← Panelim / Genel Kültür / Afrika ve Okyanusya

Afrika ve Okyanusya

Genel Kültür · Afrika ve Okyanusya · Başlangıç Seviye PDF İndir

Afrika ve Okyanusya ✓

Genel Kültür Dünya Coğrafyası Bölüm 3 · Ders 3.4 Bölgeler ve Ülkeler
Bölüm 3 · Afrika ve Okyanusya

Afrika ve Okyanusya

Afrika 30.4M km² (2. kıta), 1.4 milyar nüfus, 54 ülke. Sahra Çölü, Nil Nehri, Kilimanjaro. Okyanusya 8.5M km² (en küçük kıta), Avustralya hâkim. Antarktika 14M km² daimi nüfus yok.

Afrika — İnsanlığın Doğduğu Kıta ✓

★ Afrika Kıtası

Afrika Genel Özellikleri İnsanlığın doğduğu kıta · 54 ülke · En hızlı nüfus artışı

YÜZÖLÇÜMÜ
30.4 milyon km² (2. kıta)
NÜFUS
~1.4 milyar (%17 dünya)
ÜLKE SAYISI
54 (BM tanır)
EN YÜKSEK
Kilimanjaro 5.895m (Tanzanya)
  • Konum: Ekvator çevresinde, kuzeyde Akdeniz, doğuda Kızıldeniz-Hint Okyanusu, batıda Atlantik, güneyde Atlantik-Hint Okyanusu birleşimi. Avrupa'dan Cebelitarık Boğazı (sadece 14 km), Kızıldeniz'den Asya'dan ayrılır (Süveyş Kanalı 1869 yapay).
  • İnsanlığın beşiği:
    • Modern insan (Homo sapiens) ~300.000 yıl önce Afrika'da ortaya çıktı
    • Lucy fosili (Australopithecus, Etiyopya, ~3.2 milyon yıl önce)
    • Afrika'dan büyük göç (~70.000 yıl önce) tüm dünyaya yayıldı
    • İlk medeniyetler: Mısır (Nil, M.Ö. 3.100), Kuş, Aksum (Etiyopya), Mali, Songhay, Büyük Zimbabve, Etiyopya
  • 5 Alt Bölge:
    • Kuzey Afrika: Mısır, Libya, Tunus, Cezayir, Fas, Sudan, Batı Sahra · Arap-Berberi-Müslüman çoğunluk
    • Batı Afrika: Nijerya (en kalabalık), Gana, Senegal, Mali, Fildişi Sahili, Burkina Faso · ECOWAS örgütü
    • Doğu Afrika: Etiyopya, Kenya, Tanzanya, Uganda, Ruanda, Somali · Kilimanjaro, Viktorya Gölü, Maasai
    • Orta Afrika: DR Kongo, Çad, Kamerun, Orta Afrika Cumhuriyeti · Kongo Havzası yağmur ormanları
    • Güney Afrika: G.Afrika Cumhuriyeti, Zimbabve, Angola, Namibya, Botsvana, Madagaskar · SADC örgütü
  • Sömürge geçmişi (1880-1960):
    • 1884-85 Berlin Konferansı: Avrupa devletleri (İngiltere-Fransa-Almanya-Belçika-İtalya-Portekiz-İspanya) Afrika'yı paylaştı (cetvel-pergel sınırlar - bugünkü etnik sorunların kaynağı)
    • "Scramble for Africa" 1881-1914: Sadece Etiyopya ve Liberya bağımsız kaldı
    • 1960 "Afrika Yılı": 17 ülke birden bağımsız oldu (çoğu Fransız sömürgesi)
    • Son sömürge: Namibya 1990 (G.Afrika'dan), Eritre 1993 (Etiyopya'dan), Güney Sudan 2011 (Sudan'dan - en yeni BM üyesi)
  • Diller:
    • ~2.000 yerli dil (dünya dillerinin %30'u)
    • Sömürge dilleri (resmi): Fransızca (29 ülke - Frankophone Africa), İngilizce (24 ülke - Anglophone), Portekizce (6 ülke - Lusophone Africa), Arapça (Kuzey Afrika)
    • Svahili (Doğu Afrika lingua franca, 200M konuşan), Hausa (Batı), Amharca (Etiyopya), Zulu (G.Afrika)
  • Dinler:
    • Hıristiyan %50 (Sahraaltı çoğu)
    • Müslüman %42 (Kuzey Afrika tamamen, Batı Afrika sahil bölgesi, Doğu Afrika kısmı)
    • Geleneksel/yerli %8
  • Afrika Birliği (AU):
    • 2002'de kuruldu (eski OAU 1963)
    • 55 üye (Fas 2017'de döndü, Batı Sahra dahil)
    • Merkez: Addis Ababa (Etiyopya)
    • Hedefleri: Birlik, ekonomi, barış
    • 2018: AfCFTA (Afrika Kıtasal Serbest Ticaret Bölgesi) imzalandı, dünyanın en büyük serbest ticaret bölgesi (54 ülke, 1.4 milyar nüfus)

Sahra, Nil, Kilimanjaro ✓

★ Yer Şekilleri ve Sular

Afrika Doğal Coğrafya Sahra (en büyük çöl), Nil (en uzun nehir), Kilimanjaro (zirve)

  • SAHRA ÇÖLÜ:
    • Dünyanın en büyük sıcak çölü (9.2 milyon km²) - Antarktika ve Arktik soğuk çöllerden sonra 3. büyük çöl genel
    • 11 ülke kapsar: Mısır, Libya, Tunus, Cezayir, Fas, Sudan, Çad, Nijer, Mali, Moritanya, Batı Sahra
    • 56°C sıcaklık, gece -10°C (gündüz-gece farkı 50°C)
    • %90 hamada (kayalık), %10 erg (kum tepeleri)
    • Yıllık <25 mm yağış
    • Sahra Yeşil Kuşağı projesi (Sahel - Senegal'den Cibuti'ye, çölleşme önleme)
    • Tuareg-Berberi göçebe halklar
  • NİL NEHRİ:
    • Dünyanın en uzun nehri 6.650 km (Amazon ile tartışmalı)
    • Kuzeye akan ender nehirlerden (kuzeye akar Akdeniz'e dökülür)
    • Mavi Nil (Etiyopya - Tana Gölü kaynak) + Beyaz Nil (Uganda - Viktorya Gölü kaynak) → Hartum (Sudan) birleşir → Mısır → Akdeniz
    • 11 ülkeden geçer: Burundi, Ruanda, Tanzanya, Uganda, Kenya, DR Kongo, Etiyopya, Eritre, G.Sudan, Sudan, Mısır
    • Mısır medeniyetinin temeli (Heredot: "Mısır Nil'in armağanıdır")
    • Aswan Yüksek Barajı (1970) - Nasır Gölü
    • Mısır-Etiyopya gerilimi: Etiyopya'nın "Büyük Etiyopya Rönesans Barajı" (GERD, 2020 doldurma başladı) Mısır'ı endişelendiriyor (su güvenliği)
  • Diğer büyük nehirler:
    • Kongo (Zaire) 4.700 km - Atlantik'e, dünyanın 2. en bol sulu nehri (Amazon sonra)
    • Nijer 4.180 km - Batı Afrika'nın hayat kaynağı, Mali-Nijer-Nijerya
    • Zambezi 2.574 km - Victoria Şelaleleri (Zimbabve-Zambiya sınırı, 108m)
    • Limpopo - G.Afrika
    • Orange - G.Afrika
  • Büyük göller (Doğu Afrika Rift Vadisi):
    • Viktorya Gölü 68.800 km² - Afrika'nın en büyük gölü, dünya 2. en büyük tatlı su gölü (Üst Göl sonra), 3 ülke (Uganda-Kenya-Tanzanya), Beyaz Nil'in kaynağı, Kraliçe Viktorya'dan adlandırıldı
    • Tanganyika - dünyanın 2. en derin gölü 1.470m (Baykal sonrası)
    • Malavi (Nyasa)
    • Çad Gölü - Sahra çölleşmesi nedeniyle %90 küçüldü (Sovyet'in Aral Gölü gibi)
  • Dağ sistemleri:
    • Kilimanjaro 5.895m (Tanzanya) - Afrika'nın en yüksek dağı, sönmüş volkan, ekvator yakını ama karlı zirve, "Yedi Doruk" Afrika temsilcisi
    • Mt. Kenya 5.199m (Kenya)
    • Atlas Dağları (Kuzey Afrika - Fas-Cezayir-Tunus, 2.500 km, Toubkal 4.167m Fas)
    • Etiyopya Yaylası ("Afrika'nın çatısı")
    • Drakensberg (G.Afrika güneydoğusu)
    • Ruwenzori ("Ay Dağları" - Uganda-DR Kongo)
  • Doğu Afrika Rift Vadisi: Afrika levhasının yarılması, ~25 milyon yıl önce başladı, hâlâ aktif (gelecekte yeni bir okyanus oluşacak). Ünlü göller, volkanlar, fosil bulguları (Lucy) burada.
  • İklim çeşitliliği:
    • Çöl: Sahra (kuzey), Kalahari-Namib (güney)
    • Step (savan): Sahel, Doğu Afrika
    • Tropikal yağmur ormanı: Kongo Havzası (Amazon'dan sonra 2. büyük), Madagaskar
    • Akdeniz: Kuzey Afrika kıyıları (Fas-Cezayir-Tunus-Mısır), G.Afrika kıyıları

Mağrip ve Mısır ✓

★ Kuzey Afrika

Kuzey Afrika 7 Ülke Mısır, Libya, Tunus, Cezayir, Fas, Sudan, Batı Sahra

  • MISIR (Mısır Arap Cumhuriyeti):
    • Kahire başkent (~22M metropoliten - Afrika'nın en kalabalık şehri), 110M nüfus (3. Afrika)
    • Nil Vadisi/Deltası %95 nüfus (toprak %5, geri kalan çöl)
    • Antik Mısır 5.000+ yıl - Piramitler (Giza - Keops, Kefren, Mikerinos), Sfenks, Karnak Tapınağı, Vadi Krallar (Tutankamon)
    • Aswan Yüksek Barajı (1970, Sovyet desteği), Nasır Gölü
    • Süveyş Kanalı (1869 - Akdeniz-Kızıldeniz, 193 km, dünya ticaretinin %12'si)
    • 2011 Arap Baharı (Mübarek devrildi), 2013 darbe (Sisi)
    • Sünni Müslüman çoğunluk (~%90), Kıpti Hıristiyan azınlık (%10)
    • Yeni İdari Başkent (NAC) inşaatı Kahire'nin doğusunda
  • FAS (Maroc):
    • Rabat başkent, Kazablanka en büyük (4M), 38M nüfus
    • Anayasal monarşi (Kral VI. Muhammed)
    • Atlas Dağları, Sahra güneyi, Akdeniz+Atlantik kıyısı
    • Berberi-Arap kültürü, Tajine, Mint Çay
    • Marakeş (UNESCO), Fes, Şefşaouen ("Mavi Şehir")
    • 2022 Dünya Kupası yarı finalist (Afrika'nın ilk kez)
    • Batı Sahra'yı kontrol ediyor (uluslararası tartışmalı)
  • CEZAYİR (Algeria):
    • Cezayir başkent, 45M nüfus
    • Afrika'nın en büyük ülkesi (yüzölçümü 2.38M km², dünyada 10.) - Sahra %80'i
    • 1962 Fransa'dan bağımsızlık (132 yıl sömürge, kanlı savaş)
    • Doğalgaz (dünya önemli ihracatçı), petrol
    • OPEC üyesi
  • TUNUS: Tunus başkent, 12M, 2010 "Yasemin Devrimi" Arap Baharı'nın başlangıcı (Bin Ali devrildi).
  • LİBYA: Trablus başkent, 7M, petrol zengini, 2011 Kaddafi devrildi (NATO desteği), bugün ikiye bölünmüş (Trablus + Bingazi).
  • SUDAN: Hartum başkent, 47M, 2011'de Güney Sudan ayrıldı, 2023'ten iç savaş (RSF vs ordu).
  • GÜNEY SUDAN (en yeni BM ülkesi): Cuba başkent, 11M, 2011 Sudan'dan ayrıldı, petrol zengini, etnik çatışma.
  • Mağrip (Maghreb): Fas-Cezayir-Tunus-Libya-Moritanya bölgesi - Arap-Berberi kültürü.

Batı, Doğu, Güney ✓

★ Sahraaltı Afrika

Sahraaltı Afrika Nijerya, Etiyopya, G.Afrika, Kenya, DR Kongo

  • NİJERYA:
    • Abuja başkent (planlı şehir 1991'den), Lagos en kalabalık (15M, Afrika'nın 2. metropoliten)
    • 225 milyon nüfus - Afrika'nın en kalabalık ülkesi (dünyada 6.)
    • Petrol (OPEC üyesi, dünya 12.), GSYİH Afrika 1. ekonomi ($500 milyar)
    • Müslüman kuzey + Hıristiyan güney bölünmesi
    • İngilizce resmi dil + 500+ yerli dil (Yoruba, Igbo, Hausa)
    • Boko Haram (kuzey, terör), Nollywood (Hollywood-Bollywood'dan sonra 3. en büyük film endüstrisi)
    • 2050'de 400M nüfus bekleniyor (dünya 3. olacak)
  • ETİYOPYA:
    • Addis Ababa başkent (Afrika Birliği merkezi, 5M), 130 milyon nüfus (Afrika 2.)
    • Afrika'nın en eski bağımsız ülkelerinden (Liberya ile birlikte sömürülmedi - 1896 Adwa Savaşı'nda İtalyanları yendi)
    • Ortodoks Hıristiyan çoğunluk (Aksum medeniyeti, M.S. 4. yy ilk Hıristiyan devletlerden)
    • Amharca dili (kendi alfabesi - Ge'ez)
    • Lucy fosili burada bulundu (1974)
    • Kahve doğum yeri (Kaffa eyaleti - "kahve" buradan)
    • 2020-22 Tigray savaşı, 2024 başkanı Abiy Ahmed (2019 Nobel Barış)
    • Mavi Nil kaynağı, Büyük Etiyopya Rönesans Barajı (GERD, 2020 doldurma)
    • Denize çıkışı yok (1993 Eritre ayrılınca kapandı)
  • GÜNEY AFRİKA CUMHURİYETİ (RSA):
    • 3 başkent: Pretoria (idari) + Cape Town (yasama) + Bloemfontein (yargı). Johannesburg en kalabalık şehir.
    • 60M nüfus, BRICS üyesi (G.Afrika'nın S harfi - 2010 BRIC'e katıldı)
    • Apartheid 1948-1994: Beyaz azınlık siyahları yasal olarak ayırdı (oturma, evlilik, eğitim, oy hakkı yok). Nelson Mandela 27 yıl hapis (1962-90), 1994'te ilk siyahi başkan
    • 11 resmi dil (en fazla dünya): İngilizce, Afrikaans, Zulu, Xhosa, Sesotho, vd
    • Maden zengini: Altın, elmas, krom (dünya 1.), platin
    • Drakensberg dağları, Cape Town/Table Mountain, Kruger Milli Parkı
    • Yüksek suç oranı, eşitsizlik (Gini en yüksek dünya)
  • KENYA:
    • Nairobi başkent, 55M, ekonomik motor Doğu Afrika
    • Maasai Mara safari, Kilimanjaro (sınır), Mt. Kenya 5.199m
    • İngilizce + Svahili resmi dilleri
    • Maraton koşucuları dünya rekoru
  • TANZANYA:
    • Dodoma başkent (resmi), Dar es Salaam en büyük şehir, 65M nüfus
    • Kilimanjaro 5.895m (Afrika'nın en yüksek dağı)
    • Serengeti Milli Parkı (Büyük Göç - 2 milyon antilop), Ngorongoro Krateri
    • Zanzibar Adası (UNESCO eski şehir, baharat ticareti)
    • Svahili dilinin merkezi
  • DR KONGO (Demokratik Kongo Cumhuriyeti):
    • Kinşasa başkent, 105M nüfus, 2.34M km² (Afrika 2. yüzölçümü)
    • Eski Belçika Kongosu (Kral Leopold II vahşeti, ~10 milyon ölü)
    • Mineraller: Bakır 3. dünya, kobalt 1. dünya (%70 - elektrikli araç pillerinde kritik), elmas, koltan
    • Yıllarca süren iç savaş (1996-2003 "Afrika Dünya Savaşı" - 5M+ ölü, en ölümlü 2. Dünya Savaşı sonrası)
    • Kongo Nehri, yağmur ormanları (Amazon'dan sonra 2.)
  • RUANDA: Kigali başkent, 14M, 1994 Soykırımı (Hutu-Tutsi, 100 günde 800.000 ölü), bugün Afrika'nın en gelişmiş ülkelerinden (Paul Kagame).
  • SOMALI: Mogadişu, 18M, 1991'den iç savaş, korsanlık, El-Şebab terörü.
  • GANA, FİLDİŞİ SAHİLİ, SENEGAL, MALİ: Batı Afrika ECOWAS örgütü (1975), kakao üretimi (Fildişi Sahili 1. dünya).
  • MADAGASKAR: Antananarivo, 30M, 4. büyük ada (Grönland-Yeni Gine-Borneo sonra), %80 endemik tür (lemurlar).

Avustralya ve Pasifik ✓

★ Okyanusya Kıtası

Okyanusya Dünyanın en küçük kıtası 8.5M km² · 14 ülke + bağımlı bölgeler

YÜZÖLÇÜMÜ
8.5 milyon km² (7. kıta)
NÜFUS
~45 milyon (%0.5 dünya)
ÜLKE SAYISI
14 BM üyesi
EN YÜKSEK
Carstensz 4.884m (Yeni Gine)
  • Okyanusya 4 alt bölge:
    • Avustralya/Australasia: Avustralya, Yeni Zelanda
    • Melanesia: Papua Yeni Gine, Fiji, Solomon Adaları, Vanuatu, Yeni Kaledonya (Fr.)
    • Mikronesia: Mikronezya, Marshall Adaları, Palau, Nauru, Kiribati
    • Polinezya: Yeni Zelanda, Samoa, Tonga, Tuvalu, Cook Adaları, Hawaii (ABD), Tahiti (Fr.)
  • AVUSTRALYA:
    • Canberra başkent (planlı şehir), Sidney en kalabalık (5M, Opera Binası, Limanı), Melbourne 2.
    • 26 milyon nüfus, 7.7 milyon km² (dünyada 6. yüzölçümü)
    • Federal anayasal monarşi (Commonwealth - İngiltere Kraliyet ailesi)
    • Bir ülke + bir kıta + bir ada (kendine özel)
    • Kıyılarda yoğun, iç bölge ("Outback") boş - dünyanın en seyrek nüfuslu büyük ülkesi (~3.4 kişi/km²)
    • Endemik canlılar: Kanguru, koala, ornitorenk (yumurta-süt veren memeli), tasmania şeytanı, emu, kakadu (kıta milyonlarca yıl izole olduğu için)
    • Aborjin yerli halkı (~65.000 yıl tarihli, dünyanın en eski sürekli kültürü)
    • 1788 İngiliz koloni (mahkum kolonisi başlangıçta), 1901 Federasyon (bağımsızlık)
    • Madenler: Demir 1. ihracatçı, kömür 2. ihracatçı, lityum 1. üretici, altın, uranyum, alüminyum/boksit
    • Büyük Set Resifi (Great Barrier Reef - dünyanın en büyük mercan resifi 2.300 km, UNESCO, küresel ısınma tehdidi)
    • Uluru/Ayers Rock (kutsal kayalık, kırmızı çöl)
    • Sidney Opera Binası, Melbourne Cricket Ground
    • OECD, G20, AUKUS (ABD-İngiltere-Avustralya askeri pakt 2021)
  • YENİ ZELANDA:
    • Wellington başkent (en güney başkenti dünyanın), Auckland en büyük şehir, 5.2M nüfus
    • 2 ada: Kuzey Adası + Güney Adası
    • Mt. Cook (Aoraki) 3.724m, fiyortlar (Milford Sound)
    • Maori yerli halkı + İngiliz
    • "Lord of the Rings" filmleri burada çekildi (Peter Jackson)
    • All Blacks ragbi takımı, Haka dansı
    • Koyun > insan (dünyada nadir), süt-kuzu eti ihracat
  • PAPUA YENİ GİNE:
    • Port Moresby başkent, 12M nüfus
    • Yeni Gine adasının doğu yarısı (batı = Endonezya)
    • 800+ dil (dünyada en çok dil olan ülke)
    • Carstensz Piramidi 4.884m (Okyanusya en yüksek)
  • FİJİ: Suva başkent, 900K, ~330 ada, turizm.
  • Pasifik küçük ada devletleri: Tuvalu (12K nüfus, dünyanın en küçük 4. ülkesi), Nauru (10K, dünyanın en küçük cumhuriyeti, fosfat tükendi), Kiribati, Palau, Marshall Adaları (ABD bağımlı 1986'ya kadar). Küresel ısınma tehdidi: Pasifik adaları deniz seviyesi yükselmesi nedeniyle batma riski - Tuvalu ve Maldivler en risk altında.
  • Pasifik Ada Forumu (Pacific Islands Forum): 18 üye, 1971 kuruldu - bölgesel işbirliği.
  • Hawaii ve Tahiti: ABD'nin (50. eyalet 1959) ve Fransa'nın bağımlı bölgeleri.
  • Magellan'ın geçişi: 1519-22 Pasifik'i ilk kez geçti ("barışçıl" = pacífico anlamı).

Buz Kıtası ✓

★ Antarktika Kıtası

Antarktika 14M km² · 5. büyük kıta · Daimi nüfus YOK · 1959 Antarktika Antlaşması

YÜZÖLÇÜMÜ
14 milyon km² (5. kıta)
NÜFUS
Daimi yok (~1.000-5.000 bilim insanı)
EN YÜKSEK
Vinson Massif 4.892m
EN SOĞUK
Vostok -89.2°C (1983 dünya rekoru)
  • Genel: Güney Kutbu çevresinde, dünyanın 5. büyük kıtası. %98 buzla kaplı (ortalama 2.000m kalınlık - dünya tatlı su rezervinin %70'i burada). En soğuk, en kuru, en rüzgârlı, en yüksek (ortalama yükseklik 2.500m) kıta.
  • Tarih:
    • 1820: İlk keşif (Rus, İngiliz, ABD denizcileri)
    • 14 Aralık 1911: Roald Amundsen (Norveç) Güney Kutbu'na ilk ulaşan
    • 17 Ocak 1912: Robert F. Scott (İngiltere) ulaştı ama dönüşte tüm ekibi öldü
    • 1957-58: Uluslararası Jeofizik Yılı, çok sayıda araştırma istasyonu
  • 1959 Antarktika Antlaşması:
    • 1959'da 12 ülke imzaladı, 1961'de yürürlüğe girdi
    • Bugün 56 taraf devlet (Türkiye 1996'dan)
    • Hükümler: Sadece bilimsel araştırma, askeri faaliyet yasak, nükleer test yasak, toprak iddiaları dondurulmuş
    • 1991 Madrid Protokolü: Çevre koruma, 50 yıl maden çıkarma yasağı (2048'e kadar)
  • Toprak iddiaları (dondurulmuş): Arjantin, Avustralya, Şili, Fransa, Yeni Zelanda, Norveç, İngiltere - parça parça dilim isteyen 7 ülke. ABD ve Rusya iddia hakkı saklı tutuyor.
  • Bilim istasyonları: ~70 araştırma istasyonu, 30+ ülke. Önemli istasyonlar: Amundsen-Scott (ABD, Güney Kutbu), McMurdo (ABD, en büyük), Vostok (Rusya, en soğuk yer), Concordia (İtalya-Fransa), Halley (İngiltere). Türkiye Horseshoe Adası'nda üs (2017'den).
  • Canlılar:
    • Kara: Penguenler (İmparator-Kral-Adelie), foklar (Weddell, Leopar), deniz aslanları
    • Deniz: Krill (besin zincirinin temeli), balinalar (mavi balina yazlık alan), kalmar
    • Albatros, fırtına kuşları
    • Kutup ayıları KUZEY KUTBU'nda (Arktik), Antarktika'da değil (yaygın yanılgı)
  • Buzul erimesi: Küresel ısınma nedeniyle Batı Antarktika buzulları hızla eriyor. Antarktika'nın tüm buzu erirse deniz seviyesi 60m yükselir (dünya kıyı şehirleri batar). Thwaites Buzulu ("Doomsday Glacier") en kritik.
  • Arktik (Kuzey Kutbu) ile Antarktika farkı:
    • Arktik: Donmuş okyanus + buz (kara değil), Rusya-Kanada-ABD-Norveç-Danimarka çevreliyor, kutup ayısı, İnuit yerlileri
    • Antarktika: Kıta (kara), kutup ayısı YOK, sadece bilim insanları, daimi nüfus yok

Afrika ve Okyanusya'nın 10 Önemli Ülkesi ✓

★ Afrika ve Okyanusya Önemli Ülkeleri
1
NİJERYA · Abuja · 225M (Afrika 1.)
Lagos en kalabalık şehir 15M · Petrol (OPEC) · Afrika 1. ekonomi · Boko Haram · Nollywood · 500+ yerli dil
2
ETİYOPYA · Addis Ababa · 130M (Afrika 2.)
AU merkezi · Sömürülmemiş (Liberya ile birlikte) · Ortodoks Hıristiyan · Lucy fosili · Kahve doğum yeri · Mavi Nil · Denize çıkışı yok
3
MISIR · Kahire · 110M (Afrika 3.)
Nil Vadisi %95 nüfus · Antik Mısır 5.000 yıl · Piramitler (Giza) · Süveyş Kanalı · 2011 Arap Baharı (Mübarek)
4
DR KONGO · Kinşasa · 105M
Afrika 2. yüzölçümü 2.34M km² · Eski Belçika sömürgesi · Kobalt 1. dünya (%70) · 1996-2003 "Afrika Dünya Savaşı" 5M ölü
5
G.AFRİKA · Pretoria/Cape Town/Bloemfontein · 60M
3 başkent · BRICS (S harfi 2010) · Apartheid 1948-94 · Mandela · 11 resmi dil (en çok dünya) · Altın-elmas-platin-krom 1.
6
CEZAYİR · Cezayir · 45M
Afrika 1. yüzölçümü 2.38M km² · Sahra %80 · 1962 Fransa'dan bağımsızlık · Doğalgaz · OPEC
7
FAS · Rabat · 38M
Anayasal monarşi (Kral VI. Muhammed) · Atlas Dağları · 2022 Dünya Kupası yarı finalist (Afrika 1.) · Marakeş-Fes-Şefşaouen
8
TANZANYA · Dodoma/Dar es Salaam · 65M
Kilimanjaro 5.895m (Afrika 1.) · Serengeti · Zanzibar · Svahili merkezi
9
AVUSTRALYA · Canberra · 26M
7.7M km² (6. dünya) · Sidney-Melbourne · Bir kıta+ülke+ada · Aborjin · Demir-lityum-altın 1. · Büyük Set Resifi · OECD-G20-AUKUS
10
YENİ ZELANDA · Wellington · 5.2M
Auckland en büyük · Maori yerli · LOTR çekim · Mt. Cook 3.724m · All Blacks ragbi · Süt-kuzu eti

Yaygın Tuzaklar

1. Afrika'nın en kalabalık ülkesi?

Yanlış: "Mısır Afrika'nın en kalabalık ülkesidir." Doğru: Nijerya Afrika'nın en kalabalık ülkesidir (225 milyon nüfus, dünyada 6.). Mısır 110M (Afrika 3.) sıralamada. Afrika'nın en kalabalık 10 ülkesi: 1. Nijerya 225M (Abuja-Lagos), 2. Etiyopya 130M (Addis Ababa), 3. Mısır 110M (Kahire), 4. DR Kongo 105M (Kinşasa), 5. Tanzanya 65M (Dodoma/Dar es Salaam), 6. G.Afrika 60M (Pretoria), 7. Kenya 55M (Nairobi), 8. Sudan 47M (Hartum), 9. Cezayir 45M, 10. Uganda 47M (Kampala). Afrika ~1.5 milyar nüfus (dünya %18), 54 ülke (BM tanır). En hızlı nüfus artan kıta - 2050'ye kadar dünya nüfus artışının %50'si Afrika'dan beklenir, Nijerya 400M olacak (dünya 3. ülke). Afrika 5 alt bölge: Kuzey Afrika (Mısır-Libya-Tunus-Cezayir-Fas-Sudan, Arap-Berberi Müslüman), Batı Afrika (Nijerya-Gana-Senegal-Mali-Fildişi Sahili, ECOWAS), Doğu Afrika (Etiyopya-Kenya-Tanzanya-Uganda-Ruanda-Somali, Kilimanjaro-Viktorya), Orta Afrika (DR Kongo-Çad-Kamerun, Kongo Havzası), Güney Afrika (G.Afrika-Zimbabve-Angola-Namibya-Botsvana-Madagaskar, SADC). Afrika'nın en büyük yüzölçümü: 1. Cezayir 2.38M km² (Sahra %80), 2. DR Kongo 2.34M, 3. Sudan 1.86M, 4. Libya, 5. Çad. Afrika Birliği (AU 2002): 55 üye, merkez Addis Ababa (Etiyopya). 2018 AfCFTA (Afrika Kıtasal Serbest Ticaret) - dünyanın en büyük serbest ticaret bölgesi (54 ülke, 1.4 milyar nüfus).

2. Antarktika'da kutup ayısı yaşar mı?

Yanlış: "Antarktika'da kutup ayıları, penguenler ve foklar yaşar." Doğru: Antarktika'da kutup ayısı YOKTUR - kutup ayıları sadece KUZEY KUTBU'nda (Arktik) yaşar. Antarktika'da yaşayan canlılar: Penguenler (İmparator-Kral-Adelie-Macaroni), foklar (Weddell, Leopar, Crabeater), deniz aslanları, balinalar (mavi balina yazlık beslenme alanı), krill (besin zincirinin temeli), albatros, fırtına kuşları. Arktik (Kuzey Kutbu) ve Antarktika farkı: Arktik: Donmuş okyanus + buz (kara değil), Rusya-Kanada-ABD-Norveç-Danimarka (Grönland) çevreliyor, kutup ayısı, fok, inci aslanı, balina, İnuit yerlileri (yerli halk yaşar). Antarktika: Kıta (kara - 14M km²), kutup ayısı YOK, daimi insan nüfusu yok (sadece bilim insanları), penguenler. ANTARKTİKA özellikleri: 14M km² (5. büyük kıta), %98 buzla kaplı (ortalama 2.000m kalınlık - dünya tatlı su rezervinin %70'i), en soğuk-kuru-rüzgârlı-yüksek kıta, ortalama yükseklik 2.500m. Vostok -89.2°C dünya soğukluk rekoru (1983). Vinson Massif 4.892m en yüksek (Yedi Doruk). Tarih: 1820 ilk keşif. 14 Aralık 1911 Roald Amundsen (Norveç) Güney Kutbu'na ilk ulaşan. 17 Ocak 1912 Robert Scott (İngiltere) ulaştı ama dönüşte ekibi öldü. 1959 Antarktika Antlaşması: 12 ülke imzaladı, bugün 56 taraf (Türkiye 1996'dan), sadece bilimsel araştırma, askeri yasak, nükleer test yasak. 1991 Madrid Protokolü: 2048'e kadar maden çıkarma yasağı. ~70 araştırma istasyonu, 30+ ülke (Türkiye Horseshoe Adası'nda üs 2017'den). Buzul erimesi: Antarktika tüm buzu erirse deniz seviyesi 60m yükselir. Thwaites Buzulu ("Doomsday Glacier") en kritik.

3. Avustralya bir kıta mı, ülke mi?

Yanlış: "Avustralya bir adadır, kıta değil." Doğru: Avustralya hem bir ülke, hem bir kıta, hem de bir adadır - dünyada bu üçlü kombinasyona sahip tek yer. Kıta: Avustralya/Okyanusya kıtası (8.5M km² - dünyanın en küçük kıtası, 7.). Ülke: Federal anayasal monarşi (Commonwealth - İngiltere Kraliyet ailesi, Charles III), 26 milyon nüfus, 7.7M km² (dünyanın 6. büyük yüzölçümü). Ada: Yer kabuğu üzerinde tek parça kara, etrafı tamamen su (Hint Okyanusu+Pasifik). AVUSTRALYA özellikleri: Canberra başkent (planlı şehir, 1908'den, Sidney-Melbourne arası), Sidney en kalabalık şehir (5M, Opera Binası, Liman Köprüsü), Melbourne 2., Brisbane-Perth-Adelaide. Kıyılarda yoğun, iç bölge ("Outback") boş - dünyanın en seyrek nüfuslu büyük ülkesi (~3.4 kişi/km²). Endemik canlılar: Kanguru, koala, ornitorenk (yumurta-süt veren memeli), wombat, Tasmania şeytanı, emu, kakadu, pythonlar (kıta milyonlarca yıl izole olduğu için Gondwana'dan ayrıldıktan sonra). Aborjin yerli halkı: ~65.000 yıl tarihli, dünyanın en eski sürekli kültürü. 1788 İngiliz koloni (mahkum kolonisi başlangıçta - Britain transports criminals), 1901 Federasyon (6 koloni birleşti, bağımsız oldu - hâlâ Commonwealth). Madenler: Demir 1. ihracatçı dünya, kömür 2. ihracatçı, lityum 1. üretici, altın, uranyum, alüminyum/boksit. Doğal harikalar: Büyük Set Resifi (Great Barrier Reef) - dünyanın en büyük mercan resifi 2.300 km, UNESCO, küresel ısınma tehdidi. Uluru/Ayers Rock (kutsal Aborjin kayalığı, kırmızı çöl). Sidney Opera Binası (Jørn Utzon mimarı). Üyelikleri: OECD, G20, AUKUS (ABD-İngiltere-Avustralya askeri pakt 2021 - Çin'e karşı). Okyanusya 4 alt bölge: Avustralya/Australasia, Melanesia (Papua Yeni Gine-Fiji-Solomon-Vanuatu), Mikronezya (Mikronezya-Marshall-Palau-Nauru), Polinezya (Yeni Zelanda-Samoa-Tonga-Tuvalu-Hawaii-Tahiti).

4. Sahra Çölü ne kadar büyük ve nerede?

Yanlış: "Sahra Çölü sadece Mısır'da bulunur, küçük bir çöldür." Doğru: Sahra Çölü 9.2 milyon km² ile dünyanın en büyük SICAK çölüdür - 11 ülkeyi kapsar (Kuzey Afrika): Mısır, Libya, Tunus, Cezayir, Fas, Sudan, Çad, Nijer, Mali, Moritanya, Batı Sahra. ABD ile yaklaşık aynı büyüklükte. Antarktika ve Arktik soğuk çöllerinden sonra 3. büyük çöl genel olarak. 56°C sıcaklık, gece -10°C (gündüz-gece farkı 50°C). %90 hamada (kayalık), sadece %10 erg (kum tepeleri - filmlerde gösterilen). Yıllık <25 mm yağış. Tuareg-Berberi göçebe halklar yaşar. Sahel: Sahra'nın güneyinde geçiş kuşağı (savan), çölleşme tehdidi altında. Sahra Yeşil Kuşağı (Great Green Wall) projesi - Senegal'den Cibuti'ye 8.000 km, çölleşme önleme. Dünyanın diğer büyük çölleri: 1. Antarktika (14M km², dünyanın en büyük çölü - SOĞUK çöl), 2. Arktik (13.9M km², SOĞUK çöl), 3. Sahra (9.2M km², en büyük SICAK çöl), 4. Arabistan (Suudi Arabistan), 5. Gobi (Moğolistan-Çin), 6. Patagonya (Arjantin), 7. Büyük Victoria (Avustralya), 8. Kalahari (G.Afrika-Botsvana), 9. Karakum (Türkmenistan, %80 ülke), 10. Kızılkum (Özbekistan-Kazakistan). Atacama Çölü (Şili) dünyanın en KURAK yeri (yıllık 1mm). Death Valley (ABD Kaliforniya) dünyanın en SICAK ölçülen yeri (56.7°C, 1913). AFRİKA'NIN COĞRAFİ ÖZELLİKLERİ: En yüksek dağ Kilimanjaro 5.895m (Tanzanya, sönmüş volkan, "Yedi Doruk" Afrika temsilcisi, ekvator yakını ama karlı). En uzun nehir Nil 6.650 km (dünya 1., 11 ülkeden geçer, Mavi Nil Etiyopya kaynak + Beyaz Nil Uganda Viktorya). En büyük göl Viktorya 68.800 km² (dünya 2. tatlı su, 3 ülkeli Uganda-Kenya-Tanzanya). Tanganyika dünya 2. en derin göl 1.470m. Kongo Nehri 4.700 km Atlantik'e (Amazon'dan sonra 2. en bol sulu nehir).

Bu konudan sınavda ne çıkar? ✓

EN SIK ÇIKAN

Afrika "enler"

2. büyük kıta 30.4M km² · 1.4 milyar nüfus 54 ülke · Sahra 9.2M km² (en büyük sıcak çöl 11 ülke) · Nil 6.650 km (en uzun nehir) · Kilimanjaro 5.895m (Afrika 1.) · Viktorya Gölü.

ÇOK SIK

Önemli ülkeler/başkentler

Nijerya/Abuja-Lagos (Afrika 1. nüfus 225M) · Etiyopya/Addis Ababa (AU merkezi) · Mısır/Kahire (Nil-Piramitler) · G.Afrika 3 başkent (BRICS S, Mandela 1994) · Avustralya/Canberra (kıta+ülke+ada).

DETAY

Tarih ve sömürge

1884-85 Berlin Konferansı (Avrupa Afrika'yı bölüştürdü) · 1960 "Afrika Yılı" 17 ülke bağımsız · Etiyopya+Liberya hiç sömürülmedi · 2011 Güney Sudan en yeni BM ülkesi · 1994 Apartheid sonu G.Afrika.

KRİTİK

Antarktika

14M km² 5. kıta · daimi nüfus yok · Vostok -89.2°C en soğuk · 1959 Antarktika Antlaşması (sadece bilim, askeri-nükleer yasak) · Türkiye 1996'dan üye, 2017'den Horseshoe Adası üs · Kutup ayısı YOK (Arktik'te).

Mini Quiz · 6 Soru

Anlık geri bildirimli
01"Afrika kıtasının yüzölçümü, nüfusu ve ülke sayısı" hangisi doğrudur?
Afrika 30.4 milyon km² (2. büyük kıta - Asya'dan sonra), ~1.5 milyar nüfus (%18 dünya), 54 ülke (BM tanır). En hızlı nüfus artan kıta - 2050'ye kadar dünya nüfus artışının %50'si Afrika'dan beklenir. Kıta sıralaması yüzölçümü: 1. Asya 44.6M, 2. Afrika 30.4M, 3. K.Amerika 24.2M, 4. G.Amerika 17.8M, 5. Antarktika 14M, 6. Avrupa 10.2M, 7. Avustralya/Okyanusya 8.5M. Afrika 5 alt bölge: Kuzey Afrika (Mısır-Libya-Tunus-Cezayir-Fas-Sudan, Arap-Berberi Müslüman), Batı Afrika (Nijerya-Gana-Senegal-Mali, ECOWAS), Doğu Afrika (Etiyopya-Kenya-Tanzanya-Uganda-Somali, Kilimanjaro-Viktorya), Orta Afrika (DR Kongo-Çad-Kamerun, Kongo Havzası), Güney Afrika (G.Afrika-Zimbabve-Angola-Namibya-Botsvana-Madagaskar, SADC). İnsanlığın beşiği: Modern insan ~300.000 yıl önce Afrika'da ortaya çıktı. Lucy fosili (Etiyopya, ~3.2 milyon yıl). Afrika'dan büyük göç ~70.000 yıl önce. Afrika "enleri": En yüksek Kilimanjaro 5.895m (Tanzanya). En uzun nehir Nil 6.650 km (dünya 1. en uzun, 11 ülkeden geçer). En büyük göl Viktorya 68.800 km² (dünya 2. tatlı su). En büyük çöl Sahra 9.2M km² (dünyanın en büyük sıcak çölü, 11 ülke). En kalabalık ülke Nijerya 225M. En büyük yüzölçümü Cezayir 2.38M km² (Sahra %80). Sömürge geçmişi: 1884-85 Berlin Konferansı Avrupa Afrika'yı paylaştı (cetvel-pergel sınırlar, bugünkü etnik sorunların kaynağı). 1960 "Afrika Yılı" 17 ülke birden bağımsız oldu. Sadece Etiyopya ve Liberya hiç sömürülmedi. En yeni BM üyesi: Güney Sudan 2011. Afrika Birliği (AU 2002): 55 üye, merkez Addis Ababa. 2018 AfCFTA - dünyanın en büyük serbest ticaret bölgesi.
02"Afrika'nın en kalabalık ülkesi" hangisidir?
Nijerya Afrika'nın en kalabalık ülkesidir (225 milyon, dünyada 6.). Abuja başkent (planlı şehir 1991'den), Lagos en kalabalık şehir (15M, Afrika'nın 2. metropoliten alanı - Kahire 1.). Afrika'nın en kalabalık 10 ülkesi: 1. Nijerya 225M, 2. Etiyopya 130M, 3. Mısır 110M, 4. DR Kongo 105M, 5. Tanzanya 65M, 6. G.Afrika 60M, 7. Kenya 55M, 8. Sudan 47M, 9. Uganda 47M, 10. Cezayir 45M. NİJERYA özellikleri: Petrol (OPEC üyesi, dünya 12. üreticisi), Afrika'nın 1. ekonomisi (~$500 milyar GSYİH). Müslüman kuzey + Hıristiyan güney bölünmesi (~50/50). İngilizce resmi dil + 500+ yerli dil (Yoruba, Igbo, Hausa). Boko Haram terörü kuzeyde. Nollywood (Nijerya film endüstrisi - Hollywood ve Bollywood'dan sonra dünya 3.). 1960'ta İngiltere'den bağımsız oldu. 1967-70 Biafra İç Savaşı (Igbo bölgesi ayrılmaya çalıştı, yenildi). Boko Haram (kuzeydoğu, 2009'dan, kız öğrenciler kaçırma 2014). 2050 nüfus tahmini 400M (dünya 3. ülke olacak). AFRİKA'NIN EN BÜYÜK YÜZÖLÇÜMÜ: 1. Cezayir 2.38M km² (Sahra %80, Afrika 1.), 2. DR Kongo 2.34M, 3. Sudan 1.86M, 4. Libya, 5. Çad. Afrika'nın en büyük metropoliten alanları: 1. Kahire 22M (Afrika 1., dünya 6.), 2. Lagos 15M, 3. Kinşasa 14M, 4. Luanda 8M (Angola), 5. Johannesburg 6M.
03"Sahra Çölü" hangi özelliklere sahiptir?
Sahra Çölü 9.2 milyon km² ile dünyanın en büyük SICAK çölüdür - 11 ülkeyi kapsar (Kuzey Afrika). ABD ile yaklaşık aynı büyüklükte. Antarktika ve Arktik soğuk çöllerinden sonra 3. büyük çöl genel. 11 ülke: Mısır, Libya, Tunus, Cezayir, Fas, Sudan, Çad, Nijer, Mali, Moritanya, Batı Sahra. 56°C sıcaklık, gece -10°C (gündüz-gece farkı 50°C). %90 hamada (kayalık), %10 erg (kum tepeleri - filmlerdeki). Yıllık <25 mm yağış. Tuareg-Berberi göçebe halklar. Sahel: Sahra'nın güneyinde geçiş kuşağı (savan), çölleşme tehdidi. Sahra Yeşil Kuşağı (Great Green Wall) projesi - Senegal'den Cibuti'ye 8.000 km, çölleşme önleme. Dünyanın büyük çölleri (sıralı): 1. Antarktika 14M km² (en büyük çöl - SOĞUK çöl, %98 buz), 2. Arktik 13.9M km² (SOĞUK çöl), 3. Sahra 9.2M km² (en büyük SICAK çöl), 4. Arabistan 2.3M (Suudi Arabistan), 5. Gobi 1.3M (Moğolistan-Çin), 6. Patagonya 670K (Arjantin), 7. Büyük Victoria 647K (Avustralya), 8. Kalahari 570K (G.Afrika-Botsvana-Namibya), 9. Karakum 350K (Türkmenistan %80 ülke), 10. Kızılkum 300K (Özbekistan-Kazakistan). Atacama Çölü (Şili) dünyanın en KURAK yeri (yıllık 1mm yağış). Death Valley (ABD) dünyanın en SICAK ölçülen yeri (56.7°C, 1913 Temmuz - dünya rekoru). Vostok (Antarktika) en SOĞUK (-89.2°C, 1983).
04"Antarktika kıtasında daimi nüfus var mı, hangi canlılar yaşar"?
Antarktika'da DAİMİ NÜFUS YOKTUR - sadece geçici bilim insanları (~1.000 kışın, ~5.000 yazın, 30+ ülkeden). 1959 Antarktika Antlaşması (12 ülke imzaladı, bugün 56 taraf - Türkiye 1996'dan): sadece bilimsel araştırma, askeri faaliyet ve nükleer test yasak, toprak iddiaları dondurulmuş. 1991 Madrid Protokolü: 2048'e kadar maden çıkarma yasağı. Yaşayan canlılar: Penguenler (İmparator-Kral-Adelie-Macaroni), foklar (Weddell-Leopar-Crabeater), balinalar (mavi balina yazlık beslenme alanı), krill (besin zincirinin temeli), albatros, fırtına kuşları. Kutup ayısı YOK - kutup ayıları sadece Kuzey Kutbu'nda (Arktik) yaşar (Rusya-Kanada-ABD-Norveç-Danimarka/Grönland). ANTARKTİKA özellikleri: 14M km² (5. büyük kıta), %98 buzla kaplı (ortalama 2.000m kalınlık - dünya tatlı su rezervinin %70'i). En soğuk-kuru-rüzgârlı-yüksek kıta (ortalama yükseklik 2.500m). Vostok -89.2°C dünya soğukluk rekoru (1983). Vinson Massif 4.892m en yüksek (Yedi Doruk Antarktika temsilcisi). Tarih: 1820 ilk keşif (Rus, İngiliz, ABD denizcileri). 14 Aralık 1911 Roald Amundsen (Norveç) Güney Kutbu'na ilk ulaşan. 17 Ocak 1912 Robert Scott (İngiltere) ulaştı, dönüşte tüm ekibi öldü (yarış kaybetti). 1957-58 Uluslararası Jeofizik Yılı, çok sayıda araştırma istasyonu kuruldu. Toprak iddiaları (dondurulmuş): Arjantin, Avustralya, Şili, Fransa, Yeni Zelanda, Norveç, İngiltere - parça parça dilim isteyen 7 ülke. ABD ve Rusya iddia hakkı saklı tutuyor. Önemli istasyonlar: Amundsen-Scott (ABD, Güney Kutbu), McMurdo (ABD, en büyük), Vostok (Rusya, en soğuk), Concordia (İtalya-Fransa). Türkiye Horseshoe Adası'nda üs (2017'den).
05"Avustralya'nın özellikleri" hangileridir?
Avustralya hem bir ülke, hem bir kıta, hem de bir adadır - dünyada bu üçlü kombinasyona sahip tek yer. Kıta: Avustralya/Okyanusya kıtası (8.5M km² - dünyanın en küçük kıtası, 7.). Ülke: Federal anayasal monarşi (Commonwealth - İngiltere Kraliyet ailesi, Charles III), 26M nüfus, 7.7M km² (dünya 6. yüzölçümü). Ada: Yer kabuğu üzerinde tek parça kara, etrafı tamamen su (Hint Okyanusu+Pasifik). Detaylar: Canberra başkent (planlı şehir 1908'den, Sidney-Melbourne arası), Sidney en kalabalık (5M, Opera Binası, Liman Köprüsü), Melbourne 2., Brisbane-Perth-Adelaide. Kıyılarda yoğun, iç bölge ("Outback") boş - dünyanın en seyrek nüfuslu büyük ülkesi (~3.4 kişi/km²). Endemik canlılar: Kanguru, koala, ornitorenk (yumurta-süt veren memeli), wombat, Tasmania şeytanı, emu, kakadu, pythonlar. Kıta milyonlarca yıl izole olduğu için (Gondwana'dan ayrıldıktan sonra). Aborjin yerli halkı: ~65.000 yıl tarihli, dünyanın en eski sürekli kültürü, ~%3 nüfus. Tarih: 1788 İngiliz koloni (mahkum kolonisi başlangıçta - Britain transports criminals), 1901 Federasyon (6 koloni birleşti, bağımsız oldu - hâlâ Commonwealth). Madenler: Demir 1. ihracatçı dünya, kömür 2. ihracatçı, lityum 1. üretici, altın, uranyum, alüminyum/boksit. Doğal harikalar: Büyük Set Resifi (Great Barrier Reef) - dünyanın en büyük mercan resifi 2.300 km, UNESCO, küresel ısınma tehdidi. Uluru/Ayers Rock (kutsal Aborjin kayalığı, kırmızı çöl). Üyelikleri: OECD, G20, AUKUS (ABD-İngiltere-Avustralya askeri pakt 2021 - Çin'e karşı). Okyanusya 4 alt bölge: Avustralya/Australasia (Avustralya+Yeni Zelanda), Melanesia (Papua Yeni Gine 12M-Fiji-Solomon-Vanuatu), Mikronezya (Mikronezya-Marshall-Palau-Nauru-Kiribati), Polinezya (Yeni Zelanda-Samoa-Tonga-Tuvalu-Hawaii-Tahiti). YENİ ZELANDA: Wellington başkent (en güney başkent dünya), Auckland en büyük, 5.2M, 2 ada (Kuzey+Güney), Mt. Cook 3.724m, Maori yerli halkı, "Lord of the Rings" çekim, All Blacks ragbi-Haka.
06"Afrika'nın en yüksek dağı ve en uzun nehri" hangileridir?
Afrika'nın en yüksek dağı Kilimanjaro 5.895m (Tanzanya), en uzun nehri Nil 6.650 km. KİLİMANJARO: Tanzanya'da, sönmüş volkan, ekvator yakınında ama karlı zirve, "Yedi Doruk" listesinde Afrika kıtası temsilcisi. Kibo (en yüksek), Mawenzi, Shira 3 zirvesi. Küresel ısınma nedeniyle kar örtüsü 100 yılda %85 azaldı. NİL NEHRİ: Dünyanın en uzun nehri 6.650 km (Amazon ile tartışmalı). Kuzeye akan ender nehirlerden (Akdeniz'e dökülür). Mavi Nil (Etiyopya - Tana Gölü kaynak) + Beyaz Nil (Uganda - Viktorya Gölü kaynak) → Hartum (Sudan) birleşir → Mısır → Akdeniz. 11 ülkeden geçer. Mısır medeniyetinin temeli (Heredot: "Mısır Nil'in armağanıdır"). Aswan Yüksek Barajı (1970, Sovyet desteği, Nasır Gölü). Mısır-Etiyopya gerilimi: Etiyopya'nın "Büyük Etiyopya Rönesans Barajı" (GERD, 2020 doldurma başladı) Mısır'ı endişelendiriyor. Diğer Afrika dağları: Mt. Kenya 5.199m (Kenya), Atlas Dağları (Kuzey Afrika - Fas-Cezayir-Tunus, Toubkal 4.167m Fas), Etiyopya Yaylası ("Afrika çatısı"), Drakensberg (G.Afrika güneydoğusu), Ruwenzori ("Ay Dağları" - Uganda-DR Kongo). Diğer Afrika nehirleri: Kongo (Zaire) 4.700 km - Atlantik'e, dünya 2. en bol sulu (Amazon sonrası); Niger 4.180 km - Batı Afrika hayat kaynağı, Mali-Nijer-Nijerya; Zambezi 2.574 km - Victoria Şelaleleri (Zimbabve-Zambiya, 108m); Limpopo, Orange (G.Afrika). Afrika'nın büyük gölleri (Doğu Afrika Rift Vadisi): Viktorya 68.800 km² (Afrika 1., dünya 2. tatlı su gölü, Beyaz Nil kaynağı, 3 ülkeli Uganda-Kenya-Tanzanya, Kraliçe Viktorya'dan), Tanganyika (dünya 2. en derin 1.470m), Malavi (Nyasa), Çad Gölü (%90 küçüldü Sahra çölleşmesi). YEDİ DORUK Afrika: Kilimanjaro 5.895m (Tanzanya).

Özet — Aklında Tut

  • AFRİKA GENEL: 30.4M km² (2. büyük kıta), ~1.5 milyar nüfus (%18 dünya), 54 ülke (BM tanır). En hızlı nüfus artan kıta - 2050'de %50 dünya artışı Afrika'dan. İnsanlığın beşiği: Modern insan ~300.000 yıl önce burada, Lucy fosili (Etiyopya, 3.2M yıl). 5 alt bölge: Kuzey Afrika (Mısır-Libya-Tunus-Cezayir-Fas-Sudan), Batı (Nijerya-Gana-Mali ECOWAS), Doğu (Etiyopya-Kenya-Tanzanya), Orta (DR Kongo-Çad), Güney (G.Afrika-Zimbabve SADC).
  • AFRİKA "ENLER": En büyük çöl Sahra 9.2M km² (dünyanın en büyük SICAK çölü, 11 ülke). En yüksek dağ Kilimanjaro 5.895m (Tanzanya, sönmüş volkan, "Yedi Doruk"). En uzun nehir Nil 6.650 km (dünya 1.; 11 ülkeden geçer; Mavi+Beyaz Nil; Akdeniz'e kuzeye akar). En büyük göl Viktorya 68.800 km² (dünya 2. tatlı su, 3 ülke). En kalabalık ülke Nijerya 225M. En büyük yüzölçümü Cezayir 2.38M km² (Sahra %80).
  • AFRİKA SÖMÜRGE: 1884-85 Berlin Konferansı Avrupa Afrika'yı paylaştı (cetvel-pergel sınırlar). 1880-1960 sömürge dönemi. 1960 "Afrika Yılı" 17 ülke birden bağımsız. Sadece Etiyopya ve Liberya hiç sömürülmedi. Son: Namibya (1990), Eritre (1993), Güney Sudan (2011 - en yeni BM üyesi). Sömürge dilleri (resmi): Fransızca (29 ülke - Frankophone), İngilizce (24 - Anglophone), Portekizce (6 - Lusophone), Arapça (Kuzey). 2.000 yerli dil. Dinler: Hıristiyan %50 (Sahraaltı), Müslüman %42 (Kuzey-Batı sahil), geleneksel %8.
  • AFRİKA BİRLİĞİ (AU 2002): 55 üye, merkez Addis Ababa (Etiyopya). 2018 AfCFTA - dünyanın en büyük serbest ticaret bölgesi (54 ülke, 1.4 milyar). 1963 OAU başlangıç.
  • NİJERYA (Afrika 1. nüfus): Abuja-Lagos, 225M, OPEC, Afrika 1. ekonomi 500M$, Müslüman kuzey + Hıristiyan güney, İngilizce + Yoruba-Igbo-Hausa, Boko Haram, Nollywood (dünya 3. film), 2050 400M.
  • ETİYOPYA: Addis Ababa (AU merkezi), 130M, sömürülmemiş (Liberya ile), Ortodoks Hıristiyan, Aksum medeniyeti, Lucy fosili, kahve doğum yeri (Kaffa), Amharca + Ge'ez alfabesi, Mavi Nil kaynağı, GERD Barajı, denize çıkışı yok (1993 Eritre).
  • MISIR: Kahire 22M (Afrika 1. metro), 110M nüfus, Nil Vadisi/Deltası %95, Antik 5.000 yıl (Piramitler-Sfenks), Aswan Barajı, Süveyş Kanalı (1869, dünya ticaretinin %12'si), 2011 Arap Baharı (Mübarek), Sünni %90 + Kıpti %10.
  • G.AFRİKA: 3 başkent (Pretoria-Cape Town-Bloemfontein), 60M, BRICS (S harfi 2010), Apartheid 1948-94, Mandela ilk siyahi başkan 1994, 11 resmi dil (en çok dünya), altın-elmas-platin-krom 1.
  • DR KONGO: Kinşasa, 105M, Afrika 2. yüzölçümü 2.34M km², eski Belçika sömürgesi (Leopold II vahşeti 10M ölü), kobalt 1. dünya (%70 - elektrikli araç pillerinde kritik), bakır 3., 1996-2003 "Afrika Dünya Savaşı" 5M ölü.
  • DİĞER: Cezayir (Afrika 1. yüzölçümü 2.38M, Sahra %80, 1962 Fransa'dan, OPEC), Fas (Rabat-Kazablanka, monarşi VI. Muhammed, 2022 Dünya Kupası yarı finalist Afrika 1.), Tanzanya (Kilimanjaro+Serengeti+Zanzibar), Kenya (Nairobi, maraton), Ruanda (1994 Soykırım 800K ölü, bugün gelişti).
  • OKYANUSYA: 8.5M km² (en küçük kıta), ~45M nüfus (%0.5), 14 BM üyesi. 4 alt bölge: Avustralya/Australasia, Melanesia (Papua YG-Fiji), Mikronezya, Polinezya (Yeni Zelanda-Samoa-Hawaii-Tahiti). Carstensz 4.884m en yüksek (Yedi Doruk Okyanusya).
  • AVUSTRALYA: Hem ülke hem kıta hem ada (tek dünya). Canberra başkent, Sidney 5M-Melbourne, 26M nüfus, 7.7M km² (6. dünya). Federal anayasal monarşi (Commonwealth, Charles III). En seyrek nüfuslu büyük ülke (~3.4/km²). Endemik: Kanguru-koala-ornitorenk-wombat-emu (kıta milyonlarca yıl izole). Aborjin (~65.000 yıl). 1788 İngiliz koloni, 1901 Federasyon. Madenler: Demir 1. ihracatçı, kömür 2., lityum 1. üretici. Büyük Set Resifi 2.300 km (en büyük mercan resifi). OECD-G20-AUKUS (2021 ABD-İngiltere-AVUS Çin'e karşı askeri pakt).
  • YENİ ZELANDA: Wellington-Auckland, 5.2M, 2 ada, Mt. Cook 3.724m, Maori, "Lord of the Rings" çekim, All Blacks ragbi.
  • ANTARKTİKA: 14M km² (5. kıta), %98 buz (dünya tatlı su rezervinin %70'i), daimi nüfus YOK (~1.000-5.000 bilim insanı, 30+ ülke). Vinson 4.892m (Yedi Doruk). Vostok -89.2°C dünya soğukluk rekoru (1983). Tarih: 1820 keşif, 14 Aralık 1911 Roald Amundsen (Norveç) ilk Güney Kutbu, 1912 Scott (öldü). 1959 Antarktika Antlaşması (12 ülke imza, 56 taraf bugün, Türkiye 1996'dan) - sadece bilim, askeri-nükleer yasak. 1991 Madrid Protokolü 2048'e kadar maden yasağı. ~70 araştırma istasyonu (Türkiye Horseshoe Adası 2017'den). Penguenler-foklar-balinalar yaşar; kutup ayısı YOK (Arktik'te).
  • 4 yaygın tuzak: Mısır'ı Afrika'nın en kalabalık ülkesi sanmak (gerçekte Nijerya 225M, Mısır 110M 3.) · Antarktika'da kutup ayısı yaşadığını sanmak (gerçekte sadece Arktik/Kuzey Kutbu'nda - Antarktika'da penguen-fok-balina var) · Avustralya'yı sadece ada sanmak (gerçekte hem ülke hem kıta hem ada) · Sahra'yı küçük çöl sanmak (gerçekte 9.2M km² dünyanın en büyük sıcak çölü, 11 ülke).
🎉

Tebrikler! Bu konuyu tamamladın.

Tüm 9 bölümü başarıyla geçtin.

Panele Dön
0 / 9 tamamlandı

Tarafından Sağlanmaktadır
Scroll to Top