Genel Kültür · Bölüm 1 Kapsamlı Değerlendirme · Başlangıç Seviye
PDF İndir
Bölüm 1 Kapsamlı Değerlendirme✓
Genel KültürAİİTBölüm 1 · Ders 1.5Kapsamlı Değerlendirme
★
Bölüm 1 Kapsamlı Değerlendirme
1881 Selanik'ten 1923 Cumhuriyet'e · 42 yıllık serüven · 30 sorulu sınav prova testi · 6 alt başlıkta tüm kritik tarih, isim ve olaylar.
Test süresi ≈ 35 dk
42 yılda öğrendiklerin✓
Bu testte neyi sınayacaksın?
Bu kapsamlı değerlendirme, Bölüm 1'de işlenen 1881-1923 arasındaki 42 yıllık dönemi sınar. Mustafa Kemal'in doğumundan Cumhuriyet'in ilanına kadar tüm kritik olaylar, antlaşmalar, savaşlar, tarihler dahil. Bu konular Türk Genel Kültür sınavının en önemli bölümüdür.
Test 6 bölüme ayrılır: (A) Mustafa Kemal'in Hayatı (1881-1919), (B) Kurtuluş Savaşı Hazırlık (1919-1920), (C) Doğu ve Güney Cepheleri, (D) İnönüler ve Sakarya, (E) Büyük Taarruz ve Mudanya, (F) Lozan ve Cumhuriyet.
Banka sınavı stratejisi: 30 sorudan 25+ doğru = mükemmel hazırlık. 20-24 = iyi (zayıf konuları gözden geçir). 15-19 = ortalama (Bölüm 1 derslerine geri dön). 15'in altı = bölümü baştan çalış.
42 yılın özeti✓
Dönem
Anahtar olaylar
A. 1881-1919
1881 Selanik doğum · 1893 Askeri Rüştiye "Kemal" adı · 1899 Harp Okulu · 1905 Kurmay Yüzbaşı · 13 Nisan 1909 31 Mart Olayı · 1911-12 Trablusgarp · 18 Mart 1915 Çanakkale · 25 Nisan Arıburnu · 8 Ağustos Anafartalar · 30 Ekim 1918 Mondros · 19 Mayıs 1919 SAMSUN
B. 1919-1920
28 Mayıs 1919 Havza · 21-22 Haziran Amasya Genelgesi · 23 Temmuz - 7 Ağustos Erzurum (bölgesel) · 4-11 Eylül Sivas (genel) · 27 Aralık Ankara · 28 Ocak 1920 Misak-ı Milli · 16 Mart İstanbul resmi işgali · 23 Nisan 1920 TBMM
C. Doğu+Güney
10 Ağustos 1920 Sevr · 28 Eylül Doğu Cephesi (Karabekir) · 7 Kasım Gümrü · 3 Aralık 1920 Gümrü Antlaşması · 12 Şubat 1920 Maraş · 11 Nisan Urfa · 25 Aralık 1921 Antep · 20 Ekim 1921 Ankara Antlaşması (Fransa)
D. İnönüler+Sakarya
5 Ocak 1921 Çerkez Ethem tasfiyesi · 6-10 Ocak I. İnönü · 20 Ocak Teşkilat-ı Esasiye · 23 Mart-1 Nisan II. İnönü · 10-24 Temmuz Kütahya-Eskişehir yenilgi · 5 Ağustos Başkomutanlık Kanunu · 23 Ağustos-13 Eylül SAKARYA · 19 Eylül Mareşal-Gazi
E. Büyük Taarruz
26 Ağustos 1922 Kocatepe Büyük Taarruz · 30 Ağustos Dumlupınar · 1 Eylül "Akdeniz!" · 9 Eylül İzmir kurtuldu · 18 Eylül Anadolu kurtuldu · 3-11 Ekim Mudanya Antlaşması
F. Lozan+Cumhuriyet
1 Kasım 1922 saltanat kaldırıldı · 17 Kasım Vahdettin kaçtı · 20 Kasım Lozan başladı · 24 Temmuz 1923 LOZAN · 11 Ağustos TBMM 2. Dönem · 13 Ekim Ankara başkent · 29 EKİM 1923 CUMHURİYET
Test 30 soru, hepsi sınav formatında. Her cevaptan sonra doğru cevap detayları ve klasik sınav tuzakları açıklanır. Üst kısımda sticky skor takibi testi izlerken sürekli görünür.
★ Kapsamlı Değerlendirme · 30 Soru
SINAV PROVA
İlerleme
0/ 0 · 30 toplam
Henüz başlamadın
A · Mustafa Kemal'in Hayatı (1881-1919) — 5 Soru
01"Kemal" adı Mustafa'ya hangi okulda ve kim tarafından verildi?
Selanik Askeri Rüştiyesi (1893) · matematik öğretmeni Yüzbaşı Mustafa Bey verdi. Sınıfta aynı adı taşıyan iki Mustafa olmasın diye. "Kemal" Arapça "olgunluk, mükemmellik". Bir başka rivayete göre öğretmen Mustafa'nın yetenek ve olgunluğuna hayran kaldığı için. Eğitim sırası: Mahalle Mektebi → Şemsi Efendi → Selanik Mülkiye Rüştiyesi (kısa) → Selanik Askeri Rüştiyesi (1893, "Kemal" adı) → Manastır Askeri İdadisi (1896-1899) → İstanbul Harp Okulu (1899-1902, teğmen) → Harp Akademisi (11 Ocak 1905, Kurmay Yüzbaşı). Tuzak: Manastır İdadisi'nde verildi sanılır, hâlbuki o sırada zaten "Mustafa Kemal" adıyla giriyordu.
02"31 Mart Olayı" hakkında doğru olan hangisidir?
31 Mart Olayı — 13 Nisan 1909. Rumi takvimle 31 Mart 1325'te İstanbul'da Avcı Taburları ve medrese öğrencileri "şeriat isteriz" sloganıyla isyan başlattı. Hedef: II. Meşrutiyet'i kaldırıp II. Abdülhamid'i tek başına iktidara getirmek. Selanik'teki 3. Ordu hızla harekete geçti.Mahmut Şevket Paşa komutasında Hareket Ordusu kuruldu.Mustafa Kemal bu ordunun Kurmay Başkanı oldu. Selanik'ten İstanbul'a yürüyüş. 22 Nisan Yeşilköy karargah, 24 Nisan İstanbul'a giriş, isyan bastırıldı. 27 Nisan 1909 II. Abdülhamid tahttan indirildi (33 yıl saltanat sonrası), V. Mehmet Reşat geldi.
03"Çanakkale Boğazı Deniz Zaferi" tarihi ve önemi nedir?
Çanakkale Boğazı Deniz Zaferi — 18 Mart 1915. Çarlık Rusya'nın isteği üzerine İngiltere ve Fransa Çanakkale Boğazı'nı geçip İstanbul'u almaya karar verdi. 16 zırhlı, 13 kruvazör, 18 destroyer'den oluşan İtilaf donanması saat 10:30'da saldırıya geçti. Türk topçusu ve Nusret Mayın Gemisi'nin döktüğü 26 mayın sayesinde donanma ağır kayıp verdi: 3 zırhlı battı (Bouvet, Irresistible, Ocean), 3 zırhlı ağır hasar gördü."Çanakkale geçilmez" sözü doğdu. Donanma çekilmek zorunda kaldı. Türkiye'de "Çanakkale Zaferi ve Şehitleri Anma Günü" olarak kutlanır. Mustafa Kemal o tarihte 19. Tümen Komutanı (Maydos Bölgesi)'ydı, henüz Anafartalar değildi (8 Ağustos 1915'te oldu).
04"Anafartalar Kahramanı" unvanı hangi tarihte ve hangi savaşlardan sonra verildi?
"Anafartalar Kahramanı" — Ağustos 1915. İngilizler 6-7 Ağustos 1915'te Suvla Koyu'na yeni çıkarma yaptı. 8 Ağustos 1915 Liman von Sanders'in emriyle Mustafa Kemal Anafartalar Grubu Komutanlığı'na atandı. (1) 9-10 Ağustos 1915 — I. Anafartalar Zaferi: Conkbayırı'nda İngilizlere taarruz, geri püskürtüldü. Mustafa Kemal'in göğsüne isabet eden şarapnel parçası saatine çarpıp hayatını kurtardı ("kalbim hâlâ atıyor" sözü).(2) 17 Ağustos — Kireçtepe Zaferi.(3) 21 Ağustos — II. Anafartalar Zaferi.Bu üç zafer Mustafa Kemal'i tüm dünyada ün yaptı: "İstanbul'u Kurtaran Kumandan", "Anafartalar Kahramanı".1 Haziran 1915 albay rütbesi Arıburnu sonrası verilmişti.
05"19 Mayıs 1919 Samsun" çıkışı hakkında doğru olan hangisidir?
19 Mayıs 1919 Samsun çıkışı — 9. Ordu Müfettişi sıfatıyla.30 Nisan 1919 Sadrazam Damat Ferit Paşa hükümeti tarafından 9. Ordu Müfettişliği'ne atandı. Görev: Karadeniz bölgesinde asayiş ve silah imhası. İtilaf'ın isteği üzerine atandı, ama bu görev fiilen Anadolu'ya geçişin meşru zeminini sağladı. 16 Mayıs 1919 Galata Rıhtımı'ndan Bandırma Vapuru (308 ton) ile İstanbul'dan ayrıldı. Yanında 18 subay vardı (Karabekir, Orbay, Cebesoy, Bele, Çakmak gibi isimler sonradan katıldı). Karadeniz'de fırtına. 19 Mayıs 1919 sabahı Samsun Limanı. İlk gece Mıntıka Palas Oteli'nde kaldı. 22 Mayıs İstanbul'a rapor.25 Mayıs Havza'ya geçti. Türk Kurtuluş Savaşı'nın başlangıç tarihi. Sevr 10 Ağustos 1920'dir, henüz imzalanmamıştır.
B · Kurtuluş Savaşı Hazırlık (1919-1920) — 5 Soru
06"Amasya Genelgesi" hangi tarihte yayımlandı ve hangi maddeyle ünlüdür?
Amasya Genelgesi — 21-22 Haziran 1919. Ünlü maddesi: "Milletin istiklalini yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır." Bu cümle Cumhuriyet'in tohumudur — milli egemenlik ilkesi. 4 madde: (1) Vatanın bütünlüğü, milletin bağımsızlığı tehlikede · (2) İstanbul Hükümeti vazifesini yapamamakta · (3) Milletin istiklalini yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır · (4) Sivas'ta milli kongre, Erzurum'da Doğu illeri kongresi toplanacak. Hazırlayanlar: Mustafa Kemal + Rauf (Orbay) + Ali Fuat (Cebesoy) + Refet (Bele) + Hamit Bey (Samsun valisi). Onaylayanlar: Karabekir + Mersinli telgrafla. 22 Haziran 1919'da ülkenin tüm mülki amirlerine ve askeri komutanlarına telgrafla yayıldı. Türk inkılabının ihtilal safhası bu genelgeyle başladı. Cevap A: Havza Genelgesi (28 Mayıs). Cevap C: Erzurum Kongresi başlangıcı. Cevap D: Misak-ı Milli.
07"Erzurum Kongresi" hakkında doğru olan hangisidir?
Erzurum Kongresi — 23 Temmuz - 7 Ağustos 1919, BÖLGESEL. 16 gün sürdü. 56 delege (Trabzon, Erzurum, Sivas, Bitlis, Van). Ev sahibi: Kâzım Karabekir Paşa (15. Kolordu Komutanı). Başkan: Mustafa Kemal (oybirliği). Yer: Erzurum Mektebi Sultanisi. Toplayan cemiyetler: Vilayet-i Şarkiye Müdafaa-i Hukuk-ı Milliye + Trabzon Muhafaza-i Hukuk. Önemli kararlar: "Milli sınırlar içinde vatan bir bütündür" · "İstanbul Hükümeti vazifesini yapamadığı takdirde geçici hükümet" · "Manda ve himaye kabul edilemez" (ilk kez burada) · "Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti" kuruldu. Heyet-i Temsiliye 9 kişi. Cevap B Sivas Kongresi'dir (4-11 Eylül, 38 delege, 16 kişilik). Cevap C Sivas'ta kuruldu (Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk).
08"Misak-ı Milli" hangi tarihte ve hangi mecliste kabul edildi?
Misak-ı Milli (Milli Yemin) — 28 Ocak 1920.Son Osmanlı Mebusan Meclisi'nin gizli oturumunda kabul edildi (TBMM değil!). 17 Şubat 1920'de kamuoyuna açıklandı. 6 madde: (1) Mütarekede (30 Ekim 1918) Türk askeri elinde olmayan, Arap çoğunluğun bulunduğu yerler için halkın iradesi. (2) Kars-Ardahan-Batum (Elviye-i Selase) gerekirse halk oylaması. (3) Batı Trakya halkın özgür iradesiyle. (4) İstanbul-Marmara güvenliği sağlandığında Boğazlar dünya ticaretine açık. (5) Azınlık hakları karşılıklı korunma. (6) Kapitülasyonlar tamamen kalkacak. Önemi: Türkiye'nin sınırlarını ve bağımsızlığının asgari koşullarını belirledi. "Misak-ı Milli sınırları" kavramı buradan doğdu. Kurtuluş Savaşı'nın siyasi/hukuki temelidir. İtilaf'ın tepkisi: 16 Mart 1920 İstanbul resmi işgali. Mebusan basıldı, Malta'ya sürgün. Lozan (1923) Misak-ı Milli'nin büyük bölümünü gerçekleştirdi.
09"İstanbul'un resmi işgali" hangi tarihte ve hangi olayın sonucudur?
İstanbul'un resmi işgali — 16 Mart 1920.Misak-ı Milli'nin kabulüne (28 Ocak 1920) tepki olarak.İki aşamalı işgal: (1) 13 Kasım 1918: İtilaf donanması Boğaz'a girdi (55 savaş gemisi). Bu "fiili işgal" — askeri varlık vardı ama hükümet fonksiyonları devam ediyordu. (2) 16 Mart 1920: RESMİ işgal. Misak-ı Milli'ye tepki. İngilizler Mebusan Meclisi'ni bastı, mebusları tutukladı, Malta'ya sürdü. 18 Mart 1920 Mebusan son toplantısı (boykot). 11 Nisan 1920 resmen kapatıldı. 11 Nisan 1920 Şeyhülislam Dürrizade Abdullah'ın fetvası: "milli mücadele yapanların katli vaciptir." İngiliz uçakları fetvayı Anadolu'ya attı. Bu süreç 23 Nisan 1920 Ankara'da yeni meclisin (TBMM) açılmasının doğrudan sebebidir.11 Mayıs 1920 İstanbul Hükümeti Mustafa Kemal'i idama mahkum etti, 24 Mayıs Vahdettin onayladı.
10"TBMM Açılışı" hangi tarihte gerçekleşti ve ilk Meclis Başkanı kimdir?
TBMM Açılışı — 23 Nisan 1920 Cuma günü, saat 13:45, Ankara. Hacı Bayram Camii'nde Cuma namazı sonrası Hacıbayram Veli Türbesi'nden Meclis binasına yürüyüş. Meclis binası: Ulus Meydanı'nda eski İttihat ve Terakki Kulübü binası (bugün I. Meclis Müzesi). En yaşlı mebus Sinop mebusu Şerif Bey meclisi açtı (gelenek). 24 Nisan 1920 — Mustafa Kemal Meclis Başkanı seçildi (110 üye, 39 yaşında). 4 saatlik açılış konuşması. İstanbul Mebusan Meclisi'nin kapatılmasından (11 Nisan) 12 gün sonra açıldı. Kürsü arkasına "Egemenlik Kayıtsız Şartsız Milletindir" yazısı. Niteliği: Kurucu meclis. Güçler birliği (yasama+yürütme+yargı tek mecliste). 3 Mayıs 1920 İlk Hükümet (İcra Vekilleri Heyeti) — 11 vekil. Mustafa Kemal Meclis Başkanı + Hükümet Başkanı. 20 Ocak 1921 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu (1. Anayasa) 23 maddeli, güçler birliği sistemi. Cevap D yanlış: Şerif Bey sadece açış yaptı, 24 Nisan'da Mustafa Kemal başkan oldu.
C · Doğu ve Güney Cepheleri — 5 Soru
11"Sevr Antlaşması" hangi tarihte ve hangi hükümet tarafından imzalandı?
Sevr Antlaşması — 10 Ağustos 1920, Paris yakınlarındaki Sèvres kasabasında.Damat Ferit Paşa hükümeti imzaladı: Hadi Paşa, Rıza Tevfik, Reşat Halis Bey. Karşı taraf: İtilaf Devletleri (İngiltere, Fransa, İtalya, Japonya) + Yunanistan, Ermenistan, Polonya, Portekiz, Romanya, Sırbistan, Çekoslovakya, Belçika, Hicaz. 433 madde · Türkiye'yi parçalama planı. Türkiye'nin bugünkü topraklarının 1/3'ü kalıyordu. Ana hükümler: Boğazlar uluslararası komisyon · Ordu 50.700 asker · "Büyük Ermenistan" Doğu Anadolu'da · Bağımsız Kürdistan · İzmir + Doğu Trakya Yunanistan'a · Antep-Maraş-Urfa Fransız mandası · Kapitülasyonlar yeniden. TBMM 19 Ağustos 1920'de imzalayanları "vatan haini" ilan etti."Asla yürürlüğe girmeyen tek antlaşma": Mebusan Meclisi onaylamadı (kapatılmıştı), Vahdettin onaylamadı. Lozan (24 Temmuz 1923) Sevr'i resmen geçersiz kıldı.
12"Doğu Cephesi Komutanı" kimdir ve cephe nasıl kapandı?
Doğu Cephesi Komutanı: Kâzım Karabekir Paşa (15. Kolordu, Erzurum). 9 Haziran 1920'de TBMM tarafından Doğu Cephesi Komutanı olarak görevlendirildi. Operasyon başlangıcı: 28 Eylül 1920. Sıralama: 29 Eylül Sarıkamış · 30 Ekim Kars · 7 Kasım 1920 Gümrü kurtuldu. Ermenistan barış istemek zorunda kaldı. 3 Aralık 1920 Gümrü Antlaşması imzalandı (TBMM'nin ilk uluslararası antlaşması). Misak-ı Milli sınırları doğuda kabul ettirildi. Doğu Cephesi Aralık 1920'de fiilen kapandı. Buradaki birlikler ve silahlar Batı Cephesi'ne kaydırıldı, Sakarya ve Büyük Taarruz hazırlıklarında belirleyici rol oynadı. Kâzım Karabekir Erzurum Kongresi'nin de ev sahibiydi. 1882 İstanbul doğumlu, Harp Akademisi mezunu.
13"TBMM'nin ilk uluslararası antlaşması" hangisidir?
TBMM'nin ilk uluslararası antlaşması: 3 Aralık 1920 Gümrü Antlaşması, Ermenistan ile.TBMM adına Kâzım Karabekir, Hamit Bey, Süleyman Necati Bey imzaladı.Süreç: 28 Eylül 1920 Doğu Cephesi başladı → 29 Eylül Sarıkamış → 30 Ekim Kars → 7 Kasım Gümrü → 18 Kasım ateşkes → 24 Kasım Gümrü görüşmeleri → 2-3 Aralık antlaşma. Hükümler: (1) Misak-ı Milli sınırları teyit edildi (Kars, Ardahan, Iğdır Türkiye'de). (2) Ermenistan Sevr'den vazgeçti. (3) Karşılıklı tanıma. Önemi: İlk siyasi/diplomatik zafer. Sevr Antlaşması'nda ilk delik. Doğu Cephesi fiilen kapandı, birlikler Batı'ya kaydırıldı. Sıralama: Gümrü (Aralık 1920) → Moskova (Mart 1921) → Kars (Ekim 1921) → Ankara (Ekim 1921) → Lozan (Temmuz 1923).
14"Güney Cephesi" şehirleri hangi tarihlerde Fransızlardan kurtuldu?
Güney Cephesi şehirleri:Maraş 12 Şubat 1920 · İLK KURTULAN Türk şehri · 21 günlük direniş · Sütçü İmam'ın "Uzunoluk Olayı" kıvılcımı (Ermeni askerin Müslüman kadına sataşmasına karşı silah kullanması). 1973'te "Kahramanmaraş" unvanı verildi. Urfa 11 Nisan 1920 · 63 günlük direniş · Yüzbaşı Ali Saip Ursavaş komutasında · Şebeke Boğazı pususu Fransızlara ağır kayıp verdirdi · 1984'te "Şanlıurfa" unvanı verildi. Antep 25 Aralık 1921 · EN UZUN DİRENİŞ (11 ay, 1 Nisan 1920'den itibaren) · Şahin Bey 3 Nisan 1921 Elmalı'da şehit oldu · halk açlık çekti, kediler-köpekler yendi · 1921'de TBMM "Gazi" unvanı verdi → "Gaziantep". 20 Ekim 1921 Ankara Antlaşması ile Fransa Anadolu'yu terk etme kararı aldı. Cevap C yanlış (Maraş ilk, Antep son).
15"20 Ekim 1921 Ankara Antlaşması" hangi devletle ve kim tarafından imzalandı?
20 Ekim 1921 Ankara Antlaşması — TBMM ile Fransa arasında.TBMM adına Hariciye Vekili Yusuf Kemal Tengirşek, Fransa adına Senatör Henry Franklin-Bouillon imzaladı.Bağlam: Sakarya Meydan Muharebesi (23 Ağustos - 13 Eylül 1921) Türk zaferiyle sonuçlanınca Fransa savaştan çekilmek istedi. Fransa Başbakanı Briand, Franklin-Bouillon'u Ankara'ya gönderdi. Hükümler: (1) Savaş halinin sona ermesi. (2) Fransa Anadolu'yu terk edecek: Adana, Antep, Maraş, Urfa, Mardin, Diyarbakır → Türkiye'ye. (3) Türkiye-Suriye sınırı belirlendi (bugünkü sınır, Hatay hariç). (4) Hatay (İskenderun Sancağı) "Türkler için özel idare" — Türk dili resmi, Türk bayrağı asılır. Önemi: Sevr'in 2. büyük yıkıcı eseri (1. Gümrü 1920'di). Bir Avrupa devleti TBMM'yi resmen tanıdı.25 Aralık 1921 Antep Fransız işgalinden kurtuldu.
D · İnönüler ve Sakarya — 5 Soru
16"Çerkez Ethem'in tasfiyesi" hangi tarihte ve neden gerekli oldu?
Çerkez Ethem'in tasfiyesi — 5 Ocak 1921.Çerkez Ethem Kuva-yı Milliye'nin en güçlü komutanıydı. Yunanlılara karşı başarılı olmuş, ama Kuva-yı Milliye düzensiz, dağınık, hiyerarşisiz'di. 8 Kasım 1920 TBMM düzenli ordu kurma kararı aldı. Çerkez Ethem buna karşı çıktı, isyan etti. 5 Ocak 1921 Çerkez Ethem'in birlikleri imha edildi (Yunanlara sığındı).Sonrası: Albay İsmet Bey (İnönü) Batı Cephesi Komutanı, Refet Bele Güney bölgelerine atandı. Düzenli ordu cephe sistemi kuruldu. İlk büyük sınav: I. İnönü Zaferi (6-10 Ocak 1921) — düzenli ordunun ilk zaferi, Çerkez Ethem tasfiyesinden sadece 1 gün sonra başladı.
17"I. İnönü Zaferi" hangi tarihte ve hangi sonucu doğurdu?
I. İnönü Zaferi — 6-10 Ocak 1921, 5 gün.Düzenli ordunun ilk zaferi, Albay İsmet Bey komutasında. Yunanlılar Bursa'dan Eskişehir hedefli ileri taarruza geçmişti, İnönü mevzilerinde durduruldu. Sonuçlar: (1) İsmet Bey Mirliva (general) terfi etti. (2) 20 Ocak 1921 — Teşkilat-ı Esasiye Kanunu (1. Anayasa) kabul edildi (23 madde + 1 ayrı madde). "Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir" maddesi. Türkiye'nin ilk anayasasıdır. (3) 21 Şubat - 12 Mart 1921 Londra Konferansı'na TBMM davet edildi. Bekir Sami Bey katıldı. Uluslararası tanınma başlangıcı. (4) 16 Mart 1921 Moskova Antlaşması da bu süreçte imzalandı. II. İnönü: 23 Mart - 1 Nisan 1921, ondan 3 ay sonra. Sakarya: 23 Ağustos - 13 Eylül 1921. Büyük Taarruz: 26 Ağustos 1922.
18"Siz orada yalnız düşmanı değil, milletin makus talihini de yendiniz" sözü hangi savaş sonrası söylendi?
"Siz orada yalnız düşmanı değil, milletin makus talihini de yendiniz" — II. İnönü Zaferi sonrası, 1 Nisan 1921. Mustafa Kemal'in İsmet Paşa'ya tarihi telgrafı. "Makus talih" yenildi: Türk Milleti son 200 yıldır savaş kaybediyordu.II. İnönü Zaferi (23 Mart - 1 Nisan 1921): Yunan ordusu daha güçlü kuvvetle 23 Mart 1921'de Bursa-İnegöl-Yenişehir hattından taarruza geçti. İnönü mevzilerinde tekrar büyük çatışma. 1 Nisan 1921 Yunanlılar yenildi, geri çekildi. İkinci savunma zaferi. Düzenli ordu konsolide oldu. I. İnönü'de "şanslı zafer" denilenlerin sesi kesildi. Yunan ordusu "birden çok kez yenilebilir" kabul edildi. Diğer ünlü sözler: I. İnönü → "İlk zafer". Sakarya → "Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır." Dumlupınar → "Ordular ilk hedefiniz Akdenizdir, ileri!"
19"Başkomutanlık Kanunu" hangi tarihte ve neden çıkarıldı?
Başkomutanlık Kanunu — 5 Ağustos 1921, 144 sayılı.Kütahya-Eskişehir Savaşları yenilgisi (10-24 Temmuz 1921) sonrası. Türk ordusu Sakarya doğusuna çekilmek zorunda kalmış, Yunan Polatlı'ya kadar gelmişti. TBMM'de muhalefet "İsmet Paşa görevden alınsın, Mustafa Kemal Başkomutan olsun" talebini yükseltti. Çözüm: 5 Ağustos 1921'de TBMM "Meclis Başkomutanlığı yetkilerini kullanma hakkını" Mustafa Kemal'e 3 ay süreyle devretti. Olağanüstü diktatörlük yetkisi (meclis denetiminde).Süre uzatmaları: 3 kez uzatıldı (toplam 12 ay). 20 Temmuz 1922'de oybirliği ile süresiz uzatıldı. İlk faaliyet: 7-8 Ağustos 1921 Tekalif-i Milliye Emirleri (10 emir). Halktan ordu için her şey toplandı. İstiklal Mahkemeleri uymayanları cezalandırdı. Sakarya Zaferi (13 Eylül 1921) bu yetkilerle elde edildi.
20"Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır" sözü hangi savaşta söylendi ve hemen sonra hangi unvanlar verildi?
"Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır. Vatanın her karış toprağı vatandaş kanıyla sulanmadıkça vatan terk olunamaz." Bu söz Sakarya Meydan Muharebesi (23 Ağustos - 13 Eylül 1921) öncesinde Mustafa Kemal tarafından söylendi. 22 gün gece-gündüz savaş, 100 km cephe. Türk zayiat: 39.289 (5.713 şehit + 18.480 yaralı). Çok fazla subay öldü → "Subay Muharebesi". Atatürk: "Sakarya Melhame-i Kübra". Sonuç: 19 Eylül 1921 — TBMM Mustafa Kemal'e Mareşal rütbesi + Gazi unvanı verdi (oybirliği ile). "Gazi" Arapça "muharebede ölmemiş savaşçı". Mareşal en yüksek askeri rütbe. Mustafa Kemal'in Osmanlı'dan kalan rütbesi 1919'da askerlikten istifa edince geri alınmıştı; Sakarya sonrası TBMM kendi rütbesini verdi.Atatürk soyadı 24 Kasım 1934'te verildi (Soyadı Kanunu sonrası, özel kanun, "Türklerin Babası").
E · Büyük Taarruz ve Mudanya — 5 Soru
21"Başkomutanlık Kanunu" hangi tarihte süresiz uzatıldı ve neden?
Başkomutanlık Kanunu — 20 Temmuz 1922'de oybirliği ile süresiz uzatıldı.Büyük Taarruz hazırlığı tamamlandığı için.Süreç: 5 Ağustos 1921 Kütahya-Eskişehir yenilgisi sonrası 144 sayılı kanun, 3 ay süreli verildi → 3 kez uzatıldı (toplam 12 ay) → 20 Temmuz 1922 süresiz. Mustafa Kemal'in TBMM gizli oturumundaki sözü: "Ordumuzun maddi ve manevi gücü milli gayeyi tam bir güvenle gerçekleştirecek düzeye ulaşmıştır. Bu sebeple yüce meclisimizin yetkilerine lüzum kalmamıştır." Yani aslında "yetkileri iade ediyorum" mesajıydı, ama meclis tam tersine "süresiz uzat" kararı verdi. Bu güven oyu, Büyük Taarruz'a giderken Mustafa Kemal'in elini güçlendirdi. Büyük Taarruz 26 Ağustos 1922'de başladı, Başkomutanlık yetkisi geçerliydi. Sakarya'da Türk Ordusu için kullanılan bu yetki, Büyük Taarruz'da meyvesini verdi.
22"Büyük Taarruz" hangi tarihte ve nereden başladı?
Büyük Taarruz — 26 Ağustos 1922, Kocatepe (Afyon). Mustafa Kemal Şuhut ve Sandıklı arasındaki Kocatepe'den verdiği emirle sabah 04:30 alaca karanlıkta açılan topçu ateşi ile başladı. Hazırlık: Sakarya zaferinden sonra 1 yıl boyunca yoğun hazırlık. Batı Cephesi 208.000 kişiye ulaştı. Sadece 3 kişi taarruz tarihini biliyordu (İsmet, Fevzi, Kâzım Paşalar). 14 Ağustos kolordular gizlice yürüyüşe başladı. 20 Ağustos Akşehir'de son toplantı.26-27 Ağustos: Yunan cephesi yarıldı, Afyon Yunanlılar tarafından terk edildi. 28 Ağustos: Mustafa Kemal Afyon'a girdi. 30 Ağustos 1922 Çarşamba — DUMLUPINAR (Başkomutanlık Meydan Muharebesi): Çalköy Zafertepe · Mustafa Kemal bizzat yönetti · Yunan Başkomutan Trikupis 2 Eylül Uşak'ta esir alındı · Zafer Bayramı.
23"30 Ağustos 1922 Dumlupınar" zaferi hakkında doğru olan?
30 Ağustos 1922 Çarşamba — Başkomutanlık Meydan Muharebesi (Dumlupınar). Kütahya'nın Altıntaş ilçesine bağlı Çalköy'de Zafertepe'den Mustafa Kemal birliklere taarruz emrini verdi. Düşman ordusu dört taraftan sarılarak Mustafa Kemal Paşa'nın ateş hatları arasında bizzat Zafertepe'den idare ettiği savaşta tamamen yok edildi veya esir edildi. Yunan Başkomutanı General Trikupis 2 Eylül Uşak'ta esir alındı. "Düşmanın 200 yıldır Türk ordusunun zaferi ile sonuçlanan ilk taarruz muharebesidir" (Çanakkale ve Sakarya savunma zaferleriydi). 1 Eylül 1922 sabahı Mustafa Kemal'in tarihi emri: "Ordular! İlk hedefiniz Akdenizdir, ileri!" Takip harekatı: 2 Eylül Uşak (Trikupis esir) → 3 Eylül Salihli → 5 Eylül Manisa → 9 Eylül 1922 Cumartesi İzmir kurtuldu (Yüzbaşı Şerafettin Bey). 30 Ağustos her yıl "Zafer Bayramı" olarak kutlanır. 14 günde 150.000 km² alan ele geçirildi.
24"İzmir'in kurtuluşu" tarihinden sonra Anadolu tamamen ne zaman Yunan işgalinden kurtuldu?
9 Eylül 1922 Cumartesi İzmir kurtuldu (Yüzbaşı Şerafettin Bey komutasında Türk birlikleri İzmir'e girdi). Hükümet Konağı'na Türk bayrağı çekildi. 13 Eylül 1922 İzmir Yangını başladı (sebep tartışmalı). İzmir kıyısının büyük bölümü yandı. Anadolu Yunan işgalinden tamamen kurtuluş süreci: 11 Eylül Bursa, Foça, Gemlik, Orhaneli · 12 Eylül Mudanya, Kırkağaç, Urla · 13 Eylül Soma · 14 Eylül Bergama, Dikili, Karacabey · 15 Eylül Alaçatı, Ayvalık · 16 Eylül Çeşme · 17 Eylül Karaburun, Bandırma · 18 Eylül 1922 Biga ve Erdek — son kurtulan şehirler. 14 günde 150.000 km² alan ele geçirildi.Doğu Trakya henüz Yunan işgalindeydi — Mudanya Ateşkes Antlaşması (11 Ekim 1922) ile silahlı çatışma olmadan Türkiye'ye verildi. Lozan ile uluslararası tanınma kazanıldı.
25"Mudanya Ateşkes Antlaşması" hangi tarihte ve TBMM adına kim baş delege olarak katıldı?
Mudanya Ateşkes Antlaşması — 3-11 Ekim 1922. 9 günlük konferans, görüşmeler 4 gün. TBMM adına baş delege: İsmet Paşa (İnönü) — Batı Cephesi Komutanı. İtilaf delegeleri: İngiltere General Sir Charles Harington, Fransa General Charpy, İtalya General Mombelli. Yunanistan toplantıya katılmadı, sadece bilgilendirildi — mağlup taraf olarak söz hakkı yoktu (denizden gözledi). 11 Ekim 1922 antlaşma imzalandı (12 madde). Sonuçlar: Yunan birlikleri 15 günde Doğu Trakya'yı (Meriç'e kadar) boşaltacak. Doğu Trakya 30 günde Türk yönetimine. İstanbul ve Boğazlar Lozan'a kadar İtilaf elinde. 30 km tampon bölge silahsızlandırılacak. Önemi: Doğu Trakya silahlı çatışma olmadan kazanıldı. İtilaf devletleri TBMM'yi tek meşru Türk hükümeti olarak resmen tanıdı. Saltanatın sonunun başlangıcı. Cevap A: Mondros Mütarekesi (1918). Cevap C: Lozan Antlaşması.
F · Lozan ve Cumhuriyet — 5 Soru
26"Saltanatın Kaldırılması" hangi tarihte ve hangi kanunla gerçekleşti?
Saltanatın Kaldırılması — 1 Kasım 1922. 308 sayılı kanun. 623 yıllık Osmanlı Hanedanlığı (1299-1922) hukuken sona erdi. Türk siyasi tarihinin en köklü değişikliği. Süreç: Mudanya'dan sonra Lozan'a hangi hükümetin katılacağı sorunu doğdu. İtilaf İstanbul ve Ankara hükümetlerini birlikte davet etti. Mustafa Kemal cevabı: Saltanat ve Halifeliği ayır, saltanatı kaldır. 308 sayılı kanun: (1) Türkiye halkı 16 Mart 1920 İstanbul'un işgalinden itibaren İstanbul Hükümeti'ni meşru kabul etmemekte, TBMM'yi tek meşru hükümet olarak görmektedir. (2) Saltanat 16 Mart 1920'den itibaren tarihe karışmıştır. (3) Halifelik makamı korunacak, ama padişahlıktan ayrılmıştır.Halifelik 16 ay sonra 3 Mart 1924'te kaldırıldı (Cumhuriyet ilanından 4 ay sonra). Sıralama: 1 Kasım 1922 saltanat → 17 Kasım Vahdettin kaçtı → 18 Kasım Abdülmecit Halife → 29 Ekim 1923 Cumhuriyet → 3 Mart 1924 Halifelik kaldırıldı.
27"Vahdettin'in kaçışı" hakkında doğru olan?
Vahdettin'in kaçışı — 17 Kasım 1922. Saltanatın kaldırılmasından (1 Kasım 1922) sonra Vahdettin (VI. Mehmet) hayati endişe içindeydi. 17 Kasım 1922 sabahı Halife sıfatıyla Cuma selamlığına çıkar gibi yaparak İngiliz savaş gemisi Malaya ile İstanbul'dan ayrıldı. Son Osmanlı padişahı, ülkesini terk eden ilk padişah oldu.Malta → Hicaz (Mekke) → Cenova → Sanremo. 16 Mayıs 1926'da San Remo'da öldü. Şam'da gömüldü. Bu olay tüm dünyada büyük yankı uyandırdı. 18-19 Kasım 1922 yeni Halife: Abdülmecit Efendi (Sultan Abdülaziz'in oğlu, Vahdettin'in amcaoğlu) seçildi. Yetkisiz, sembolik halifelik. Sadece dini liderliği kaldı. Bu durum 3 Mart 1924'e kadar (Halifeliğin kaldırılması) sürdü. Abdülmecit ve Osmanlı Hanedanı 3 Mart 1924'te yurtdışına çıkarıldı.
28"Lozan Antlaşması" hangi tarihte imzalandı ve TBMM adına kim baş delege olarak katıldı?
Lozan Antlaşması — 24 Temmuz 1923. İsviçre Lozan'da imzalandı. TBMM adına baş delege: İsmet Paşa (İnönü), Hariciye Vekili. Heyet: İsmet Paşa, Dr. Rıza Nur (Sıhhiye Vekili), Hasan Saka (mali müşavir). Süreç: 20 Kasım 1922 1. dönem başladı (Lord Curzon İngiliz baş delege) → 4 Şubat 1923 görüşmeler kesildi (kapitülasyonlar, Musul, borçlar uzlaşmazlığı) → 23 Nisan 1923 2. dönem başladı (Sir Horace Rumbold daha uzlaşmacı) → 24 Temmuz 1923 imzalandı. 143 madde.Tarafları: Türkiye + İngiltere, Fransa, İtalya, Japonya, Yunanistan, Romanya, Sırp-Hırvat-Sloven Krallığı (Yugoslavya). Önemi: Sevr Antlaşması (10 Ağustos 1920) resmen geçersiz oldu. Türkiye'nin uluslararası tanınmışlığını kazandığı belge. Çözülen 7: Kapitülasyonlar tamamen kaldırıldı, sınırlar, Düyun-u Umumiye tasfiye, mübadele, azınlık hakları, patrikhane, yabancı kurumlar Türk hukukuna. Çözülmeyen 3 sorun: Boğazlar (1936 Montrö), Musul (1926 Ankara), Hatay (1939 katılma).
29"Lozan'ın çözmediği 3 sorun" hangileridir ve nasıl sonradan çözüldü?
Lozan'ın çözmediği 3 sorun: Boğazlar, Musul, Hatay. (1) BOĞAZLAR: Lozan'da uluslararası komisyon kontrolü ve silahsızlandırılmış bölge sözü verildi (Türkiye Devlet Başkanı yöneticilik). Türkiye tam egemen değildi. 20 Temmuz 1936 Montrö Antlaşması ile Türkiye Boğazlar'da tam egemenlik kazandı (savaş zamanı trafiği kapatma yetkisi). (2) MUSUL: Lozan'da 9 ay Türkiye-İngiltere ikili görüşme, sonuç olamazsa Milletler Cemiyeti hakemlik. Şeyh Sait İsyanı (Şubat 1925) Türkiye'nin pazarlık gücünü zayıflattı.5 Haziran 1926 Ankara Antlaşması: Musul İrak'a (İngiltere mandası) verildi; Türkiye 25 yıl Musul petrolünden %10 pay (sonradan tek seferlik 500.000 sterlin ile takas). (3) HATAY (İskenderun Sancağı): Lozan'da Suriye'de (Fransa mandası) "özel statü" verildi — Türk dili resmi, Türk bayrağı asılır. Eylül 1938 Hatay Cumhuriyeti kuruldu (Türkiye'nin diplomatik desteği). 29 Haziran 1939 Hatay Türkiye'ye katıldı (Atatürk vefatından 8 ay sonra). Atatürk'ün son ulusal hayali gerçekleşti. Cevap A: bunlar Lozan'da çözüldü. Cevaplar C ve D: yanlış kombinasyonlar.
30"Cumhuriyet'in İlanı" ve ilk hükümet bilgileri nelerdir?
Cumhuriyet İlanı — 29 Ekim 1923 Pazartesi, saat 20:30.Süreç: 27 Ekim Fethi Bey kabinesi istifa etti → 28 Ekim hükümet kurulamadı → 28 Ekim akşamı Mustafa Kemal Çankaya Köşkü'nde İsmet Paşa, Fethi Bey, Kâzım Özalp ile akşam yemeğinde "Yarın cumhuriyeti ilan edeceğiz!" dedi. Gece İsmet Paşa ile anayasa değişikliği teklifini hazırladılar. 29 Ekim sabahı Halk Fırkası grubunda açıkladı. Akşam saat 20:30 oylama yapıldı. 1921 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu'nda 6 madde değişikliği: Madde 1'e "Türkiye Devleti'nin idare şekli Cumhuriyettir" eklendi. 158 milletvekili oybirliği ile Cumhuriyet'i kabul etti. Aynı oturumda Mustafa Kemal Paşa 158 oy ile (oybirliği) Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk Cumhurbaşkanı seçildi (42 yaşında, 4 yıl görev). 30 Ekim 1923 İsmet Paşa ilk Başbakan.1 Kasım Fethi Okyar TBMM Başkanı (Mustafa Kemal CB olduğu için boşalmıştı). Bu olay Cumhuriyet Tarihi 1.1 dersinin başlangıç noktasıdır.
★ TEBRİKLER ★
Bölüm 1 Tamamlandı
1881 Selanik'ten 29 Ekim 1923'e kadar 42 yıllık serüveni tamamladın. Mustafa Kemal'in hayatı, Kurtuluş Savaşı'nın hazırlık dönemi, Doğu/Güney/Batı cepheleri, Sakarya ve Büyük Taarruz, Mudanya ve Lozan, Cumhuriyet'in ilanı — hepsi sınav formatında öğrenildi. AİİT modülünün ilk bölümü tamamlandı.
1881-1923 · Bir devletin kuruluşu✓
Bölüm 1 tamamlandığında, Türk Cumhuriyeti'nin kuruluş öncesi tüm sürecini öğrendin: Mustafa Kemal'in askeri kariyeri, Kurtuluş Savaşı'nın diplomasi ve cephe boyutları, Cumhuriyet'in ilanına giden yol. Bu konular banka sınavlarının Genel Kültür bölümünde sıkça karşına çıkacak. Tarihler, isimler, sayılar ezberlenir; ama olayların birbirine nasıl bağlandığını anlamak gerçek farkı yaratır.
Bir sonraki adım — Bölüm 2: 6 Atatürk İlkesi. Bölüm 1 olaylar üzerineydi, Bölüm 2 ilkeler ve felsefe üzerine olacak: Cumhuriyetçilik, Milliyetçilik, Halkçılık, Devletçilik, Laiklik, İnkılapçılık. Her ilke için ayrı bir ders. 7 ders + bölüm değerlendirme.