Atatürk'ün 6 ilkesinin üçüncüsü: sınıfsız ve imtiyazsız bir toplum. Cumhuriyetçilik egemenliği halka verir, Milliyetçilik halkı tanımlar, Halkçılık halkın eşit ve adil yaşamasını sağlar.
Halkçılık ilkesi, halkın yönetimde söz sahibi olduğu, sınıf ayrıcalıklarının kaldırıldığı, sosyal adaletin sağlandığı bir toplum modelidir. Atatürk'ün özlü tanımı: "Halk için, halka rağmen değil; halkla beraber, halkın iradesiyle." 3 farklı temele dayanır: (1) Eşit vatandaşlık — sınıf, mezhep, cinsiyet ayrımı yok. (2) Halk egemenliği — yönetim halktan kaynaklanır. (3) Sosyal adalet — fırsat eşitliği, dayanışma. Halkçılık, Cumhuriyetçilik ve Milliyetçilikten sonra üçüncü ilkedir, bu ikisini sosyal alana taşır.
(1) Eşit vatandaşlık — Sınıf, zümre, soy, cinsiyet, din ayrımı reddedilir. Lakaplar (Ağa, Bey, Hanım, Paşa) yasaklandı.
(2) Halk egemenliği — Cumhuriyet ve millet birlikte düşünülür.
(3) Sosyal adalet ve dayanışma — Yoksul-zengin, köylü-şehirli arasındaki uçurum azaltılır. Aşar Vergisi'nin kaldırılması (1925) bu ilkenin somut örneğidir.
(4) Sınıf çatışması yerine sınıf işbirliği — Marksizm reddedilir. "Türkiye halkı çeşitli meslek erbabı olan bir topluluktur."
Halkçılık tek başına bir ilke değil, 3'lü bir sistemin parçasıdır:
Egemenlik halktan gelir.
"Yönetim biçimi"
Halk Türk milletidir.
"Halkın kim olduğu"
Halk eşit ve adildir.
"Halkın nasıl yaşayacağı"
3 ilke birlikte: "Türk halkı egemen ve eşittir."
Cumhuriyetçilik "egemenliğin sahibi kim?" sorusuna "millet" der. Milliyetçilik "millet kim?" sorusuna "Türk milleti" der. Halkçılık "millet nasıl yaşayacak?" sorusuna "eşit, adil, sınıfsız" cevabını verir.
Halkçılık ilkesi, halkın günlük hayatına dokunan birçok inkılapla pekiştirildi.
"Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir." Halkçılığın anayasal temeli.
Hanedanlık reddedildi. Halk egemenliği kuruldu.
552 sayılı kanun. Köylünün 600 yıllık ekonomik yükü kalktı. Halkçılığın EN BÜYÜK ekonomik göstergesi.
677 sayılı kanun. Şeyhlik, dervişlik, müritlik, falcılık unvanları yasaklandı.
743 sayılı. İSVİÇRE örneği. Tek eş, kadın-erkek eşitliği, miras eşitliği, resmi nikah, boşanma hakkı.
Yerel yönetimde kadın temsili.
Türk Ocakları (1931 kapatıldı) yerine. 9 şube: Dil, Sanat, Tiyatro, Spor, Yardım, Kurslar, Kütüphane, Köycülük, Müze.
Hatı Çırpan ilk kadın muhtar.
Tüm vatandaşlara eşit soyadı zorunluluğu.
2590 sayılı. Ağa, Hacı, Hafız, Bey, Hanım, Paşa unvanları yasaklandı.
Anayasa değişikliği. 1935'te 18 kadın mv meclise girdi.
3803 sayılı. İnönü dönemi (Atatürk sonrası). Hasan Âli Yücel + İsmail Hakkı Tonguç. 21 enstitü. 1954'te DP kapattı.
Aşar (Arapça "öşür" = onda bir): Tarım ürünlerinden alınan %10 vergi. Osmanlı'da 600 yıldır uygulanıyordu. Köylü buğday, arpa, mısır, tütün, üzüm, zeytin gibi tüm tarımsal ürünlerinin onda birini devlete vermek zorundaydı. Mültezim sistemi: Devlet vergi toplamayı ihale ile mültezimlere veriyordu, onlar halktan %20-30'a kadar vergi alıyordu.
(1) Sosyal adalet: Köylüler nüfusun %75'iydi, ama tarımdan en çok kazanan büyük toprak sahipleri ve mültezimler. (2) Halkçılık ilkesi: Sınıf ayrıcalıklarının kaldırılması. (3) Tarımı destekleme: Verginin kalkması köylüyü üretime teşvik etti. (4) Modern devlet: Mültezim sistemi feodal.
Köylünün ekonomik yükü hafifledi. Üretim arttı. Mültezim sistemi sona erdi. Yerine kazanç vergisi, gümrük, tütün-şeker tekel gelirleri gibi modern vergi türleri konuldu. Halkçılık sadece teoride değil, ekonomik hayatta da gerçekleşti. Atatürk: "Köylü efendimizdir."
Cumhuriyet'ten önce Mecelle (1869-76, Ahmet Cevdet Paşa) İslam hukukuna dayalı medeni kanundu. Mahmut Esat Bozkurt (Adliye Vekili) komisyonu kurdu. İsviçre Medeni Kanunu (1907) örnek alındı (laik ve eşitlikçi olduğu için).
(1) Tek eşle evlilik (poligami yasaklandı). (2) Resmi nikah zorunluluğu (sadece imam nikahı geçersiz). (3) Kadına boşanma hakkı. (4) Miras eşitliği (kız çocuk = erkek çocuk). (5) Şahitlikte eşitlik. (6) Velayet eşitliği. (7) Mülkiyet hakkı — kadın kendi adına mülk edinebilir.
Türk Medeni Kanunu Halkçılık ilkesinin "sınıfsız ve imtiyazsız toplum" hedefini hukuken sağlamlaştırdı. Kadınlar artık birinci sınıf vatandaş. Medeni Kanun olmadan 1934'teki kadınlara mv seçilme hakkı gerçekleşemezdi.
1 Mart 1926 Türk Ceza Kanunu (İtalyan örneği) · 4 Ekim 1926 Borçlar Kanunu (İsviçre) · 1928-29 Ticaret Kanunu (Alman/İtalyan) · 1929 HMUK (İsviçre). Atatürk Hukuk Devrimi.
Halkçılığın kültürel ve eğitimsel ayağı. 10 Mayıs 1931'de Türk Ocakları kapatılınca, yerine 19 Şubat 1932'de Halkevleri kuruldu (CHP altında). 9 şube ile faaliyet:
| Şube | Faaliyet |
|---|---|
| 1. Dil ve Edebiyat | Türkçe konferansları, edebiyat etkinlikleri. |
| 2. Güzel Sanatlar | Resim, heykel, müzik konserleri, sergiler. |
| 3. Temsil (Tiyatro) | Tiyatro grupları, oyun sahneleme. |
| 4. Spor | Halk sporu, atletizm, futbol. |
| 5. Sosyal Yardım | Yoksullara yardım. |
| 6. Halk Dershaneleri | Okuma-yazma, meslek kursları. |
| 7. Kütüphane ve Yayın | Halk için kütüphaneler. |
| 8. Köycülük | Köy araştırmaları. |
| 9. Müze ve Sergi | Yerel kültür sergileri. |
Halkevleri sayısı: 1932'de 14 il merkezinde başladı. 1950'de 478 Halkevi + 4322 Halkodası (köylerde). 8 Ağustos 1951'de Demokrat Parti kapattı. 1987'de yeniden açıldı (sivil toplum kuruluşu olarak).
Atatürk: "Türkiye'nin gerçek sahibi köylüdür." Türkiye nüfusunun %75'i köylüydü. Köycülük çalışmaları: 1925 Aşar kaldırılması · 1929 Halk Mektepleri · 1932 Halkevleri Köycülük Şubesi · 1936 Eğitmen Kursları · 1937 Köy Eğitmenleri Kanunu · 17 Nisan 1940 Köy Enstitüleri (3803 sayılı) — İnönü dönemi (Atatürk sonrası), Hasan Âli Yücel + İsmail Hakkı Tonguç. 21 Köy Enstitüsü kuruldu. Köylü çocuklara öğretmenlik (5 yıl). 1954'te DP kapattı.
Yanlış: "Halkçılık sosyalist/komünist bir ekonomik sistemdir."
Doğru: Halkçılık ≠ Sosyalizm. Atatürk Halkçılığı sınıf çatışmasını reddeder, sınıf işbirliğini savunur. "Türkiye halkı çeşitli meslek erbabı olan bir topluluktur." Marksist sınıf savaşı kabul edilmez. Halkçılık eşit vatandaşlık + sosyal adalet + halk egemenliği esaslı, özel mülkiyet korunur. Devletçilik (1933+) ekonomik tamamlayıcıdır, ama sosyalizm değil. "Bizim yolumuz Bolşeviklik değildir."
Yanlış: "Aşar Vergisi 1923 Cumhuriyet ilanıyla birlikte kaldırıldı."
Doğru: Aşar Vergisi 17 Şubat 1925'te (552 sayılı kanun) kaldırıldı, Cumhuriyet'ten 1,5 yıl sonra. Türk Medeni Kanunu da 17 Şubat 1926'da (1 yıl sonra aynı tarih). Aşar: Arapça "öşür" = onda bir. Tarım ürünlerinden %10 vergi. 600 yıllık Osmanlı kuralı. Mültezim sistemi sona erdi. Halkçılığın EN BÜYÜK ekonomik göstergesi.
Yanlış: "Türk Medeni Kanunu Almanya/Fransa örneği."
Doğru: Türk Medeni Kanunu İSVİÇRE Medeni Kanunu (1907) örneği alınarak hazırlandı (17 Şubat 1926, 743 sayılı). Mahmut Esat Bozkurt komisyonu. İsviçre seçimi: laik, modern, eşitlikçi, çevirisi mümkün. Diğer: Ceza Kanunu (1 Mart 1926, İtalyan), Borçlar Kanunu (4 Ekim 1926, İsviçre), Ticaret Kanunu (1928-29, Alman-İtalyan), HMUK (1929, İsviçre).
Yanlış: "Halkevleri ve Köy Enstitüleri aynı kuruluştur."
Doğru: 2 farklı kuruluş. (1) HALKEVLERİ — 19 Şubat 1932 (Atatürk dönemi): Türk Ocakları (10 Mayıs 1931 kapatıldı) yerine. CHP altında. 9 şube. 1950'de 478 Halkevi. 8 Ağustos 1951 DP kapattı. (2) KÖY ENSTİTÜLERİ — 17 Nisan 1940 (İnönü dönemi, 3803 sayılı): Hasan Âli Yücel + İsmail Hakkı Tonguç. 21 enstitü. Köylü çocuklara öğretmenlik (5 yıl). 1954'te DP kapattı.
17 Şubat 1925 · 552 sayılı · Halkçılığın EN BÜYÜK ekonomik göstergesi · Mültezim sistemi sona erdi.
17 Şubat 1926 · 743 sayılı · İSVİÇRE örneği · Aşar'la aynı tarih, 1 yıl arayla.
19 Şubat 1932 · Türk Ocakları yerine · 9 şube · 1950'de 478 Halkevi · 8 Ağustos 1951 DP kapattı.
Cumhuriyetçilik (yönetim) + Milliyetçilik (kimlik) + Halkçılık (yaşam) = Halk egemenliği + halk kimliği + halk eşitliği.