Bölüm 4 Değerlendirme · Ünite 5.15

Karlofça (26 Ocak 1699) · II. Mustafa dönemi · 1683-1699 Büyük Türk Savaşı'nın sonu (Zenta yenilgisi sonrası). Toprak kayıpları: Macaristan + Transilvanya → Avusturya; Mora + Dalmaçya → Venedik; Podolya → Lehistan; (1700 İstanbul Antlaşması ile Azak → Rusya). Asıl önemi: (1) İlk büyük toprak kaybı. (2) Osmanlı'nın "yenilen taraf" olarak kabul ettiği ilk antlaşma. (3) Çok taraflı, aracılı, eşit format — modern diplomasinin başlangıcı. (4) Habsburg Avusturya Orta Avrupa'nın hakim gücü oldu. Sınav klasiği: "Duraklama-Gerileme sınırı?" → her zaman Karlofça. Cevap D.

1711 Prut Savaşı · III. Ahmed dönemi. Sebep: İsveç Kralı XII. Şarl 1709 Poltava yenilgisinden sonra Osmanlı'ya sığındı (Bender). Çar Petro "Şarl'ı bana iade et" baskısı yapınca III. Ahmed savaş ilan etti. Sadrazam Baltacı Mehmed Paşa 100.000 kişilik orduyla Çar Petro'nun 38.000 kişilik ordusunu Prut Nehri kıyısında kuşattı. Petro tamamen yenilebilir durumdaydı. Ama Baltacı 21 Temmuz 1711 Prut Antlaşması'nı imzaladı: Azak Osmanlı'ya geri verildi, Rus ordusu serbest. Baltacı sonradan görevden alındı, sürgüne gönderildi. "Kaçırılan fırsat" klasiği — eğer Baltacı Petro'yu esir etse veya Moskova'ya yürüseydi Rusya'nın 200 yıllık yükselişi ertelenirdi. Cevap B.

Lale Devri = III. Ahmed (1703-1730) saltanatının son 12 yılı. Sadrazam Nevşehirli Damat İbrahim Paşa (sultan damadı, Fatma Sultan ile evli). Başlangıç: 1718 Pasarofça Antlaşması (savaş bitti, barış dönemi açıldı). Bitiş: 1730 Patrona Halil İsyanı (sadrazam öldürüldü, padişah indirildi). Önemli olaylar: Sadabad Sarayları (1722-1723, Kağıthane), III. Ahmed Çeşmesi (1728, Topkapı önü), Yirmisekiz Çelebi Mehmed Efendi'nin Paris elçiliği (1720-1721) ve Sefaretname'si, İlk Türkçe matbaa (1727, İbrahim Müteferrika), Levni'nin minyatürleri. Adı Ahmed Refik Altınay'ın 1913 kitabından gelir. Sınav klasiği: Lale Devri 1718-1730 (sadece 12 yıl), III. Ahmed'in tüm 27 yılı değil. Cevap C.

İbrahim Müteferrika matbaası · 1727 · III. Ahmed dönemi (Lale Devri içinde). Kuran: İbrahim Müteferrika (Macar asıllı Müslüman ihtida etmiş) + Yirmisekiz Çelebizade Mehmed Said Efendi (Paris büyükelçisinin oğlu). Dayanak: Şeyhülislam Yenişehirli Abdullah Efendi'nin fetvası. Kısıt: Dini kitaplar (Kur'an, hadis, fıkıh) basılamaz; sadece tarih, coğrafya, dil, fen kitapları. Sebep: hattatların geçim derdi (binlerce hattat el yazısı Kur'an üretiyordu) ve dini metinlerde hata olabilir endişesi. İlk eser: 1729 Vankulu Lügatı. Müteferrika ölünce (1747) matbaa duraksadı; ancak 19. yüzyılda yaygınlaştı. Avrupa'da matbaa 1450'de Gutenberg tarafından icat edildiği için Osmanlı 277 yıl geç kaldı — bu, Avrupa karşısında bilgi-eğitim açığının en somut göstergelerinden biridir. Cevap A. Sınav klasiği: "İbrahim Müteferrika matbayı kurdu" ≠ "Damat İbrahim Paşa matbayı kurdu" (sıkça karıştırılır).

Patrona Halil İsyanı (28 Eylül 1730) · Bayezid Camii'nde Patrona Halil (Arnavut asıllı Kandiyeli yeniçeri-tellak) ve 17 esnafla başladı. 12 yıllık Lale Devri israfına ve İran seferi öncesi maliye kriziyle birikmiş öfke patladı. Sonuçlar: (1) Damat İbrahim Paşa öldürüldü, cesedi sokakta sürüklendi. (2) III. Ahmed tahttan indirildi, kafese gönderildi (1736'da orada öldü, 6 yıl). (3) Yeğeni I. Mahmud tahta çıktı (1730-1754). (4) Sadabad Sarayları yıkıldı, lale soğanları yok edildi, halka eğlence yasağı. (5) Patrona Halil 1.5 ay İstanbul'un fiili efendisi oldu — vezirleri kendi seçti — Kasım 1730'da I. Mahmud tarafından tuzakla saraya çağrılarak idam edildi. Önemi: Halk-yeniçeri-ulema ittifakının gücünü gösterdi; sonraki bir asır boyunca her reform girişimi aynı ittifak tarafından bastırılacak — III. Selim'in Nizam-ı Cedid'i (1807 Kabakçı Mustafa). II. Mahmud'un 1826'da Yeniçeri Ocağı'nı kaldırması, bu yüzyıllık tıkanmanın çözümü olacak. Cevap C. D yanıltıcı: Yeniçeri Ocağı 1826'da II. Mahmud kaldırdı.

Küçük Kaynarca (21 Temmuz 1774) · I. Abdülhamid · Osmanlı vs Rusya · 1768-1774 Rus Savaşı'nın sonu, Bulgaristan Küçük Kaynarca köyünde. Maddeler: (1) Kırım bağımsız oldu (1783 Rus ilhakı, 500 yıllık vassal Kırım Hanlığı son). (2) Karadeniz Rus donanmasına açıldı. (3) Rusya "Ortodoks Hristiyanları koruma" hakkı kazandı. (4) 4.5 milyon ruble tazminat. (5) Eflak-Boğdan'da Rus konsolosluk yetkisi. "Sonraki 150 yıla en çok etki eden madde": "Ortodoks koruma" hakkı. Bu madde, Osmanlı içişlerine Rus diplomatik müdahalesinin bahanesi oldu: 1853 Kırım Savaşı (Kudüs'te Ortodoks-Katolik kutsal mekan tartışması), 1877-78 "93 Harbi" (Balkanlar'daki Ortodoks Hristiyanların korunması), Yunan ve Sırp isyanlarına Rus desteği — hep aynı maddenin uzantısı. Cevap D. Karlofça'dan sonraki en büyük diplomatik kayıp.

Nizam-ı Cedid ("Yeni Düzen") · III. Selim (1789-1807) tarafından, 1793'te başlatılan kapsamlı reform programı. Başlangıçta sadece bir yeni ordu projesi; sonra tüm devlet reformlarının ortak adı oldu. 4 ana bileşen: (1) Nizam-ı Cedid Ordusu — Levent Çiftliği'nde, Anadolu Türk köylüsünden seçilen 12.000 piyade, Fransız subayların eğitiminde, modern silahlar; 1799 Akka savunmasında Napolyon'a karşı başarılı oldu. (2) İrad-ı Cedid Hazinesi — Yeni ordunun finansmanı için ayrı hazine; tütün, kahve, içki, yün üzerine yeni vergiler. (3) İlk daimi elçilikler — Londra (Yusuf Agah Efendi 1793), Paris, Berlin, Viyana 1793-1798. Avrupa'yla sürekli temas. (4) Mühendishane-i Berr-i Hümâyun (1795) — Kara mühendisliği okulu; modern matematik, fizik, balistik; İstanbul Teknik Üniversitesi'nin atası. Son: 1807 Kabakçı Mustafa İsyanı, Selim öldürüldü 1808. Cevap B.

Sened-i İttifak · 29 Eylül 1808. Sadrazam Alemdar Mustafa Paşa'nın inisiyatifiyle, II. Mahmud ve Anadolu-Rumeli âyanları arasında imzalanan belge. Hükümler: Padişah âyanların yetkilerini ve toprak haklarını tanır; âyanlar padişahın merkezi yetkisini ve yeniçeri reformunu desteklemeyi taahhüt eder. Önemi: Türk anayasal tarihinin "ilk anayasa benzeri belgesi" kabul edilir. İngiltere'nin 1215 Magna Carta'sıyla benzerliği vurgulanır — padişah yetkilerinin sınırlandırıldığı ilk açık metin. Ama 2 ay sonra Alemdar yeniçeri isyanında öldürülünce belge fiili olarak uygulanmadı; sadece simgesel önemi kaldı. Sınav tuzakları: B = Tanzimat Fermanı (3 Kasım 1839, ayrı belge); C = Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılması (15 Haziran 1826 Vakayi-i Hayriye); D = Kanun-i Esasi (23 Aralık 1876, I. Meşrutiyet). Cevap A.

Vakayi-i Hayriye ("Hayırlı Olay") · 15 Haziran 1826 · İstanbul. II. Mahmud 18 yıl bekledikten sonra Eşkinci Ocağı'nı kurmak için fetva çıkardı. Yeniçeriler Et Meydanı'nda kazanları ters çevirdi (isyan işareti). 15 Haziran sabahı II. Mahmud Topkapı'da Sancak-ı Şerif açtırdı, halk ve ulema padişahın yanında. Topçu Ocağı + Bostancılar + halk yeniçeri kışlasını bombaladı. ~6.000 yeniçeri öldü, binlercesi kaçarken yakalandı. 17 Haziran fermanla ocak resmen lağvedildi. Tabu yıkımı: 1363'te I. Murat'ın kurduğu, 463 yıllık ocak — Osmanlı Devleti'nin sembolüydü. 1622'de Genç Osman'ı, 1648'de Sultan İbrahim'i, 1730'da Damat İbrahim Paşa'yı, 1807'de III. Selim'i öldüren ocaktı. Bir yüzyıl her reform girişimini bastırmıştı. II. Mahmud bu tabuyu yıktı; sonrasında Tanzimat (1839), Kırım Savaşı (1853), Meşrutiyet (1876) mümkün oldu. Cevap D. Sınav klasiği: "Yeniçeri Ocağı'nı kaldıran padişah?" → II. Mahmud (1826).

1838 Balta Limanı Antlaşması · II. Mahmud dönemi · İngiltere ile imzalanan ticaret antlaşması. Hükümler: (1) Osmanlı pazarı İngiliz mallarına açıldı, gümrükler %3'e düşürüldü. (2) İngiliz tüccarları Osmanlı içinde serbest ticaret hakkı kazandı. (3) Yed-i vahid (devlet tekeli) kaldırıldı. Sonuç: İngiltere'nin endüstri devrimi mallarıyla Osmanlı yerli zanaatkar-atölyeleri rekabet edemedi. Anadolu'nun tekstil, deri, çini sanayileri çöktü. Osmanlı sanayisinin çöküşünün resmi başlangıcı. Karşılığında İngiltere Mahmud'a Mehmet Ali Paşa konusunda destek verdi. Sınav klasiği: "Osmanlı'yı kapitülasyonların sonu açısından en çok zorlayan ticaret antlaşması?" → Balta Limanı (1838). Cevap C. Karıştırma: A = Mehmet Ali ile 1840-41 anlaşmaları farklı; D = ilk dış borç 1854 (Kırım Savaşı sırasında, ayrı olay).

Tanzimat Fermanı (3 Kasım 1839) · I. Abdülmecid · Hariciye Nazırı Mustafa Reşid Paşa hazırladı (Tanzimat'ın "babası"). Topkapı Sarayı Gülhane Parkı'nda okundu — bu yüzden "Gülhane Hatt-ı Hümayunu" da denir. 4 temel ilke: (1) Can güvenliği — tüm tebaanın canına dokunulmaz, padişah keyfi idam edemez. (2) Mal güvenliği — mülkiyet hakkı garanti, müsadere yok. (3) Irz/namus güvenliği — kişisel haklar. (4) Vergi adaleti — herkesten gelirine göre vergi, iltizam sistemi kaldırılacak. Yanı sıra: Müslüman-gayrimüslim eşitliği (kanun önünde, sınırlı), askerlik kura usulü 5 yıl, ceza kanunnamesi hazırlığı. Önemi: Modern Osmanlı'nın resmi başlangıç belgesi. Tanzimat dönemi (1839-1876) burada başlar. Cevap B. Karıştırma: A = 1856 Islahat Fermanı'nın hükümleri (Tanzimat'tan farklı); D = 1924 Cumhuriyet reformları.

Kırım Savaşı (1853-1856) · I. Abdülmecid dönemi. Sebep: Kudüs'teki Ortodoks-Katolik kutsal mekanlar tartışması; Rus Çarı I. Nikola Küçük Kaynarca'daki "Ortodoks koruma" hakkını bahane etti. Taraflar: Osmanlı + İngiltere + Fransa + Sardunya vs. Rusya — tarihte ilk kez Avrupalı güçler Osmanlı yanında. Önemli olaylar: Kasım 1853 Sinop Baskını (Rusya Sinop limanındaki Osmanlı donanmasını yaktı, ~3.000 denizci öldü), Eylül 1854-1855 Sivastopol Kuşatması (Müttefikler 11 ay sonra kazandı). Mali sonuç: 1854'te ilk Osmanlı dış borcu alındı (Londra-Paris) — sonraki mali iflasın temeli. Kültürel sonuç: Florence Nightingale modern hemşireliği Üsküdar Selimiye Kışlası'nda kurdu. 1856 Paris Antlaşması: Karadeniz tarafsız ilan edildi (Rusya stratejik kaybı, 1871'e kadar değişmedi); Eflak-Boğdan özerklik (1859'da birleşip Romanya olacak); Osmanlı "Avrupa devletler ailesine" resmen kabul edildi. 1856 Islahat Fermanı aynı yıl ilan edildi (18 Şubat 1856, Sadrazam Âli Paşa). Cevap D. Karıştırma: C = I. Dünya Savaşı (1914-1918) farklı.

Kanun-i Esasi (23 Aralık 1876) · II. Abdülhamid'in tahta çıkış sözünün yerine getirilmesi. Hazırlayan: Sadrazam Mithat Paşa (Tuna ve Bağdat valiliklerinde modernleşmeci olarak ünlenmişti). 119 madde · Belçika 1831 ve Prusya 1850 anayasalarından ilham. İki meclis: Heyet-i Mebusan (seçilmiş 115 vekil) + Heyet-i Ayan (padişah atadı). Madde 113: Padişah, devlete tehlike yaratan kişileri sürgün edebilir — Mithat Paşa'nın kendisi 1877'de bu maddeyle Taif'e sürgün edildi (1884'te orada öldü). 19 Mart 1877'de meclis açıldı, 11 ay 22 gün çalıştı, hükümeti sertçe eleştirdi (özellikle 93 Harbi yenilgilerini). 14 Şubat 1878: "93 Harbi" yenilgileri (Plevne düşüşü, Ayastefanos felaketi) gerekçesiyle II. Abdülhamid meclisi tatil etti. 30 yıl boyunca toplanmadı — 24 Temmuz 1908'de II. Meşrutiyet ile geri döndü. Cevap C.

"93 Harbi" Hicri 1293 (Miladi 1877-1878) Rus Savaşı'nın Türkçe adıdır. İki ayrı antlaşma: (1) Ayastefanos (3 Mart 1878) = Rusya'nın tek başına dayattığı antlaşma, aşırı koşullar (Ege'ye uzanan Büyük Bulgaristan) Avrupa müdahalesi sebebiyle yürürlüğe girmedi. (2) Berlin (13 Temmuz 1878) = Bismarck'ın Berlin'inde 6 büyük güç + Osmanlı imzaladı, yürürlüğe giren antlaşma. Berlin'in kayıpları: Romanya, Sırbistan, Karadağ tam bağımsız (3 yeni Balkan devleti); Bulgaristan üçe bölündü (Bulgaristan Prensliği + Doğu Rumeli + Makedonya); Bosna-Hersek fiili olarak Avusturya yönetiminde (1908'de tam ilhak); Kıbrıs İngiltere'ye (Rusya'ya karşı destek karşılığı); Kars-Ardahan-Batum Rusya'ya; Doğu Anadolu'da "Ermeni reformu" uluslararası konu oldu. Karlofça (1699) ve Küçük Kaynarca (1774) ile birlikte Osmanlı'nın "üçlü yıkım" antlaşmalarından biri. Aynı yıl 14 Şubat 1878'de meclis kapatıldı — savaş hezimeti gerekçesiyle. Cevap B.

II. Meşrutiyet · 24 Temmuz 1908. Örgütleyen: İttihat ve Terakki Cemiyeti (İTC, "Birlik ve İlerleme") — askeri okullarda gizli olarak Selanik, Manastır, Edirne, Şam'da örgütlendi. Önderler: Talat Bey (sivil), Enver Bey, Cemal Bey, Niyazi Bey (askeri). Tetikleyici: Haziran 1908'de Reval'de İngiliz Kralı VII. Edward + Rus Çarı II. Nikola buluşmasının "Makedonya'da Osmanlı'ya baskı" söylentisi. 3 Temmuz 1908: Resneli Niyazi Bey Manastır dağlarına 300 askerle çıktı; Enver Bey Tikveş'e. Telgraflar Yıldız Sarayı'na: "Anayasa ilan edilmezse İstanbul'a yürürüz." 24 Temmuz 1908: II. Abdülhamid Kanun-i Esasi'yi yeniden yürürlüğe koydu. 30 yıl aradan sonra meclis geri geldi. 13 Nisan 1909 (31 Mart Vakası): İslamcı-muhafazakar karşı-devrim isyanı; Hareket Ordusu (Selanik'ten, Mahmud Şevket Paşa komutanlığında, Mustafa Kemal Bey kurmay) bastırdı. 27 Nisan 1909: II. Abdülhamid tahttan indirildi (33 yıl tahtta), Selanik'e sürgün, V. Mehmed Reşad tahta. Cevap D.

Edirne'nin kaybı ve geri alınması: I. Balkan Savaşı (Ekim 1912 - Mayıs 1913): Balkan İttifakı (Bulgaristan + Sırbistan + Yunanistan + Karadağ) Osmanlı'ya saldırdı. Edirne 5 ay direndi (Şükrü Paşa savunması), 26 Mart 1913'te Bulgaristan'a düştü. 1361'den beri (552 yıl) Osmanlı'nın başkentlerinden biriydi. II. Balkan Savaşı (Haziran-Eylül 1913): Bulgaristan eski müttefiklerine (Sırbistan-Yunanistan) saldırdı, kaybetti. Romanya ve Osmanlı da fırsatı değerlendirip Bulgaristan'a saldırdı. Osmanlı Edirne'yi geri aldı — Temmuz 1913, Enver Paşa komutasında. Bu zafer Enver Bey'i millet kahramanı yaptı (Babıâli Baskını'ndan 6 ay sonra). Eylül 1913 İstanbul Antlaşması (Bulgaristan ile): Edirne ve Doğu Trakya kalıcı olarak Osmanlı'da. Bu, bugünkü Türkiye-Bulgaristan sınırının yaklaşık çizgisidir. Cevap B. Karıştırma: Edirne Yunanistan'a değil Bulgaristan'a kaybedildi.

Çanakkale Savaşı (Şubat 1915 - Ocak 1916) · I. Dünya Savaşı'nın en kritik cephelerinden biri. Strateji: İngiliz-Fransız müttefikleri Çanakkale Boğazı'nı zorla geçip İstanbul'u almak istiyorlardı (savaşta Rusya'ya yardımı kolaylaştırmak ve Osmanlı'yı savaştan çıkarmak için). Önemli olaylar: (1) 18 Mart 1915 Deniz Savaşı — İngiliz-Fransız donanması Boğaz'ı geçemedi, mayınlara çarptı, üç savaş gemisi battı (HMS Irresistible, HMS Ocean, Bouvet). (2) 25 Nisan 1915 Kara Çıkarması — ANZAC kuvvetleri (Avustralya-Yeni Zelanda) Arıburnu'na, İngiliz-Fransız Seddülbahir'e çıktı. (3) Conkbayırı-Anafartalar Muharebeleri — Mustafa Kemal Bey komutasında 19. Tümen başarılı savunma yaptı (albaylığını burada pekiştirdi). 9 ay süren çatışma sonunda 9 Ocak 1916'da Müttefikler çekildi. Osmanlı zaferi · ~250.000 kayıp her tarafta. "Çanakkale geçilmez" sloganı Türk ulusal hafızasında. Cevap C. Karıştırma: D = Sarıkamış (Aralık 1914-Ocak 1915, Enver Paşa, Kafkas cephesi, ~60.000 ölü, donarak).

Mondros Mütarekesi'nin en tehlikeli iki maddesi: Madde 7 ve Madde 24. Madde 7: "İtilaf Devletleri, kendi güvenliklerini tehdit eden bir durum gördüklerinde, istedikleri stratejik noktayı işgal edebilir." Bu madde tüm Anadolu'nun işgalinin hukuki zeminini sağladı: Aralık 1918 Adana-Antep-Maraş-Urfa Fransa, Mart 1919 Antalya İtalya, 15 Mayıs 1919 İzmir Yunanistan, Kasım 1918 Musul İngiltere — hepsi Madde 7 gerekçesiyle işgal edildi. Madde 24: "Doğu Anadolu'nun altı vilayeti (Vilayât-ı Sitte: Erzurum, Van, Bitlis, Diyarbakır, Mamuretülaziz, Sivas)de karışıklık çıkarsa İtilaf bu vilayetleri işgal edebilir." Bu madde, Wilson sınırları çerçevesinde "Büyük Ermenistan" devletinin kapısını açıyordu. Mustafa Kemal Erzurum Kongresi'nde özellikle bu maddeyi hedef aldı: "Doğu Anadolu Türk yurdudur." Diğer maddeler: 25 madde · İstanbul-Boğaz tahkimatları teslim · donanma teslim · ordu terhisi · demiryolları İtilaf'a · Suriye-Irak-Hicaz teslim. Limni HMS Agamemnon'da, Rauf Orbay başkanlığında imzalandı. Cevap D.

Üç belge: (1) Mondros (30 Ekim 1918) = Mütareke = ateşkes anlaşması, savaşı sonlandırır ama nihai barış değildir. Limni adasında HMS Agamemnon'da imzalandı, Rauf Orbay başkanlığında Osmanlı heyeti, 25 madde. Vahdettin döneminde. Yürürlüğe girdi · 13 Kasım 1918'de İtilaf donanması İstanbul'a, sonra Anadolu'nun çeşitli yerleri işgal edildi (Adana-Antep-Maraş-Urfa Fransa, Antalya İtalya, İzmir Yunan). (2) Sevr (10 Ağustos 1920) = Barış antlaşması = nihai paylaşım planı. Paris yakınlarında Sevr kasabasında imzalandı. Damat Ferid Paşa hükümetinin temsilcileri imzaladı, 433 madde. Anadolu'yu Türklere sadece Orta Anadolu'da bıraktı (İzmir Yunan, Doğu Anadolu Ermeni + Kürdistan, Güney Fransa, Trakya Yunan, Boğazlar uluslararası). Ordu 50.700, kapitülasyonlar geri. Yürürlüğe girmedi · Vahdettin onaylamadı, TBMM tanımadı. (3) Lozan (24 Temmuz 1923) = Nihai barış antlaşması. İsmet Paşa imzaladı, 143 madde. Sevr'in reddi · Türk-Yunan sınırı (Meriç) · Doğu sınırı · Boğazlar · Kapitülasyonlar kalktı · Nüfus mübadelesi (~1.6 milyon). Türkiye Cumhuriyeti'nin uluslararası tapusu, bugün hâlâ yürürlükte. Cevap A.

1 Kasım 1922 - 3 Mart 1924 arası 17 ay · Türkiye'de "iki başlı yapı" geçiş dönemi. Olaylar: (1) 1 Kasım 1922 · TBMM 308 numaralı kararla saltanatı kaldırdı; halifelik geçici olarak korundu. (2) 17 Kasım 1922 · Vahdettin İngiliz savaş gemisi Malaya ile İstanbul'dan Malta'ya kaçtı (10 yaşındaki oğlu + 9 sadık görevliyle). (3) 19 Kasım 1922 · Abdülmecid Efendi (V. Mehmed Reşad'ın oğlu) TBMM tarafından sadece halife olarak seçildi — siyasi yetki yok, sembolik dini lider. (4) 21 Kasım 1922 - 24 Temmuz 1923 · Lozan Konferansı, İsmet Paşa başkanlığında Türk heyeti, 8 ay sürdü. (5) 29 Ekim 1923 · Mustafa Kemal anayasa değişikliği önerisi · TBMM oturumunda Cumhuriyet ilan edildi · Mustafa Kemal Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk Cumhurbaşkanı seçildi. (6) 3 Mart 1924 · TBMM aynı gün 3 yasayı çıkardı: (a) Halifelik kaldırıldı, Abdülmecid Efendi ve tüm Osmanlı hanedan üyeleri (~150 kişi) İstanbul'dan trene bindirildi, Avrupa'ya sürgüne gönderildi (Abdülmecid Efendi Paris'te ressam-müzisyen olarak yaşadı, 1944'te öldü); (b) Tevhid-i Tedrisat Kanunu (eğitim birliği); (c) Şeriye ve Evkaf Vekaletleri kaldırıldı. Osmanlı tarihinin resmi son tarihi: 3 Mart 1924. Cevap C.