Bölüm 2 Değerlendirme · Ünite 13.8

Klasik Türk Müziğinin zirvesi Buhurîzade Mustafa Itri'dir (1640-1712). 1640 İstanbul Mevlanakapı doğumlu. \"Buhurîzade\" lakabı (buhur = tütsü, baba mesleği). \"Itri\" mahlası şair olarak. Sultan IV. Mehmed döneminde sarayda hânende. Mevlevi tarikatı: Yenikapı Mevlevihanesi'ne intisap etti. Önemli eserleri: "Tekbir" (dini-millî, cami + askerî müzikte söylenir, bayram günleri okunur), "Salât-ı Ümmiye" (Hz. Muhammed'e övgü), "Nevâ Kâr" (kâr formunda başyapıt, saray icrasında temel parça), "Segâh Mevlevi Ayini" (Mevlevi sema törenleri için). 1.000+ eser bestelediği rivayet ediliyor. Şair olarak da divan sahibi. Klasik Türk Müziği = Itri öncesi + Itri sonrası şeklinde bölünür. 1712 İstanbul vefat, Yenikapı Mevlevihanesi haziresinde defnedildi. Cevap B.

Türkiye'nin Eurovision'da İLK ve TEK birinciliği Sertab Erener ile 24 Mayıs 2003 Riga'da gerçekleşti. Şarkı: \"Every Way That I Can\". Söz: Sertab Erener + Demir Demirkan. 167 puan ile 1. oldu. Bu sayede 2004 Eurovision İstanbul'da düzenlendi (kazanan ülkenin ev sahipliği kuralı). Sertab Erener: 4 Aralık 1964 İstanbul Kadıköy. İstanbul Devlet Konservatuvarı opera bölümü mezunu (klasik eğitim). Sezen Aksu'nun yetiştirdiği büyük sanatçılardan. Türkiye'nin Eurovision tarihi:

• 2. — MaNga 2010 ("We Could Be the Same") — Türkiye'nin en yüksek 2. derecesi.
• 4. — Şebnem Paker 1997 ("Dinle"), Athena 2004 ("For Real"), Hadise 2009 ("Düm Tek Tek").
• Türkiye 1975'ten beri katılır. 1996-1999 arası katılmadı (TRT mali sorunlar). 2013'ten beri Türkiye Eurovision'a katılmıyor (TRT, sosyal-dini değerler bahanesiyle çekildi). 2026'ya kadar dönüş yok.

Cevap D.

"Türk Beşleri" Atatürk dönemi müzik reformlarının ürünü olan, Avrupa'da klasik müzik eğitimi alıp Türkiye'ye dönen 5 büyük çoksesli müzik bestecisidir. Lakap Rusya'daki "Beşler Grubu"na (Mighty Five — Mussorgski, Borodin) atıfla verilmiştir. 5 üye:

• Cemal Reşit Rey (1904-1985): Kudüs · Paris eğitim · "Lüküs Hayat" opereti 1933.
• Hasan Ferit Alnar (1906-1978): İstanbul · Viyana eğitim · Kanun konçertosu 1944.
• Ulvi Cemal Erkin (1906-1972): İstanbul · Paris eğitim · "Köçekçe" senfonik suiti.
• Necil Kazım Akses (1908-1999): İstanbul · Viyana ve Prag eğitim · "Bayönder" operası.
• Ahmed Adnan Saygun (1907-1991): İzmir · Paris eğitim · EN ÜNLÜSÜ.

Saygun'un başyapıtı "Yunus Emre Oratoryosu" (1942): Türk çoksesli müziğinin başyapıtı. Yunus Emre'nin şiirlerinden uyarlanmış. Oratoryo formu (büyük orkestra + solist + koro). 1946'da New York Carnegie Hall'da Stokowski yönetiminde icra edildi — uluslararası alanda büyük başarı. Türkiye'nin müzik dünyasına ilk büyük açılışı. Saygun ayrıca "Özsoy Operası" 1934 (İLK TÜRK OPERASI, Atatürk emri, Şah Pehlevi ziyareti şerefine), "Köroğlu Operası" 1973, 5 senfoni. Bartok ile 1936 Anadolu halk müziği derlemeleri. 1934 CSO Ankara, 1936 Ankara Devlet Konservatuvarı (Hindemith + Carl Ebert öncülüğü). Cevap C.

"Sanat Güneşi" lakabıyla anılan, 24 Eylül 1996'da sahnede vefat eden Zeki Müren'dir (1931-1996). 6 Aralık 1931 Bursa doğumlu. Devlet Güzel Sanatlar Akademisi (Mimar Sinan Üniversitesi) İç Mimarlık Bölümü mezunu. Türk müzik tarihinin en büyük ikonu. "Sanat Güneşi" lakabı 1955'te verildi. Eserleri: "Manolyam", "Hatırla Sevgili", "Şimdi Uzaklardasın", "Aşk Hicranla Yoğrulur", "Bir Demet Yasemen", "Kâtibim", "Helal Olsun", "Berduş", "Üzgünüm Sana", "Belki Bir Gün Hatırlarsın". 600+ besteyi seslendirdi. Sinema kariyeri: 18 filmde başrol oynadı (1955-1972). \"Beklenen Şarkı\" 1953, \"Berduş\" 1957, \"Şoförler Kralı\" 1963. Vefatı: 24 Eylül 1996 İzmir TRT İzmir Stüdyosu sahnesinde, Atatürk'ün portresinin önünde TRT'den "Sanata Hizmet Ödülü"nü almak için sahneye çıkarken kalp krizi geçirdi ve öldü. 65 yaşındaydı. Tüm servetini Mehmetçik Vakfı'na ve Türk Eğitim Vakfı'na bağışladı. Cevap A.

"7'den 77'ye" programını sunan, 31 Ocak 1999'da vefat eden Barış Manço'dur (1943-1999). 2 Ocak 1943 İstanbul/Üsküdar doğumlu. Asıl adı Mehmet Barış Manço. Eğitim: Galatasaray Lisesi → Belçika Liège Sanat Akademisi. Eserleri: "Dağlar Dağlar" (1969 ilk büyük hit, Türk Anadolu Rock'unun manifestosu), "Anadolu" (1972 kült albüm), "Mevsim Bahar Olunca", "Lambaya Püf De", "Halil İbrahim Sofrası", "Arkadaşım Eşşek". 200+ beste. "7'den 77'ye" TV programı (1988-1999): TRT'de 11 yıl yayınlanan kült çocuk-aile programı. 50+ ülkeyi gezdi — Japonya, Hindistan, Brezilya, Latin Amerika, Afrika gezileri. Türk televizyonunun en sevilen programlarından. Stil: Hippi-rocker tipi ama melodik, halk müziği etkili. Tasavvuf-mistik temalar (\"Halil İbrahim Sofrası\" Anadolu misafirperverliği), çocuk-aile temaları. Vefatı: 31 Ocak 1999 İstanbul Kadıköy. Aniden geçirdiği kalp krizinden öldü. 56 yaşındaydı. Türkiye'de ulusal yas atmosferi yaşandı. Mezarı Kanlıca Mezarlığı'ndadır. Evi şimdi Barış Manço Müzesi (Kadıköy Moda). Cevap B.

Türk sinemasının ilk yapımı kabul edilen film "Ayastefanos'taki Rus Abidesinin Yıkılışı"dır (Fuat Uzkınay, 14 Kasım 1914). Genel kabul edilen ilk Türk filmi (kısa belgesel). İçerik: 1878 Osmanlı-Rus Savaşı (93 Harbi) sonrasında Ruslar tarafından Ayastefanos'a (bugünkü Yeşilköy) dikilen anıtın, I. Dünya Savaşı'nın patlak vermesiyle 14 Kasım 1914'te Türk askerleri tarafından yıkılışını belgeleyen film. Tartışma: Filmin sahiden çekilip çekilmediği akademik tartışma konusu — günümüze kalmamış. Ama resmî tarih kabulüdür. Fuat Uzkınay (1888-1956): Topkapı Sarayı kameramanı. Türk sinemasının kurucu ismi. Daha sonra "Pençe" (1917, ilk Türk uzun metraj sayılır), "Casus" (1917) gibi filmler çekti. 14 Kasım her yıl "Türk Sineması Günü" olarak kutlanıyor. Cevap C.

Türk sinemasının İLK Cannes Altın Palmiye'si Yılmaz Güney'in "Yol" filmidir (1982). Senaryosunu Yılmaz Güney İmralı Cezaevi'nde yazdı; Şerif Gören filmin saha çekimini cezaevi dışında, Yılmaz Güney'in talimatlarına göre yaptı. 1981'de Yılmaz Güney İsviçre'ye kaçtı (Türk vatandaşlığı iptal edildi 1982), Paris'te kurguladı. 23 Mayıs 1982 Cannes Film Festivali — "Yol" Costa-Gavras'ın "Missing"i ile birlikte Altın Palmiye'yi paylaştı. İçerik: 1980 darbesi sonrası 5 mahkumun Bayram için izine çıkışı. Türkiye'de 1999'a kadar yasaklıydı. Yılmaz Güney (1937-1984): 1 Nisan 1937 Adana/Yenice. Asıl adı Yılmaz Pütün. Kürt asıllı. "Çirkin Kral" lakabı. Önemli filmleri: "Umut" 1970 (Türk sosyal-gerçekçi sinemasının doğuşu), "Sürü" 1979 (Locarno Altın Leopar). 9 Eylül 1984 Paris'te mide kanserinden öldü, 47 yaşında. Türk vatandaşlığı 2002'de iade edildi. Mezarı Père Lachaise (Paris). Sınav formülü: "Yol filminin yönetmeni kimdir?" → Şerif Gören. "Yol filminin yaratıcısı / Cannes ödül sahibi kimdir?" → Yılmaz Güney. Türkiye'nin İLK Altın Palmiye = "Yol" 1982. İKİNCİ Altın Palmiye = NBC "Kış Uykusu" 2014. Aralarında 32 yıl fark var. Cevap A.

Türkiye'nin ikinci Cannes Altın Palmiye'si Nuri Bilge Ceylan'ın "Kış Uykusu" filmidir (24 Mayıs 2014). 67. Cannes Film Festivali. 196 dakika. Kapadokya'da emekli aktör Aydın'ın ahlaki yüzleşmesi. Türkiye'nin "Yol"dan sonra ikinci Altın Palmiye'si — 32 yıl bekledi. Başrol: Haluk Bilginer, Melisa Sözen. NBC eşi Ebru Ceylan ile senaryo yazdı. Çehov hikayelerinden esinlenildi. NBC'nin Cannes ödül tablosu (5 farklı yıl):

• 2003 "Uzak" — Jüri Büyük Ödülü (Grand Prix) + 2 erkek oyuncu ödülü.
• 2008 "Üç Maymun" — En İyi Yönetmen Ödülü.
• 2011 "Bir Zamanlar Anadolu'da" — Jüri Büyük Ödülü (Grand Prix) (ikinci kez!).
• 2014 "Kış Uykusu" — ALTIN PALMİYE.
• 2023 "Kuru Otlar Üstüne" — En İyi Kadın Oyuncu (Merve Dizdar — Türk sinema tarihinde Cannes'da bu ödülü kazanan ilk Türk oyuncu).

NBC (Nuri Bilge Ceylan): 26 Ocak 1959 İstanbul doğumlu. Boğaziçi Üniversitesi Elektrik Mühendisliği mezunu (1985). Mimar Sinan'da sinema okudu. \"Türk Tarkovski\". Cevap D.

Türk sineması Berlinale'de 3 Altın Ayı kazandı:

• 1964 "Susuz Yaz" — Metin Erksan (1929-2012, İzmir). Hülya Koçyiğit + Ulvi Doğan. Köyde su kavgası, sosyal-gerçekçi. Türk sinemasının ilk büyük uluslararası ödülü.
• 2004 "Duvara Karşı" — Fatih Akın (1973-, Hamburg). Sibel Kekilli + Birol Ünel. Hamburg'da Türk göçmen aşkı. İlk Türk-Alman Berlinale zaferi. Avrupa Film Akademisi En İyi Film Ödülü.
• 2010 "Bal" — Semih Kaplanoğlu (1963-, İzmir). Yusuf Üçlemesi son halkası. Karadeniz dağ köyünde arıcı baba-oğul. Az diyalog, meditatif sinema (Tarkovski etkisi).

NOT: NBC (Nuri Bilge Ceylan) Berlinale değil, Cannes yönetmenidir. Berlin Altın Ayı'sı YOK. NBC'nin tüm uluslararası ödülleri Cannes'dan: 2003 Jüri Büyük Ödülü, 2008 En İyi Yönetmen, 2011 Jüri Büyük Ödülü (2. kez), 2014 Altın Palmiye, 2023 Merve Dizdar En İyi Kadın Oyuncu. Bu sınav klasik tuzaklarından biri. Cevap B.

"İnek Şaban" karakterini canlandıran ve 3 Temmuz 2000'de uçakta vefat eden Kemal Sunal'dır (1944-2000). 11 Kasım 1944 Malatya doğumlu. Türk komedi sinemasının kralı. Saf, çok bilmiş Anadolu çocuğu rolü. Önemli filmleri:

• "Hababam Sınıfı" serisi (1975-77): Ertem Eğilmez yönetimi. "İnek Şaban" karakteri. Şener Şen ile birlikte.
• "Kibar Feyzo" (1978), "Atla Gel Şaban" (1977), "Sahte Kabadayı", "Şark Bülbülü", "Davaro" (1981).
• 80+ filmde başrol.

Vefatı: 3 Temmuz 2000 İstanbul-Trabzon uçağında kalp krizi geçirerek öldü. 55 yaşındaydı. Cenazesinde milyonlarca kişi. Yeşilçam komedi ikilisi:

• Kemal Sunal: Saf, çok bilmiş tip. \"İnek Şaban\".
• Şener Şen (1941-): Komedi + drama sentezi. \"Eşkıya\" 1996, \"Muhsin Bey\" 1987, \"Çiçek Abbas\" 1982. Halen yaşıyor.

Yönetmen Ertem Eğilmez (1929-1989): Trabzon. \"Hababam Sınıfı\" serisinin yönetmeni. Arzu Film yapımcısı. Türk komedi sinemasının altın çağ yönetmeni. Cevap C.

Karagöz oyunu 2009'da UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi'ne alındı. Karagöz oyunu: Türk gölge oyunu geleneği. 14. yüzyıl Bursa'da yaygınlaştığı düşünülür. Şeyh Küşterî tarafından kurulduğu rivayet edilir. İki başkahraman:

• Karagöz: Halktan, sade dilli, kaba ama akıllı. Demirci/işçi tipi. Esprilerde olayların özünü yakalar.
• Hacivat: Medreseli, sözünü süsleyen kibar tip. Arapça-Farsça karışık konuşur. Yarı-Batılı entelektüel eleştirisi.

Aralarındaki dil-kültür çatışması mizahın temeli. Diğer tipler: Çelebi (genç), Zenne (kadın), Tuzsuz Deli Bekir (kabadayı), Beberuhi (cüce), Tiryaki (afyon), Kayserili, Lazoğlu, Yahudi, Frenk, Acem, Arnavut, Arap. Tasvirler: "Tasvir" denilen deve derisinden figürler beyaz perde arkasından ışıkla yansıtılır. Hayali (oynatıcı): Tek başına tüm sesleri yapar. Ramazan ayında çadır gösterileri önemli gelenek. Önemli hayaliler: Hayali Küçük Ali (1886-1974), Hayali Ragıp Tuğtekin. UNESCO yılları (KARIŞTIRMA): Meddah 2008, Karagöz 2009, Aşıklık Geleneği 2009, Mevlevi Sema 2008, Nevruz 2009, Türk Kahvesi 2013, Çini Sanatı 2016, Dede Korkut 2018. Cevap A.

Türk edebiyatının İLK MODERN TİYATRO ESERİ Şinasi'nin "Şair Evlenmesi"dir (1860). Tek perdelik komedi. Konu: Şair Müştak Bey, Kumru Hanım'a görücü usulüyle nikahlanır. Ama düğün gecesi gelinin ablası Sakine olduğu anlaşılır — komik karışıklık. Görücü usulü evliliği eleştiren ilk Türk yazılı tiyatro eseri. Önemi:

• Türk yazılı modern tiyatrosunun başlangıç tarihi.
• Halk dili kullanılan ilk Türk tiyatro eseri — Tanzimat'ın "sade dil" hareketinin ürünü.
• Sosyal eleştiri — kadın hakları, evlilik kurumu sorgusu.
• 1860'ta Tercüman-ı Ahval'da (ilk özel Türk gazetesi, 21 Ekim 1860) tefrika edildi.

Sahne tarihi: "Şair Evlenmesi"nin Şinasi'nin ölümünden sonra (1873) Gedikpaşa Tiyatrosu'nda ilk sahnelenmesi yapıldı (Güllü Agop'un Osmanlı Tiyatrosu). İbrahim Şinasi (1826-1871): Tanzimat edebiyatının kurucusu. 1849-1854 Paris (Lamartine, Renan etkisi). Türk edebiyatının 7+ "ilk"i: ilk özel Türk gazetesi (Tercüman-ı Ahval 21 Ekim 1860), ilk modern Türk tiyatrosu (Şair Evlenmesi 1860), ilk yerli şiir kitabı (Müntehebât-ı Eş'âr 1862). NOT: Namık Kemal'in "Vatan Yahut Silistre" (1872) ünlü tiyatro eseridir ama 12 yıl sonra geldi — "İLK" değildir. Cevap D.

Devlet Tiyatroları (DT) 16 Haziran 1949'da Ankara'da kuruldu. İlk Genel Müdürü Muhsin Ertuğrul (1949-1951). Türkiye Cumhuriyeti'nin İLK MİLLÎ TİYATRO KURUMU. Bugün 30+ ilde sahneleri. Ankara DT sahneleri: Büyük Tiyatro, Küçük Tiyatro, Şinasi Sahnesi, Akün Sahnesi, Cüneyt Gökçer Sahnesi, İrfan Şahinbaş Atölye Sahnesi. Türk tiyatrosunun üç ana kurumu — KARIŞTIRMA:

• 1914 Darülbedayi-i Osmani: İstanbul Şehremaneti (Belediyesi). İlk Türk profesyonel tiyatrosu. Belediye tiyatrosu, devlet değil.
• 1931 İstanbul Şehir Tiyatroları: Darülbedayi'nin yeni adı. Yine Belediye tiyatrosu. Muhsin Ertuğrul yöneticiliği.
• 1936 Ankara Devlet Konservatuvarı Tiyatro Bölümü: Atatürk dönemi reformu. Carl Ebert (Alman tiyatrocu) öncülüğü. Eğitim kurumu, devlet tiyatrosu sahnesi değil.
• 16 Haziran 1949 Devlet Tiyatroları (DT) ANKARA: Türkiye Cumhuriyeti'nin İLK DEVLET tiyatrosu kurumu.

Muhsin Ertuğrul (1892-1979): "Tek Adam" lakabı. 1909 Almanya Berlin Lessing Tiyatrosu eğitim. 1922 Darülbedayi yöneticisi. 1931 İstanbul Şehir Tiyatroları yöneticisi (1948'e kadar). 1949 DT ilk Genel Müdürü. 250+ oyun + 35+ film yönetti. "İstanbul Sokaklarında" 1931 ilk Türk sesli filmi. "Bir Millet Uyanıyor" 1932. Türk modern tiyatrosu+sinemasının ortak babası. "Ben yaratamadım, ben sadece tanıttım". 7 Nisan 1979 İstanbul vefat, 87 yaşında. Beyoğlu'nda Muhsin Ertuğrul Sahnesi onun anısına. Cevap B.

"Keşanlı Ali Destanı" Haldun Taner'in 1964'te yazdığı, Brecht etkili Türk EPİK tiyatrosunun başyapıtı olan oyunudur. Haldun Taner (1915-1986): 16 Mart 1915 İstanbul. Galatasaray Lisesi → Heidelberg/Berlin İktisat. Türk öyküsünde ve tiyatrosunda zirve. Hem hikâyeci hem oyun yazarı. "Keşanlı Ali Destanı" (1964):

• Konu: Sineklidağ adlı yoksul gecekondu mahallesinde "Keşanlı Ali" adlı kabadayı, mahalleye bir "kahraman" gibi gelir. Toplumun gerçek liderlik anlayışını sorgulayan satirik destan.
• Stil: Brecht'in "epik tiyatro" yöntemi. Müzik + dans + şarkı + anlatıcı + mizah = Türk halkının diline çevrilmiş Brecht.
• Müzik: Yalçın Tura besteleri. Şarkılar: "Sineklidağ Marşı", "Çıkacak Yol Yokmuş", "Olur Mu Böyle Olur Mu".
• İlk gösterim: 1964 İstanbul Şehir Tiyatroları. 3 yıl boyunca 1.000+ kez sahnelendi — Türk tiyatro tarihinin rekoru.
• Etki: Türk müzikalinin başlangıcı.

Haldun Taner'in diğer oyunları: "Günün Adamı" 1949 (politik hicviye), "Lütfen Dokunmayın" 1962, "Eşeğin Gölgesi" 1965, "Sersem Kocanın Kurnaz Karısı" 1971, "Zilli Zarife" 1980. Hikayeleri: "Şişhane'ye Yağmur Yağıyordu" 1953, "Sancho'nun Sabah Yürüyüşü" 1969. Vefatı: 7 Mayıs 1986 İstanbul. 71 yaşında. Kadıköy'de Haldun Taner Sahnesi onun anısına. Cevap C.

Kenter Tiyatrosu 1962'de Yıldız Kenter, Müşfik Kenter ve Şükran Güngör tarafından İstanbul Harbiye'de kuruldu. Kenter Tiyatrosu (1962): Türk özel tiyatrosunun lokomotifi. Devlet Tiyatroları'na alternatif yüksek kaliteli özel tiyatro. Yıllık çok sayıda oyun. Yıldız Kenter (1928-2019): İstanbul. Bilfen Lisesi → Ankara Devlet Konservatuvarı (Carl Ebert dönemi). Türk tiyatrosunun en büyük kadın oyuncusu. Müşfik Kenter (1932-2012): İstanbul. Ankara Devlet Konservatuvarı. Türk tiyatrosunun en büyük erkek oyuncularından. Yıldız Kenter'in kardeşi. "Bir Delinin Hatıra Defteri": Müşfik Kenter'in solo gösterisi (Gogol'un öyküsünden uyarlama). Türk tiyatrosunun en uzun ömürlü tek kişilik gösterisi — 50 yıl sahnede kaldı (1962-2012). Diğer önemli Kenter Tiyatrosu oyunları: "Üç Kız Kardeş" (Çehov), "Kuşlar" (Aristophanes), "Fareler ve İnsanlar" (Steinbeck). Vefatları: Müşfik Kenter — 5 Ekim 2012 İstanbul (80 yaş). Yıldız Kenter — 21 Kasım 2019 İstanbul (91 yaş). Türkiye'nin önemli özel tiyatroları: 1957 Dormen Tiyatrosu (Haldun Dormen, müzikal), 1962 Kenter Tiyatrosu, 1969 Dostlar Tiyatrosu (Genco Erkal, politik), 1980 Ortaoyuncular (Ferhan Şensoy, politik mizah), 1994 BKM Mutfak (Yılmaz Erdoğan). Cevap B.

Türk kültürünün UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras (SOKM) Listesi'ndeki kayıtları:

• 2008: Mevlevi Sema Töreni · Meddah Sanatı (Halk Hikâyecileri)
• 2009: Karagöz Oyunu · Aşıklık Geleneği · Nevruz (8 ülke ortak: Türkiye, Azerbaycan, İran, Kırgızistan, Özbekistan, Tacikistan, Pakistan, Hindistan)
• 2010: Geleneksel Sohbet Toplantıları (yaren, sıra geceleri, cem)
• 2011: Tören Keşkeği Geleneği
• 2013: Türk Kahvesi Kültürü
• 2016: Çini Sanatı
• 2017: Bahar Bayramı Hıdırellez (Türkiye-Makedonya ortak)
• 2018: Dede Korkut Mirası: Kültürü, Halk Masalları ve Müziği (Türkiye-Azerbaycan-Kazakistan)
• 2019: Geleneksel Türk Okçuluğu
• 2021: Hüsnühat (Hat Sanatı)
• 2023: Aşık Veysel Yılı (anma, SOKM değil)

Sınav klasik tuzak: Karagöz 2009 ve Meddah 2008 — yıl karıştırma! Meddah Karagöz'den 1 yıl önce listeye alındı. Mevlevi Sema da 2008'de listeye alındı (Meddah ile aynı yıl). Cevap D.

Türkiye'nin uluslararası alandaki 4 BÜYÜK İLK ZAFERİ:

• İLK BERLİN ALTIN AYI: "Susuz Yaz" — Metin Erksan (1929-2012) · Film 1963, ödül 1964 (14. Berlinale). Hülya Koçyiğit + Ulvi Doğan. Köyde su kavgası, sosyal-gerçekçi. Türk sinemasının ilk büyük uluslararası ödülü.
• İLK CANNES ALTIN PALMİYE: "Yol" 1982 — Yılmaz Güney + Şerif Gören · Senaryo: Yılmaz Güney İmralı Cezaevi'nde yazdı. Saha çekim: Şerif Gören. 23 Mayıs 1982 Cannes. Costa-Gavras'ın "Missing"i ile paylaşıldı. 1980 darbesi sonrası 5 mahkumun bayram izini.
• İLK EUROVISION BİRİNCİLİĞİ: 24 Mayıs 2003 Riga — Sertab Erener "Every Way That I Can" · 167 puan. Söz: Sertab Erener + Demir Demirkan. 2004 Eurovision İstanbul'da düzenlendi.
• İLK NOBEL: 12 Ekim 2006 — Orhan Pamuk (Edebiyat) · Türkiye'nin ilk Nobel'i. 54 yaşında. Gerekçe: \"Memleketinin melankolik ruhuna ışık tutan ve farklı kültürler arasında yeni semboller bulan\" yazar. İlk bilim Nobel'i 9 yıl sonra Aziz Sancar (7 Ekim 2015 Kimya).

Türkiye'nin İKİNCİLERİ: Berlin 2. Altın Ayı = "Duvara Karşı" 2004 Fatih Akın. Cannes 2. Altın Palmiye = "Kış Uykusu" 2014 NBC (Yol'dan 32 yıl sonra). Eurovision 2.lik = MaNga 2010. Cevap B.

Muhsin Ertuğrul (1892-1979) hem Türk modern tiyatrosunun hem sinemasının ortak babasıdır. "Tek Adam" lakabı. Tiyatro mirası:

• 1922'den itibaren Darülbedayi (1914 İstanbul Şehremaneti) yöneticisi.
• 1931 İstanbul Şehir Tiyatroları kuruluşu (Darülbedayi'nin yeni adı). 1948'e kadar yönetti.
• 1949 Devlet Tiyatroları (Ankara) kuruluşunda öncü ve İLK Genel Müdür (1949-1951).
• 250+ oyun yönetti. Avrupa modernist tiyatrosunu (Reinhardt, Stanislavski) Türkiye'ye taşıdı. Shakespeare, Molière, Çehov, Brecht'i Türkçe sahnelere taşıdı.
• "Ben yaratamadım, ben sadece tanıttım" sözü.

Sinema mirası:

• 1922-1953 dönemi · 35+ film yönetti.
• "İstanbul Sokaklarında" 1931 — İLK TÜRK SESLİ FİLMİ.
• "Bir Millet Uyanıyor" 1932 Kurtuluş Savaşı destanı (Türk sinemasının ilk büyük propaganda filmi).
• "Aysel, Bataklı Damın Kızı" 1934.
• "Ateşten Gömlek" 1923 (Halide Edip Adıvar romanından).

Eğitim: 1909 Almanya Berlin Lessing Tiyatrosu eğitim. Sonra Paris, Moskova, Almanya'da çalışmalar. Vefat: 7 Nisan 1979 İstanbul, 87 yaşında. Anısına: Beyoğlu'nda Muhsin Ertuğrul Sahnesi. Türk modern sahne sanatlarını (sinema + tiyatro) tek bir adam yarattı. Hem Şehir Tiyatroları'nın hem Devlet Tiyatroları'nın temellerini attı. Cevap D.

Türk sanatının "ilk"leri tablosu:

• İLK Türk filmi (1914): "Ayastefanos'taki Rus Abidesinin Yıkılışı" · Fuat Uzkınay · 14 Kasım 1914 İstanbul Yeşilköy · belgesel · 14 Kasım = Türk Sineması Günü.
• İLK Türk sesli filmi (1931): "İstanbul Sokaklarında" · Muhsin Ertuğrul.
• İLK Türk uzun metraj filmi (1917): "Pençe" · Fuat Uzkınay.
• İLK Türk operası (1934): "Özsoy Operası" · Ahmed Adnan Saygun · 19 Haziran 1934 Ankara Halkevi · Atatürk emri, Şah Pehlevi'nin Türkiye ziyareti şerefine · Münir Hayri Egeli librettosu · Türk-İran kardeşliği temalı.
• İLK modern Türk tiyatrosu (1860): "Şair Evlenmesi" · İbrahim Şinasi · tek perdelik komedi · görücü usulü eleştirisi · 1860 Tercüman-ı Ahval'da tefrika · 1873 Gedikpaşa Tiyatrosu sahnelendi.
• İLK Türk Cannes Altın Palmiye (1982): "Yol" · Yılmaz Güney (senaryo, cezaevinde) + Şerif Gören (saha yönetmen) · 23 Mayıs 1982 · Costa-Gavras "Missing"i ile paylaşıldı.
• İLK Türk Berlin Altın Ayı (1964): "Susuz Yaz" · Metin Erksan · Hülya Koçyiğit + Ulvi Doğan.
• İLK Türk Eurovision birinciliği (2003): Sertab Erener · 24 Mayıs 2003 Riga · "Every Way That I Can" · 167 puan.
• İLK Türk Devlet Tiyatroları (1949): 16 Haziran 1949 · Ankara · Muhsin Ertuğrul ilk Genel Müdür.
• İLK Türk profesyonel tiyatrosu (1914): Darülbedayi-i Osmani · İstanbul Şehremaneti.
• İLK Türk Nobel'i (12 Ekim 2006): Orhan Pamuk · Edebiyat. İlk bilim Nobel'i = Aziz Sancar (7 Ekim 2015 Kimya).
• İLK Türk çoksesli müziği başyapıtı (1942): "Yunus Emre Oratoryosu" · Saygun · 1946 New York Carnegie Hall Stokowski.

Cevap A.

YANLIŞ olan C şıkkıdır. "Keşanlı Ali Destanı" 1964'tür (Devlet Tiyatroları kurulduktan 15 yıl SONRA), ve 1964 İstanbul Şehir Tiyatroları'nda sahneye konuldu (Devlet Tiyatroları'nın ilk oyunu DEĞİL). Doğru kronoloji:

• 16 Haziran 1949 — Devlet Tiyatroları (DT) Ankara'da kuruldu. Muhsin Ertuğrul ilk Genel Müdür.
• 1964 — Haldun Taner "Keşanlı Ali Destanı" yazdı. İstanbul Şehir Tiyatroları'nda sahneye konuldu (Devlet Tiyatroları değil!). Yalçın Tura besteleri. Brecht epik tiyatrosu. Sineklidağ gecekondu mahallesi. 3 yıl 1.000+ gösterim. Türk müzikalinin başlangıcı.

Diğer doğru tarihler:

• 23 Mayıs 1982 — "Yol" Cannes Altın Palmiye (Yılmaz Güney + Şerif Gören) · Türkiye'nin İLK Altın Palmiye'si.
• 24 Mayıs 2003 — Sertab Erener Eurovision birinciliği (Riga, "Every Way That I Can") · Türkiye'nin İLK ve TEK Eurovision birinciliği.
• 24 Mayıs 2014 — NBC "Kış Uykusu" Cannes Altın Palmiye · Türkiye'nin İKİNCİ Altın Palmiye'si (32 yıl sonra).

Sınav formülü: Devlet Tiyatroları kuruluş = 16 Haziran 1949 Ankara. Keşanlı Ali Destanı = 1964 İstanbul Şehir Tiyatroları (Devlet değil!). Bu iki tarihi/kurumu karıştırma. Cevap C.