Orta Çağ ve İslam medeniyeti ✓

Genel Kültür Dünya Tarihi Bölüm 1 · Ders 1.2 Orta Çağ

Bölüm 1 · 476-1453 (1.000 yıl)

Orta Çağ ve İslam medeniyeti

Batı Roma'nın yıkılışından (476) İstanbul'un fethine (1453) 1.000 yıllık dönem. Bizans İmparatorluğu'nun ihtişamı, İslam'ın doğuşu ve yayılışı, Avrupa'da feodalizm, Haçlı Seferleri (1096-1291), Magna Carta (1215), Veba salgını ve Yüzyıl Savaşı.

Okuma süresi ≈ 35 dk

Doğu Roma — 1.000 Yıllık Hıristiyan İmparatorluk (330-1453) ✓

Bizans İmparatorluğu aslında Doğu Roma'nın devamıdır — kendileri "Romalı" olarak tanımladılar. "Bizans" terimi sonradan tarihçiler tarafından üretildi (Konstantinopolis'in eski adı Bizantion'dan). 330'da Konstantin başkenti İstanbul'a (Konstantinopolis) taşıdı, 395'te Theodosius öldükten sonra imparatorluk Doğu (Bizans) ve Batı Roma olarak bölündü. Batı Roma 476'da yıkılırken Doğu Roma 1.000 yıl daha yaşadı (476-1453).

★ 330-1453 · 1.123 yıl

Bizans İmparatorluğu Justinianus, 1054 Şizm, 1453 fetih

KURULUŞ

330 (Konstantin) · 395 ayrılış

BAŞKENT

Konstantinopolis (İstanbul)

DİN

Hıristiyan (Ortodoks 1054 sonrası)

YIKILIŞ

29 Mayıs 1453 (Fatih)

Bizans'ın Önemli Olayları

330 — Konstantin başkenti İstanbul'a taşıdı: Konstantinopolis
395 — Roma ikiye bölündü: Theodosius öldü, Doğu (Bizans) ve Batı oluştu
476 — Batı Roma yıkıldı: Bizans tek başına devam etti
527-565 — JUSTİNİANUS DÖNEMİ ★: Bizans'ın altın çağı. Justinianus Kanunları (modern hukuk için temel), Ayasofya'nın inşası (537), Kuzey Afrika ve İtalya'nın geri alınması
674-678 ve 717-718 — Arap kuşatmaları: Müslüman Araplar İstanbul'u kuşattı, Bizans Grek Ateşi ile direndi
1054 — BÜYÜK ŞİZM: Hıristiyanlık Katolik (Roma-Papa) ve Ortodoks (Konstantinopolis-Patrik) olarak ikiye bölündü. Bugüne kadar süren bölünme
26 Ağustos 1071 — MALAZGİRT SAVAŞI ★: Bizans İmparatoru Romanos Diogenes, Selçuklu Sultanı Alparslan'a yenildi. Anadolu Türkleşmenin başlangıcı
1096 — Haçlı Seferleri başladı: Bizans Papa II. Urbanus'tan yardım istedi (sonuç ters tepti)
1204 — IV. HAÇLI SEFERİ İSTANBUL'U YAĞMALADI: Latin İmparatorluğu kuruldu (1204-1261). Bizans Nicaea'ya kaçtı
1261 — Bizans İstanbul'u geri aldı: Mihail VIII Palaiologos hanedanı
29 Mayıs 1453 — FATİH İSTANBUL'U FETHETTİ: Son Bizans İmparatoru XI. Konstantin Palaiologos öldü. Orta Çağ sona erdi, Yeni Çağ başladı

"Bizans, Roma'nın doğu yarısı olarak doğdu, Hıristiyanlık şehri Konstantinopolis'i 1.000 yıl korudu, ve Türklerin Anadolu'ya yayılmasıyla son buldu."
— Doğu Roma'nın hikâyesi

Bizans'ın Türk Tarihi'ne Etkisi

Bizans, Türk tarihiyle iç içe geçmiş bir devlettir. 1071 Malazgirt Türklerin Anadolu'ya kapısını açtı. Anadolu Selçuklu Devleti (1075-1308) Bizans topraklarında kuruldu. Osmanlı Devleti (1299-1922) Bizans'ın doğusunda doğdu. 1453'te Bizans'ın yıkılışı Osmanlı tarihinin en önemli olayıdır. Osmanlı pek çok Bizans kurumunu (idare, vergi, mimari) miras aldı.

Hz. Muhammed Dönemi (570-632) ✓

★ 610-632 · İslam'ın Doğuşu

Hz. Muhammed Dönemi İslam dininin ortaya çıkışı

DOĞUM

570 · Mekke

İLK VAHİY

610 · Hira Mağarası

HİCRET

622 · Mekke→Medine

VEFAT

8 Haziran 632 · Medine

Anahtar Olaylar

570 — Doğum: Mekke, Kureyş kabilesinin Haşimoğulları kolundan. Babası Abdullah, annesi Amine
610 — İlk Vahiy: 40 yaşında Hira Mağarası'nda Cebrail aracılığıyla ilk vahiy: "Yaratan Rabbinin adıyla oku" (Alak Suresi)
610-622 Mekke Dönemi: 12 yıl gizli ve açık davet. Az kişi inandı (Hz. Hatice ilk eş, Hz. Ebu Bekir, Hz. Ali, Hz. Osman). Müşrik baskısı arttı
622 HİCRET ★: Mekke'den Medine'ye göç. Hicri Takvim'in başlangıcı. Medine Sözleşmesi (ilk yazılı anayasa örneği)
624 Bedir Savaşı: Müslümanların ilk zaferi (Mekkeli müşriklere karşı)
625 Uhud Savaşı: Yenilgi (okçuların yerini terketmesi)
627 Hendek Savaşı: Medine'nin kuşatılması, Selman-ı Farisi'nin önerisiyle hendek kazıldı, savunma başarılı
628 Hudeybiye Antlaşması: Müslümanlar resmi olarak tanındı
630 Mekke'nin Fethi: Kâbe putlardan temizlendi
632 Veda Haccı + Vefat: Veda Hutbesi (insan hakları beyannamesinin atası), Hz. Muhammed 8 Haziran 632'de Medine'de vefat etti

4 Halife Dönemi (632-661) — "Hulafa-i Raşidin"

Hz. Muhammed'in vefatından sonra 29 yıl boyunca 4 Halife İslam devletini yönetti. Bu döneme "Hulafa-i Raşidin" (Doğru yolda olan halifeler) denir.

Halife	Dönem ve Önemli Olaylar
HZ. EBU BEKİR	632-634: İlk halife. Ridde Savaşları (irtidat edenlere karşı). Kuran-ı Kerim'in toplanmaya başlaması (Zeyd b. Sabit)
HZ. ÖMER	634-644: Büyük fetihler dönemi. Suriye, Mısır, Irak fethi. Sasani İmparatorluğu yıkıldı. Hicri Takvim resmi takvim oldu (635). Divan-ı Beyt-ül mal kuruldu. Bir köle tarafından şehit edildi
HZ. OSMAN	644-656: Kuran-ı Kerim ÇOĞALTILDI ve standartlaştı (Mushaf-ı Osmani). Donanma kuruldu (ilk deniz seferi - Kıbrıs 649). İç karışıklıklar arttı, evinde şehit edildi
HZ. ALİ	656-661: Cemel Vakası (656, Hz. Aişe ile), Sıffin Savaşı (657, Muaviye ile). Hakem olayı sonrası Hariciler ortaya çıktı. 661'de Haricî Abdurrahman b. Mülcem tarafından Kufe'de şehit edildi. Bu olay 4 Halife dönemini sonlandırdı

İslam Devletinin İmparatorlaşması (661-1258) ✓

★ 661-750 · Şam Hanedanı

Emeviler İslam'ın ilk hanedan devleti

DÖNEM

661 - 750 · 89 yıl

BAŞKENT

Şam (Suriye)

KURUCU

Muaviye

DİL

Arapça (resmi 685)

Önemli Özellikleri

İlk hanedan: Halifelik babadan oğula geçti — saltanat sistemi başladı
Kurucu Muaviye: Sıffin Savaşı sonrası yetkiyi aldı
680 Kerbela Olayı: Hz. Hüseyin (Hz. Ali'nin oğlu) Yezid'e biat etmedi, 10 Muharrem 680'de Kerbela'da şehit edildi. Şii-Sünni ayrılığı belirginleşti
691 Kubbet-üs Sahra: Kudüs'te yapıldı (İslam mimarisinin ilk büyük eseri)
705 Emevi Camisi: Şam'da yapıldı
711 ENDÜLÜS FETHİ: Tarık bin Ziyad Cebelitarık'ı geçti, İspanya fethedildi
732 Puatya Savaşı: Müslümanlar Karl Martel'e yenildi - Avrupa'nın ilerleyişi durdu
Arapçılık politikası: Arap olmayan Müslümanlar (mevali) ikinci sınıf sayıldı — ayaklanmaların sebebi
750: Abbasi ihtilali ile Emeviler yıkıldı. Sadece Endülüs'te bir Emevi koltuğu (Endülüs Emevileri 756-1031)

★ 750-1258 · İslam'ın Altın Çağı

Abbasiler Bağdat · Bilim ve felsefede zirve

DÖNEM

750 - 1258 · 508 yıl

BAŞKENT

Bağdat (762'den)

KURUCU

Ebu'l-Abbas

YIKILIŞ

1258 (Moğol Hülagu)

İslam'ın Altın Çağı

Kurucu Ebu'l-Abbas (750-754): Emeviler'i devirdi, "Seffah" (kan dökücü) lakaplı
762 Mansur: Başkenti Bağdat'a taşıdı — Dicle kıyısında yeni şehir
Harun Reşid (786-809): Abbasi'nin altın çağı. "Binbir Gece Masalları" bu dönemden. Karl Şarlman ile elçi alışverişi
Beyt-ül Hikme (Bilgelik Evi): Bağdat'ta büyük bilim merkezi. Yunan, Hint, Pers eserleri Arapçaya çevrildi
BÜYÜK BİLİM ADAMLARI:
- Harezmi (780-850): Cebir'in babası. "Algoritma" kelimesi onun adından
- El-Kindi (801-873): "Arap filozofu" - felsefe
- Farabi (872-950): "İkinci Öğretmen" - mantık ve felsefe
- İbn-i Sina (980-1037): "El-Kanun fi't-Tıbb" 600 yıl Avrupa tıp kitabı
- Biruni (973-1048): Astronomi, coğrafya - Dünya'nın çapını ölçtü
- İbn-i Heysem: Optik, kameranın atası
- Ömer Hayyam (1048-1131): Matematik, astronomi, şiir (Rubailer)
- Gazali (1058-1111): İslam felsefesinin zirvesi
- İbn-i Rüşd (1126-1198): Aristoteles yorumcusu - Avrupa'da büyük etki
Moğol İstilası 1258: Cengiz Han'ın torunu Hülagu Bağdat'ı yıktı. Halife öldürüldü, kütüphaneler yakıldı, Dicle siyaha boyandı (kitap mürekkeplerinden). İslam'ın altın çağının sonu

711-1492 · Avrupa'da İslam

Endülüs (Müslüman İspanya) Avrupa'nın bilim ışığı

FETİH

711 (Tarık bin Ziyad)

EMEVİ DÖNEMİ

756-1031

BAŞKENT

Kurtuba (Cordoba)

SON

1492 (Granada/Gırnata düştü)

Avrupa'nın Bilim Köprüsü

711 — Tarık bin Ziyad: Cebelitarık (Cebel-i Tarık = Tarık'ın dağı) Boğazı'nı geçti, Vizigotları yenip İspanya'yı fethetti
756-1031 Endülüs Emevileri: Abdurrahman bin Muaviye Bağdat'tan kaçıp İspanya'ya geldi
Kurtuba (Cordoba): Avrupa'nın en büyük şehri. Kurtuba Camii (786). 500.000+ nüfus, 700 kütüphane
Bilim ve felsefe: İbn-i Rüşd (Averroes), İbn-i Tufeyl, İbn-i Bacce. Yunan eserleri Arapçaya çevrildi, Latince'ye aktarıldı
Hıristiyan, Yahudi, Müslüman bir arada: "La convivencia" — diğer dinlerle birlikte yaşama
Reconquista (Geri Alma): 11. yy'dan itibaren İspanyolların Müslüman topraklarını geri alması
1492 — GRANADA DÜŞTÜ: Son Endülüs şehri. Müslümanlar ya öldürüldü ya sürüldü ya da Hristiyan oldu. Aynı yıl Kolomb Amerika'yı keşfetti

Karanlık Çağ ve Senyörlük Sistemi ✓

★ 5.-15. yy · Avrupa'nın Yapısı

Feodalizm Senyör-vasal-serf piramidi

DÖNEM

5-15. yüzyıllar

SEBEP

Roma sonrası kaos

YAPI

Manor (malikane)

SON

15. yy (Veba + ticaret)

Feodal Sistemin Yapısı

Kral: En tepede ama gücü sınırlı — toprakları senyörlere dağıttı
Senyör (Lord): Krala bağlı toprak sahibi soylular — kont, dük, baron
Vasal: Senyöre bağlı küçük soylu — askerlik karşılığı toprak alır (fief)
Şövalye: Vasal sınıfından savaşçılar — Haçlı Seferleri'nin temel gücü
Serf (Toprak Kölesi): Toprağa bağlı köylü — toprağı işler, vergi öder, askerlik yapar
Manor (Malikane): Senyör'ün toprağı — kale, kilise, köy, tarım arazileri
Kilise gücü: Papa hem dini hem siyasi otorite
"Karanlık Çağ": Roma sonrası Avrupa'da bilim, kültür, ticaret azaldı (5-10. yy)
Engizisyon: Kilise sapkınları (heretik) yargılayan mahkemeler — yakılma cezaları

★ 800 — Avrupa'nın Yeniden Birliği

Karl Şarlman (Charlemagne) Kutsal Roma İmparatorluğu

YAŞAM

742 - 814

FRANK KRALI

768

İMPARATOR

25 Aralık 800 (Papa III. Leo)

BAŞKENT

Aachen

Karanlık Çağda Bir Işık

Frank Krallığı'nı genişletti: Bugünkü Fransa, Almanya, Kuzey İtalya, Kuzey İspanya
800 — İmparatorluk: Papa III. Leo Roma'da Şarlman'ı imparator olarak taçlandırdı — Kutsal Roma İmparatorluğu'nun (962'de resmi adı) atası
Karolenj Rönesansı: Eğitim, sanat, mimari canlandı. Saray Akademisi
Karolenj minüsküller: Kullanılan yazı tipi - Roma yazısının modernleşmesi
Eğitim: Kilise okullarında Latince, gramer, retorik öğretildi
Avrupa'nın atası: Modern Avrupa Birliği'nin manevi atası sayılır
Vefatı sonrası: 843 Verdun Antlaşması ile imparatorluk 3'e bölündü (Fransa, Almanya, Lotaringia)

200 Yıllık Din Savaşları (1096-1291) ✓

★ 1096-1291 · 8 Sefer · 200 yıl

Haçlı Seferleri Papa'nın çağrısı · Kudüs için savaş

BAŞLANGIÇ

1095 Papa II. Urbanus çağrısı

İLK SEFER

1096-1099

SEFER SAYISI

8 büyük + küçükleri

SON

1291 Akka düştü

Sebepler ve Süreç

Sebepleri: (1) Bizans'ın Selçuklulardan yardım istemesi, (2) Papa'nın yetki ve nüfuzunu artırma isteği, (3) Avrupa'da kıtlık ve nüfus artışı, (4) Şövalyelerin macera arayışı, (5) Kudüs'ün Müslümanlar'ın elinde olması
26 Kasım 1095: Papa II. Urbanus Clermont Konsili'nde çağrı: "Tanrı bunu istiyor!" (Deus vult)
I. Haçlı Seferi (1096-1099): En başarılı sefer. 15 Temmuz 1099 Kudüs alındı, büyük katliam yapıldı. Kudüs Krallığı kuruldu
II. Haçlı Seferi (1147-1149): Edessa'nın (Şanlıurfa) düşmesi sonrası — başarısız
III. Haçlı Seferi (1189-1192): "Krallar Seferi" - İngiltere Aslan Yürekli Richard, Fransa Filip Augustus, Alman Friedrich Barbarossa. Kudüs geri alınamadı, Akka alındı
IV. Haçlı Seferi (1202-1204): Kudüs'e gitmek üzere yola çıkan Haçlılar İSTANBUL'U YAĞMALADI! Latin İmparatorluğu kuruldu (1204-1261). Bizans-Latin gerginliği derinleşti
V. Sefer (1217-1221): Mısır'a saldırı - başarısız
VI. Sefer (1228-1229): Müzakere ile Kudüs alındı (10 yıllığına)
VII. Sefer (1248-1254): IX. Louis Mısır'da esir düştü
VIII. Sefer (1270): IX. Louis Tunus'ta öldü
1291 — AKKA DÜŞTÜ: Memlukler son Haçlı kalesini aldı. Haçlı Seferleri sona erdi

★ 1187 — Hıttin Zaferi

Selahaddin Eyyubi Kudüs'ü Haçlılardan geri aldı

YAŞAM

1138-1193

DEVLET

Eyyubiler (Mısır-Suriye)

HITTIN

4 Temmuz 1187

KUDÜS FETHİ

2 Ekim 1187

Müslüman Dünyasının Kahramanı

Tikrit (Irak) doğumlu Kürt asıllı: Eyyubiler Hanedanı'nı kurdu
1171: Mısır'da Fatimi Devleti'ni sona erdirdi, Eyyubiler hanedanını kurdu
4 Temmuz 1187 HITTIN SAVAŞI ★: Tiberya Gölü yakınında. Kudüs Haçlı Krallığı'nın ordusunu tamamen yendi. Kral Guy de Lusignan esir alındı. "Gerçek Haç" Müslümanların eline geçti
2 Ekim 1187: Kudüs'ü 88 yıl sonra geri aldı (1099'da Haçlılar almıştı). Haçlıların aksine katliam yapmadı, Hıristiyanlara güvence verdi
1189-1192 III. Haçlı Seferi: Aslan Yürekli Richard ile mücadele etti — Kudüs Müslümanlarda kaldı
1193: Şam'da öldü. Vasiyetinde fakirlere yardım, alçakgönüllü bir hayat
Hem Müslümanların hem Hıristiyanların saygı duyduğu lider: Şövalyelik, cömertlik, adaletle anılır

Haçlı Seferlerinin Sonuçları

Sonuç	Detay
DOĞU-BATI ETKİLEŞİM	Avrupa Doğu kültürünü tanıdı: Pusula, barut, kağıt, matbaa, rakam sistemi (Hint-Arap), İslam felsefesi (Aristoteles)
PAPA ZAYIFLADI	Başarısız seferler Papalığın otoritesini sarstı
FEODALİZM ZAYIFLADI	Birçok şövalye öldü, krallar güçlendi
BURJUVAZİ DOĞDU	Doğu ile ticaret patladı (Venedik, Cenova). Şehir ekonomisi gelişti
BANKACILIK	Tapınak Şövalyeleri (Templiyer) ilk uluslararası banka sistemi kurdu
RÖNESANS HAZIRLANDI	Yunan-Latin eserleri (İslam dünyasından) Avrupa'ya geldi - Rönesans'ın temeli
İSLAM-AVRUPA NEFRETİ	İki taraf arasında yüzyıllar sürecek düşmanlık
BİZANS ZAYIFLADI	1204 İstanbul yağması Bizans'ı zayıflattı, 1453 fethi kolaylaştırdı

Magna Carta, Veba, Yüzyıl Savaşı, Üniversiteler ✓

★ 15 Haziran 1215 — Demokrasi Adımı

Magna Carta Modern anayasal düzenin atası

İMZA

15 Haziran 1215

YER

Runnymede, İngiltere

İMZALAYAN

Kral I. John (Yurtsuz John)

MADDE SAYISI

63 madde

İlk Anayasal Belge

Sebep: Kral John'un baronlardan yüksek vergi alması, Fransa'da toprak kayıpları, kilise ile çatışmalar
Baronların ayaklanması: Kralı zorla anlaşmaya zorladılar
Önemli maddeleri:
- Kral kanunlara tabidir (kralın mutlak otoritesi sınırlandı)
- Vergiler ancak baronların onayıyla alınabilir
- Kimse hukuki yargılama olmadan tutuklanamaz, hapsedilemez (habeas corpus'un atası)
- Kilise özgürlüğü garanti edildi
- Mülkiyet hakkı korundu
Önemi: Modern anayasal düzenin atası. ABD Anayasası, İngiliz hukuku, BM İnsan Hakları Beyannamesi'nin temelinde Magna Carta var
1265 — İngiltere Parlamentosu: Magna Carta'nın bir sonucu. Modern parlamentonun atası
Bugün: 4 orijinal nüsha kaldı (Salisbury Katedrali ve British Library)

★ 1347-1351 — Kara Ölüm

Veba Salgını (Kara Ölüm) Avrupa nüfusunun 1/3'ü öldü

YIL

1347-1351 (4 yıl)

ÖLÜM

25 milyon (Avrupa)

DÜNYA

75-200 milyon

KAYNAĞI

Orta Asya · Yersinia pestis

İnsanlık Tarihinin En Büyük Salgını

Kaynak: Bakteriyel hastalık (Yersinia pestis), pirelerde taşınır, fareler aracılığıyla yayılır
1347: İpek Yolu üzerinden Kırım'a, oradan Sicilya limanına ulaştı (Cenova gemileri)
4 yıl içinde Avrupa'nın yarısı: Toplam ~25 milyon kişi öldü (Avrupa'nın 1/3 - 1/2'si)
Belirtileri: Lenf düğümlerinde şişlikler (bubo'lar), siyah lekeler ("Kara Ölüm" adı buradan), ateş, ölüm 3-5 günde
Sosyal sonuçlar:
- İşçi azlığı → ücretler yükseldi → feodalizm zayıfladı
- Köleler ve serfler özgürleşti
- Kilise otoritesi sarsıldı (dua tedavi etmedi)
- Yahudilere saldırılar (kuyu zehirleme suçlamaları)
- Sanatta "ölüm" teması (Memento mori, Dans Macabre)
Sonraki dalgalar: 1665 Londra Vebası, 1720 Marsilya Vebası
Tedavi: 1894'te Yersin bakteriyi keşfetti. Antibiyotikler 20. yy

Yüzyıl Savaşı (1337-1453)

İngiltere ve Fransa arasında 116 yıl süren savaş. İki ülke arasında Fransız tahtı, Aquitaine bölgesi ve İngiltere'nin Fransa'daki toprakları üzerinde anlaşmazlıklar vardı. Önemli olaylar:

Olay	Detay
1337 BAŞLANGIÇ	İngiltere Kralı III. Edward Fransa tahtını talep etti
1346 CRECY SAVAŞI	İngiliz uzun yayları Fransız şövalyelerini yendi - askeri devrim
1347-1351 VEBA	Savaş 11 yıl ara verdi
1356 POITIERS	İngilizler Fransa Kralı II. Jean'ı esir aldı
1415 AGINCOURT	İngiltere büyük zafer kazandı, Fransa'nın yarısı işgal edildi
1429 JEANNE D'ARC	17 yaşındaki çoban kız Orléans'ı kurtardı, Fransızlara moral verdi. 1431'de İngilizler tarafından cadı olarak yakıldı
1453 SAVAŞIN SONU	Fransa savaşı kazandı. Aynı yıl İstanbul fethedildi - tarihin sembolik tesadüfü

İlk Üniversiteler ve Eğitim

Orta Çağ'ın sonlarına doğru Avrupa'da ilk üniversiteler kuruldu:

Üniversite	Tarih ve Önem
BOLOGNA (İtalya)	1088 - Dünyanın ilk modern üniversitesi. Hukuk eğitiminde uzmanlaştı
OXFORD (İngiltere)	1167 - İngilizce konuşulan dünyanın en eski üniversitesi
PARİS (Sorbonne)	1150 - Teoloji ve felsefe
CAMBRIDGE (İngiltere)	1209 - Oxford'dan ayrılan akademisyenler
SALAMANCA (İspanya)	1218 - İspanyolca dünyasının ilk üniversitesi
NİZAMİYE MEDRESESİ	1065 Bağdat (Selçuklu) - İslam dünyasının ilk modern medresesi (Vezir Nizamülmülk). Avrupa üniversitelerinden önce

1453 — İki Tarihi Olay ✓

★ 29 Mayıs 1453 — Çağ Değişiyor

İstanbul'un Fethi Orta Çağ sona erdi · Yeni Çağ başladı

TARİH

29 Mayıs 1453 · Salı

FATİH

II. Mehmed (21 yaşında)

SON İMP.

XI. Konstantin Palaiologos

KUŞATMA

53 gün (6 Nisan - 29 Mayıs)

Tarih Değişiyor

1453 Yılındaki İki Büyük Olay: Yüzyıl Savaşı sona erdi (Fransa kazandı), İstanbul fethedildi (Bizans yıkıldı). Aynı yıl iki tarihi olay
Kuşatma süreci: Fatih 21 yaşındaydı. Devasa toplar Macar Urban tarafından yapıldı. Karadan gemiler indirildi (Haliç'e), Şahi topu ile surlar dövüldü
Tarihsel önem: ORTA ÇAĞ SONA ERDİ, YENİ ÇAĞ BAŞLADI
Sonuçları:
- İpek Yolu Osmanlı kontrolüne geçti — Avrupa yeni ticaret yolu aramaya başladı (Coğrafi Keşifler)
- Bizans bilim adamları İtalya'ya kaçtı — Rönesans hızlandı
- Osmanlı İslam dünyasının en güçlü devleti oldu
- Hıristiyan Avrupa'nın kalbi düştü — büyük şok

"1453 yılında Konstantinopolis düştü, Yüzyıl Savaşı bitti, ve dünya bir çağı bitirdi. Orta Çağ'ın 1.000 yıllık karanlığı, Rönesans'ın aydınlığına dönüşmek üzereydi."
— Bir çağın sonu, başka bir çağın başlangıcı

Orta Çağ'ın Anahtar Tarihleri (476-1453) ✓

★ 1.000 Yıllık Orta Çağ

476

Batı Roma Yıkıldı

İlk Çağ sona erdi · Orta Çağ başladı

527-565

Justinianus Dönemi

Ayasofya 537 · Justinianus Kanunları

610

İslam'ın Doğuşu ★

Hz. Muhammed'e ilk vahiy · Hira Mağarası

622

Hicret ★

Mekke→Medine · Hicri takvim başlangıcı

632

Hz. Muhammed Vefatı

8 Haziran · 4 Halife dönemi başladı

661

Emevi Hanedanı (Şam)

Muaviye · İslam'da saltanat

680

Kerbela Olayı

Hz. Hüseyin şehit · Şii-Sünni ayrışması

711

Endülüs Fethi

Tarık bin Ziyad · İspanya'ya İslam

732

Puatya Savaşı

Karl Martel İslam ilerleyişini durdurdu

750

Abbasi İhtilali

Emeviler yıkıldı · Bağdat dönemi

800

Karl Şarlman İmparator

Kutsal Roma İmparatorluğu'nun atası

1054

Büyük Şizm ★

Katolik-Ortodoks bölünmesi

1071

Malazgirt Savaşı ★

Alparslan-Romanos · Anadolu Türkleşmesi

1095

Papa II. Urbanus Çağrısı

"Tanrı bunu istiyor!" · Haçlı Seferleri

1099

I. Haçlı Seferi · Kudüs Düştü

Müslümanların büyük kaybı

1187

Hıttin Zaferi ★

Selahaddin Eyyubi · Kudüs geri alındı

1204

IV. Haçlı İstanbul'u Yağmaladı

Latin İmparatorluğu (1204-1261)

1215

Magna Carta ★

İngiltere · Modern anayasal düzenin atası

1258

Bağdat Düştü

Moğol Hülagu · Abbasiler yıkıldı · İslam altın çağı sonu

1291

Akka Düştü

Memlukler · Haçlı Seferleri sona erdi

1337

Yüzyıl Savaşı Başladı

İngiltere-Fransa · 116 yıl sürecek

1347

Veba Salgını ★

Kara Ölüm · Avrupa'nın 1/3'ü öldü

1453

İSTANBUL FETHEDİLDİ ★

Fatih · Bizans yıkıldı · ORTA ÇAĞ SONA ERDİ

✦ PEKİŞTİRME 01

"İslam'ın doğuşu ve yayılışı sürecindeki anahtar olaylar" hangileridir?

610 İlk Vahiy → 622 Hicret → 630 Mekke Fethi → 632 Vefat → 4 Halife → Emevi → Abbasi

İSLAM'IN DOĞUŞU VE YAYILIŞI:

1. HZ. MUHAMMED DÖNEMİ (570-632):
• 570: Mekke'de doğum (Kureyş kabilesi, Haşimoğulları)
• 610: İlk vahiy - Hira Mağarası, Cebrail aracılığıyla
• 610-622: Mekke dönemi (12 yıl gizli ve açık davet)
• 622: HİCRET - Mekke'den Medine'ye → Hicri Takvim başlangıcı
• 624: Bedir Savaşı (ilk zafer)
• 625: Uhud Savaşı (yenilgi - okçular yerini terk etti)
• 627: Hendek Savaşı (Selman-ı Farisi'nin önerisi)
• 628: Hudeybiye Antlaşması
• 630: Mekke'nin Fethi - Kabe'nin temizlenmesi
• 632: Veda Haccı + Hz. Muhammed'in vefatı (8 Haziran)

2. 4 HALİFE DÖNEMİ (632-661) - "Hulafa-i Raşidin":
HZ. EBU BEKİR (632-634):
• İlk halife
• Ridde Savaşları (irtidat eden kabilelere karşı)
• Kuran-ı Kerim toplanmaya başlandı (Zeyd b. Sabit)

HZ. ÖMER (634-644):
• Büyük fetihler dönemi
• Suriye, Mısır, Irak, Sasani İmparatorluğu
• Hicri Takvim resmi takvim oldu (635)
• Divan-ı Beyt-ül mal kuruldu
• Bir köle tarafından şehit edildi

HZ. OSMAN (644-656):
• Kuran-ı Kerim ÇOĞALTILDI ve standartlaştı (Mushaf-ı Osmani)
• Donanma kuruldu (ilk deniz seferi - Kıbrıs 649)
• İç karışıklıklar arttı, evinde şehit edildi

HZ. ALİ (656-661):
• Cemel Vakası (656, Hz. Aişe ile)
• Sıffin Savaşı (657, Muaviye ile)
• Hakem olayı sonrası Hariciler ortaya çıktı
• 661'de Haricî Abdurrahman b. Mülcem tarafından Kufe'de şehit edildi

3. EMEVİLER (661-750) - Şam Hanedanı:
• İlk hanedan - halifelik babadan oğula geçti
• Kurucu Muaviye
• 680 Kerbela Olayı: Hz. Hüseyin şehit edildi → Şii-Sünni ayrışması
• 711: Tarık bin Ziyad Endülüs (İspanya) fethetti
• 732: Puatya Savaşı - Karl Martel'e yenildi (Avrupa'nın ilerleyişi durdu)
• Arapçılık politikası (mevali ikinci sınıf)
• 750'de Abbasi ihtilali ile yıkıldı

4. ABBASİLER (750-1258) - Bağdat Hanedanı:
• Kurucu Ebu'l-Abbas (Seffah)
• 762: Bağdat başkent oldu
• Harun Reşid (786-809): Altın çağ - "Binbir Gece Masalları"
• Beyt-ül Hikme: Bilim merkezi - Yunan-Hint-Pers eserleri Arapçaya çevrildi
• İslam'ın Altın Çağı bilim adamları: Harezmi (cebir, algoritma), Farabi, İbn-i Sina (Tıp), Biruni, İbn-i Heysem (optik), Ömer Hayyam, Gazali, İbn-i Rüşd
• 1258: Moğol Hülagu Bağdat'ı yıktı - İslam altın çağı sonu

Sınav klasiği: "İlk vahiy?" → 610 Hira. "Hicret?" → 622, Mekke→Medine. "Mekke fethi?" → 630. "Hz. Muhammed vefatı?" → 632. "İlk halife?" → Hz. Ebu Bekir. "Kuran'ı toplayan?" → Hz. Ebu Bekir başlattı, Hz. Osman çoğalttı. "Endülüs fethi?" → 711, Tarık bin Ziyad. "Bağdat'ı kim yıktı?" → 1258 Moğol Hülagu.

✦ PEKİŞTİRME 02

"Haçlı Seferleri'nin sebepleri, başlıca seferleri ve sonuçları" nelerdir?

1095 Papa çağrısı → 8 sefer (1096-1291) → 1453 Bizans çöküşü hızlandı, Rönesans hazırlandı

HAÇLI SEFERLERİ (1096-1291) — 200 YILLIK DİN SAVAŞLARI:

SEBEPLERİ:
1. Bizans yardım istedi: Selçukluların Anadolu'ya yayılması (1071 Malazgirt sonrası), Bizans Papa'dan yardım istedi
2. Papa'nın amacı: Doğu-Batı kiliselerinin birleşmesi (1054 Şizm sonrası), Papa otoritesini artırma
3. Avrupa'da kıtlık ve nüfus artışı: Yeni topraklar arayışı
4. Şövalyelerin macera arayışı: Feodal şövalyeler savaş ve ganimet istedi
5. Kudüs: İsa'nın doğduğu, çarmıha gerildiği yer Müslümanların elindeydi
6. Ticaret yolları: Doğu malları (baharat, ipek)

BAŞLANGIÇ:
• 26 Kasım 1095 Clermont Konsili: Papa II. Urbanus çağrı yaptı: "Deus vult!" (Tanrı bunu istiyor!)

8 BÜYÜK SEFER:
I. Haçlı Seferi (1096-1099) - EN BAŞARILI:
• 15 Temmuz 1099 Kudüs alındı
• Büyük katliam yapıldı
• Kudüs Krallığı kuruldu (1099-1187)

II. Haçlı Seferi (1147-1149):
• Edessa'nın (Şanlıurfa) düşmesi sonrası
• Başarısız

III. Haçlı Seferi (1189-1192) - "KRALLAR SEFERİ":
• İngiltere Aslan Yürekli Richard
• Fransa Filip Augustus
• Alman Friedrich Barbarossa (yolda boğuldu)
• Selahaddin Eyyubi'nin 1187 Hıttin'inde Kudüs'ü almasına karşılık
• Akka alındı, Kudüs geri alınamadı

IV. Haçlı Seferi (1202-1204) - SAPMA:
• Hedef Kudüs'tü ama Venedik'in etkisiyle İSTANBUL YAĞMALANDI
• Latin İmparatorluğu kuruldu (1204-1261)
• Bizans Nicaea'ya kaçtı, 1261'de geri aldı
• Haçlı Seferleri'nin en utanç verici olayı

V. Sefer (1217-1221): Mısır'a saldırı - başarısız
VI. Sefer (1228-1229): Müzakere ile Kudüs alındı (10 yıllığına)
VII. Sefer (1248-1254): IX. Louis Mısır'da esir düştü
VIII. Sefer (1270): IX. Louis Tunus'ta öldü

1187 HITTIN ZAFERİ - SELAHADDİN EYYUBİ:
• 4 Temmuz 1187 - Tiberya Gölü yakını
• Kudüs Haçlı Krallığı'nın ordusu tamamen yenildi
• 2 Ekim 1187 - Selahaddin Kudüs'ü 88 yıl sonra geri aldı
• Haçlıların aksine katliam yapmadı, Hıristiyanlara güvence verdi

1291 SON:
• AKKA DÜŞTÜ - Memlukler son Haçlı kalesini aldı
• Haçlı Seferleri 200 yıl sonra son buldu

SONUÇLARI - 8 BÜYÜK SONUÇ:
1. Doğu-Batı etkileşim: Avrupa Doğu kültürünü tanıdı (pusula, barut, kağıt, matbaa, rakam sistemi)
2. Papa zayıfladı: Başarısız seferler papalığın otoritesini sarstı
3. Feodalizm zayıfladı: Şövalyeler öldü, krallar güçlendi
4. Burjuvazi doğdu: Doğu ile ticaret patladı (Venedik, Cenova)
5. Bankacılık: Tapınak Şövalyeleri (Templiyer) ilk uluslararası banka sistemi
6. Rönesans hazırlandı: Yunan-Latin eserleri (İslam dünyasından) Avrupa'ya geldi
7. İslam-Avrupa nefreti: Yüzyıllar süren düşmanlık
8. Bizans zayıfladı: 1204 İstanbul yağması Bizans'ı zayıflattı, 1453 fethi kolaylaştırdı

Sınav klasiği: "Haçlı Seferleri başlangıç?" → 1095 Papa II. Urbanus çağrısı, 1096 ilk sefer. "Sefer sayısı?" → 8. "İlk sefer?" → 1099 Kudüs alındı. "Kudüs'ü kim geri aldı?" → 1187 Selahaddin Eyyubi (Hıttin). "IV. sefer?" → 1204 İstanbul yağması. "Son?" → 1291 Akka.

!

Yaygın Tuzaklar — 4 Klasik Karıştırma

1. Bizans 1453'e mi 476'ya mı kadar yaşadı?

Yanlış: "Bizans 476'da yıkıldı."
Doğru: 476'da BATI ROMA İmparatorluğu yıkıldı, BİZANS (Doğu Roma) 1.000 yıl daha yaşadı (476-1453). 395'te Theodosius öldükten sonra Roma ikiye bölündü: Doğu (Bizans, başkent Konstantinopolis/İstanbul) ve Batı Roma (başkent Roma). 476: Cermenler Batı Roma'yı yıktı - İlk Çağ sonu. 1453: Fatih İstanbul'u fethetti, Bizans yıkıldı - Orta Çağ sonu. Bizans Doğu Roma'nın devamıdır - kendileri "Romalı" olarak tanımladı, Bizans terimi sonradan tarihçiler tarafından üretildi (Konstantinopolis'in eski adı Bizantion'dan). Bizans'ın altın çağı: 527-565 Justinianus dönemi (Ayasofya 537, Justinianus Kanunları). 1054 Büyük Şizm: Hıristiyanlık Katolik (Roma-Papa) ve Ortodoks (Konstantinopolis-Patrik) olarak ikiye bölündü.

2. İslam'ın altın çağı hangi devlette?

Yanlış: "İslam'ın altın çağı Emeviler dönemindedir (Şam)."
Doğru: İslam'ın ALTIN ÇAĞI ABBASİLER dönemindedir (750-1258, Bağdat). Emeviler (661-750) ilk hanedan, fetihler dönemi - ama bilim ve felsefe açısından sınırlı. Abbasiler döneminde Beyt-ül Hikme (Bilgelik Evi) Bağdat'ta kuruldu, Yunan-Hint-Pers eserleri Arapçaya çevrildi. Önemli bilim adamları: Harezmi (cebir, algoritma), Farabi (mantık), İbn-i Sina (tıp - El-Kanun fi't-Tıbb 600 yıl Avrupa'da kullanıldı), Biruni (Dünya'nın çapını ölçtü), İbn-i Heysem (optik, kameranın atası), Ömer Hayyam (matematik+şiir), Gazali (felsefe), İbn-i Rüşd (Aristoteles yorumcusu). 786-809 Harun Reşid dönemi Abbasi'nin altın çağı - "Binbir Gece Masalları" bu dönem. 1258'de Moğol Hülagu Bağdat'ı yıktı, halife öldürüldü, kütüphaneler yakıldı, Dicle siyaha boyandı (mürekkep) - İslam altın çağının sonu.

3. Endülüs Emevileri ile Emeviler aynı mı?

Yanlış: "Endülüs Emevileri ile Emeviler aynı devlettir."
Doğru: İki AYRI dönem: (1) Emeviler (661-750): Şam başkent. Muaviye kurucu. Abbasi ihtilali ile yıkıldı. (2) Endülüs Emevileri (756-1031): Kurtuba (Cordoba) başkent. Abdurrahman bin Muaviye (Abbasi'lerden kaçan tek Emevi prensi) İspanya'ya gitti, orada hanedanını kurdu. 711'de Tarık bin Ziyad'ın fethettiği topraklarda. Avrupa'nın bilim ışığı, Hıristiyan-Yahudi-Müslüman bir arada yaşadığı "La convivencia" dönemi. İbn-i Rüşd (Averroes), İbn-i Tufeyl, İbn-i Bacce Endülüs filozofları. Yunan eserleri Arapçaya çevrildi, oradan Latince'ye geçti - Avrupa Rönesansı'nın temeli. Endülüs Emevi devleti 1031'de parçalandı (Mülûku't-tavâif - taife krallıkları). 1492: Reconquista (Geri Alma) tamamlandı - Granada düştü, son Müslümanlar İspanya'dan sürüldü. Aynı yıl Kolomb Amerika'yı keşfetti.

4. Magna Carta'yı kim ne zaman imzaladı?

Yanlış: "Magna Carta'yı I. Edward 1265'te imzaladı."
Doğru: Magna Carta'yı 15 Haziran 1215'te İngiltere Kralı I. JOHN (Yurtsuz John) imzaladı. Runnymede'de baronların zorlamasıyla. 63 madde. Kral kanunlara tabidir, vergiler ancak baronların onayıyla alınabilir, kimse hukuki yargılama olmadan hapsedilemez (habeas corpus'un atası), kilise özgürlüğü, mülkiyet hakkı korundu. Modern anayasal düzenin atası - ABD Anayasası, İngiliz hukuku, BM İnsan Hakları Beyannamesi'nin temelinde. 1265 İngiltere Parlamentosu Magna Carta'nın bir sonucu - modern parlamentonun atası. I. Edward (1272-1307) sonraki bir İngiltere kralı, Magna Carta'yı tekrar onayladı (1297). Bugün 4 orijinal nüsha kaldı: Salisbury Katedrali, Lincoln Katedrali ve British Library (2 nüsha).

Bu konudan sınavda ne çıkar? ✓

EN SIK ÇIKAN

İslam'ın doğuşu ve yayılışı

610 İlk vahiy, 622 Hicret, 4 Halife, Emevi (Şam), Abbasi (Bağdat), 711 Endülüs, 1258 Moğol istilası. Bilim adamları (Harezmi, İbn-i Sina, Biruni).

ÇOK SIK

Haçlı Seferleri

1096-1291. 8 sefer. 1099 Kudüs alındı, 1187 Selahaddin Hıttin, 1204 İstanbul yağması, 1291 Akka. Sonuçlar: Rönesans, ticaret, bankacılık.

DETAY

Bizans ve Orta Çağ olayları

330 Konstantin İstanbul, 395 ayrılış, 527 Justinianus, 1054 Şizm, 1071 Malazgirt, 1453 fetih. Magna Carta 1215, Veba 1347, Yüzyıl Savaşı.

KRİTİK

Çağ sınırları

İlk Çağ M.S. 476 sona erdi (Batı Roma). Orta Çağ 476-1453. 1453 İstanbul fethi - Yeni Çağ başlangıcı. 1789 Yakın Çağ. Karıştırma!

Mini Quiz · 6 Soru

Anlık geri bildirimli

01"Hicret hangi tarihte ve nereden nereye" gerçekleşti?

Hicret 622'de Mekke'den Medine'ye gerçekleşti — Hicri Takvim'in başlangıcı. Müslümanlar Mekkeli müşriklerin baskısı sonrası Medine'ye göç etti. Medine Sözleşmesi (ilk yazılı anayasa örneği) imzalandı. Hicri takvim 635'te Hz. Ömer döneminde resmi takvim oldu. Diğer önemli tarihler: 610 ilk vahiy (Hira Mağarası, Cebrail aracılığıyla, Alak Suresi), 624 Bedir Savaşı (ilk zafer), 625 Uhud (yenilgi - okçular yerini terk etti), 627 Hendek (Selman-ı Farisi öneri), 628 Hudeybiye Antlaşması, 630 Mekke Fethi (Kabe putlardan temizlendi), 632 Veda Haccı + Hz. Muhammed'in vefatı (8 Haziran).

02"Endülüs'ü (İspanya) kim ve ne zaman" fethetti?

Endülüs (İspanya) 711'de Tarık bin Ziyad tarafından fethedildi (Emevi dönemi). Cebelitarık (Cebel-i Tarık = "Tarık'ın dağı") Boğazı'nı geçti, Vizigotları yendi, İspanya'yı fethetti. Endülüs'ün önemli özellikleri: 756-1031 Endülüs Emevileri (Abdurrahman bin Muaviye - Abbasi'den kaçan Emevi prensi). Kurtuba (Cordoba) başkent - Avrupa'nın en büyük şehri (500.000+ nüfus, 700 kütüphane). Kurtuba Camii (786). Hıristiyan-Yahudi-Müslüman bir arada (La convivencia). İbn-i Rüşd, İbn-i Tufeyl filozofları. 1492 Granada düştü - Reconquista tamamlandı, son Müslümanlar sürüldü. Aynı yıl Kolomb Amerika'yı keşfetti. Halid bin Velid: Suriye-Irak fethi (Hz. Ömer dönemi). Selahaddin Eyyubi: 1187 Hıttin, Kudüs'ü Haçlılardan geri aldı. Muaviye: Emevi devletinin kurucusu (661).

03"1187 Hıttin Savaşı'nda" hangi Müslüman lider hangi Haçlı krallığını yendi?

4 Temmuz 1187 Hıttin Savaşı — Selahaddin Eyyubi, Kudüs Haçlı Krallığı'nın ordusunu tamamen yendi. Tiberya Gölü yakınında. Kral Guy de Lusignan esir alındı. "Gerçek Haç" Müslümanların eline geçti. 2 Ekim 1187: Selahaddin Kudüs'ü 88 yıl sonra geri aldı (1099'da Haçlılar almıştı). Haçlıların aksine katliam yapmadı, Hıristiyanlara güvence verdi. Selahaddin (1138-1193): Tikrit (Irak) doğumlu Kürt asıllı, Eyyubiler hanedanı kurucusu (1171 Mısır'da Fatimi Devleti'ni sona erdirdi). 1189-1192 III. Haçlı Seferi'nde Aslan Yürekli Richard ile mücadele etti — Kudüs Müslümanlarda kaldı. Hem Müslüman hem Hıristiyanların saygı duyduğu lider. Diğer seçenekler: Tarık bin Ziyad → 711 Endülüs/Vizigot. Alparslan → 1071 Malazgirt/Bizans. Sultan Baybars → 1260 Ayn Calut'ta Moğolları yendi.

04"Magna Carta hangi yılda kim tarafından" imzalandı?

Magna Carta 15 Haziran 1215'te İngiltere Kralı I. John (Yurtsuz John) tarafından Runnymede'de imzalandı. Baronların zorlamasıyla. 63 madde. Önemli maddeleri: Kral kanunlara tabidir, vergiler ancak baronların onayıyla alınabilir, kimse hukuki yargılama olmadan hapsedilemez (habeas corpus'un atası), kilise özgürlüğü, mülkiyet hakkı korundu. Modern anayasal düzenin atası - ABD Anayasası, İngiliz hukuku, BM İnsan Hakları Beyannamesi'nin temelinde. Sebep: Kral John yüksek vergi aldı, Fransa'da toprak kaybetti, kiliseyle çatışıyordu - baronlar ayaklanıp anlaşmaya zorladılar. 1265 İngiltere Parlamentosu Magna Carta'nın bir sonucu - modern parlamentonun atası. Bugün 4 orijinal nüsha kaldı (Salisbury Katedrali, Lincoln Katedrali, British Library 2 nüsha).

05"Veba Salgını (Kara Ölüm) Avrupa'da hangi tarihler arasında" yaşandı?

Veba Salgını (Kara Ölüm) 1347-1351 yılları arasında Avrupa'yı kasıp kavurdu (4 yıl). Yüzyıl Savaşı (1337-1453) sırasında oldu - savaşa 11 yıl ara verdi. Kaynak: Bakteriyel hastalık (Yersinia pestis), pirelerde taşınır, fareler aracılığıyla yayılır. 1347'de İpek Yolu üzerinden Kırım'a, oradan Sicilya limanına ulaştı (Cenova gemileri). Ölüm: ~25 milyon kişi (Avrupa'nın 1/3 - 1/2'si). Dünya genelinde 75-200 milyon. Belirtileri: Lenf düğümlerinde şişlikler (bubo'lar), siyah lekeler ("Kara Ölüm" adı buradan), ateş, ölüm 3-5 günde. Sosyal sonuçlar: İşçi azlığı → ücretler yükseldi → feodalizm zayıfladı, köleler ve serfler özgürleşti, kilise otoritesi sarsıldı (dua tedavi etmedi), Yahudilere saldırılar (kuyu zehirleme suçlamaları), sanatta ölüm teması (Memento mori, Dans Macabre). Sonraki dalgalar: 1665 Londra Vebası, 1720 Marsilya Vebası. 1894'te Yersin bakteriyi keşfetti.

06"Orta Çağ hangi olayla sona erdi"?

Orta Çağ 29 Mayıs 1453'te İstanbul'un Fatih Sultan Mehmed tarafından fethedilmesiyle sona erdi. Bizans İmparatorluğu (Doğu Roma) yıkıldı, son imparator XI. Konstantin Palaiologos öldü. Yeni Çağ başladı. 1453 yılında iki büyük olay: İstanbul fethi + Yüzyıl Savaşı sona erdi (Fransa kazandı). Aynı yıl iki tarihi olay! Sonuçları: İpek Yolu Osmanlı kontrolüne geçti → Avrupa yeni ticaret yolu aramaya başladı (Coğrafi Keşifler 1492 Kolomb, 1498 Vasco da Gama). Bizans bilim adamları İtalya'ya kaçtı → Rönesans hızlandı. Osmanlı İslam dünyasının en güçlü devleti oldu. Hıristiyan Avrupa'nın kalbi düştü - büyük şok. 4 ana çağ: İlk Çağ (M.Ö. 3500 - M.S. 476), Orta Çağ (476 - 1453), Yeni Çağ (1453 - 1789), Yakın Çağ (1789 - günümüz). 1095 Haçlı Seferi başlangıcı, 1492 Reconquista/Amerika keşfi, 1789 Fransız Devrimi (Yakın Çağ başlangıcı) farklı dönemleri belirler.

Özet — Aklında Tut

Orta Çağ: 476 (Batı Roma yıkıldı) - 1453 (İstanbul fethedildi). 1.000 yıllık dönem. Bizans, İslam, Avrupa feodalizmi, Haçlı Seferleri.
Bizans İmparatorluğu (330-1453, 1.123 yıl): Doğu Roma'nın devamı. 330 Konstantin İstanbul'a, 395 ayrılış, 527-565 Justinianus altın çağı (Ayasofya 537, Justinianus Kanunları), 1054 Büyük Şizm (Katolik-Ortodoks bölünmesi), 1071 Malazgirt (Türklerin Anadolu'ya kapısı), 1204 IV. Haçlı yağması, 1453 Fatih fethi.
Hz. Muhammed Dönemi (570-632): 570 Mekke doğumu, 610 ilk vahiy (Hira Mağarası), 622 HİCRET (Mekke→Medine, Hicri takvim), 624 Bedir, 625 Uhud, 627 Hendek, 628 Hudeybiye, 630 Mekke Fethi, 632 Veda Haccı + vefat.
4 Halife (632-661): Ebu Bekir (Ridde Savaşları, Kuran toplandı), Ömer (büyük fetihler, Suriye-Mısır-Irak, Sasani yıkıldı, Hicri takvim 635), Osman (Kuran çoğaltıldı - Mushaf-ı Osmani, donanma, Kıbrıs 649, evinde şehit), Ali (Cemel-Sıffin Savaşları, Hariciler, Kufe'de şehit).
Emeviler (661-750, Şam): Kurucu Muaviye, ilk hanedan (saltanat). 680 Kerbela (Hz. Hüseyin şehit, Şii-Sünni ayrışması). 691 Kubbet-üs Sahra. 711 ENDÜLÜS FETHİ (Tarık bin Ziyad). 732 Puatya (Karl Martel'e yenilgi). 750'de Abbasi ihtilali ile yıkıldı.
Abbasiler (750-1258, Bağdat): İSLAM'IN ALTIN ÇAĞI. 762 Bağdat başkent. Harun Reşid (786-809) altın çağ. Beyt-ül Hikme (bilim merkezi). Bilim adamları: Harezmi (cebir, algoritma), Farabi, İbn-i Sina (tıp), Biruni, İbn-i Heysem (optik), Ömer Hayyam, Gazali, İbn-i Rüşd. 1258 Moğol Hülagu Bağdat'ı yıktı.
Endülüs (711-1492): Tarık bin Ziyad fethetti (Cebelitarık'tan İspanya). 756-1031 Endülüs Emevileri (Kurtuba/Cordoba, Abdurrahman). Avrupa'nın bilim ışığı, "La convivencia". 1492 Granada düştü, Reconquista tamamlandı (Aynı yıl Kolomb Amerika).
Avrupa Feodalizmi: Kral-Senyör-Vasal-Şövalye-Serf piramidi. Manor (malikane) sistemi. Kilise gücü, Engizisyon, "Karanlık Çağ". Karl Şarlman (768-814): 25 Aralık 800 Papa III. Leo İmparator taçlandırdı - Kutsal Roma İmparatorluğu atası. 843 Verdun Antlaşması ile imparatorluk 3'e bölündü.
Haçlı Seferleri (1096-1291, 200 yıl, 8 sefer): 1095 Papa II. Urbanus çağrısı ("Deus vult!"). 1099 Kudüs alındı (I. Sefer). 1187 Selahaddin Eyyubi Hıttin'de yendi, Kudüs geri aldı. 1189-1192 III. Sefer (Krallar Seferi - Aslan Yürekli Richard, Filip Augustus, Friedrich Barbarossa). 1204 IV. Sefer İstanbul'u yağmaladı (Latin İmp.). 1291 Akka düştü - son.
Haçlı Sonuçları: Doğu-Batı etkileşim (pusula, barut, kağıt, matbaa, rakam sistemi), Papa zayıfladı, feodalizm zayıfladı, burjuvazi doğdu, Tapınak Şövalyeleri ilk bankacılık, Rönesans hazırlandı, İslam-Avrupa nefreti, Bizans zayıfladı (1453 fethini kolaylaştırdı).
Magna Carta (15 Haziran 1215): İngiltere Kralı I. John (Yurtsuz John). 63 madde. Kral kanunlara tabi, vergiler baronların onayıyla, habeas corpus atası. Modern anayasal düzenin atası. 1265 İngiltere Parlamentosu - modern parlamentonun atası.
Veba Salgını/Kara Ölüm (1347-1351): Avrupa'nın 1/3-1/2'si öldü (~25 milyon). Yersinia pestis bakterisi. İpek Yolu'ndan geldi. Sosyal sonuçlar: işçi azlığı → ücret artışı → feodalizm zayıfladı, kilise otoritesi sarsıldı, sanatta ölüm teması.
Yüzyıl Savaşı (1337-1453, 116 yıl): İngiltere-Fransa, Fransız tahtı için. 1346 Crecy (uzun yay), 1356 Poitiers, 1415 Agincourt, 1429 Jeanne d'Arc Orléans'ı kurtardı (1431 cadı olarak yakıldı). 1453 Fransa kazandı (aynı yıl İstanbul fethi).
İlk üniversiteler: Bologna 1088 (ilk modern üniversite, hukuk), Paris 1150, Oxford 1167, Cambridge 1209. Nizamiye Medresesi (1065 Bağdat, Selçuklu, Vezir Nizamülmülk) - İslam dünyasının ilk modern medresesi, Avrupa üniversitelerinden önce.
1453 İstanbul'un Fethi (29 Mayıs): Fatih 21 yaşında. 53 günlük kuşatma. Şahi topu (Macar Urban). Karadan gemiler Haliç'e indirildi. Son imparator XI. Konstantin öldü. ORTA ÇAĞ SONA ERDİ, YENİ ÇAĞ BAŞLADI. İpek Yolu Osmanlı'da → Coğrafi Keşifler. Bizans bilim adamları İtalya'ya → Rönesans hızlandı.
4 yaygın tuzak: Bizans 476'da yıkıldı sanmak (gerçekte 1453) · İslam altın çağını Emeviler'e atfetmek (gerçekte Abbasiler) · Endülüs Emevileri ile Emevileri aynı sanmak (ayrı dönemler, 661-750 vs 756-1031) · Magna Carta'yı I. Edward'a atfetmek (gerçekte I. John, 1215).

Orta Çağ ve İslam Medeniyeti