Osmanlı Tarihi Mini Deneme

Cevap B. Osmanlı 1299'da Osman Gazi (1258-1326) tarafından Söğüt-Bilecik'te kuruldu. Kayı boyu (Oğuz Türklerinin 24 boyundan, Bozokların Günhan kolu). Manevi kurucu Şeyh Edebali (ö. 1326, Vefai tarikatı, Ahi şeyhi). Babası Ertuğrul Gazi. 28 Eylül 1299 Karacahisar Cuma hutbesi (Dursun Fakih ilk kadı) — bağımsız devlet ilanı. 1302 Koyunhisar (Bafeon) Bizans'a karşı ilk büyük zafer. Eşi Rabia Bala Hatun (Edebali'nin kızı).

Cevap B. I. Murat "Hüdavendigar" (1326-1389, saltanat 1362-1389) Edirne'yi 1361'de fethetti. 1389 Kosova Savaşı'nda Sırp asilzadesi Miloş Obiliç tarafından hançerle şehit edildi — savaş alanında şehit olan ilk Osmanlı padişahı. "Hüdavendigar" (Allah'ın hediyesi) lakabı şehit olduktan sonra. Divan-ı Hümayun, kazaskerlik, defterdarlık, Yeniçeri Ocağı onun döneminde kuruldu. Yıldırım Bayezid'in babası.

Cevap D. Yıldırım Bayezid (1389-1402) — I. Murat'ın oğlu, "Yıldırım" lakabı hızlı askeri hareketlerinden. 1396 Niğbolu zaferi (Macar Sigismund Haçlı ordusunu yendi). Anadolu Türk birliği (Karaman, Germiyan, Aydın, Saruhan, Menteşe). İstanbul'u 4 kez kuşattı, alamadı. Anadolu Hisarı'nı yaptırdı. Ankara Savaşı 28 Temmuz 1402: Timur'a (Aksak Timur, 1336-1405) yenildi, esir düştü. 8 Mart 1403'te öldü. Fetret Devri 1402-1413: 4 oğlu (Süleyman, İsa, Musa, Mehmet) arasında iç savaş — Çelebi Mehmet bitirdi.

Cevap B. II. Murat (1421-1451, iki dönem 1421-44 + 1446-51) — Çelebi Mehmet'in oğlu. Edirne-Segedin Antlaşması 12 Haziran 1444 — Macarlarla, Haçlılarla imzalanan ilk antlaşma. Sonrasında 13 yaşındaki II. Mehmet'e tahtı bıraktı. Macarlar antlaşmayı bozunca 10 Kasım 1444 Varna Savaşı — II. Murat geri döndü, Macarları yendi (Władysław öldü). 1448 II. Kosova — Hünyadi Yanoş yenildi. 1451'de II. Murat öldü, II. Mehmet (Fatih) tekrar tahta. İstanbul fethinin altyapısı II. Murat döneminde tamamlandı.

Cevap A. İstanbul 29 Mayıs 1453'te Fatih Sultan Mehmet (II. Mehmet, 1432-1481) tarafından fethedildi. 21 yaşındaydı. 1058 yıllık Bizans yıkıldı, son imparator XI. Konstantin savaşta öldü. 53 günlük kuşatma. Sembolik önemi: Orta Çağ'ın sonu + Yeni Çağ'ın başlangıcı (Avrupa periyodlaşması). İpek Yolu Osmanlı'ya, Coğrafi Keşiflerin dolaylı sebebi. "Fatih" lakabı buradan; İstanbul yeni başkent. Şahi topu (Macar Urban, 8.2m, 600 kg). Haliç'e gemi indirme. Akşemseddin manevi destek.

Cevap C. Yavuz Sultan Selim (I. Selim, 1470-1520, saltanat 1512-1520) — 1514 Çaldıran (Şah İsmail), 1516 Mercidabık (Kansu Gavri), 1517 Ridaniye (Tomanbay). 8 yıl saltanat (en kısa) ama topraklarını 2 katına çıkardı. Halifelik son Memlüklü halifesi III. Mütevekkil'den Osmanlı'ya geçti. "Hadim'ül Haremeyn" (iki kutsal beldenin hizmetçisi). Mukaddes emanetler İstanbul'a. 21 Eylül 1520 şirpençe (et hastalığı) öldü. Şair "Selimi" mahlası.

Cevap D. Kanuni Sultan Süleyman (I. Süleyman, 1494-1566, saltanat 1520-1566). 46 yıl tahtta — Osmanlı'nın en uzun saltanatı. Yavuz'un oğlu. 1521 Belgrad, 1522 Rodos, 1526 Mohaç (Macar II. Lajos öldü), 1529 I. Viyana (başarısız), 1538 Preveze (Barbaros Hayrettin Paşa, Andrea Doria), 1565 Malta (başarısız). 7 Eylül 1566 Zigetvar kuşatmasında öldü (kalp yetmezliği). 13 sefere bizzat katıldı. Hürrem eşi. Vezirler: Pargalı İbrahim, Sokullu. Mimar Sinan dönemi. Avrupa'da "Muhteşem Süleyman", Osmanlı'da "Kanuni".

Cevap B. Selimiye Camii (Edirne, 1568-1574) Mimar Sinan'ın ustalık eseridir. II. Selim adına. 4 minareli, her minarede 3 şerefe. Kubbe çapı 31.28m, yüksekliği 43.28m — Ayasofya'yı aştı. UNESCO Dünya Mirası 2011. Sinan'ın kendi sözleri: Şehzade Camii (1548) = Çıraklık · Süleymaniye Camii (1557) = Kalfalık · Selimiye (1574) = Ustalık. Mimar Sinan (1490-1588, 98 yaş): Kayseri/Ağırnas, devşirme, 50 yıl baş mimarbaşı. Toplam: 81 cami, 50 mescit, 55 medrese.

Cevap A. 1571 İnebahtı (Lepanto) Deniz Savaşı II. Selim (Sarı Selim, 1524-1574, saltanat 1566-1574) dönemindedir. Vezir-i Azam Sokullu Mehmet Paşa (1505-1579, Bosnalı devşirme, 1565-1579 vezir). 1570 Kıbrıs fethi (Lala Mustafa). 7 Ekim 1571 Patras körfezi. Don Juan komutasındaki Haçlı (Venedik+İspanya+Papalık+Malta) Osmanlı'yı yendi. 200 gemi kayıp, 30.000 ölü. Kaptan-ı Derya Müezzinzade Ali Paşa öldü. Cervantes sol kolunu kaybetti. Sokullu: "Frenkler donanma yok etti, biz kendimize donanma yapacağız." 6 ay içinde 250 yeni gemi.

Cevap C. Uzun Hasan (1423-1478) Akkoyunlu Devleti hükümdarıdır. Türkmen, Sünni, Bayındır boyu. Akkoyunlu 1339-1514. Başkent Diyarbakır → Tebriz. Eşi Despina Hatun (Trabzon Komnenos prensesi). 1467 Karakoyunlu Cihan Şah'ı yendi. Karaman Beyliği'ni Akkoyunlu'ya bağladı (Fatih'e karşı). Otlukbeli 11 Ağustos 1473 (Erzincan/Tercan): Fatih'in büyük topları belirleyici. Akkoyunlu süvarisi yenildi. 1478'de öldü. 1502'de Akkoyunlu Şah İsmail tarafından yıkıldı (Safevi). Sonuçlar: Anadolu Türk birliği, Doğu Anadolu Osmanlı'ya, Safevi yükselişine zemin.

Cevap B. IV. Murat (1612-1640, saltanat 1623-1640) — 11 yaşında tahta. Annesi Kösem Sultan naipliği. 1632'den tek başına. 1635 Revan (Erivan), 1638 Bağdat seferi (Safevilerden geri aldı). Kasr-ı Şirin Antlaşması 17 Mayıs 1639: İran ile — bugünkü Türkiye-İran sınırı bu antlaşmayla çizildi. Tütün-içki-kahve yasakları. Yeniçerileri sıkı disipline soktu. Cüsseli pehlivan (175 cm), şair "Muradi" mahlası. 28 yaşında 1640'ta öldü (gut + alkol). Duraklama dönemini geçici frenleyen son güçlü padişah.

Cevap D. II. Viyana Kuşatması 1683 — Merzifonlu Kara Mustafa Paşa başarısız oldu. 14 Temmuz - 12 Eylül 1683. Vezir-i Azam Merzifonlu, Padişah IV. Mehmet "Avcı". 200.000 asker 60 gün. 12 Eylül 1683 Kahlenberg Savaşı: Polonya kralı Jan III. Sobieski + Kutsal Roma İmp. I. Leopold + Bavyera + Saksonya birleşik kuvvetleri Osmanlı'yı yendi. Polonya süvarisi son anda. Kara Mustafa Paşa 25 Aralık 1683 Belgrad'da idam. 1699 Karlofça Antlaşması: ilk büyük toprak kaybı (Macaristan Avusturya'ya, Mora-Dalmaçya Venedik'e, Podolya Polonya'ya). Osmanlı gerileme döneminin başlangıcı.

Cevap C. Lale Devri (1718-1730) III. Ahmet padişah + Damat İbrahim Paşa (Nevşehirli) sadrazam dönemidir. 28 Eylül 1730 Patrona Halil İsyanı ile sona erdi. 21 Temmuz 1718 Pasarofça Antlaşması sonrası barış dönemi. İlk Matbaa İbrahim Müteferrika tarafından 1727'de İstanbul'a (ilk kitap Vankulu Lugatı 1729). 28 Mehmet Çelebi Paris elçisi. Sadabat Sarayı Kâğıthane. İlk itfaiye (Tulumbacılar). Patrona Halil İsyanı: Yeniçeri+esnaf, İran savaşı (Tebriz kaybı). Damat İbrahim Paşa öldürüldü, III. Ahmet tahttan indi (yerine I. Mahmut). Osmanlı'nın ilk modernleşme atılımı sona erdi.

Cevap B. Küçük Kaynarca Antlaşması 21 Temmuz 1774 — 1768-74 Osmanlı-Rus savaşı sonu, I. Abdülhamit dönemi, Çariçe II. Katerina (Büyük Katerina). Bulgaristan'ın Küçük Kaynarca köyü. Sonuçlar: Kırım'a "bağımsızlık" verildi (1783'te Rusya Kırım'ı resmen ilhak etti, Kırım Hanlığı sona erdi). Rusya'ya Karadeniz'de ticaret hakkı + Boğazlardan geçiş. Rusya'ya kapitülasyon. Rus Çarı Ortodoks Hristiyanların koruyucusu sıfatı verildi — sonraki yüzyılda Rus iç işlerine müdahale gerekçesi. Müslüman olmayan toprak verdiği ilk antlaşma. 4.5 milyon ruble savaş tazminatı.

Cevap D. III. Selim (1761-1808, saltanat 1789-1807) — Nizam-ı Cedid'i kuran, 1807 Kabakçı Mustafa İsyanı'nda tahttan indirilen padişah. I. Abdülhamit'in oğlu. Şair, müzisyen ("İlhami" mahlası). Nizam-ı Cedid ("Yeni Düzen") 1793: Avrupa tarzı askerî reform. Yeni ordu, batılı subaylar, İrad-ı Cedid Hazinesi. Daimi elçilikler 1793. Mühendishane-i Berri Hümayun 1795. 25 Mayıs 1807 Kabakçı Mustafa İsyanı: Yeniçeriler reformları reddetti. Nizam-ı Cedid kaldırıldı, III. Selim tahttan indi. 28 Temmuz 1808 öldürüldü. Alemdar Mustafa Paşa II. Mahmut'u tahta çıkardı (7 Ekim 1808 Sened-i İttifak).

Cevap B. 17 Haziran 1826 Vakka-i Hayriye II. Mahmut (1785-1839, saltanat 1808-1839) tarafından gerçekleştirildi. "Adli" mahlas. III. Selim'in yeğeni. 1808 Sened-i İttifak Alemdar Mustafa Paşa ile (Türk anayasal ilk belge). 1828-29 Yunan İstiklal Savaşı, 1829 Edirne Antlaşması. 17 Haziran 1826: 135 yıllık Yeniçeri Ocağı kanlı şekilde kaldırıldı. 6.000 Yeniçeri öldürüldü, At Meydanı'nda imha. Asakir-i Mansure-i Muhammediye (yeni ordu). Mektebi Tıbbiye 1827, Mektebi Harbiye 1834. İlk nüfus sayımı 1831. Avrupa kıyafeti, fes. Takvim-i Vakayi 1831 (ilk Türkçe gazete).

Cevap C. Tanzimat Fermanı (Gülhane Hatt-ı Hümayunu) 3 Kasım 1839'da Mustafa Reşit Paşa (1800-1858) tarafından okundu. Padişah Abdülmecid (1839-1861). Gülhane Bahçesi'nde okunduğu için "Gülhane Hatt-ı Hümayunu". Esasları: Tüm Osmanlı tebaasına can-mal-ırz dokunulmazlığı. Vergilendirmede adalet (gelire göre). Müsadere kaldırıldı. Askerlik adil dağıtım — Müslim+gayrimüslim eşit. Kanun önünde eşitlik. Mustafa Reşit Paşa Londra-Paris elçilikleri yapmış, Tanzimat'ın mimarı. Batının güvenini kazanmak için (Mısır/Mehmet Ali Paşa sorunu). Tanzimat Devri 1839-1876.

Cevap D. 23 Aralık 1876 Kanun-i Esasi (Osmanlı Anayasası) — II. Abdülhamid (1842-1918) padişahı, Mithat Paşa başyazarı. I. Meşrutiyet Dönemi başlangıcı. 119 madde, Osmanlı'nın ilk anayasası. Meclis-i Mebusan (seçilmiş alt) + Meclis-i Ayan (atanmış üst) iki meclisli. Padişaha geniş yetki (113. madde sürgün). 1877-78 Osmanlı-Rus Savaşı ("93 Harbi"): felaket. Plevne Kahramanı Gazi Osman Paşa. 3 Mart 1878 Ayastefanos → 13 Temmuz 1878 Berlin Antlaşması. 14 Şubat 1878: II. Abdülhamid meclisi kapattı, Kanun-i Esasi'yi rafa kaldırdı. 30 yıllık İstibdat Dönemi (1878-1908). "Kızıl Sultan" / "Ulu Hakan" lakapları.

Cevap B. II. Meşrutiyet 24 Temmuz 1908'de İttihat ve Terakki Cemiyeti tarafından ilan ettirildi. İttihat ve Terakki 1889'da Selanik'te kuruldu. 1908'de Selanik 3. Ordu subayları (Resneli Niyazi Bey, Enver Bey) isyan etti. Manastır 22 Temmuz → Selanik 23 Temmuz → İstanbul 24 Temmuz 1908. II. Abdülhamid Kanun-i Esasi'yi yeniden yürürlüğe koymaya zorlandı. 13 Nisan 1909 (31 Mart 1325 Rumi) "31 Mart Vakası": Şeriatçı isyan. Selanik'ten Hareket Ordusu (Mahmud Şevket Paşa) İstanbul'a girdi, isyanı bastırdı. 27 Nisan 1909 II. Abdülhamid tahttan indirildi. Yerine V. Mehmet Reşat. İttihat-Terakki: Enver-Talat-Cemal Paşalar.

Cevap A YANLIŞTIR. İstanbul'u Kanuni Süleyman değil, Fatih Sultan Mehmet (II. Mehmet, 1432-1481) 29 Mayıs 1453'te fethetti. 21 yaşındaydı. "Fatih" lakabı buradan. Son Bizans imparatoru XI. Konstantin savaşta öldü. Kanuni Sultan Süleyman (1494-1566) Fatih'in torun-torunu oğludur (Fatih → II. Bayezid → Yavuz → Kanuni). Kanuni 1494'te doğdu, 1453'te yaşamıyordu. Kanuni'nin başarıları: 1521 Belgrad, 1526 Mohaç, 1529 I. Viyana, 1538 Preveze. Diğer şıklar (B, C, D) hepsi DOĞRU.