin Gölgesi" 1965 (çağdaş ahlak çelişkileri), "Sersem Kocanın Kurnaz Karısı" 1971, "Zilli Zarife" 1980. Hikayeleri: "Şişhane'ye Yağmur Yağıyordu" 1953, "Ay Işığında Çalışkur" 1954, "Konçinalar" 1967, "Sancho'nun Sabah Yürüyüşü" 1969. Vefatı: 7 Mayıs 1986 İstanbul. 71 yaşında. Onun anısına Kadıköy'de Haldun Taner Sahnesi kuruldu. Cevap C.
05UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi'ne Türk gölge oyunu KARAGÖZ ve halk hikâyeciliği MEDDAH sırasıyla hangi yıllarda alınmıştır?
Türk geleneksel tiyatrosunun UNESCO SOKM Listesi'ne alınma sırası: Meddah 2008, Karagöz 2009. Meddah Karagöz'den 1 yıl önce listeye alındı. UNESCO 2008:
Meddah Sanatı (Halk Hikâyecileri).
Mevlevi Sema Töreni (Mevlana ve Mevlevilik geleneği — bu tiyatrodan ziyade müzik-tasavvuf alanı).
UNESCO 2009:
Karagöz Oyunu.
Aşıklık Geleneği.
Nevruz (8 ülke ortak: Türkiye, Azerbaycan, İran, Kırgızistan, Özbekistan, Tacikistan, Pakistan, Hindistan).
Karagöz oyunu detayları: 14. yy Bursa'da yaygınlaştı. Şeyh Küşterî tarafından kurulduğu rivayet edilir. Karagöz halktan/şair, Hacivat medreseli/kibar. \"Tasvir\" denilen deve derisinden figürler beyaz perde arkasından ışıkla yansıtılır. Hayali (oynatıcı) tek başına tüm sesleri yapar — konuşma + müzik + müsamere. Ramazan ayında çadır gösterileri. Diğer tipler: Çelebi, Zenne, Tuzsuz Deli Bekir, Beberuhi, Kayserili, Lazoğlu. Meddah detayları: Arapça \"medh\" (övgü) sözcüğünden gelir. Tek kişilik halk hikâyeciliği geleneği. Aletleri: sopa (değnek) ve mendil. Tek meddah birden fazla karakteri canlandırır — sesleri, lehçeleri, jestleri farklılaştırır. Hikâyeler: \"Kerem ile Aslı\", \"Ferhad ile Şirin\", \"Köroğlu\". Mekân: kahvehane, çarşı, han, saray meclisleri. Ramazan akşamları en yaygın dönem. Diğer Türk SOKM kayıtları: 2010 Geleneksel Sohbet Toplantıları; 2011 Tören Keşkeği; 2013 Türk Kahvesi Kültürü; 2016 Çini Sanatı; 2018 Dede Korkut Mirası; 2019 Geleneksel Türk Okçuluğu; 2021 Hüsnühat. Cevap B.
061962'de Yıldız Kenter, Müşfik Kenter ve Şükran Güngör tarafından İstanbul Harbiye'de kurulan, Türk özel tiyatrosunun lokomotifi sayılan, Müşfik Kenter'in "Bir Delinin Hatıra Defteri" solo gösterisini 50 yıl sahnede tutan tiyatro hangisidir?
Kenter Tiyatrosu 1962'de Yıldız Kenter, Müşfik Kenter ve Şükran Güngör tarafından İstanbul Harbiye'de kuruldu.Kenter Tiyatrosu (1962): Türk özel tiyatrosunun lokomotifi. Devlet Tiyatroları'na alternatif yüksek kaliteli özel tiyatro. Yıllık çok sayıda oyun. Yıldız Kenter (1928-2019): İstanbul. Bilfen Lisesi → Ankara Devlet Konservatuvarı (Carl Ebert dönemi). Türk tiyatrosunun en büyük kadın oyuncusu.Müşfik Kenter (1932-2012): İstanbul. Ankara Devlet Konservatuvarı. Türk tiyatrosunun en büyük erkek oyuncularından. Yıldız Kenter'in kardeşi. "Bir Delinin Hatıra Defteri": Müşfik Kenter'in solo gösterisi (Gogol'un öyküsünden uyarlama). Türk tiyatrosunun en uzun ömürlü tek kişilik gösterisi — 50 yıl sahnede kaldı (1962-2012).Diğer önemli Kenter Tiyatrosu oyunları: "Üç Kız Kardeş" (Çehov), "Kuşlar" (Aristophanes), "Fareler ve İnsanlar" (Steinbeck). Vefatları: Müşfik Kenter — 5 Ekim 2012 İstanbul (80 yaş). Yıldız Kenter — 21 Kasım 2019 İstanbul (91 yaş). Türkiye'nin önemli özel tiyatroları (KARIŞTIRMA):
1980 Ortaoyuncular — Ferhan Şensoy, politik mizah.
1994 BKM Mutfak — Yılmaz Erdoğan, Beşiktaş Kültür Merkezi.
Cevap D.
Özet — Aklında Tut
3 ANA DAMAR: 1) Geleneksel (Karagöz UNESCO 2009, Ortaoyunu, Meddah UNESCO 2008). 2) Tanzimat (1860 Şair Evlenmesi). 3) Cumhuriyet (1949 Devlet Tiyatroları, Muhsin Ertuğrul, Haldun Taner).
"ŞAİR EVLENMESİ" 1860 ⭐: İbrahim Şinasi · Tek perdelik komedi · görücü usulü evliliği eleştiren · İLK MODERN TÜRK TİYATRO ESERİ. 1860 Tercüman-ı Ahval'da tefrika edildi. 1873 Gedikpaşa Tiyatrosu sahnelendi.
"VATAN YAHUT SİLİSTRE" 1872: Namık Kemal · 1853-56 Kırım Savaşı Silistre direnişi · 1873 Gedikpaşa "Yaşasın Vatan!" çığlıkları · Namık Kemal Magosa sürgünü 38 ay (Mart 1873-Haz 1876).
DARÜLBEDAYİ-İ OSMANİ 1914: İstanbul Şehremaneti · ilk Türk profesyonel tiyatrosu · 1931'de "İstanbul Şehir Tiyatroları" oldu (BELEDİYE tiyatrosu).
MUHSİN ERTUĞRUL (1892-1979) ⭐⭐: "Tek Adam" · 1909 Almanya tiyatro eğitimi · Türk modern tiyatrosu+sinemasının ortak babası · 1922 Darülbedayi · 1931 İstanbul Şehir Tiyatroları (1948'e kadar) · 1949 Devlet Tiyatroları İLK Genel Müdürü (1949-1951). 250+ oyun, 35+ film. Shakespeare, Molière, Çehov, Brecht'i Türkçe sahnelere taşıdı. "Ben yaratamadım, ben sadece tanıttım".
1936 ANKARA DEVLET KONSERVATUVARI: Atatürk reformu. Carl Ebert (Alman tiyatrocu) öncülüğü. EĞİTİM kurumu, devlet tiyatrosu sahnesi değil.
16 HAZİRAN 1949 DEVLET TİYATROLARI ⭐⭐⭐: ANKARA'DA kuruldu. Türkiye Cumhuriyeti'nin İLK MİLLÎ TİYATRO KURUMU. İlk Genel Müdür: Muhsin Ertuğrul (1949-1951). Bugün 30+ ilde sahneleri.
"KEŞANLI ALİ DESTANI" 1964 ⭐⭐: Haldun Taner (1915-1986) · Brecht epik tiyatrosu · Yalçın Tura müzik · Sineklidağ gecekondu mahallesi · 1964 İstanbul Şehir Tiyatroları · 3 yıl 1.000+ gösterim · Türk müzikalinin başlangıcı.
HALDUN TANER (1915-1986): Galatasaray + Heidelberg İktisat · "Keşanlı Ali Destanı" 1964 + "Günün Adamı" 1949 + "Eşeğin Gölgesi" 1965 + "Sersem Kocanın Kurnaz Karısı" 1971. Hikayeleri: "Şişhane'ye Yağmur Yağıyordu" 1953, "Sancho'nun Sabah Yürüyüşü" 1969.
KENTER TİYATROSU 1962: Yıldız Kenter (1928-2019) + Müşfik Kenter (1932-2012) + Şükran Güngör · Harbiye/İstanbul · "Bir Delinin Hatıra Defteri" Müşfik Kenter solo (Gogol) 50 yıl sahnede (1962-2012).
DOSTLAR TİYATROSU 1969: Genco Erkal (1938-) + Zeliha Berksoy · politik tiyatro · "Nâzım'ın Türküsü" 40+ yıl solo · "Sivas 93" Madımak Katliamı belgesel-tiyatro.
ORTAOYUNCULAR 1980: Ferhan Şensoy (1951-2021) · Kadıköy · "Şu Şu Süpürge Sorununu" 1985 · politik mizah · geleneksel Karagöz-Ortaoyunu motiflerinin modern hicviyle birleştirilmesi.
UNESCO SOKM:Meddah 2008 + Karagöz 2009 (Karıştırma! Meddah 1 yıl önce). Mevlevi Sema 2008 (Mevlevilik geleneği), Aşıklık Geleneği 2009.
5 BÜYÜK TUZAK: 1) İlk modern tiyatro = Şair Evlenmesi 1860 Şinasi (Vatan Yahut Silistre değil!). 2) DT = 1949 Ankara'da (İstanbul'da değil, Cumhuriyet ile beraber değil). 3) Muhsin Ertuğrul = sinema VE tiyatro babası. 4) Keşanlı Ali = Haldun Taner 1964 epik tiyatro. 5) Karagöz UNESCO 2009 vs Meddah UNESCO 2008.
BASH — kariyerfinans.com · Bu doküman kişisel çalışma içindir.