Versay'dan Hiroşima'ya 26 yıl. 1929 Büyük Buhran dünyayı çöktürdü, totaliter rejimler doğdu (Hitler, Mussolini, Stalin). 1939-1945 II. Dünya Savaşı insanlık tarihinin en kanlı çatışması — ~70 milyon ölü. Pearl Harbor, Stalingrad, D-Day, Holokost, atom bombası. 1945 BM kuruldu.
Savaş bitti ama barış gelmedi. Versay (1919) Almanya'ya ağır yaptırım getirdi. Milletler Cemiyeti kuruldu (1920) ama ABD üye olmadı, otoriteden yoksundu. Avrupa ekonomisi çöktü. Almanya'da hiperenflasyon (1923 - 1 dolar = 4.2 trilyon mark). Kadın hakları ilerledi (ABD 1920, İngiltere 1918), kültürel patlama oldu (caz, sinema, Bauhaus).
| Yıl | Olay |
|---|---|
| 1936 | Ren bölgesi silahlandırıldı (Hitler Versay'ı çiğnedi) · Berlin-Roma Mihveri · Anti-Komintern Paktı (Almanya-Japonya) |
| 1936-39 | İspanya İç Savaşı: Franco (faşist, Hitler-Mussolini desteği) vs Cumhuriyetçi (SSCB desteği). Franco kazandı (1939-1975 diktatörlük). Picasso'nun "Guernica" tablosu. |
| Mart 1938 | Anschluss: Almanya Avusturya'yı ilhak etti |
| Eyl 1938 | Münih Antlaşması: Çekoslovakya'nın Sudeten bölgesi Almanya'ya - Chamberlain "barış zamanımızda" (yatıştırma politikası başarısızlığı) |
| Mart 1939 | Almanya tüm Çekoslovakya'yı işgal etti |
| 23 Ağu 1939 | Molotov-Ribbentrop Paktı: Hitler-Stalin saldırmazlık (Polonya'yı paylaştılar) |
Nazi Almanyası 6 milyon Yahudi, milyonlarca Roman, eşcinsel, engelli, Slav ve siyasi muhalifi sistematik olarak katletti. "Final Çözüm" (Endlösung) 1942 Wannsee Konferansı'nda kararlaştırıldı. Toplama kampları: Auschwitz-Birkenau (1.1 milyon ölü), Treblinka, Sobibor, Belzec, Dachau, Buchenwald. Anne Frank 13 yaşındaki Yahudi kız Amsterdam'da saklanırken yazdığı günlüğüyle bilinir, 1945'te Bergen-Belsen kampında öldü. Holokost (İbranice "Şoa") 20. yüzyılın en büyük insanlık suçu.
| Tarih | Olay |
|---|---|
| 4-11 Şub 1945 | Yalta Konferansı: Roosevelt, Churchill, Stalin Avrupa'yı paylaştı, BM kararı, Almanya bölünmesi |
| 25 Nis 1945 | Sovyet ve ABD askerleri Elbe nehrinde buluştu |
| 28 Nis 1945 | Mussolini öldürüldü - cesedi Milano'da baş aşağı asıldı |
| 30 Nis 1945 | HİTLER İNTİHAR ETTİ - Berlin bunkerinde Eva Braun ile |
| 2 Mayıs 1945 | Berlin düştü - Sovyetler Reichstag'a kızıl bayrak dikti |
| 7-8 Mayıs 1945 | ALMANYA TESLİM OLDU · 8 Mayıs V-E Day (Avrupa'da Zafer Günü) |
| 17 Tem - 2 Ağu 1945 | Potsdam Konferansı: Truman, Churchill→Attlee, Stalin · Almanya 4 işgal bölgesine bölündü |
| Sonuç | Detay |
|---|---|
| İNSAN KAYBI | ~70-85 milyon ölü (60% sivil) · 6 milyon Yahudi (Holokost) |
| ALMANYA BÖLÜNDÜ | 4 işgal bölgesi → 1949 Doğu Almanya (DDR) + Batı Almanya (BRD). Berlin de bölündü. |
| JAPONYA | ABD işgali (1945-52). Demokratik anayasa. Ekonomik mucize başlangıcı. |
| BİPOLAR DÜNYA | ABD vs SSCB - Soğuk Savaş başlangıcı |
| BM KURULDU | 24 Ekim 1945 · Milletler Cemiyeti yerine |
| SÖMÜRGECİLİK BİTTİ | 1947 Hindistan, 1949 Endonezya, 1950'ler Afrika - bağımsızlık dalgası |
| İSRAİL DEVLETİ | 14 Mayıs 1948 İsrail kuruldu (BM 1947 Filistin'i bölme kararı) - Arap-İsrail çatışması |
| ATOM ÇAĞI | Nükleer silah dehşeti, sivil enerji |
| BRETTON WOODS | 1944 · IMF, Dünya Bankası, dolar hakimiyeti |
| MARSHALL PLANI | 1948-1952 ABD Avrupa'ya 13 milyar dolar (Türkiye dahil) |
Yanlış: "II. Dünya Savaşı 1941'de Pearl Harbor saldırısı ile başladı." Doğru: II. Dünya Savaşı 1 Eylül 1939'da Almanya'nın Polonya'ya saldırmasıyla başladı. 3 Eylül'de İngiltere ve Fransa Almanya'ya savaş ilan etti. Pearl Harbor (7 Aralık 1941) savaşı küreselleştirdi - ABD savaşa girdi. 22 Haziran 1941 Barbarossa: Hitler SSCB'ye saldırdı - Doğu Cephesi açıldı. Savaş 6 yıl sürdü, 8 Mayıs 1945'te Avrupa'da, 2 Eylül 1945'te Pasifik'te bitti.
Yanlış: "Savaşın dönüm noktası D-Day Normandiya çıkarmasıdır (1944)." Doğru: İki dönüm noktası vardır: (1) STALINGRAD (Şubat 1943) - Doğu Cephesi: Sovyetler Almanları yendi, 91.000 Alman askeri esir, Almanya artık sürekli geri çekiliyor. (2) MIDWAY (Haziran 1942) - Pasifik: ABD Japon donanmasını yendi. D-Day (6 Haziran 1944) ÖNEMLİ ama dönüm noktası değil - Batı Cephesi açıldı, Almanya iki cephede sıkıştı. Stalingrad insanlık tarihinin en kanlı savaşı sayılır - 2 milyon kayıp.
Yanlış: "Holokost'ta sadece Yahudiler öldürüldü." Doğru: Holokost'ta 6 milyon Yahudi katledildi - ama tek hedef onlar değildi. Naziler ayrıca: ~250.000 Roman (Çingene), ~250.000 engelli (T4 programı), ~5-7 milyon Slav (Polonyalı, Sovyet vatandaşı), ~5.000-15.000 eşcinsel, binlerce siyasi muhalif, Yehova Şahidi'ni de katletti. "Final Çözüm" (Endlösung) Ocak 1942 Wannsee Konferansı'nda kararlaştırıldı. Kamplar: Auschwitz-Birkenau (1.1 milyon ölü), Treblinka, Sobibor, Belzec, Dachau, Buchenwald. Anne Frank 13 yaşındaki Yahudi kız Amsterdam'da saklanırken günlük tuttu, 1945'te Bergen-Belsen'de öldü. Toplam Holokost kurban sayısı: 11-17 milyon.
Yanlış: "Atom bombası kararını Roosevelt verdi, savaşı bitirmek için." Doğru: Atom bombası kararını Harry S. Truman verdi (Roosevelt değil). Roosevelt 12 Nisan 1945'te öldü, Truman başkan oldu. Manhattan Projesi Roosevelt döneminde başladı (1942), ama bombayı kullanma kararı Truman'a düştü. 26 Temmuz 1945 Potsdam Bildirisi: Japonya'ya teslim ültimatomu - reddedildi. 6 Ağustos 1945 Hiroşima: "Little Boy" (uranyum). 9 Ağustos 1945 Nagazaki: "Fat Man" (plütonyum). 15 Ağustos 1945: İmparator Hirohito teslim oldu. 2 Eylül 1945: USS Missouri'de resmi teslim. Robert Oppenheimer "atom bombasının babası". Truman: "Bombayı kullanmak çok kolay bir karardı."
24 Ekim 1929 NY Borsası çöktü · Mussolini 1922 Roma Yürüyüşü · Hitler 30 Ocak 1933 Şansölye · Stalin 1924 Lenin sonrası · Roosevelt New Deal 1933.
1 Eylül 1939 Polonya saldırısı · 22 Haziran 1941 Barbarossa (SSCB) · 7 Aralık 1941 Pearl Harbor → ABD savaşa girdi · İttifak (Mihver: Almanya-İtalya-Japonya) vs Müttefikler.
Haziran 1942 Midway (Pasifik) · Şubat 1943 Stalingrad (Doğu) · 6 Haziran 1944 D-Day Normandiya (Batı) · Eisenhower komutan.
30 Nis 1945 Hitler intihar · 8 Mayıs 1945 V-E Day · 6 Ağu Hiroşima · 9 Ağu Nagazaki · 2 Eyl 1945 Japonya teslim · 24 Ekim 1945 BM kuruldu (Türkiye 51 kurucu üye).