Genel Kültür
Coğrafya
Bölüm 1 · Ders 1.6
Bölüm 1 · 30 Soru Sınav
Bölüm 1 değerlendirme
Türkiye'nin fiziki coğrafyası üzerine 30 soruluk değerlendirme. 5 alt bölüm × 6 soru. Konum, yer şekilleri, iklim, sular, bitki ve toprak. Banka sınavı tarzında, anlık geri bildirimli.
Tahmini süre ≈ 30-40 dk
İlerleme
0/30
✓ 0
✗ 0
Bölüm A · Türkiye'nin Konumu
Konum, sınırlar, komşular — 6 Soru
Matematiksel ve özel konum, yüzölçümü, komşu ülkeler, uç noktalar, boğazlar.
A1Türkiye'nin matematiksel konumu hangi paralel ve meridyenler arasındadır?
Türkiye'nin matematiksel konumu — 36°-42° Kuzey paralelleri · 26°-45° Doğu meridyenleri. 6° paralel + 19° meridyen farkı. Sonuçlar: Orta kuşak, ılıman iklim, 4 mevsim. Doğu-batı arası 76 dk saat farkı (19° × 4 dk). Doğu-batı uzunluk ~1.620 km > Kuzey-güney genişlik ~666 km. Tek saat dilimi UTC+3.
A2Türkiye'nin yüzölçümü ve kıtalara dağılımı nasıldır?
Türkiye'nin yüzölçümü 783.562 km². %97 Asya kıtasında (Anadolu) + %3 Avrupa kıtasında (Trakya). Boğazlar (İstanbul ve Çanakkale) iki kıtayı ayırır. Türkiye dünyanın 36. büyük ülkesi.
A3Türkiye'nin en uzun ve en kısa kara sınırı hangi ülkelerledir?
EN UZUN: Suriye sınırı (877 km). Hatay'dan Şırnak'a. EN KISA: Nahçıvan (Azerbaycan özerk bölgesi) — 9 km. Iğdır Dilucu sınır kapısı. Sınır komşuları (8): Suriye 877 km, İran 560 km, Irak 384 km, Gürcistan 276 km, Ermenistan 311 km, Yunanistan 212 km, Bulgaristan 269 km, Nahçıvan 9 km. Toplam kara sınırı ~2.898 km.
A4Türkiye'nin 4 uç noktası hangi ilçelerdedir?
Türkiye'nin 4 uç noktası: EN KUZEY: Sinop İnceburun. EN GÜNEY: Hatay Topraktutan Köyü. EN DOĞU: Iğdır Dilucu (Aralık ilçesi). EN BATI: Çanakkale Gökçeada Avlaka Burnu. Sinop kuzeye, Hatay güneye, Iğdır doğuya, Gökçeada batıya en uç noktalardır.
A5Türkiye'nin boğazları hakkında doğru olan?
Türkiye'nin 2 boğazı vardır. İstanbul Boğazı (Bosphorus, ~30 km): Karadeniz-Marmara bağlantısı, Asya-Avrupa kıtalarını ayırır. 3 köprü (15 Temmuz, FSM, YSS). Çanakkale Boğazı (Dardanelles, ~70 km): Marmara-Ege bağlantısı, 1915 Çanakkale Savaşı. Montrö Boğazlar Sözleşmesi (20 Temmuz 1936) ile Türkiye boğazlarda tam egemenlik kazandı. Lozan Antlaşması'nda (1923) boğazlar uluslararası komisyon kontrolündeydi, Montrö ile bu durum düzeltildi.
A6Türkiye'de saat farkı nasıldır?
Türkiye'de coğrafi olarak 76 dakika saat farkı vardır. 19° meridyen farkı × 4 dk = 76 dk. Yani Iğdır'da güneş, Gökçeada'dan 76 dk önce doğar. Resmi olarak Türkiye TEK saat dilimi kullanır: UTC+3 (45° meridyenine göre). 2016'dan itibaren yaz saati uygulaması kaldırıldı, sürekli UTC+3 kullanılıyor.
Bölüm B · Yer Şekilleri
Dağlar, ovalar, platolar — 6 Soru
Türkiye'nin topografik yapısı, dağ sıraları, volkanik dağlar, ovalar ve platolar.
B1Türkiye'nin ortalama yüksekliği ne kadardır?
Türkiye'nin ortalama yüksekliği 1.132 m. Dünya ortalaması ~750 m — Türkiye 1.5 katı yüksek. Dağılım: %55'i 1.000 m üstünde, %10'u 250 m altında. Doğu daha yüksek (Doğu Anadolu 2.000 m+), batı daha alçak (Marmara, Ege 500-800 m). En yüksek nokta Ağrı Dağı (5.137 m).
B2Türkiye'nin en yüksek 3 dağı sırasıyla hangileridir?
1. Ağrı (5.137 m, Ağrı/Iğdır, sönmüş volkan) > 2. Cilo (4.135 m, Hakkâri, buzul vadileri) > 3. Süphan (4.058 m, Bitlis, sönmüş volkan). Sonra: 4. Kaçkar (3.937, Rize, Karadeniz'in en yüksek), 5. Erciyes (3.916, Kayseri, volkanik), 6. Demirkazık (3.756, Niğde Aladağlar). İlk 3 Doğu Anadolu'da, 3'ünden 2'si volkanik (Ağrı, Süphan).
B3Aşağıdaki gruplardan hangisi tamamen volkanik dağlardan oluşur?
Volkanik dağlar: Ağrı (5.137, D.Anadolu), Süphan (4.058), Tendürek, Nemrut Bitlis (D.Anadolu) · Erciyes (3.916, İç Anadolu), Hasan, Melendiz, Karadağ · Karacadağ (G.Doğu) · Kula (Batı). Volkanik OLMAYAN dağlar: Cilo (Toroslar, kıvrım), Kaçkar (Karadeniz Dağları), Uludağ (Marmara). Türkiye'de aktif yanardağ YOKTUR — hepsi sönmüş veya uyuyan.
B4Bölge - en yüksek dağ eşleştirmelerinden hangisi tamamen doğrudur?
Bölgesel en yüksek dağlar: Doğu Anadolu Ağrı (5.137) · Karadeniz Kaçkar (3.937, Rize) · İç Anadolu Erciyes (3.916, Kayseri) · Akdeniz Demirkazık (3.756, Aladağlar) · Ege Honaz (2.571, Denizli) · Marmara Uludağ (2.543, Bursa) · Güneydoğu Karacadağ (1.957). Honaz Marmara'nın değil Ege'nin en yüksek dağıdır.
B5Türkiye'nin en büyük delta ovası ve en büyük iç ovası hangileridir?
EN BÜYÜK DELTA OVASI: Çukurova (Adana-Mersin, Seyhan + Ceyhan deltası). Türkiye'nin tahıl/pamuk ambarı. EN BÜYÜK İÇ OVA: Konya Ovası (Konya-Karaman-Aksaray). Türkiye'nin tahıl ambarı, buğday-arpa. Diğer önemli: Bafra (Kızılırmak deltası, Karadeniz), Çarşamba (Yeşilırmak deltası, Karadeniz), Erzurum (en yüksek iç ova, ~1.850 m), Büyük Menderes (en uzun çöküntü ovası, Aydın-Söke), Harran (GAP ile sulanır, pamuk).
B6Türkiye'nin en yüksek platosu hangisidir?
Erzurum-Kars Platosu — Türkiye'nin en yüksek platosu (2.000 m+). Doğu Anadolu Bölgesi, Erzurum-Kars-Ardahan illeri. Volkanik kökenli, soğuk iklim, kısa tarım sezonu, hayvancılık ön planda. Diğer platolar: Anadolu Platosu (İç Anadolu tamamı, 800-1200 m), Cihanbeyli (Konya kuzeyi, tahıl), Haymana (Ankara güneyi, tahıl), Bozok (Yozgat), Obruk (Konya-Karapınar, karstik), Yazılıkaya (Eskişehir), Şanlıurfa-Gaziantep (bazaltik), Taşeli (Mersin-Antalya, en engebeli).
Bölüm C · İklim
İklim tipleri, faktörler, uç noktalar — 6 Soru
3 ana iklim tipi, etkileyen faktörler, hava-iklim farkı, mikroklima alanları, uç değerler.
C1Türkiye'nin en yağışlı ve en kurak yerleri hangileridir?
EN YAĞIŞLI: Rize ~2.300 mm (Doğu Karadeniz). Karadeniz Dağları'nın kuzey yamaçları orografik yağış alır. Hopa ~2.200 mm 2. sırada. EN KURAK: Iğdır ~250 mm (mikroklima). Iğdır kuzey-güneyden dağlarla çevrili, yağış getiren rüzgârlar geçemez (fön etkisi). Konya ~320 mm ile Türkiye'nin en kurak iç bölgesi. Türkiye'nin en sıcak yeri Şanlıurfa-Diyarbakır (Cizre 49°C rekor).
C2"Karadeniz iklimi" en çok hangi mevsimde yağış alır?
Karadeniz iklimi en çok SONBAHARDA yağış alır (Eylül-Ekim-Kasım). Sebep: Karadeniz yaz boyunca ısınmıştır, sonbaharda buharlaşma maksimum + soğumaya başlayan kara = yoğun yağış. Akdeniz iklimi: En çok kışın yağış. Karasal iklim: En çok ilkbaharda yağış. Karadeniz iklimi her 4 mevsim yağışlıdır, ama maksimum sonbaharda. Yıllık 800-2300 mm.
C3Türkiye'nin en sıcak ve en soğuk bölgeleri hangileridir?
EN SICAK: Güneydoğu Anadolu (Şanlıurfa-Diyarbakır-Mardin). Yaz ortalama 30°C+, max 46°C+, Cizre 49°C — Türkiye sıcaklık rekoru. Sebep: alçak yükseklik (500-800 m), Sahra/Arabistan etkisi (cT hava kütlesi). EN SOĞUK: Doğu Anadolu (Erzurum-Kars-Ağrı). Yıllık ort. 5°C, kış -10°C/-30°C, Erzurum -46°C — Türkiye soğukluk rekoru. Sebep: yükseklik (1.500-2.000 m+), Sibirya cP hava kütlesi. Akdeniz sıcak ama deniz etkisi sıcaklığı dengeler — Şanlıurfa daha sıcak.
C4"Marmara iklimi" hangi özelliği taşır?
Marmara iklimi — geçiş iklimidir. 3 ana iklim tipinin de etkisini taşır: Yaz Akdeniz benzeri (sıcak, az yağış), kış Karadeniz benzeri (yağışlı, ılık), iç kesimler karasal etkili. İstanbul kıyıda ılıman, Edirne içeride karasal etkili. Yıllık 600-800 mm. Bitki örtüsü: Geniş yapraklı orman + maki + step. Diğer geçiş iklimleri: Batı Karadeniz, İç Ege, Doğu Akdeniz.
C5"Iğdır mikroklima alanı"nın temel özelliği nedir?
Iğdır Ovası mikroklima alanıdır. Doğu Anadolu'da bulunmasına rağmen çevresine göre ılıman ve çok kurak. Türkiye'nin en kurak yeri (~250 mm). Sebep: Kuzeyden Aralık Dağı, güneyden Karasu Dağları ile çevrili — yağış getiren rüzgârlar dağları aşamaz (fön etkisi). Tarım: Kayısı, üzüm, pamuk yetişir — Akdeniz benzeri ürünler. Antalya çevresi de mikroklima — Toroslar kuzey rüzgârlarını engeller, tropikal meyveler (muz, avokado).
C6"Akdeniz iklimi" yağış rejimi açısından en çok ne zaman yağış alır?
Akdeniz iklimi en çok KIŞIN yağış alır (Aralık-Ocak-Şubat). Sebep: Yazın subtropikal yüksek basınç (Azor antisiklonu) bölgeyi etkiler, yağışı engeller. Kışın gezici alçak basınçlar yağış getirir. Yaz: kurak ve sıcak. Kış: ılık ve yağışlı. Yıllık 600-1.000 mm. Bitki örtüsü: Maki (yaz kuraklığına dayanıklı sert yapraklı çalı). Karadeniz iklimi en çok sonbaharda yağış alır.
Bölüm D · Akarsular, Göller, Denizler
Sular sistemi — 6 Soru
Akarsular, en büyük göller ve tipleri, 4 deniz, boğazlar.
D1Türkiye sınırları içinde tamamen kalan en uzun akarsu hangisidir?
Türkiye'nin en uzun akarsuyu — Kızılırmak (1.355 km). Sivas İmranlı'dan doğar, S şeklinde Anadolu'da dolaşır, Bafra'da Karadeniz'e dökülür. Antik adı Halys. Önemli ayrım: Fırat toplam 2.800 km olsa da Türkiye'den çıkıp Suriye-Irak'tan da geçer (uluslararası). Sakarya 824 km (3.). Yeşilırmak 418 km.
D2Türkiye'nin en büyük gölü hangisidir ve suyu nasıldır?
Van Gölü — 3.713 km², SODALI (alkalin) su. Bitlis-Van. Tektonik + lav set (karma). Sabun yerine kullanılır, içilemez, tatlı su DEĞİL. Derinlik 451 m (Türkiye'nin en derin gölü). Akdamar Adası. Dünyanın en büyük sodalı gölü. Türkiye'nin en büyük TATLI SU gölü Beyşehir (650 km²). Tuz Gölü (1.500 km², 2. büyük) tatlı değil aşırı tuzlu (‰320). Eğirdir (482 km²) tatlı, karstik.
D3Türkiye'nin en tuzlu ve en sıcak denizi hangisidir?
EN TUZLU + EN SICAK = AKDENİZ. Tuzluluk ‰39, sıcaklık 17-28°C. Yarı kapalı (Cebelitarık ile Atlantik'e bağlı). Yüksek buharlaşma → yüksek tuzluluk. EN AZ TUZLU + EN SOĞUK = KARADENİZ (‰18). Akarsular tatlı su getirir, kapalı deniz. Tuzluluk sıralaması: Akdeniz ‰39 > Ege ‰38-39 > Marmara ‰22 > Karadeniz ‰18. Marmara iç deniz — iki katlı tuzluluk. Ege en adalı (3.000+ ada).
D4"Volkanik göl" tipine en iyi örnek hangisidir?
Nemrut Krater Gölü (Bitlis). Sönmüş Nemrut volkanının (3.050 m) kraterinde. Dünyanın 2. büyük krater gölü. Önemli not: Bu Bitlis Nemrut'tur, Adıyaman Nemrut farklıdır (heykeller, volkanik DEĞİL). Diğer göl tipleri: Beyşehir = karstik (en büyük tatlı su). Tortum = heyelan set (Erzurum). Van Gölü = tektonik + lav set (karma) — saf volkanik DEĞİL. Diğer volkanik göller: Meke, Acıgöl Maar, Gölcük.
D5"Aras Nehri" hangi denize dökülür?
Aras Nehri — Hazar Denizi'ne dökülür · DIŞ HAVZA. Erzurum'dan doğar, Türkiye-Ermenistan-İran sınırı boyunca akar, Hazar'a dökülür. Türkiye'nin 4 KAPALI HAVZASI: Konya, Tuz Gölü, Van Gölü, Göller Yöresi. Diğer dış havza akarsuları: Çoruh (Gürcistan'da Karadeniz'e), Fırat ve Dicle (Basra Körfezi'ne).
D6"Türkiye'nin tek iç denizi" hangisidir?
Marmara Denizi — Türkiye'nin tek iç denizidir. Tamamı Türkiye sınırları içinde, sadece Türkiye'ye ait. Yüzölçümü 11.350 km². Karadeniz ile Akdeniz arasında geçiş. İki katlı tuzluluk: üst Karadeniz'den (‰22), alt Akdeniz'den (‰38). Bağlantılar: İstanbul Boğazı ile Karadeniz'e, Çanakkale Boğazı ile Ege'ye. Karadeniz kapalı deniz ama Türkiye dışında 5 ülke kıyısı var. Ege ve Akdeniz açık denizler.
Bölüm E · Bitki Örtüsü ve Topraklar
Bitki + toprak — 6 Soru
İklim-bitki ilişkisi, maki/garig/psödomaki, toprak tipleri, erozyon.
E1"Maki" bitki örtüsü hangi iklime özgüdür?
Maki — Akdeniz iklimine özgü. Yaz kuraklığına ve sıcaklığa uyum: kısa boylu (1-3 m), sert yapraklı, derin köklü çalı. Türler: defne, mersin, sandal, keçiboynuzu, kermes meşesi, zeytin, sakız ağacı, kekik. Görüldüğü yer: Akdeniz + Ege + Marmara güney kıyıları (300 m altı). Garig: maki tahribi sonrası kuru çalı (kekik, lavanta). Psödomaki: Karadeniz nemli iklimde maki benzeri (defne, mersin, orman gülü).
E2"Terra rossa" hangi iklime özgü topraktır?
Terra rossa (kırmızı toprak) — Akdeniz iklimi. Latincede "kırmızı toprak". Oluşum: Kireçtaşı (kalker) üzerinde demir oksit yıkanmasıyla. Renk: Kırmızımsı-kahverengi. Akdeniz + Ege kıyıları, karstik bölgeler. Maki/kızılçam altı. Diğer iklim toprakları: Karadeniz: Kahverengi orman, podzol. Karasal: Kahverengi step, çernozyom. Tropikal: Laterit (Türkiye'de yok).
E3"Türkiye'nin en verimli toprağı" hangisidir?
Türkiye'nin en verimli toprağı ALÜVYAL'dır. Akarsuların taşıdığı alüvyon birikintisinden oluşur. Azonal grup (genç). Konum: Çukurova (Adana), Bafra (Samsun), Çarşamba (Samsun), Büyük Menderes (Aydın), Antalya. Tarım: Pamuk, narenciye, mısır, sebze, meyve. Çernozyom (kara toprak) dünya çapında en verimli, ama Türkiye'de sınırlı (Erzurum-Kars-Ardahan, Trakya). Terra rossa Akdeniz, verimli ama alüvyal kadar değil.
E4"Çernozyom (kara toprak)" Türkiye'de hangi bölgede yaygındır?
Çernozyom — Erzurum-Kars-Ardahan platosu ve Trakya kuzeyi. Dünyanın en verimli toprağı. Yarı nemli karasal iklim + uzun otlu step + soğuk kış koşullarında oluşur. Otların kuruyup çürümesiyle organik madde birikir, koyu renkli, %5-10 organik. Türkiye'de yetersiz alan çünkü çoğu karasal bölge çok kurak (İç Anadolu) veya çok dağlık. Tahıl tarımı için ideal.
E5Türkiye'nin orman varlığı yüzölçümün yaklaşık yüzde kaçıdır?
Türkiye orman varlığı ~22.6 milyon hektar — yüzölçümünün ~%28-29'u. Avrupa ortalaması ~%35, dünya ortalaması ~%31. Yıllık ~%0.4 artış. Bölgesel: Karadeniz en yoğun (~%50+), Güneydoğu en az (~%5). En yaygın ağaç: Kızılçam (~%35 ormanlık alan, Akdeniz-Ege). Ormanların ~%99'u devlete aittir (OGM).
E6"Garig" hangi koşullarda oluşur?
Garig — Akdeniz makisinin tahribi sonrası. Maki kesilince, yangınla yok edilince veya aşırı otlatma sonucu yerine daha kısa, otsu, kuru çalı gelir. Türler: kekik, lavanta, adaçayı, kakule. Maki: 1-3 m sert yapraklı çalı. Garig: 30-80 cm otsu/yarı çalı. Psödomaki: Karadeniz nemli iklimde maki benzeri (defne, mersin, orman gülü) — farklı kavram.
★ TEST TAMAMLANDI
Bölüm 1 Sonuç
0/30
0% başarı
A · KONUM
0/6
B · YER ŞEKİLLERİ
0/6
C · İKLİM
0/6
D · SULAR
0/6
E · BİTKİ + TOPRAK
0/6
Bölüm 1 — Tüm Konuların Özeti
- 1.1 Konum: 36-42° K + 26-45° D · 783.562 km² (%97 Asya + %3 Avrupa) · 4 uç (Sinop/Hatay/Iğdır/Gökçeada) · 8 komşu (En uzun Suriye 877 km, en kısa Nahçıvan 9 km) · 2 boğaz (Montrö 1936) · UTC+3 tek dilim, 76 dk coğrafi fark.
- 1.2 Yer Şekilleri: Ortalama 1.132 m (dünyanın 1.5 katı) · Doğu-Batı uzanımlı dağ sıraları (Karadeniz + Toros) · En yüksek 6 dağ: Ağrı (5.137) > Cilo (4.135) > Süphan (4.058) > Kaçkar (3.937) > Erciyes (3.916) > Demirkazık (3.756) · Volkanik 4 bölge (D.Anadolu, İç Anadolu, G.Doğu, Batı/Kula). Kapadokya peri bacaları (Erciyes-Hasan-Melendiz lavları).
- 1.3 İklim: 3 ana tip — Karadeniz (her mevsim yağışlı, en çok sonbahar, geniş yapraklı orman) · Akdeniz (yaz kurak, kış yağışlı, maki) · Karasal (sıcaklık farkı yüksek, 3 alt tip: İç Anadolu kuru, Doğu Anadolu en soğuk -46°C, Güneydoğu en sıcak Cizre 49°C). Mikroklima: Iğdır (en kurak, fön) + Antalya (tropikal). 4 hava kütlesi: cP, mP, cT, mT.
- 1.4 Sular: Akarsular kısa-hızlı-düzensiz · En uzun Kızılırmak (1.355 km, TR sınırları içinde) · Fırat-Dicle uluslararası · Aras dış havza (Hazar) · Çoruh en hızlı · 4 kapalı havza (Konya, Tuz, Van, Göller Yöresi). En büyük göller: Van 3.713 km² (sodalı, en derin) > Tuz 1.500 km² (en sığ, çok tuzlu) > Beyşehir 650 km² (en büyük tatlı su). 4 deniz: Akdeniz en tuzlu/sıcak (‰39), Karadeniz en az tuzlu (‰18), Marmara iç deniz, Ege en adalı.
- 1.5 Bitki + Toprak: Bitki örtüsü iklimle: Karadeniz geniş yapraklı orman · Akdeniz maki + kızılçam · İç Anadolu step · Doğu Anadolu dağ çayırı + step. Türkiye orman ~%29, en yaygın kızılçam (%35). 12.000 bitki türü, ~3.700 endemik. 3 toprak grubu: Zonal (kahverengi orman, terra rossa, çernozyom, kahverengi step) · İntrazonal (kalsimorf, halomorf) · Azonal (alüvyal en verimli). Erozyon yıllık 500 milyon ton.
- 4 yaygın tuzak — toplu hatırlatma: En uzun akarsu Kızılırmak (TR), Fırat değil · Van Gölü sodalı (en büyük tatlı su Beyşehir) · En yüksek dağ Ağrı (5.137), Erciyes değil · Maki ≠ Garig ≠ Psödomaki (Akdeniz/tahrip/Karadeniz benzer).