Genel Kültür
Coğrafya
Bölüm 2 · Ders 2.5
Bölüm 2 · 30 Soru Sınav
Bölüm 2 değerlendirme
Türkiye'nin beşeri ve ekonomik coğrafyası üzerine 30 soruluk değerlendirme. 5 kategori × 6 soru. Nüfus, tarım, sanayi, enerji, ulaşım ve turizm. Banka sınavı tarzında, anlık geri bildirimli.
Tahmini süre ≈ 30-40 dk
İlerleme
0/30
✓ 0
✗ 0
Bölüm A · Nüfus ve Yerleşme
Nüfus, sayım, göç, yerleşme — 6 Soru
İlk sayım 1927, ADNKS, nüfus dağılımı, mübadele ve göçler, yerleşme tipleri.
A1Türkiye'de ilk nüfus sayımı hangi tarihte yapıldı ve nüfus kaçtı?
Türkiye'de ilk nüfus sayımı — 28 Ekim 1927. Cumhuriyet'in 4. yılında. Nüfus 13.648.270 kişi. Yöntem: TÜİK görevlileri evleri tek tek gezerdi. 1990'a kadar her 5 yılda bir. Son geleneksel 2000. 1 Şubat 2007 ADNKS başladı. Bugün ~85 milyon. 23 Nisan 1920 TBMM açılışı. 29 Ekim 1923 Cumhuriyet ilanı.
A2Türkiye'nin en yoğun ve en seyrek nüfuslu bölgeleri hangileridir?
EN YOĞUN: Marmara (~351 kişi/km²). Düz arazi + sanayi + ulaşım. Türkiye nüfusunun ~%30'u (~26 milyon). EN SEYREK: Doğu Anadolu (~50 kişi/km²). Yüksek dağlık, sert iklim, sanayi az. Türkiye ortalaması ~110 kişi/km². Sıralama: Marmara > Ege (~115) > Akdeniz (~96) > İç Anadolu (~78) > Karadeniz (~68) > Güneydoğu (~60) > Doğu Anadolu (~50).
A3"Lozan Mübadelesi (1923)" hangi iki ülke arasında yapıldı?
Lozan Mübadelesi — Türkiye-Yunanistan. 30 Ocak 1923. Yunanistan'daki Türkler (Müslümanlar) Türkiye'ye, Türkiye'deki Rumlar (Ortodoks) Yunanistan'a. Sayılar: ~1.2M Rum gitti, ~400K Türk geldi. İstisnalar: İstanbul Rumları + Batı Trakya Türkleri. Bulgaristan göçleri 1989'da farklı (Jivkov rejimi 310K Türk).
A4"Karadeniz Bölgesi"nde hangi yerleşme tipi baskındır?
Karadeniz Bölgesi — DAĞINIK yerleşme baskındır. Sebepler: Engebeli arazi (Karadeniz Dağları), bol yağış ve su, bahçe tarımı (fındık, çay, mısır). Her aile kendi parçasında, evler birbirinden uzak. Toplu yerleşme: İç Anadolu, Doğu-Güneydoğu Anadolu ovaları (düz arazi + su yetersizliği → suyu olan yere toplanma).
A5Türkiye'de kentleşme oranı 1927'den 2024'e nasıl değişti?
Türkiye kentleşme oranı 1927 %24 → 2024 ~%93. Türkiye'nin en köklü yapısal değişimi. 3 fazda: 1927-1950 yavaş (%24→%25, tarım toplumu). 1950-1980 hızlı (%25→%44, DP dönemi tarım makineleşmesi → kente göç, gecekondu). 1980-2024 çok hızlı (%44→%93, sanayileşme + 2012 6360 sayılı kanun büyükşehir sınırını il sınırına genişletti).
A6Türkiye'nin 2024 nüfus yoğunluğu yaklaşık kaç kişi/km²'dir?
Türkiye nüfus yoğunluğu ~110 kişi/km². Hesaplama: ~85 milyon / 783.562 km² ≈ 108-110. Dünya ortalaması ~58 — Türkiye 2 katı yoğun. Bölgesel: Marmara ~351 (en yoğun), Doğu Anadolu ~50 (en seyrek) — 7 kat fark.
Bölüm B · Tarım, Hayvancılık, Ormancılık
Tarım ürünleri, GAP, hayvancılık — 6 Soru
Dünya 1.'si ürünler, GAP, çay, pamuk, tahıl, hayvancılık tipleri.
B1Türkiye dünyada 1. sırada olduğu tarım ürünleri tam olarak hangi grupta verilmiştir?
Türkiye dünyada 1. — 5 ürün: FINDIK (Karadeniz, %60-70 dünya pazarı), KAYISI (Malatya, kuru), KİRAZ/VİŞNE (Manisa-Afyon), KURU İNCİR (Aydın, %55), AYVA (İzmir-Manisa). Dünya 1. DEĞİL ama ilk 10: Buğday (10), Pamuk (6-7), Zeytin (3-4), Üzüm (6), Tütün (5-6), Çay (5-6), Mercimek (3).
B2"Çay tarımı" Türkiye'de en yoğun olarak hangi bölgede yapılır?
Çay sadece DOĞU KARADENİZ'de yetişir. Rize çay üretiminin merkezi (~%65), Trabzon, Artvin, Giresun. Sebep: Çay çok yağışlı (yıllık 2.000+ mm), ılıman iklim, asitli toprak ister. Bu koşullar sadece Doğu Karadeniz'de var. Çaykur (1971 KİT). Türkiye dünya çay üretiminde 5-6. sırada.
B3"GAP (Güneydoğu Anadolu Projesi)" kaç ili kapsar?
GAP — 9 il: Adıyaman, Batman, Diyarbakır, Gaziantep, Kilis, Mardin, Siirt, Şanlıurfa, Şırnak. 1977 başlangıç. 22 baraj + 19 HES. Atatürk Barajı (1992) Türkiye'nin en büyüğü. Şanlıurfa-Harran Ovası tahıldan PAMUK lideri oldu. Diğer projeler: KOP (Konya), DAP (Doğu Anadolu), DOKAP.
B4"Modern besi hayvancılığı" Türkiye'de en çok hangi bölgede yapılır?
Modern besi hayvancılığı — Trakya, Marmara, Ege. Modern ahırda yem ile besleme, yüksek verim. Sanayi şehirlerine yakın (İstanbul, İzmir, Bursa). Hayvancılık tipleri: MERA (geleneksel): Doğu-Güneydoğu-İç Anadolu, koyun-keçi. YAYLA: Karadeniz-Toroslar mevsimlik. KÜMES: Bolu-Sakarya-Manisa entegre.
B5"Türkiye'nin en yaygın tahılı" hangisidir?
Türkiye'nin en yaygın tahılı — BUĞDAY. Yıllık ~20 milyon ton (dünyada ilk 10). Karasal iklim ürünü. Bölgeler: İç Anadolu (Konya, Ankara, Yozgat), Trakya, Güneydoğu Anadolu. Konya Ovası "Türkiye'nin tahıl ambarı." Diğer: Arpa (~7-8M ton, yem), Mısır (~7M ton), Pirinç (~1M ton, sulu).
B6"Pamuk üretiminde Türkiye'nin lider bölgesi" GAP sonrası neresi olmuştur?
GAP sonrası ŞANLIURFA-HARRAN OVASI Türkiye'nin pamuk lideri oldu. Türkiye pamuk üretiminin ~%50+'sı GAP'tan. Eskiden: Çukurova birinci idi. Şimdi: 1. Şanlıurfa-Harran, 2. Çukurova, 3. Ege. Sebep: GAP sulamasıyla Harran 2 milyon hektar sulanır oldu. Türkiye dünya 6-7. pamuk üreticisi.
Bölüm C · Sanayi
Sanayi tarihi, kollar, şehirler — 6 Soru
İzmir İktisat Kongresi, KİT'ler, otomotiv, demir-çelik, sanayi şehirleri.
C1"İzmir İktisat Kongresi" hangi tarihte ve nerede toplandı?
İzmir İktisat Kongresi — 17 Şubat - 4 Mart 1923 · İzmir. Cumhuriyet henüz ilan edilmemişti. Başkan: Kazım Karabekir. 1.135 delege. Misak-ı İktisadi: Türkiye'nin ekonomik bağımsızlığı için 12 madde. Liberal-milli ekonomi. Sonrası: 1924 İş Bankası, 1925 Aşar kaldırıldı, 1933 Devletçilik (Sümerbank).
C2Türkiye'de otomotiv sanayisinin merkezi hangi şehirdir?
Türkiye otomotiv sanayisinin merkezi — BURSA. Şirketler: Tofaş (Fiat ortaklığı 1971), Renault, Karsan. 2022 TOGG (yerli elektrikli) Bursa-Gemlik. Diğer otomotiv şehirleri: Kocaeli (Ford, Hyundai), Sakarya (Toyota). Türkiye Avrupa'nın 4. büyük otomotiv üreticisi — yıllık ~1.5 milyon araç. İhracat ~30 milyar dolar.
C3"Karabük Demir-Çelik Fabrikası" hangi tarihte üretime başladı?
Karabük Demir-Çelik — 10 Eylül 1939 üretime başladı. Temel atma: 3 Nisan 1937, İsmet İnönü. İngiliz Brassert şirketi inşa etti. Türkiye'nin ilk demir-çelik fabrikası. Devletçilik döneminin sembolü. Diğer demir-çelik fabrikaları: Ereğli (Zonguldak, 1965), İskenderun (Hatay, 1975 — İSDEMİR). Türkiye dünyanın 8. çelik üreticisi, Avrupa'nın 2. büyüğü.
C4"Türkiye'nin halı üretim merkezi" hangi şehirdir?
Gaziantep — Türkiye halı üretiminin %80'i. "Anadolu'nun kaplanı" lakaplı. Halı, tekstil, makine, gıda. GAP'tan beslenir. Diğer Anadolu sanayi şehirleri: Kayseri: Mobilya (%50). Konya: Tarım makineleri. Denizli: Tekstil-havlu-mermer-ev tekstili.
C5"Türkiye'nin savunma sanayi merkezi" hangi şehirdir?
Ankara — Türkiye'nin savunma sanayi merkezi. TUSAŞ, ASELSAN, ROKETSAN, HAVELSAN, BAYKAR (İstanbul ortaklı). Bayraktar TB2/Akıncı SİHA dünyada tanındı. Savunma ihracatı 5+ milyar dolar. Eskişehir savunma sanayinde 2. merkez (TUSAŞ uçak fabrikası).
C6"1933 Devletçilik dönemi"nde kurulan ilk büyük KİT hangisidir?
Sümerbank — 11 Temmuz 1933. Devletçilik döneminin ilk büyük KİT'i. Tekstil-şeker-cam-kâğıt fabrikalarını kurdu. 1. Beş Yıllık Sanayi Planı'nın merkezi. Etibank — 1935: madencilik için (bor, krom, kömür). İş Bankası — 26 Ağustos 1924: Atatürk'ün talimatıyla, ilk ulusal banka. TCMB — 11 Haziran 1930: Türkiye'nin para basma yetkili merkez bankası.
Bölüm D · Madencilik ve Enerji
Madenler, kömür, enerji, Akkuyu — 6 Soru
Bor, taşkömürü, linyit, Atatürk Barajı, Akkuyu nükleer, boru hatları.
D1Türkiye dünyada 1. sırada olduğu maden hangisidir?
BOR — Türkiye dünya 1.'si. Dünya rezervlerinin ~%72'si Türkiye'de. 4 ana saha: Eskişehir-Kırka (en büyük), Kütahya-Emet, Bursa-Kestelek, Balıkesir-Bigadiç. Eti Maden tek üretici. Cam, seramik, deterjan, ilaç, nükleer sanayinde stratejik. Türkiye'nin diğer maden zenginlikleri: Mermer (ilk 5), Krom (5.), Trona (rezerv 1.).
D2"Akkuyu Nükleer Santrali" Türkiye'nin hangi ilindedir ve hangi şirket inşa etti?
Akkuyu — Mersin-Akkuyu · Rosatom (Rus) inşa. Türkiye'nin ilk nükleer santrali. "Yap-Sahip Ol-İşlet" (BOO) modeli — santral Rosatom'un, Türkiye sadece elektrik satın alır. 4 reaktör × VVER-1200 = 4.800 MW. İlk reaktör 2024 sonu/2025 başı devrede. Tüm reaktörler tamamlandığında Türkiye elektriğinin ~%10'unu karşılayacak. Sinop: 2. planlanan, beklemede.
D3"Taşkömürü" Türkiye'de sadece hangi havzada çıkarılır?
Taşkömürü sadece ZONGULDAK HAVZASI'nda. Zonguldak-Bartın-Karabük-Ereğli. 1848'den beri. Yetersiz, ithalat var. Karabük-Ereğli demir-çelik fabrikalarına. LİNYİT (esmer kömür) yaygın: Soma (Manisa), Tunçbilek (Kütahya), Afşin-Elbistan (Maraş, en büyük), Sivas, Beypazarı (Ankara). Linyit termik santrallerde elektrik üretimi.
D4"Türkiye'nin en büyük barajı" hangisidir ve hangi nehir üzerindedir?
Atatürk Barajı (1992) — Fırat Nehri üzerinde. Şanlıurfa-Adıyaman. 8 türbin, 2.405 MW. GAP'ın merkezi. Diğer büyük barajlar: Keban (1974): Elazığ, Fırat, 1.330 MW. Karakaya (1987): Diyarbakır-Malatya, Fırat, 1.800 MW. Ilısu (2020): Mardin-Şırnak, DİCLE üzerinde. Hirfanlı (1959): Kırşehir, Kızılırmak, ilk büyük baraj.
D5"Türkiye'nin krom üretim merkezi" hangi ildedir?
Krom — Elazığ-Guleman. Türkiye'nin en büyük krom madeni. Türkiye dünya 5. krom üreticisi. Diğer: Bursa-Orhaneli, Hatay-İskenderun, Muğla-Fethiye. Diğer madenler: Boksit/Alüminyum: Konya-Seydişehir (tek alüminyum üreticisi). Demir: Sivas-Divriği (en büyük). Bakır: Artvin-Murgul (en büyük).
D6"BTC Boru Hattı" hangi maddeyi taşır ve hangi noktaları bağlar?
BTC — Bakü-Tiflis-Ceyhan PETROL Boru Hattı (2006). Azerbaycan Hazar petrolünü Akdeniz'e (Ceyhan, Adana) taşır. 1.768 km. Ceyhan terminali Türkiye'nin önemli petrol limanı. Diğer hatlar: TANAP (2018): Trans Anadolu DOĞALGAZ — Azerbaycan-TR-Avrupa. TürkAkım (2020): Rus gazı Karadeniz altından. Mavi Akım (2003): Rus gazı Karadeniz altından, Samsun. Kerkük-Yumurtalık (1976): eski hat, bugünlerde aktif değil.
Bölüm E · Ulaşım ve Turizm
Köprüler, THY, UNESCO, Göbeklitepe — 6 Soru
Karayolu, demiryolu, Marmaray, 1915 Çanakkale Köprüsü, turizm, UNESCO.
E1Türkiye'de yük taşımacılığının yaklaşık yüzde kaçı karayolu ile yapılır?
Türkiye yük taşımacılığının ~%90'ı karayolu. Demiryolu ~%5, denizyolu ~%3, havayolu ~%2. Avrupa demiryolu ortalaması ~%18. Sebep: 1948 Marshall Yardımı'yla karayoluna ağırlık. YHT yatırımları: Ankara-Eskişehir (2009 ilk), İstanbul (2014), Sivas (2023). Marmaray (2013): Boğaz altından demiryolu.
E2"Marmaray" hangi tip ulaşım yapısıdır ve hangi tarihte açıldı?
Marmaray — İstanbul Boğazı altından DEMİRYOLU tüp tüneli, 2013. 13.6 km hat (1.4 km deniz altı). Avrupa-Asya banliyö ve uluslararası tren. Yapımı 8.5 yıl (Yenikapı arkeolojik buluntular nedeniyle uzadı). Diğer geçişler: 15 Temmuz Şehitler (1973, ilk köprü), FSM (1988), YSS (2016, karayolu+demiryolu), Avrasya (2016, karayolu altta).
E3"Göbeklitepe" Türkiye'nin hangi ilindedir ve hangi tarihte UNESCO listesine girdi?
Göbeklitepe — Şanlıurfa · 2018 UNESCO. Dünyanın bilinen en eski tapınağı (M.Ö. 9.500). Avcı-toplayıcı. T-şeklinde dev sütunlar. "Tarihin Sıfır Noktası." Çatalhöyük (Konya, 2012): En eski kentsel yerleşim, M.Ö. 7.400 (Göbeklitepe'den 2.000 yıl sonra). Türkiye 19 UNESCO alanı: İlk listede 1985'te 3 alan (İstanbul, Kapadokya, Divriği).
E4"1915 Çanakkale Köprüsü" hangi tarihte açıldı ve hangi özelliği vardır?
1915 Çanakkale Köprüsü — 18 Mart 2022 · dünyanın en uzun orta açıklıklı asma köprüsü (2.023 m). Lapseki (Anadolu) - Gelibolu (Trakya). Toplam uzunluk 4.608 m. Açılış 18 Mart 2022: 1915 Çanakkale Deniz Zaferi'nin 107. yıl dönümü. İstanbul Boğazı köprüleri: 15 Temmuz Şehitler (1973, ilk), FSM (1988), YSS (2016).
E5"Türkiye'nin en çok turist çeken şehri" hangisidir?
İstanbul — Türkiye'nin en çok turist çeken şehri. Yıllık 17M+ ziyaretçi. Tarihi varlıklar (Topkapı, Ayasofya, Sultanahmet), Asya-Avrupa kavşağı, kongre turizm hub. UNESCO 1985 ilk listede. Antalya (~16M+) 2. sırada — deniz turizm odaklı. Türkiye toplam yıllık turist: ~60M+ (2024). Dünya turizm sıralaması: 4-5. (Fransa, İspanya, ABD önde).
E6Türkiye'nin ilk demiryolu hattı hangi tarihte ve nerede açıldı?
İlk demiryolu — 1856 İzmir-Aydın · İngiliz şirketi. Osmanlı dönemi, tarım ürünlerinin (pamuk-incir) İzmir Limanı'na taşınması için. Osmanlı sonu ~8.500 km demiryolu vardı (Bağdat, Hicaz). Cumhuriyet sonrası: 1923-1948 yabancı şirketler millileştirildi (TCDD). YHT: 2009 Ankara-Eskişehir (ilk YHT). 2014 İstanbul. 2023 Sivas.
★ TEST TAMAMLANDI
Bölüm 2 Sonuç
0/30
0% başarı
A · NÜFUS
0/6
B · TARIM
0/6
C · SANAYİ
0/6
D · MADENCİLİK + ENERJİ
0/6
E · ULAŞIM + TURİZM
0/6
Bölüm 2 — Tüm Konuların Özeti
- 2.1 Nüfus: İlk sayım 28 Ekim 1927 (13.6M). 2024 ~85M. ADNKS 2007. Yoğunluk ~110 kişi/km². Marmara en yoğun (~351), Doğu Anadolu en seyrek (~50). Şehirleşme %24→%93. Lozan Mübadelesi 30 Ocak 1923 TR-Yunanistan (400K Türk geldi, 1.2M Rum gitti). Karadeniz dağınık, İç Anadolu toplu yerleşme.
- 2.2 Tarım: Türkiye dünya 1.'si: Fındık-Kayısı-Kiraz-İncir-Ayva (F-K-K-İ-A). Çay sadece Doğu Karadeniz. Pamuk lider GAP-Şanlıurfa-Harran. Buğday en yaygın tahıl. GAP 9 il (1977), Atatürk Barajı 1992 en büyük. Hayvancılık: mera (geleneksel) vs besi (modern Trakya-Marmara-Ege).
- 2.3 Sanayi: 17 Şubat-4 Mart 1923 İzmir İktisat Kongresi (Karabekir, 1.135 delege). 1924 İş Bankası, 1933 Sümerbank (Devletçilik), 1935 Etibank, 1939 Karabük Demir-Çelik. Otomotiv merkezi Bursa (Tofaş, TOGG 2022). Halı Gaziantep, mobilya Kayseri, savunma Ankara (TUSAŞ-ASELSAN-ROKETSAN).
- 2.3 Madencilik: BOR dünya 1. (rezervlerin %72'si, Eskişehir-Kütahya-Bursa-Balıkesir, Eti Maden). Mermer ilk 5. Krom 5. (Elazığ-Guleman). Taşkömürü sadece Zonguldak. Linyit yaygın (Soma, Tunçbilek, Afşin-Elbistan). Demir Sivas-Divriği. Bakır Artvin-Murgul.
- 2.3 Enerji: Kömür ~%35, doğalgaz ~%22, HES ~%20-25, rüzgâr ~%10, güneş ~%5-7. Akkuyu Nükleer: Mersin, Rosatom, 4×1.200 MW = 4.800 MW, 2024 sonu/2025 ilk reaktör devrede. Atatürk Barajı 1992 en büyük (Fırat). Boru hatları: BTC 2006 (petrol), TANAP 2018 (gaz), TürkAkım 2020.
- 2.4 Ulaşım: Yük dağılımı %90 karayolu, %5 demiryolu, %3 deniz, %2 hava. THY uçuş ağı dünya 1. (~350 destinasyon). İstanbul Havalimanı 2018. İlk demiryolu 1856 İzmir-Aydın. YHT 2009 Ankara-Eskişehir. İstanbul Boğazı geçişleri: 15 Temmuz (1973), FSM (1988), YSS (2016), Avrasya Tüneli (2016, karayolu altta), Marmaray (2013, demiryolu altta). 1915 Çanakkale Köprüsü (2022): dünyanın en uzun orta açıklıklı asma köprüsü.
- 2.4 Turizm: Yıllık ~60M+ ziyaretçi (dünya 4-5.), gelir ~50 milyar dolar, GSYH'nin %5'i. En çok ziyaret edilen İstanbul (17M+) > Antalya (16M+). Türler: Deniz-kum-güneş (Antalya), kültür (İstanbul-Efes-Kapadokya-Pamukkale), kış (Uludağ-Erciyes), sağlık-termal (Bursa-Pamukkale), inanç (Konya-Şanlıurfa-Efes).
- UNESCO Türkiye 19 alan: İlk 1985 (İstanbul, Kapadokya, Divriği) — Hattuşa, Nemrut, Pamukkale, Xanthos, Safranbolu, Truva, Selimiye, Çatalhöyük (Konya, M.Ö. 7.400), Bursa, Bergama, Diyarbakır, Efes, Ani, Aphrodisias, Göbeklitepe (Şanlıurfa, 2018, dünyanın en eski tapınağı M.Ö. 9.500), Arslantepe (2021).
- 4 yaygın tuzak (toplu hatırlatma): Türkiye nüfusu 50/100M değil ~85M · Karadeniz dağınık yerleşim (engebe) · Petrol değil BOR'da dünya 1. · Akkuyu Sinop'ta değil MERSİN'de.