Genel Kültür · Modül Final · Başlangıç Seviye
PDF İndir
Modül Final✓
Genel KültürDünya CoğrafyasıBölüm 3 · Ders 3.5MODÜL FİNAL
★ 40 SORU · 4 KATEGORİ · MODÜL SONU
Modül Final
Dünya Coğrafyası modülünün 14 dersinin tamamını kapsayan kapanış sınavı. Fiziki + Beşeri-Ekonomik + Bölgeler + Türkiye. 40 soru, 4 kategori × 10. Anlık geri bildirim, kategori sonuç, modül başarı paneli.
İlerleme
0/40
✓ 0✗ 0
★ Dünya Coğrafyası Modül Final
Bu sınav modülün 14 dersini kapsar (Bölüm 1+2+3 + Final). Her kategori 10 soru içerir. Soruları sırayla yanıtla, kategori bittiğinde özet kart açılır. 40 sorunun sonunda toplam başarı modal'ında çıkar + modül kapanış banner'ı.
★ Fiziki Coğrafya (10)★ Beşeri-Ekonomik (10)★ Kıtalar ve Bölgeler (10)★ Türkiye Coğrafi Konum (10)
Bölüm 1✓
Kategori 1 · 10 Soru
Fiziki Coğrafya
Dünyanın yapısı, kıtalar, iklimler, yer şekilleri, sular
01"Dünyanın yaşı ve güneş sistemi" hangisi doğrudur?
Dünya ~4.54 milyar yıl yaşında, Güneş'ten 3. gezegen. Güneş sistemi 8 gezegen (Merkür, Venüs, Dünya, Mars, Jüpiter, Satürn, Uranüs, Neptün). Plüton 2006'dan cüce gezegen. Dünya yarıçapı 6.371 km, çevresi 40.075 km. Güneş Samanyolu galaksisinin Orion kolunda. Galaksinin merkezinden 26.000 ışık yılı uzakta. Galaksinin çapı 100.000 ışık yılı. Yaklaşık 100-400 milyar yıldız var Samanyolu'nda.
02"Dünyanın hareketleri" hangileridir?
Dünya 2 ana hareket yapar:1. Eksen hareketi: 24 saatte 1 tur, batıdan doğuya, gece-gündüz oluşumu. 2. Yörünge hareketi: Güneş etrafında 365.25 günde 1 tur (eliptik yörünge), yıl oluşumu. 23.5° eksen eğikliği MEVSİMLERİN sebebidir. Eksen eğikliği olmasaydı mevsim olmazdı. Önemli tarihler: 21 Mart-23 Eylül ekinoksları (gündüz=gece), 21 Haziran (en uzun gündüz Kuzey Yarımkürede - yaz gündönümü), 21 Aralık (en kısa gündüz Kuzey - kış gündönümü). Yıllık 4 mevsim sebebi: eksen eğikliği + yörünge.
03"Dünyanın en büyük 3 kıtası" hangileridir?
Dünyanın en büyük 3 kıtası: 1. Asya 44.6M km² (en büyük, %30 karalar), 2. Afrika 30.4M km², 3. Kuzey Amerika 24.2M km².Kıta sıralaması (yüzölçümü): 1. Asya 44.6M (4.7 milyar nüfus, %60 dünya), 2. Afrika 30.4M (1.4 milyar), 3. K.Amerika 24.2M, 4. G.Amerika 17.8M, 5. Antarktika 14M (daimi nüfus yok), 6. Avrupa 10.2M (~750M), 7. Avustralya/Okyanusya 8.5M (~45M). 4 büyük okyanus: 1. Pasifik 165.2M km² (en büyük), 2. Atlantik 106.5M, 3. Hint 70.6M, 4. Arktik 14.1M (en küçük). 2000'den Güney/Antarktik Okyanusu 5. olarak kabul edilir.
04"Dünyanın en yüksek dağı" hangisidir?
Everest 8.849m dünyanın en yüksek dağıdır - Nepal-Çin (Tibet) sınırında, Himalayalar'da. Yedi Doruk Asya kıtası temsilcisi. 1953 ilk tırmanış (Edmund Hillary - Yeni Zelanda + Tenzing Norgay - Nepal Şerpa). YEDİ DORUK (her kıtanın en yüksek noktası): Asya: Everest 8.849m, G.Amerika: Aconcagua 6.961m (Arjantin), K.Amerika: Denali 6.190m (Alaska), Afrika: Kilimanjaro 5.895m (Tanzanya), Avrupa: Elbruz 5.642m (Rusya Kafkasya), Antarktika: Vinson 4.892m, Okyanusya: Carstensz 4.884m (Yeni Gine). K2 8.611m (Pakistan-Çin Karakurum) dünyanın 2. en yüksek dağı. Türkiye'nin en yüksek dağı Ağrı 5.137m (sönmüş volkan, Doğu Anadolu, Nuh efsanesi).
05"Dünyanın en uzun nehri" hangisidir?
Nil dünyanın en uzun nehridir - 6.650 km (Amazon ile tartışmalı). Banka sınavlarında Nil 1. uzun kabul edilir. Kuzeye akar (Akdeniz'e). Mavi Nil (Etiyopya - Tana Gölü) + Beyaz Nil (Uganda - Viktorya Gölü) → Hartum (Sudan) birleşir → Mısır → Akdeniz. 11 ülkeden geçer (Burundi-Ruanda-Tanzanya-Uganda-Kenya-DR Kongo-Etiyopya-Eritre-G.Sudan-Sudan-Mısır). İlk 10 nehir uzunluk: 1. Nil 6.650 km, 2. Amazon 6.400 km (en bol sulu - %20 dünya), 3. Yangtze 6.300 km (Çin), 4. Mississippi-Missouri 6.275 km (ABD - 31 eyalet), 5. Yenisey 5.539 km (Sibirya), 6. Sarı Irmak 5.464 km (Çin medeniyeti), 7. Ob, 8. Parana 4.880 km (Iguazu Şelaleleri), 9. Kongo 4.700 km (2. en bol sulu), 10. Amur. Avrupa'nın en uzunu Volga 3.531 km (Rusya, Hazar). Türkiye'nin en uzunu Kızılırmak 1.355 km.
06"Dünyanın en büyük çölü" hangisidir?
Antarktika dünyanın en büyük çölüdür (14M km², SOĞUK çöl). Yağış az olduğu için "çöl" tanımına girer (Antarktika ve Arktik soğuk çöllerdir). %98 buzla kaplı. Sahra (9.2M km²) dünyanın en büyük SICAK çölüdür - Antarktika+Arktik soğuk çöllerinden sonra 3. büyük genel. Dünyanın büyük çölleri sıralı: 1. Antarktika 14M (SOĞUK), 2. Arktik 13.9M (SOĞUK), 3. Sahra 9.2M (en büyük SICAK, 11 Kuzey Afrika ülkesi), 4. Arabistan 2.3M (Suudi Arabistan), 5. Gobi 1.3M (Moğolistan-Çin), 6. Patagonya 670K (Arjantin), 7. Büyük Victoria 647K (Avustralya), 8. Kalahari 570K (G.Afrika-Botsvana), 9. Karakum 350K (Türkmenistan %80 ülke), 10. Kızılkum 300K (Özbekistan-Kazakistan). Atacama (Şili) dünyanın en KURAK yeri. Death Valley (ABD) en SICAK ölçülen yeri (56.7°C). Vostok (Antarktika) en SOĞUK (-89.2°C, 1983).
07"İklim çeşitleri ve oluşumu" hangisinde DOĞRU eşleştirme yapılmıştır?
Akdeniz iklimi sadece Akdeniz çevresinde değil, dünya'da 5 bölgede görülür: Akdeniz çevresi (Türkiye-Yunanistan-İtalya-İspanya-Fas), Kaliforniya (ABD), Şili orta, Avustralya GB, G.Afrika Cape bölgesi. Yazları sıcak-kuru, kışları ılık-yağışlı. Zeytin-asma-narenciye-incir bitkileri. Dünya iklim tipleri (Köppen sınıflandırması):A - Tropikal: Ekvatoral (yağmur ormanı - Amazon-Kongo), savan, muson. B - Kurak: Çöl (Sahra), step. C - Ilıman: Akdeniz, okyanusal (Batı Avrupa), nemli subtropikal. D - Soğuk karasal: Kıtasal (Sibirya, Kanada). E - Kutup: Tundra (Kuzey Sibirya-Alaska-Kanada kuzeyi), kar+buz (Antarktika, Grönland). Türkiye iklimleri: Akdeniz (kıyı), Karadeniz (her mevsim yağışlı - okyanusal benzeri), Karasal (İç+Doğu Anadolu, soğuk kış-sıcak yaz), Marmara geçiş.
08"Yer şekilleri oluşumu" hangisinde DOĞRU sınıflandırma vardır?
Yer şekilleri 2 ana kuvvet grubuyla oluşur:İÇ KUVVETLER (yapıcı): 1. Epirojenez (kıtaların yükselip alçalması, geniş alanlar), 2. Orojenez (dağ oluşumu - levha çarpışmaları, Himalayalar-Andlar-Alpler), 3. Volkanizma (magma yüzeye çıkışı, Etna-Vezüv-Kilimanjaro), 4. Deprem (levha hareketleri). DIŞ KUVVETLER (aşındırıcı+biriktirici): 1. Akarsu (vadiler, ovalar, deltalar - Nil-Ganj-Mississippi), 2. Rüzgâr (kumullar, çöl yer şekilleri), 3. Buzul (U-vadi, fiyort, sirkler - Norveç-Şili kıyıları), 4. Dalga (kıyı şekilleri, falezler), 5. Dalga (mağaralar, kıyı düzlükleri), 6. Yer altı suyu (karst topografyası - Pamukkale-Mersin Cennet Cehennem). Levha tektoniği: 7 büyük + 8 küçük levha. Çarpışan: Asya+Hindistan = Himalayalar. Ayrılan: Atlantik Okyanusu (Avrupa-Amerika ayrılıyor 2.5 cm/yıl). Yan kayan: Kuzey Anadolu Fay Hattı (Türkiye - 1999 İzmit, 2023 Kahramanmaraş depremleri).
09"Pasifik Ateş Çemberi" nedir ve hangi ülkeleri kapsar?
Pasifik Ateş Çemberi (Ring of Fire) Pasifik Okyanusu çevresinde at nalı şeklinde 40.000 km'lik volkanik+depremsel kuşaktır. Dünya depremlerinin %90'ı, volkanlarının %75'i burada. Kapsadığı ülkeler: Şili, Peru, Ekvador, Kolombiya, Orta Amerika (Kosta Rika-Guatemala), Meksika, ABD batı (Kaliforniya - San Andreas Fayı), Alaska, Japonya, Tayvan, Filipinler, Endonezya, Papua Yeni Gine, Yeni Zelanda, Antarktika kuzey. Sebep: Pasifik levhasının diğer levhalarla çarpışması/dalması (subduction zone). Önemli volkanik+depremsel olaylar: 1883 Krakatoa patlaması (Endonezya - 36.000 ölü), 1980 Mt. St. Helens (ABD), 1985 Meksiko depremi, 1995 Kobe (Japonya), 2004 Hint Okyanusu tsunamisi (Endonezya - 230.000 ölü), 2011 Tohoku-Fukushima (Japonya - 18.000 ölü+nükleer), 2010 Şili 8.8 deprem, 2023 Türkiye-Suriye Kahramanmaraş 7.8 deprem (Pasifik Ateş Çemberi DIŞINDA - Anadolu Levhası, Kuzey ve Doğu Anadolu Fay Hatları). Türkiye'nin fay hatları: Kuzey Anadolu Fay Hattı (1.500 km, Saroz Körfezi-Karlıova arası, 1939 Erzincan-1999 İzmit-Düzce, 7.8+) - Doğu Anadolu Fay Hattı (Karlıova-Antakya, 2023 Kahramanmaraş 7.8). Türkiye Pasifik Ateş Çemberi'nde DEĞİL ama aktif fay hatları nedeniyle deprem ülkesi.
10"Dünyanın en büyük ve en derin gölleri" hangileridir?
Dünyanın en büyük gölü Hazar Denizi 371.000 km² (Avrupa-Asya sınırı, 5 ülkeli: Rusya-Kazakistan-Türkmenistan-İran-Azerbaycan, "deniz" denmesine rağmen GÖL). En derin göl Baykal 1.642m (Sibirya-Rusya - dünya tatlı suyunun %20'si, 25-30 milyon yaş). En büyük TATLI SU gölü: Üst Göl (Lake Superior) 82.100 km² (ABD-Kanada Büyük Göller'in en büyüğü). En büyük 10 göl (yüzölçümü): 1. Hazar 371.000 km² (Avrupa-Asya), 2. Üst Göl 82.100 (ABD-Kanada), 3. Viktorya 68.800 (Afrika - Uganda-Kenya-Tanzanya, dünya 2. tatlı su), 4. Huron 60.000, 5. Michigan 58.000, 6. Tanganyika 33.000 (Afrika - 2. en derin dünya 1.470m), 7. Baykal 31.700 (Sibirya - en derin), 8. Büyük Ayı (Kanada), 9. Malavi (Afrika), 10. Büyük Köle (Kanada). Türkiye'nin en büyük gölleri: Van Gölü (Doğu Anadolu, 3.713 km², Türkiye 1.), Tuz Gölü (İç Anadolu, 1.665 km², 2., yazın çekilir), Beyşehir, Eğirdir, İznik. Aral Gölü (Orta Asya): Sovyet sulaması nedeniyle %90 kurudu - "dünyanın en büyük çevre felaketi", eskiden 4. büyük göl idi.
Fiziki Coğrafya Tamamlandı
0/10
Yapı, kıtalar, dağlar, nehirler, iklimler
Bölüm 2✓
Kategori 2 · 10 Soru
Beşeri ve Ekonomik Coğrafya
Nüfus, ekonomi, doğal kaynaklar, ticaret blokları
11"Dünya nüfusu" yaklaşık ne kadardır?
Dünya nüfusu ~8.3 milyar (2026). 15 Kasım 2022'de 8 milyarı geçti. 2050 tahmin ~9.7 milyar (BM). Tarihçe: 1804: 1 milyar (300.000 yıl sürdü), 1927: 2M, 1960: 3M, 1974: 4M, 1987: 5M, 1999: 6M, 2011: 7M, 2022: 8M (sadece 11 yıl). Yıllık artış %0.9 (azalıyor). Kıta dağılımı: Asya 4.7M (%60), Afrika 1.4M (%17, en hızlı artan), Avrupa 750M (%9), K.Amerika 600M, G.Amerika 440M, Okyanusya 45M. En kalabalık ülkeler: 1. Hindistan 1.45M (2023'ten), 2. Çin 1.41M, 3. ABD 335M.
12"Dünyanın en büyük ekonomileri (nominal GSYİH)" hangi sıradadır?
Nominal GSYİH'ye göre 1. ABD (28T$), 2. Çin 18.5T, 3. Almanya 4.6T, 4. Japonya 4.1T, 5. Hindistan 3.9T, 6. İngiltere 3.5T, 7. Fransa 3.1T, 8. İtalya 2.4T, 9. Kanada 2.2T, 10. Brezilya 2.1T. Türkiye 17-18. (~1.1T). SAGP'ye göre Çin ABD'yi geçer. ABD hizmet ağırlıklı (%78), Çin "Dünya fabrikası". Dünya GSYİH ~110 trilyon $. Dünya ihracat 1. Çin (3.4T$, 2009'dan beri), 2. ABD 2T, 3. Almanya 1.7T. İthalat 1. ABD 3.2T (en büyük ithalatçı, ticaret açığı). G7: ABD-Almanya-Japonya-İngiltere-Fransa-İtalya-Kanada (1975 Fransa). G20: 19+AB, Türkiye dahil. BRICS: Brezilya-Rusya-Hindistan-Çin-G.Afrika+İran-BAE-Mısır-Etiyopya (2024). Türkiye G20 üyesidir, G7 değil.
13"OPEC (Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü)" hangi tarihte ve nerede kuruldu?
OPEC 14 Eylül 1960'ta Bağdat'ta kuruldu - 5 kurucu (İran, Irak, Kuveyt, Suudi Arabistan, Venezuela). Merkez Viyana, bugün 13 üye. Sonra katılan: Libya (1962), BAE (1967), Cezayir (1969), Nijerya (1971), Gabon (1975), Ekvator Ginesi (2017), Kongo (2018). Ayrılan: Endonezya (2016), Katar (2019), Ekvador (2020), Angola (2024). Dünya rezervinin %80'i, üretiminin %40'ı OPEC'te. OPEC+ (2016): + Rusya vd 10 ülke = %60. Türkiye OPEC üyesi DEĞİL - petrol ithalatçısı (%93 ithal, üretim ~132.000 varil/gün Batman-Adıyaman-Şırnak (Gabar)). Türkiye'nin üyelikleri: NATO 1952, OECD 1961 kurucu, G20 (2015 Antalya), 1995 AB Gümrük Birliği, İslam İşbirliği Teşkilatı.
14"Türkiye'nin dünyada 1. olduğu maden" hangisidir?
Türkiye dünya BOR rezervinin ~%73'üne sahip - bor 1. Eskişehir Kırka (en büyük), Kütahya, Bursa, Balıkesir. ETİ MADEN. Cam-seramik-deterjan-savunma-nükleer kullanım. Türkiye İLK 5'te: Mermer 2. (İtalya'dan sonra - Afyon-Bilecik-Muğla), Krom 2-3. (Elazığ Guleman), Jeotermal kapasite 4. (Denizli-Aydın). Diğer: Demir (Sivas-Malatya - dünya 25.), Bakır (Murgul-Küre-Ergani), Altın (Bergama yıllık ~30 ton), Linyit (Afşin-Elbistan), Taş kömürü (Zonguldak Havzası - Türkiye'nin tek). Nadir toprak: 2022'de Beylikova-Eskişehir keşfi 694M ton (dünyanın 2. büyüğü). Dünya maden liderleri: Demir Avustralya, Bakır Şili (%25), Altın Çin, Boksit Avustralya, Krom G.Afrika, Lityum Avustralya, Uranyum Kazakistan, Nadir toprak Çin %70.
15"Dünyanın en büyük petrol üreticisi" (üretim) hangi ülkedir?
ABD dünyanın en büyük petrol üreticisidir (~13 milyon varil/gün). 2010 sonrası kaya petrolü (shale) devrimi ile lider oldu - hidrolik kırma (fracking), Texas Permian Havzası. İlk 5 üretim: 1. ABD ~13M, 2. Suudi Arabistan ~10M (Aramco-Ghawar dünyanın en büyük petrol sahası), 3. Rusya ~10M, 4. Kanada (petrol kumları Alberta), 5. Çin. Üretim ≠ rezerv. EN BÜYÜK REZERV: 1. Venezuela ~300 milyar varil (Orinoco ağır petrol - üretemez, kriz), 2. Suudi Arabistan ~270M, 3. Kanada ~170M, 4. İran, 5. Irak. Orta Doğu dünya rezervinin %48'i. Dünya günlük tüketimi ~100 milyon varil. Petrol fiyatı referansları: Brent (Kuzey Denizi), WTI (ABD Texas), OPEC Sepeti. Türkiye 35M varil tüketim, %93 ithal.
16"Dünyanın en büyük doğalgaz rezervi" hangi ülkededir?
Rusya dünyanın en büyük doğalgaz rezervine sahip (~50 trilyon m³). Sibirya gazları, Gazprom devlet şirketi. Doğalgaz rezerv sıralaması: 1. Rusya 50T, 2. İran 32T, 3. Katar 24T, 4. ABD, 5. Türkmenistan, 6. Suudi Arabistan. ÜRETİM sıralaması farklı: 1. ABD %25 (kaya gazı/shale), 2. Rusya %17, 3. İran, 4. Çin, 5. Katar. Üretim ≠ rezerv.BORU HATLARI: Rusya'dan Avrupa'ya: Kuzey Akım (2022 sabotaj), Kuzey Akım 2 (kullanıma alınmadı), TurkStream (Karadeniz'den Türkiye'ye + Avrupa'ya), BlueStream (Karadeniz'den Türkiye'ye). 2022 Rusya-Ukrayna savaşı sonrası Avrupa Rus gazından koptu. LNG (Sıvılaştırılmış Doğalgaz): -162°C'de sıvılaştırılır, hacmi 600 kat azalır. En büyük LNG ihracatçıları: ABD, Katar, Avustralya. Sakarya Gaz Sahası 2020 keşfi - Karadeniz Filyos açıkları, ~710 milyar m³ rezerv, 2023 üretim başladı, TPAO Fatih gemisi keşfi.
17"Türkiye'nin nominal GSYİH dünyada yeri" yaklaşık kaçıncı sıradadır?
Türkiye nominal GSYİH'ye göre dünyanın 17-18. ekonomisidir (~1.1 trilyon $, 2024). Üst-orta gelir grubunun üst sınırında, kişi başı ~13.000$. İlk 10: ABD 28T, Çin 18.5T, Almanya 4.6T, Japonya 4.1T, Hindistan 3.9T, İngiltere 3.5T, Fransa 3.1T, İtalya 2.4T, Kanada 2.2T, Brezilya 2.1T. Türkiye 11-15 arası Rusya-G.Kore-Avustralya-Meksika-İspanya'nın altında ~17-18.'de. İhracatta 30. sırada (~256M$).Türkiye'nin Avrupa 1. sektörleri: Beyaz eşya (Arçelik-Beko, Vestel) ve çimento. Avrupa'da iyi pozisyon: Otomotiv 6. (1.4M araç/yıl, TOGG yerli), Tekstil 2. (Çin sonra), Çelik dünya 8., Turizm dünya 5. (49M turist 2024), Savunma sanayi (Baykar TB2 İHA). Türkiye GSYİH yapısı: Hizmet %55, sanayi %30, tarım %6, inşaat %9. İhracat ortakları: 1. Almanya (~21M$), 2. ABD, 3. İngiltere, 4. Irak. İthalat: 1. Çin, 2. Rusya (enerji), 3. Almanya. Türkiye fındık 1. (~%70 dünya).
18"Dünyanın en kalabalık şehri (metropoliten alan)" hangisidir?
Tokyo (Japonya) 37 milyon ile dünyanın en kalabalık metropoliten alanıdır.İlk 10: 1. Tokyo 37M, 2. Delhi 33M, 3. Şanghay 29M, 4. Dakka 23M (en yoğun), 5. São Paulo 22.6M, 6. Kahire 22M, 7. Mexico City, 8. Pekin 21.5M, 9. Mumbai, 10. Osaka. İstanbul ~15.7M (17. dünya, Avrupa'nın 1.). Megapol = 10M+ nüfus. Türkiye'nin nüfus durumu: ~86.1 milyon (2025, dünyada 18-19. sırada, Almanya ile yakın). İlk 10 il: 1. İstanbul 15.7M (%18), 2. Ankara 5.8M, 3. İzmir 4.5M, 4. Bursa 3.2M, 5. Antalya 2.7M. En az: Bayburt (~85K). Bölgesel: Marmara %30, İç Anadolu %16. Şehirli oranı %93 (dünya %57). 3.6M Suriyeli mülteci ev sahibi.
19"Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ/WTO)" hangi tarihte kuruldu?
DTÖ (Dünya Ticaret Örgütü, WTO) 1995'te kuruldu - Cenevre merkez, 164 üye (Türkiye dahil), 24 gözlemci. Önceki GATT (Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşması, 1947) yerini aldı. Serbest ticaret, gümrük indirimleri, anlaşmazlık çözümü. Önemli ticaret blokları: AB Tek Pazar (27 ülke), USMCA (eski NAFTA - ABD-Meksika-Kanada), RCEP (Asya-Pasifik 15 ülke - dünyanın en büyük ticaret bloğu, Çin-Japonya-G.Kore-ASEAN-Avustralya), MERCOSUR (Latin Amerika - Brezilya-Arjantin-Uruguay-Paraguay+Bolivya 2024+Venezuela askıda), ASEAN (Güneydoğu Asya 10 ülke - 1967 Bangkok), AfCFTA (Afrika 54 ülke 2018, dünyanın en büyük serbest ticaret bölgesi). Türkiye 1995 AB Gümrük Birliği. BRICS (2009): Brezilya-Rusya-Hindistan-Çin-G.Afrika (B-R-I-C-S), 2024 İran-BAE-Mısır-Etiyopya katıldı = BRICS+. Dünya nüfusunun %42'si, GSYİH %25'i.
20"Dünyanın en büyük fındık üreticisi" hangisidir?
Türkiye dünyanın en büyük fındık üreticisidir (~%70). Karadeniz Bölgesi (Giresun, Ordu, Trabzon, Sakarya). İtalya Ferrero (Nutella) en büyük alıcı. Türkiye'nin dünyada 1. olduğu tarım ürünleri: Fındık (%70), kayısı (%50), kiraz, incir, ayva. Diğer dünya tarım liderleri: Buğday-Pirinç-Çay: Çin · Mısır: ABD · Pamuk: Hindistan · Kahve: Brezilya (1. dünyanın 1/3'ü) · Kakao: Fildişi Sahili · Zeytinyağı: İspanya (~%50 dünya) · Soya: ABD-Brezilya · Pirinç ihracat: Tayland · Çay üretim: Çin (Türkiye 5. ama tüketici 1.). Tarım kuşakları: Buğday-pirinç (Hint Asya), Mısır (Amerika), Pamuk (Hindistan-ABD), Çay (Asya), Kahve-Kakao (tropikal), Şarap (Akdeniz-Avrupa), Hayvancılık (Avustralya-Arjantin-ABD).
21"Avrupa Birliği üye sayısı (2024)" hangisi doğrudur?
AB 27 üye ülkeden oluşur (2020 Brexit sonrası). İngiltere 23 Haziran 2016 referandumunda %52 ile ayrılma oyu kullandı, 31 Ocak 2020'de resmen ayrıldı. 6 KURUCU (1957 Roma): Almanya, Fransa, İtalya, Hollanda, Belçika, Lüksemburg. 1992 Maastricht "AB" ismi resmileşti. Genişleme: 1973 (İngiltere-Danimarka-İrlanda), 1981 Yunanistan, 1986 (İspanya-Portekiz), 1995 (Avusturya-İsveç-Finlandiya), 2004 en büyük 10 ülke (Polonya-Çekya-Macaristan-Slovakya-Slovenya-Estonya-Letonya-Litvanya-Malta-Kıbrıs), 2007 (Bulgaristan-Romanya), 2013 Hırvatistan (en son). Euro Bölgesi 20 ülke (Hırvatistan 2023). Şengen 27 ülke (+İsviçre-Norveç-İzlanda-Lihtenştayn). Aday ülkeler: Türkiye (1999), Sırbistan, Karadağ, K.Makedonya, Arnavutluk, Bosna, Ukrayna (2022), Moldova (2022), Gürcistan (2023). AB merkezi Brüksel.
22"2023'ten itibaren dünyanın en kalabalık ülkesi" hangisidir?
2023'ten itibaren Hindistan dünyanın en kalabalık ülkesi (1.45 milyar), Çin 2. (1.41 milyar). Çin'in 1980-2015 Tek Çocuk Politikası nüfus artışını yavaşlattı, 2022'de tarihte ilk kez Çin nüfusu azaldı. Asya'nın en kalabalık 5'i: 1. Hindistan, 2. Çin, 3. Endonezya 280M (Müslüman 1.), 4. Pakistan 240M, 5. Bangladeş 173M. Türkiye 85M (Asya'da 11.). Asya 4.7 milyar nüfus, dünyanın %60'ı. HİNDİSTAN: Yeni Delhi başkent, dünyanın en büyük demokrasisi (970M seçmen), 22 resmi dil (Hintçe 345M+İngilizce+21 bölgesel), %80 Hindu + %14 Müslüman (200M, dünyanın 3. en kalabalık Müslüman ülkesi), Mumbai (Bollywood, finans, en kalabalık metro 21M), Bangalore (IT). 1947 İngiltere'den bağımsızlık (Gandhi-Nehru), nükleer (1974, 1998), uzay programı ISRO (Mars 2014, Ay 2023).
23"Avrupa'nın en yüksek dağı" hangisidir?
Avrupa'nın en yüksek dağı Elbruz 5.642m (Rusya, Kafkasya, sönmüş volkan). "Yedi Doruk" listesinde Avrupa kıtası temsilcisi. Mont Blanc 4.810m (Fransa-İtalya, Alpler) "Batı Avrupa'nın en yüksek dağı" sayılır. Avrupa-Asya sınırı Kafkas Dağları'ndan geçtiği için Elbruz Avrupa'da kabul edilir. Avrupa dağ sistemleri: Alpler 1.200 km (8 ülke - Fransa-İsviçre-İtalya-Avusturya-Almanya-Slovenya-Lihtenştayn-Monako; Mont Blanc 4.810m), Kafkasya 1.100 km (Elbruz 5.642m), Pireneler 430 km (İspanya-Fransa, Andorra), Karpatlar 1.500 km (Drakula), Apenin 1.200 km (İtalya, Vezüv-Pompei MS 79, Etna 3.329m), İskandinav, Ural 2.500 km (Avrupa-Asya sınırı), Olympos 2.917m (Yunan tanrıları). YEDİ DORUK: Asya: Everest 8.849m, G.Amerika: Aconcagua 6.961m, K.Amerika: Denali 6.190m, Afrika: Kilimanjaro 5.895m, Avrupa: Elbruz 5.642m, Antarktika: Vinson 4.892m, Okyanusya: Carstensz 4.884m.
24"Brezilya'nın resmi dili" hangisidir?
Brezilya'nın resmi dili Portekizce'dir, İspanyolca değil - Latin Amerika'nın tek Portekizce konuşan ülkesi. 1500'de Portekiz denizci Pedro Álvares Cabral keşfetti. 1494 Tordesillas Antlaşması ile İspanya-Portekiz dünyayı paylaştı (Papa onayladı) - Doğusu Portekiz'e (Brezilya), batısı İspanya'ya. 1822'de Brezilya bağımsız oldu. BREZİLYA özellikleri: Brasília başkent (1960'tan, planlı şehir UNESCO), São Paulo en kalabalık (22.6M Latin Amerika 1.), Rio de Janeiro (Kristo Heykeli, Karnaval, 2016 Olimpiyatlar). 215M nüfus (7. dünya), 8.5M km² (5.), 2.1T$ (10. ekonomi - Latin Amerika 1.). Coğrafya: Amazon Yağmur Ormanı %60 (5.5M km²), Amazon Nehri 6.400 km en bol sulu, Iguazu Şelaleleri (Arjantin sınırı). Ekonomi: Demir-soya-kahve 1. ihracatçı (kahve dünyanın 1/3'ü), sığır eti 1. BRICS kurucu (B harfi). 5 Dünya Kupası rekoru. Pelé-Ronaldo-Neymar.
25"Afrika'nın en kalabalık ülkesi" hangisidir?
Nijerya Afrika'nın en kalabalık ülkesidir (225 milyon, dünyada 6.). Abuja başkent, Lagos en kalabalık şehir (15M, Afrika 2. metro - Kahire 1.). Afrika'nın en kalabalık 10 ülkesi: 1. Nijerya 225M, 2. Etiyopya 130M, 3. Mısır 110M, 4. DR Kongo 105M, 5. Tanzanya 65M, 6. G.Afrika 60M, 7. Kenya 55M, 8. Sudan 47M, 9. Uganda 47M, 10. Cezayir 45M. NİJERYA: Petrol (OPEC üyesi), Afrika 1. ekonomisi (~$500 milyar), Müslüman kuzey + Hıristiyan güney, İngilizce + 500+ yerli dil, Boko Haram, Nollywood (dünya 3. film), 2050 400M. Afrika'nın en büyük yüzölçümü: 1. Cezayir 2.38M km² (Sahra %80), 2. DR Kongo 2.34M, 3. Sudan, 4. Libya, 5. Çad. Afrika 30.4M km² (2. kıta), 1.4 milyar nüfus, 54 ülke (BM tanır).Afrika Birliği (AU 2002): 55 üye, merkez Addis Ababa.
26"Avustralya'nın özellikleri" hangisi doğrudur?
Avustralya hem bir ülke, hem bir kıta, hem de bir adadır - dünyada bu üçlü kombinasyona sahip tek yer. Federal anayasal monarşi (Commonwealth - Charles III). 26M nüfus, 7.7M km² (6. dünya). Canberra başkent (planlı şehir 1908'den), Sidney en kalabalık (5M Opera Binası), Melbourne 2. Endemik canlılar: Kanguru, koala, ornitorenk (yumurta-süt veren memeli), wombat, Tasmania şeytanı, emu, kakadu (kıta milyonlarca yıl izole). Aborjin yerli halkı (~65.000 yıl, dünyanın en eski sürekli kültürü). 1788 İngiliz koloni (mahkum), 1901 Federasyon. Madenler: Demir 1. ihracatçı dünya, kömür 2. ihracatçı, lityum 1. üretici, altın, uranyum. Doğal harikalar: Büyük Set Resifi 2.300 km (en büyük mercan resifi UNESCO, küresel ısınma tehdidi), Uluru/Ayers Rock. Üyelikleri: OECD, G20, AUKUS (2021 ABD-İngiltere-AVUS). Okyanusya 4 alt bölge: Avustralya/Australasia, Melanesia (Papua Yeni Gine-Fiji), Mikronezya, Polinezya (Yeni Zelanda-Hawaii-Tahiti). Carstensz 4.884m en yüksek (Yedi Doruk).
27"Antarktika kıtası" hangi özelliklere sahiptir?
Antarktika 14M km² ile dünyanın 5. büyük kıtasıdır - daimi nüfus YOKTUR (~1.000-5.000 bilim insanı, 30+ ülke). %98 buzla kaplı (ortalama 2.000m kalınlık - dünya tatlı su rezervinin %70'i). En soğuk-kuru-rüzgârlı-yüksek kıta. Vostok -89.2°C dünya soğukluk rekoru (1983). Vinson Massif 4.892m en yüksek (Yedi Doruk). Tarih: 1820 keşif. 14 Aralık 1911 Roald Amundsen (Norveç) ilk Güney Kutbu. 1912 Robert Scott (İngiliz) ulaştı, dönüşte ekibi öldü. 1959 Antarktika Antlaşması (12 ülke imza, 56 taraf bugün, Türkiye 1996'dan): Sadece bilim, askeri-nükleer yasak. 1991 Madrid Protokolü 2048'e kadar maden yasağı. 7 ülkenin parçalı toprak iddiaları (Arjantin-Avustralya-Şili-Fransa-Y.Zelanda-Norveç-İngiltere) dondurulmuş. ~70 araştırma istasyonu (Türkiye Horseshoe Adası 2017'den). Yaşayan canlılar: Penguenler (İmparator-Adelie), foklar (Weddell, Leopar), balinalar, krill, albatros. Kutup ayısı YOK - sadece Arktik (Kuzey Kutbu). Buzul erimesi: Tüm buz erirse deniz seviyesi 60m yükselir.
28"Panama Kanalı" hangi okyanusları bağlar?
Panama Kanalı (1914) Atlantik ve Pasifik okyanuslarını birbirine bağlar - ABD tarafından açıldı. 82 km uzunluk, Panama'da. Tarih: Önce Fransız mühendis Ferdinand de Lesseps (Süveyş'i 1869'da açan) 1880'de başladı, başarısız oldu. 1903'te ABD Panama'nın bağımsızlığını destekledi. 1914'te tamamlandı. 1999'da Panama'ya geçti. 2016'da genişletildi. Önemi: Dünya ticaretinin %5'i, ABD doğu-batı bağlantısı. SÜVEYŞ KANALI (1869, Mısır, 193 km): AKDENİZ-KIZILDENİZ - Avrupa-Asya kısa yolu. Lesseps (Fransız) açtı, bugün Mısır işletir. Dünya ticaretinin %12'si. Diğer önemli boğazlar/kanallar: Cebelitarık (Atlantik-Akdeniz, İspanya-Fas), Hürmüz (Basra Körfezi, dünya petrolünün %20'si), Malakka (Endonezya-Malezya, Çin-Avrupa ticareti), İstanbul Boğazı (Karadeniz-Marmara, 29 km, Avrupa-Asya), Çanakkale (Marmara-Ege), Bering (Asya-Amerika 85 km).
29"Sahra Çölü" hangi özelliklere sahiptir?
Sahra Çölü 9.2 milyon km² ile dünyanın en büyük SICAK çölüdür - 11 Kuzey Afrika ülkesini kapsar. ABD ile yaklaşık aynı büyüklükte. Antarktika ve Arktik soğuk çöllerinden sonra 3. büyük genel. 11 ülke: Mısır, Libya, Tunus, Cezayir, Fas, Sudan, Çad, Nijer, Mali, Moritanya, Batı Sahra. 56°C, gece -10°C, %90 hamada (kayalık), %10 erg (kum tepeleri), yıllık <25 mm yağış. Tuareg-Berberi göçebe halklar. Sahel: Sahra'nın güneyinde geçiş kuşağı (savan), çölleşme tehdidi. Sahra Yeşil Kuşağı projesi (8.000 km Senegal-Cibuti). Dünyanın büyük çölleri: 1. Antarktika 14M (en büyük genel - SOĞUK), 2. Arktik 13.9M (SOĞUK), 3. Sahra 9.2M (en büyük SICAK), 4. Arabistan 2.3M, 5. Gobi 1.3M, 6. Patagonya, 7. Büyük Victoria (Avustralya), 8. Kalahari, 9. Karakum, 10. Kızılkum. Atacama (Şili) en KURAK (yıllık 1mm). Death Valley (ABD) en SICAK (56.7°C 1913). Vostok en SOĞUK (-89.2°C 1983).
30"5 Orta Asya Türk Cumhuriyeti" hangileridir?
5 Orta Asya Cumhuriyeti (1991 SSCB dağılması sonrası bağımsız): 1. KAZAKİSTAN (Astana, 19M, dünya 9. yüzölçümü 2.7M km², uranyum %40, Türk Cumhuriyetlerinin en büyüğü), 2. ÖZBEKİSTAN (Taşkent, 35M en kalabalık, Semerkant-Buhara-Hive İpek Yolu UNESCO, pamuk), 3. TÜRKMENİSTAN (Aşkabat, 6M, doğalgaz 4. rezerv, Karakum Çölü %80), 4. KIRGIZİSTAN (Bişkek, 6.7M, Manas Destanı), 5. TACİKİSTAN (Duşanbe, 10M, Tacikçe İran kökenli, Pamir Dağları). Dördü Türk dilleri ailesi (Türk Cumhuriyetleri): Kazakça, Özbekçe, Türkmence, Kırgızca. Tacikçe Fars-İran kökenli (Türk değil). Türk Devletleri Teşkilatı: Türkiye+Azerbaycan+Kazakistan+Kırgızistan+Özbekistan, gözlemci Türkmenistan-Macaristan-KKTC. 2009 Nahçıvan'da kuruldu, 2021'de Türk Devletleri Teşkilatı oldu. Aral Gölü %90 kurudu (Sovyet sulaması). İpek Yolu (Çin-Orta Asya-Anadolu-Avrupa) Marco Polo, bugün "Kuşak ve Yol İnisiyatifi" (BRI Çin 2013).
Türkiye'nin %97'si Asya kıtasında (Anadolu Yarımadası ~759.000 km²), %3'ü Avrupa'da (Trakya ~24.000 km²). Toplam 783.000 km². "Anadolu" Yunanca "Anatolē" (Doğu) - "Küçük Asya" da denir. İstanbul Türkiye sınırları içinde 2 kıtaya yayılan tek şehir (İstanbul Boğazı Avrupa-Asya ayırır). Trakya bölgesi: Edirne, Kırklareli, Tekirdağ + İstanbul Avrupa yakası + Çanakkale Avrupa yakası (Gelibolu Yarımadası). Yunanistan ve Bulgaristan ile sınır. Marmara-Ege-Karadeniz kıyıları. Ergene+Meriç Nehri. Selimiye Camii (Edirne, Mimar Sinan, UNESCO). Edirne 1361-1453 Osmanlı başkenti. Anadolu medeniyetleri: Hititler-Frigler-Lidyalılar-Urartular-Yunan-Roma-Bizans-Selçuklu-Osmanlı-Cumhuriyet. Çatalhöyük (Konya M.Ö. 7.500), Göbeklitepe (Şanlıurfa M.Ö. 9.500 UNESCO 2018).
32"Türkiye'nin komşu sayısı ve hangileri" hangisi doğrudur?
Türkiye'nin 8 komşu ülkesi vardır - 6'sı Asya'da, 2'si Avrupa'da:Asya komşuları (6): 1. Suriye (güney, 877 km - en uzun sınır), 2. İran (doğu, 560 km), 3. Irak (güneydoğu, 384 km), 4. Ermenistan (doğu, 311 km - sınır kapalı), 5. Gürcistan (kuzeydoğu, 273 km), 6. Azerbaycan (Nahçıvan, 18 km - en kısa sınır). Avrupa komşuları (2): 7. Bulgaristan (kuzeybatı, 240 km), 8. Yunanistan (batı, 203 km). Toplam 2.949 km kara sınırı. Türkiye'nin 4 deniz komşuluğu da var (Karadeniz: Rusya-Ukrayna; Akdeniz: Kıbrıs-Mısır; Ege: Yunanistan; Marmara - tek tarafı Türkiye iç deniz). Türkiye'nin en yüksek dağı Ağrı 5.137m (Doğu Anadolu, sönmüş volkan, Nuh efsanesi - Ararat). Cilo 4.135m, Süphan 4.058m, Erciyes 3.917m. Türkiye 4 mevsim yaşar. 7 coğrafi bölge: Marmara, Ege, Akdeniz, Karadeniz, İç Anadolu, Doğu Anadolu, Güneydoğu Anadolu.
33"Türkiye'nin 4 boğaz/kıyısı" hangileridir?
Türkiye 4 denizle (Karadeniz-Marmara-Ege-Akdeniz) çevrilidir + 2 boğazı vardır (İstanbul ve Çanakkale). Üç tarafı denizlerle çevrili (yarımada özelliği - Anadolu Yarımadası). Karadeniz (kuzey): 1.700 km kıyı, Rusya-Ukrayna-Romanya-Bulgaristan-Gürcistan paylaşılır, Karadeniz Ekonomik İşbirliği (KEİ). Marmara (iç deniz): Tamamen Türkiye sularında, tek iç deniz, Marmara Adası mermer, İstanbul-Bursa-Tekirdağ kıyısı. Ege (batı): Yunanistan ile paylaşılır, çok adalı (Türkiye'nin sadece 110 adası, Yunanistan binlerce ada), Bodrum-Kuşadası-Çeşme. Akdeniz (güney): 1.700 km kıyı, Kıbrıs-Suriye-Lübnan-İsrail-Mısır-Yunanistan ile paylaşılır, Antalya-Mersin-Hatay. BOĞAZLAR:İstanbul Boğazı (Bosporus): 29 km, Karadeniz-Marmara, dünyanın en dar uluslararası boğazlarından, Avrupa-Asya ayıran, dünya ticaretinin %3'ü. Çanakkale Boğazı (Dardanel): 65 km, Marmara-Ege, 1915 Çanakkale Savaşı. 1936 Montrö Sözleşmesi: Türkiye Boğazlar üzerinde tam egemenlik, ticaret gemileri serbest geçiş, savaş gemileri kısıtlı. Türkiye'nin Sakarya Gaz Sahası 2020 keşfi Karadeniz Filyos açıklarında.
34"Türkiye'nin uluslararası örgüt üyelikleri" hangileridir?
Türkiye'nin uluslararası örgüt üyelikleri:BM (1945 kurucu üye - 51 ülkeden biri).Avrupa Konseyi (1949 kurucu - insan hakları, AİHM, 47 üye, AB DEĞİL).NATO (1952 - askeri ittifak, 32 üye, Türkiye 2. ordu - ABD'den sonra).OECD (1961 kurucu üye - ekonomik işbirliği, 38 üye).İslam İşbirliği Teşkilatı/İİT (1969 - 57 İslam ülkesi).D-8 (1997 - 8 gelişmekte olan İslam ülkesi: Türkiye-İran-Pakistan-Endonezya-Bangladeş-Malezya-Mısır-Nijerya).1995 AB Gümrük Birliği (mal serbest dolaşımı, 6 Mart kararı). 1999 AB aday ülke statüsü (Helsinki Zirvesi), 2005 müzakereler başladı (durdu). G20 (1999 - 19 ülke+AB, 2015 Antalya zirvesi).Karadeniz Ekonomik İşbirliği/KEİ (1992).Türk Devletleri Teşkilatı (2009 Nahçıvan, 2021 yeniden adlandırıldı).OIC, EAGM, GUAM gözlemci.Türkiye OPEC üyesi DEĞİL (petrol ithalatçısı). ASEAN üyesi DEĞİL (Güneydoğu Asya). BRICS üyesi DEĞİL (Brezilya-Rusya-Hindistan-Çin-G.Afrika+İran-BAE-Mısır-Etiyopya 2024, Endonezya 2025). G7 üyesi DEĞİL (sadece G20). AB tam üye DEĞİL (sadece aday). Şengen Bölgesi'nde DEĞİL (vize gerekli).
35"Türkiye'nin nüfusu ve dünyada yeri" hangisi doğrudur?
Türkiye nüfusu ~86.1 milyon (2025), dünyada 18-19. sırada. Almanya (84M) ile çok yakın. İlk 10 il: 1. İstanbul 15.7M (%18 - Türkiye nüfusunun, Avrupa'nın en kalabalık metropoliten alanı, dünya 17.), 2. Ankara 5.8M, 3. İzmir 4.5M, 4. Bursa 3.2M, 5. Antalya 2.7M, 6. Konya 2.3M, 7. Adana 2.3M, 8. Şanlıurfa 2.2M, 9. Gaziantep 2.1M, 10. Kocaeli 2M. En az: Bayburt (~85K). Bölgesel: Marmara %30 (en kalabalık), Ege %15, Akdeniz %13, İç Anadolu %16, Karadeniz %9, Doğu Anadolu %7, Güneydoğu %10. Şehirli oranı %93 (dünya ortalaması %57). Yoğunluk ~109 kişi/km² (dünya ortalaması ~58). Yıllık artış %0.7 (azalıyor). Ortanca yaş 33.5 (yaşlanmaya başlayan nüfus). 3.6 milyon Suriyeli mülteci ev sahibi (dünyanın en büyüğü). Genç nüfus oranı yüksek ama yavaşça yaşlanıyor. Demografik fırsat penceresi.
36"Türkiye'nin önemli antik yerleşimleri" hangileridir?
Türkiye dünyanın en eski medeniyet yerleşimlerine ev sahipliği yapar:Göbeklitepe (Şanlıurfa, M.Ö. 9.500): Dünyanın en eski tapınağı, UNESCO 2018, "T-şeklinde sütunlar". Tarım öncesi avcı-toplayıcı dönemde inşa edildi - tarihçileri yeniden düşünmeye zorladı. Çatalhöyük (Konya, M.Ö. 7.500-5.700): Dünyanın bilinen en eski şehirlerinden, Neolitik dönem, UNESCO 2012. Truva (Çanakkale): İlyada destanı (Homer), Truva Atı, UNESCO. Efes (İzmir): Antik Roma şehri, Artemis Tapınağı (7 harikadan), UNESCO. Hattuşa (Çorum): Hitit İmparatorluğu başkenti (M.Ö. 1.600-1.180), UNESCO. Pergamon (Bergama-İzmir): Helenistik dönem. Aphrodisias (Aydın): Afrodit kült merkezi, UNESCO. Nemrut Dağı (Adıyaman): Kommagene Krallığı dev heykelleri, UNESCO. Kapadokya (Nevşehir): Peri bacaları, UNESCO. Pamukkale-Hierapolis (Denizli): Travertenler, UNESCO. Mevlana Türbesi (Konya), Selimiye (Edirne UNESCO Mimar Sinan), Topkapı Sarayı, Ayasofya, Sultanahmet Camii (İstanbul UNESCO).Türkiye'de 21 UNESCO Dünya Mirası bulunur. Anadolu medeniyetleri sırası: Hititler (M.Ö. 1.600-1.180), Frigler, Lidyalılar (Sardes, ilk para basan), Urartular (Van), Yunan, Roma, Bizans, Selçuklu (1071 Malazgirt), Osmanlı (1299-1922), Cumhuriyet (1923).
37"Türkiye'nin Avrupa'da 1. olduğu sektörler" hangileridir?
Türkiye Avrupa'nın 1. beyaz eşya üreticisi (Arçelik-Beko, Vestel) ve 1. çimento üreticisidir.Diğer önde gelen sektörler: Otomotiv Avrupa 6. (1.4M araç/yıl, TOGG yerli elektrikli), Tekstil Avrupa 2. (Çin'den sonra), Çelik dünya 8., Turizm dünya 5. (49M turist 2024 - rekor, Antalya başı çekiyor), Savunma sanayi (Baykar TB2-AKINCI İHA dünya pazarı, ASELSAN, ROKETSAN), İnşaat müteahhitliği dünya 2. Türkiye GSYİH yapısı: Hizmet %55, sanayi %30, tarım %6, inşaat %9. Türkiye'nin tarım dünya 1.'leri: Fındık (~%70 dünya - Karadeniz Bölgesi), kayısı (~%50 - Malatya), kiraz, incir, ayva. Çay 5., zeytinyağı 5. Madenler: Bor 1. (~%73 dünya rezervi - Eskişehir Kırka). Mermer 2., Krom 2-3., Jeotermal kapasite 4. (Denizli). Türkiye ihracat ortakları: 1. Almanya (~21M$), 2. ABD, 3. İngiltere, 4. Irak, 5. İtalya. İthalat: 1. Çin, 2. Rusya (enerji), 3. Almanya. Yarı iletken çip TSMC (Tayvan), petrol Türkiye %93 ithal eder.
38"Türkiye'nin enerji projeleri" hangisi doğrudur?
Türkiye enerji projeleri:Sakarya Gaz Sahası (2020 keşfi): Karadeniz Filyos açıkları (Zonguldak'ın 170 km kuzeyi), TPAO Fatih sondaj gemisi keşfi, ~710 milyar m³ rezerv, 20 Nisan 2023 üretim başladı. Akkuyu NGS Mersin: Rosatom Rusya inşaatı, 4 reaktör 4.800 MW, 2024'te 1. ünite faaliyete girdi - Türkiye'nin ilk nükleer santrali. Sinop NGS planlanan 2. Karapınar GES Konya: Türkiye'nin en büyük güneş santrali (1.350 MW). Atatürk Barajı (Fırat): 2.405 MW (Türkiye'nin en büyük HES'i). GAP (Güneydoğu Anadolu Projesi): 22 baraj + 19 HES, Türkiye'nin en büyük yatırımı, 1.7M hektar sulama. Türkiye enerji bağımlılığı: Petrol %93 ithal, doğalgaz %95 ithal, taş kömürü %90+ ithal. Yıllık enerji ithalatı 50-70 milyar $ (cari açığın en büyük kalemi). Doğalgaz tedarikçileri: Rusya (BlueStream + TurkStream), Azerbaycan (TANAP), İran (BOTAŞ), Cezayir-Nijerya-Katar-ABD (LNG). Yenilenebilir enerji: Türkiye elektrik üretiminin ~%50'si yenilenebilir. ~660 HES (elektriğin %25'i), Güneş 14.000 MW (Karapınar 1.350 MW en büyük), Rüzgâr 12.000 MW (İzmir-Çanakkale-Balıkesir-Manisa), Jeotermal 1.700 MW (Denizli-Aydın-Manisa - Türkiye dünyada 4.). BOTAŞ doğalgaz, TPAO petrol, ETİ MADEN bor (dünya %73), TKİ kömür, EÜAŞ elektrik devlet kuruluşları.
39"Türkiye'nin coğrafi konumunun stratejik önemi" hangisi doğrudur?
Türkiye'nin stratejik konum avantajları:Avrupa-Asya köprüsü: 2 kıtaya yayılan tek ülke (kendi sınırları içinde), İstanbul 2 kıtaya yayılan tek şehir. 3 kıta arasında (Avrupa-Asya-Afrika yakın). Boğazlar (İstanbul ve Çanakkale): Karadeniz-Akdeniz tek bağlantısı, dünya tahıl ticaretinin %30'u (Rusya-Ukrayna-Türkiye-Bulgaristan-Romanya buğdayları), 1936 Montrö Sözleşmesi ile Türkiye tam egemen. Hazar enerji koridoru: TANAP boru hattı (Trans Anadolu Doğalgaz - Azerbaycan'dan), TurkStream-BlueStream (Rusya'dan), gelecekte Doğu Akdeniz-İsrail gazı. İpek Yolu yenileniyor: Çin "Kuşak ve Yol İnisiyatifi" (BRI 2013), Türkiye'nin Orta Koridor (Bakü-Tiflis-Kars demir yolu, 2017 açılış). NATO 2. ordusu (~500.000 asker, ABD'den sonra), İncirlik Hava Üssü (NATO), Karadeniz NATO sınırı. Türk Dünyası: Türk Devletleri Teşkilatı önderi (Türkiye-Azerbaycan-Kazakistan-Kırgızistan-Özbekistan, gözlemci Türkmenistan-Macaristan-KKTC). İslam dünyası: İİT (57 üye), D-8 (8 İslam ülke). Suriye krizinde: 3.6M Suriyeli mülteci, dünyanın en büyük ev sahibi ülkesi. Anadolu tarih boyunca medeniyetler kavşağı (Hititler-Frigler-Lidyalılar-Urartular-Yunan-Roma-Bizans-Selçuklu-Osmanlı). Çatalhöyük (M.Ö. 7.500), Göbeklitepe (M.Ö. 9.500 UNESCO).
40"Türkiye'nin BÜYÜK fiziki coğrafya özellikleri" hangisi doğrudur?
Türkiye coğrafi özellikleri:Konum: Anadolu Yarımadası (%97 Asya, %3 Avrupa Trakya), 783.000 km² toplam yüzölçümü, 36-42° kuzey enleminde (orta kuşak). 7 coğrafi bölge: Marmara, Ege, Akdeniz, Karadeniz, İç Anadolu, Doğu Anadolu, Güneydoğu Anadolu. 4 iklim: Akdeniz iklimi (kıyı - yazları sıcak-kuru, kışları ılık-yağışlı), Karadeniz iklimi (her mevsim yağışlı - okyanusal), Karasal iklim (İç-Doğu-Güneydoğu Anadolu - sıcak yaz, soğuk kış), Marmara geçiş iklimi. Türkiye'nin en yüksek dağı Ağrı 5.137m (Doğu Anadolu, sönmüş volkan, Nuh efsanesi). Cilo 4.135m, Süphan 4.058m, Erciyes 3.917m, Kaçkar 3.937m, Bolkar 3.524m, Toros Dağları, Aladağlar. Türkiye'nin en uzun nehri Kızılırmak 1.355 km (sadece Türkiye'de, Karadeniz'e). Yeşilırmak, Sakarya, Fırat-Dicle (Türkiye'den çıkar Suriye-Irak'a), Aras (Hazar'a), Ceyhan, Seyhan. En büyük göl Van Gölü 3.713 km² (Doğu Anadolu, sodalı), Tuz Gölü 1.665 km² (İç Anadolu, yazın çekilir), Beyşehir, Eğirdir, İznik. Aktif fay hatları: Kuzey Anadolu Fay (1.500 km, 1939 Erzincan-1999 İzmit-Düzce), Doğu Anadolu Fay (2023 Kahramanmaraş 7.8). Önemli boğazlar: İstanbul Boğazı 29 km (Karadeniz-Marmara, Avrupa-Asya), Çanakkale Boğazı 65 km (Marmara-Ege). 1936 Montrö Sözleşmesi Türkiye Boğazlar'a tam egemenlik.
Türkiye Coğrafi Konum Tamamlandı
0/10
Konum, komşular, sınırlar, uluslararası bağlantılar
★ DÜNYA COĞRAFYASI MODÜLÜ TAMAMLANDI ★
Modülü Tamamladın — Tebrikler! Bölüm 1+2+3
Dünya Coğrafyası modülünün 14 dersini başarıyla tamamladın. Fiziki coğrafyadan beşeri-ekonomik kaynaklara, kıtaların özelliklerinden Türkiye'nin stratejik konumuna kadar tüm temaları kapsadın. Banka sınavlarına hazırlığında bu modül artık sağlam bir zeminin.