Genel Kültür · Yürütme (Cumhurbaşkanlığı) · Başlangıç Seviye
PDF İndir
Yürütme: Cumhurbaşkanlığı✓
Genel KültürVatandaşlık & HukukTC Anayasası · 1.5Yürütme
Bölüm 1 · Yürütme Organı
Yürütme: Cumhurbaşkanlığı
2017 değişikliği ile Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi. Cumhurbaşkanı yürütmenin tek başı, halk tarafından 5 yıl için seçilir, 2 dönem hak. Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi (CK), bakanları cumhurbaşkanı atar/görevden alır.
Yürütme Organının Yapısı✓
Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi
Madde 8 (2017'de değişti): "Yürütme yetkisi ve görevi, Cumhurbaşkanı tarafından kullanılır." 2017 öncesi: Cumhurbaşkanı + Bakanlar Kurulu (kollektif). 2017'den: Sadece Cumhurbaşkanı (tek baş).
Yürütme unsurları (2017'den): 1) Cumhurbaşkanı, 2) Cumhurbaşkanı Yardımcıları (sayı sınırı yok), 3) Bakanlar. Başbakanlık 2017'de KALDIRILDI (Binali Yıldırım son başbakan).
Sistem değişikliği: 16 Nisan 2017 referandumu (%51.4 evet), 24 Haziran 2018 yürürlük. Erdoğan ilk Cumhurbaşkanlığı sistemi cumhurbaşkanı.
Cumhurbaşkanı Seçimi✓
★ Madde 101
Cumhurbaşkanı Seçilme Şartları 40 yaş, yüksek öğrenim, 5 yıl × 2 dönem
SEÇİLME YAŞI
40 (yüksek öğrenim şart)
DÖNEM
5 yıl × 2 dönem (10 yıl)
SEÇİM
Halk tarafından doğrudan
ÇOĞUNLUK
İlk turda %50+1, yoksa 2. tur
Madde 101 — Seçilme Şartları:
40 yaşını doldurmuş Türk vatandaşı
Yüksek öğrenim yapmış (en az lisans)
Milletvekili seçilme yeterliliğine sahip
Cumhurbaşkanı parti üyesi olabilir (2017'de değişti, eskiden tarafsız olmalıydı)
TBMM üyeliği sona erer
Aday gösterme:
Siyasi parti grupları (en az 20 milletvekili olan parti)
Son seçimde %5+ oy almış partiler ortak aday gösterebilir
Bağımsız aday: 100.000 seçmen imzası
Görev süresi:
5 yıl × 2 dönem (toplam 10 yıl)
2017 öncesi: 7 yıl tek dönem (TBMM seçerdi)
İstisna: 2. dönemde TBMM 3/5 ile seçim yenilerse 3. kez aday olabilir (Madde 116)
Seçim usulü:
1. tur: Geçerli oyların salt çoğunluğunu (%50+1) alan kazanır
İlk turda kimse %50+1 alamazsa 2 sıradaki adayla 2. tur
2. tur: 1. turdan sonraki ikinci pazar günü
TBMM seçimleri ile aynı gün (5 yılda bir)
Cumhurbaşkanları Sırası
★ TC Cumhurbaşkanları
1.
Mustafa Kemal Atatürk (1923-1938)
4 dönem · TBMM seçti · 10 Kasım 1938 vefat
2.
İsmet İnönü (1938-1950)
Atatürk vefatı sonrası · 27 yıllık CHP'nin son cumhurbaşkanı
3.
Celal Bayar (1950-1960)
DP · 27 Mayıs 1960 darbesi · Yassıada müebbet
4.
Cemal Gürsel (1961-1966)
Darbe lideri · MBK başkanı · 1961 Anayasası
5.
Cevdet Sunay (1966-1973)
Asker · 12 Mart 1971 muhtırası dönemi
6.
Fahri Korutürk (1973-1980)
Asker · 12 Eylül 1980 darbesi öncesi bitti
7.
Kenan Evren (1982-1989)
12 Eylül darbesi lideri · 1982 Anayasası
8.
Turgut Özal (1989-1993)
ANAP · ekonomik liberalleşme · 17 Nisan 1993 ölüm
9.
Süleyman Demirel (1993-2000)
DYP · 28 Şubat 1997 süreci dönemi
10.
Ahmet Necdet Sezer (2000-2007)
Eski AYM başkanı · TBMM'nin son seçtiği · 2001 Anayasa fırlatma
11.
Abdullah Gül (2007-2014)
AKP · 367 krizi sonrası · TBMM seçti
12.
Recep Tayyip Erdoğan (2014-)
İlk halk seçen (2014 %51.79) · İlk Cumhurbaşkanlığı sistemi (2018 %52.6) · 2. dönem 2023 (2. tur %52.2)
Cumhurbaşkanı'nın Yetkileri✓
★ Madde 104
Cumhurbaşkanı'nın Görev ve Yetkileri Yürütmenin başı, başkomutan, devlet temsili
Madde 104: "Cumhurbaşkanı Devletin başıdır. Yürütme yetkisi Cumhurbaşkanına aittir."
Yasama ile ilgili:
Kanunları yayımlamak (15 gün) veya geri göndermek
Anayasa değişikliklerini halkoyuna sunmak
AYM'de iptal davası açmak
TBMM seçimini yenilemek (Madde 116)
Yürütme ile ilgili:
Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanları atamak/görevden almak
Üst düzey kamu yöneticilerini atamak (büyükelçi, vali, müsteşar)
Cumhurbaşkanlığı kararnamesi (CK) çıkarmak
Yönetmelik çıkarmak
Milli güvenlik politikasını belirlemek
Başkomutanlık sıfatıyla TSK'yı temsil etmek
Genelkurmay Başkanını atamak
MGK'yı toplamak ve başkanlık etmek
OHAL ilan etmek (Madde 119)
Yargı ile ilgili:
AYM üyelerinin 12'sini atamak (toplam 15)
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısını atamak
Danıştay üyelerinin 1/4'ünü atamak
HSK üyelerinin 4'ünü atamak (toplam 13)
Hastalık-sakatlık-kocama nedeniyle hapis cezasını hafifletmek/kaldırmak
Devlet temsili:
Yabancı devletlere büyükelçi göndermek
Yabancı temsilcileri kabul etmek
Uluslararası antlaşmaları onaylamak ve yayımlamak
Madde 116 — TBMM Seçimini Yenileme:
Cumhurbaşkanı tek başına TBMM seçimini yenileyebilir
TBMM 3/5 (360 vekil) ile aynı kararı alabilir
Cumhurbaşkanlığı seçimi de aynı gün yenilenir
Cumhurbaşkanı 2. dönemde bu yetkiyi kullanırsa 3. kez aday olabilir
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi (CK)✓
★ Madde 104 — CK Yetkisi
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi 2017'de gelen yeni yürütme aracı
Genel: Yürütme yetkisine ilişkin konularda CK çıkarılabilir. 2017'de geldi. 2017 öncesi yoktu (Bakanlar Kurulu kararnameleri ve KHK vardı).
Kanunda açıkça düzenlenen konularda CK çıkarılamaz
CK ile kanun çatışması:
Kanun esastır (kanun üstünlüğü)
TBMM CK ile düzenlenen konuda kanun çıkarırsa CK hükümsüz olur
CK'lar AYM denetimine tabidir
OHAL CK (Madde 119/6):
OHAL döneminde temel hak/özgürlüklere ilişkin de çıkarılabilir
Resmi Gazete'de yayımlandığı gün TBMM onayına sunulur
TBMM 3 ay içinde görüşmezse CK kendiliğinden yürürlükten kalkar
Tarihçe:
2017 öncesi: Bakanlar Kurulu kararnameleri + KHK
15 Temmuz 2016 darbe girişimi sonrası 2 yıl OHAL (1100+ KHK)
2017'den: KHK kalktı, yerine CK ve OHAL CK
Cumhurbaşkanı Yardımcıları ve Bakanlar✓
★ Madde 106
Cumhurbaşkanı Yardımcıları ve Bakanlar Cumhurbaşkanı atar/görevden alır
Cumhurbaşkanı Yardımcıları:
Cumhurbaşkanı bir veya daha fazla yardımcı atayabilir
Sayı sınırı yok (Erdoğan'da 1: Fuat Oktay 2018-23, Cevdet Yılmaz 2023-)
Cumhurbaşkanı seçilme şartlarını taşır (40+yüksek öğrenim)
Cumhurbaşkanı geçici ayrılırsa yardımcı görev yapar
Cumhurbaşkanlığı boşalırsa 45 gün içinde yeni seçim, yardımcı vekalet eder
Bakanlar:
Cumhurbaşkanı tarafından atanır/görevden alınır
Sayı sınırı yok (CK ile - şu an 17 bakanlık)
Milletvekili olmak ZORUNDA DEĞİL
Milletvekili bakan olursa milletvekilliği DEVAM EDER
TBMM'den GÜVENOYU vermek ZORUNDA DEĞİL
Görevden ayrıldıktan sonra Yüce Divan'da yargılanabilir
17 bakanlık (güncel): Adalet, Aile ve Sosyal Hizmetler, Çalışma ve Sosyal Güvenlik, Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği, Dışişleri, Enerji ve Tabii Kaynaklar, Gençlik ve Spor, Hazine ve Maliye, İçişleri, Kültür ve Turizm, Milli Eğitim, Milli Savunma, Sağlık, Sanayi ve Teknoloji, Tarım ve Orman, Ticaret, Ulaştırma ve Altyapı.
Olağanüstü Hal İlanı Cumhurbaşkanı yetkili · TBMM onayı · Maximum 6 ay
OHAL sebepleri:
Savaş, savaşı gerektirecek durum
Seferberlik
Ayaklanma, vatan-Cumhuriyete yönelik kalkışma
Ülke ve milletin bölünmezliğini tehlikeye düşüren şiddet hareketleri
Anayasal düzeni veya temel hakları ortadan kaldırmaya yönelik eylemler
Tabii afet, salgın hastalık, ağır ekonomik bunalım
OHAL ilan süreci:
Cumhurbaşkanı en fazla 6 ay süreyle ilan edebilir
Resmi Gazete'de yayımlanır, aynı gün TBMM onayına sunulur
TBMM her defasında 4 ay × süresiz uzatabilir (savaş halinde sınırsız)
OHAL döneminde Cumhurbaşkanı yetkileri:
OHAL CK çıkarabilir
OHAL CK temel hak/özgürlüklere ilişkin de olabilir (M.119/6)
TBMM 3 ay içinde görüşmezse CK kendiliğinden yürürlükten kalkar
Çekirdek haklar (Madde 15) — OHAL'de bile durdurulamaz:
Yaşam hakkı (savaş istisnası hariç)
Maddi ve manevi varlığın bütünlüğü (işkence yasağı)
Din, vicdan, düşünce ve kanaat hürriyeti
Suç ve cezaların kanuniliği
Masumiyet karinesi
Türkiye OHAL örnekleri:
1987-2002 Doğu ve Güneydoğu Anadolu (PKK terörü) - 15 yıl
15 Temmuz 2016 darbe sonrası 21 Temmuz 2016 - 19 Temmuz 2018 (2 yıl, 7 kez 3'er ay uzatıldı, 1100+ KHK)
2023 Kahramanmaraş depremleri sonrası 10 ilde 3 ay OHAL
Sıkıyönetim 2017'de KALDIRILDI - sadece OHAL var.
Yaygın Tuzaklar
1. Cumhurbaşkanı seçilme yaşı kaçtır?
Yanlış: "Cumhurbaşkanı seçilme yaşı 30'dur, milletvekili gibi 18'dir."Doğru: Cumhurbaşkanı seçilme yaşı 40'tır (Madde 101). 40 yaşını doldurmuş, yüksek öğrenim yapmış, milletvekili seçilme yeterliliğine sahip Türk vatandaşı cumhurbaşkanı seçilebilir. Yüksek öğrenim şartı önemlidir - en az lisans diploması gerekir. Karşılaştırma: Seçme yaşı 18 (1995'ten), Milletvekili seçilme yaşı 18 (2017'den, eskiden 25), Cumhurbaşkanı seçilme yaşı 40. Cumhurbaşkanı yardımcısı cumhurbaşkanı seçilme şartlarını taşımak zorunda. Bakan: Türk vatandaşı + milletvekili seçilme yeterliliği (18 yeterli, lisans gerekmez). Cumhurbaşkanı seçim süreci: 1. tur %50+1 alan kazanır, yoksa 2. tur. Görev süresi 5 yıl × 2 dönem (10 yıl). İstisna: 2. dönemdeyken TBMM 3/5 ile seçim yenilerse 3. kez aday olabilir.
2. Cumhurbaşkanı kaç dönem seçilebilir?
Yanlış: "Cumhurbaşkanı tek dönem 7 yıl seçilebilir, ikinci dönem yoktur."Doğru: Cumhurbaşkanı 5 yıllığına ve EN FAZLA 2 dönem seçilebilir (toplam 10 yıl) - Madde 101. İstisna: Madde 116'ya göre 2. döneminde TBMM 3/5 çoğunlukla seçim yenilerse 3. kez aday olabilir. Tarihçesi: 1924-61'de 4 yıl sınırsız (Atatürk 4 dönem). 1961-2007: 7 yıl tek dönem. 2007 değişikliği: 5 yıl 2 dönem halk seçer (parlamenter sistem korundu). 2017'den: Cumhurbaşkanlığı sistemi. 2017 sonrası: Halk doğrudan seçer (TBMM seçimleriyle aynı gün). Parti üyesi olabilir (eskiden tarafsız olmalıydı). Sezer 2000-2007 son TBMM seçen, Erdoğan 2014'te ilk halk seçen, 2018'de ilk Cumhurbaşkanlığı sistemi.
3. 2017 sonrası başbakanlık ve bakanlar kurulu var mıdır?
Yanlış: "Türkiye'de hâlâ Başbakan ve Bakanlar Kurulu vardır."Doğru: 2017 değişikliği ile BAŞBAKANLIK ve BAKANLAR KURULU KALDIRILDI. Binali Yıldırım son başbakan oldu (24 Mayıs 2016 - 9 Temmuz 2018). 9 Temmuz 2018'de yeni sistem yürürlüğe girdi. Yeni yapı: 1) Cumhurbaşkanı (tek baş), 2) Cumhurbaşkanı Yardımcıları (Erdoğan'da 1: Fuat Oktay 2018-23, Cevdet Yılmaz 2023-), 3) Bakanlar (Cumhurbaşkanı atar, 17 bakanlık). Bakanlar Kurulu kavramı kalktı. Bakanlar Cumhurbaşkanı tarafından atanır/görevden alınır. Milletvekili olmak ZORUNDA DEĞİL. Milletvekili bakan olursa milletvekilliği DEVAM EDER. TBMM'den GÜVENOYU vermek zorunda DEĞİL. 17 bakanlık. Müsteşarlık kaldırıldı (yerine Bakan Yardımcıları). Diyanet, MİT, MGK, EKK Cumhurbaşkanlığına bağlandı. Cumhurbaşkanlığı makamı boşalırsa 45 gün içinde yeni seçim, yardımcı vekalet eder.
4. Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi hangi alanlarda çıkarılamaz?
Yanlış: "Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi her konuda çıkarılabilir, sınırı yoktur."Doğru: CK ÖNEMLI SINIRLARI vardır - Madde 104. ÇIKARILAMAZ alanlar: 1) Temel hak ve özgürlükler (Madde 12-74), 2) Siyasi haklar (Madde 66-74), 3) Cumhuriyetin temel organları (TBMM, Cumhurbaşkanlığı, yargı yapısı), 4) Çalışma hayatı, 5) Anayasa'da kanunla düzenleneceği belirtilen konular, 6) Kanunda açıkça düzenlenen konularda CK çıkarılamaz. CK ile kanun çatışması: Kanun esastır. TBMM CK ile düzenlenen konuda kanun çıkarırsa CK hükümsüz olur. CK'lar AYM denetimine tabi. Çıkarılma alanları: Yürütme yetkisi, bakanlıkların kurulması/kaldırılması/görevleri, üst düzey atamalar, Cumhurbaşkanlığı teşkilatı. OHAL CK: OHAL döneminde temel hak/özgürlüklere ilişkin de çıkarılabilir (M.119/6). TBMM 3 ay içinde görüşmezse kendiliğinden yürürlükten kalkar. 2017'de KHK kalktı, yerine CK ve OHAL CK. Sıkıyönetim 2017'de kaldırıldı.
Bu konudan sınavda ne çıkar?✓
EN SIK ÇIKAN
Cumhurbaşkanı seçimi
40 yaş + yüksek öğrenim. Halk seçer. 5 yıl × 2 dönem (10 yıl). %50+1 yoksa 2. tur. TBMM seçimi ile aynı gün.
ÇOK SIK
Cumhurbaşkanı yetkileri
Yürütmenin tek başı, bakan/yardımcı atama, CK, kanun yayımı (15 gün), TBMM seçimini yenileme, OHAL, başkomutan, AYM 12 üye atama.
DETAY
CK sınırları
Yürütme yetkisi alanında. Temel hak/siyasi hak/Cumhuriyet temel organları/çalışma hayatında ÇIKARILAMAZ. Kanun çatışırsa kanun esastır.
KRİTİK
2017 değişiklikleri
Başbakanlık-Bakanlar Kurulu KALDIRILDI. KHK kalktı, CK geldi. Sıkıyönetim kalktı. Bakan milletvekili olmak zorunda değil. Cumhurbaşkanı parti üyesi olabilir.
Mini Quiz · 6 Soru
Anlık geri bildirimli
01Cumhurbaşkanı seçilme yaşı ve eğitim şartı nedir?
Cumhurbaşkanı seçilme yaşı 40, yüksek öğrenim yapmış olmak şarttır (Madde 101). 40 yaşını doldurmuş, yüksek öğrenim yapmış, milletvekili seçilme yeterliliğine sahip Türk vatandaşı cumhurbaşkanı seçilebilir. Yüksek öğrenim şartı önemlidir - en az lisans diploması gerekir. Karşılaştırma: Seçme yaşı 18 (1995'ten), Milletvekili seçilme yaşı 18 (2017'den, eskiden 25), Cumhurbaşkanı seçilme yaşı 40. Cumhurbaşkanı yardımcısı cumhurbaşkanı seçilme şartlarını taşımak zorunda. Bakan: Türk vatandaşı + milletvekili seçilme yeterliliği (18 yeterli). Cumhurbaşkanı seçim süreci: 1. tur %50+1 alan kazanır. Yoksa 2. tur (1. turdan sonraki ikinci pazar). 2. turda en çok oy alan kazanır. TBMM seçimleri ile aynı gün (5 yılda bir). Görev süresi: 5 yıl × 2 dönem (toplam 10 yıl). İstisna: 2. dönemdeyken TBMM 3/5 ile seçim yenilerse 3. kez aday olabilir. Aday gösterme: Parti grupları (20 vekil), %5+ partiler ortak, bağımsız 100.000 imza. Cumhurbaşkanları: 1. Atatürk (1923-38, 4 dönem), 10. Sezer (TBMM'nin son seçtiği), 11. Gül (367 krizi sonrası), 12. Erdoğan (2014- ilk halk seçen, 2018 ilk Cumhurbaşkanlığı sistemi).
022017 değişikliği ile yürütme organında hangi yapısal değişiklik OLDU?
2017 değişikliği ile BAŞBAKANLIK ve BAKANLAR KURULU KALDIRILDI, Cumhurbaşkanı yürütmenin TEK BAŞI oldu. Binali Yıldırım son başbakan (24 Mayıs 2016 - 9 Temmuz 2018). 9 Temmuz 2018'de yeni sistem yürürlüğe girdi. Yeni yapı: 1) Cumhurbaşkanı (tek baş), 2) Cumhurbaşkanı Yardımcıları (Erdoğan'da 1: Fuat Oktay 2018-23, Cevdet Yılmaz 2023-), 3) Bakanlar. Bakanlar Kurulu kavramı kalktı - artık Cumhurbaşkanı bireysel kararlar verir. Madde 8 (2017'de değişti): Yürütme yetkisi Cumhurbaşkanı'nda. Bakan değişiklikleri: Cumhurbaşkanı atar/görevden alır. Milletvekili olmak ZORUNDA DEĞİL. Milletvekili bakan olursa milletvekilliği DEVAM EDER. TBMM'den GÜVENOYU vermek zorunda DEĞİL. Yüce Divan'da yargılanabilir. 17 bakanlık: Adalet, Aile ve Sosyal Hizmetler, Çalışma ve Sosyal Güvenlik, Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği, Dışişleri, Enerji ve Tabii Kaynaklar, Gençlik ve Spor, Hazine ve Maliye, İçişleri, Kültür ve Turizm, Milli Eğitim, Milli Savunma, Sağlık, Sanayi ve Teknoloji, Tarım ve Orman, Ticaret, Ulaştırma ve Altyapı. Müsteşarlık kaldırıldı (yerine Bakan Yardımcıları). Diyanet, MİT, MGK, EKK Cumhurbaşkanlığına bağlandı. Cumhurbaşkanı parti üyesi olabilir (eskiden tarafsız olmalıydı). Sıkıyönetim 2017'de kaldırıldı, sadece OHAL var.
03Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi (CK) hangi alanlarda çıkarılamaz?
CK ÇIKARILAMAZ olduğu alanlar (Madde 104): 1) Temel hak ve özgürlükler (Madde 12-74), 2) Siyasi haklar (Madde 66-74), 3) Cumhuriyetin temel organları (TBMM, Cumhurbaşkanlığı, yargı yapısı), 4) Çalışma hayatı, 5) Anayasa'da kanunla düzenleneceği belirtilen konular, 6) Kanunda açıkça düzenlenen konularda CK çıkarılamaz. CK çıkarılabileceği alanlar: Yürütme yetkisi konuları, bakanlıkların kurulması-kaldırılması-görevleri, üst düzey kamu yöneticilerinin atanması, Cumhurbaşkanlığı teşkilatı, bütçe dışı bağlı kuruluşlar. CK ile kanun çatışması: Kanun esastır (kanun üstünlüğü). TBMM CK ile düzenlenen konuda kanun çıkarırsa CK hükümsüz olur. CK'lar AYM denetimine tabidir. OHAL CK: OHAL döneminde çıkarılabilir (Madde 119), temel hak/özgürlüklere ilişkin de çıkarılabilir (M.119/6 - OHAL'de M.13 sınırlamaları gevşer ama Madde 15 çekirdek hakları korur). OHAL CK Resmi Gazete yayımlandığı gün TBMM onayına sunulur. TBMM 3 ay içinde görüşmezse CK kendiliğinden yürürlükten kalkar.Tarihçe: 2017 öncesi Bakanlar Kurulu kararnameleri ve KHK vardı. 15 Temmuz 2016 darbe girişimi sonrası 2 yıl OHAL (1100+ KHK). 2017'de KHK KALDIRILDI, yerine CK ve OHAL CK.
04OHAL maximum kaç ay süreyle ilan edilebilir ve kim ilan eder?
OHAL Cumhurbaşkanı tarafından en fazla 6 ay süreyle ilan edilir (Madde 119), TBMM onayına sunulur, TBMM her defasında 4 ayı geçmemek üzere uzatabilir. Savaş halinde sınırsız uzatma. OHAL ilan sebepleri: Savaş, savaşı gerektirecek durum, seferberlik, ayaklanma, vatan-Cumhuriyete yönelik kalkışma, ülke ve milletin bölünmezliğini tehlikeye düşüren şiddet hareketleri, anayasal düzeni veya temel hak/hürriyetleri ortadan kaldırmaya yönelik eylemler, tabii afet, salgın hastalık, ağır ekonomik bunalım. OHAL ilan süreci: Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlardan oluşan toplantıyla karar. Resmi Gazete'de yayımlanır, aynı gün TBMM onayına sunulur. TBMM kararı esastır - kabul, reddedebilir veya süreyi değiştirebilir. OHAL döneminde Cumhurbaşkanı yetkileri: OHAL CK çıkarabilir, temel hak/özgürlüklere ilişkin konularda da CK çıkarabilir (M.119/6). TBMM 3 ay içinde görüşmezse CK kendiliğinden yürürlükten kalkar. Çekirdek haklar (Madde 15) - OHAL'de bile durdurulamaz: Yaşam hakkı, işkence yasağı, din-vicdan-düşünce-kanaat hürriyeti, kanunilik, masumiyet karinesi. Türkiye OHAL örnekleri: 1987-2002 Doğu ve Güneydoğu Anadolu (15 yıl). 15 Temmuz 2016 darbe girişimi sonrası 21 Temmuz 2016 - 19 Temmuz 2018 (2 yıl, 7 kez 3'er ay uzatıldı, 1100+ KHK). 2023 Kahramanmaraş depremleri sonrası 10 ilde 3 ay OHAL. Sıkıyönetim 2017'de KALDIRILDI - sadece OHAL var. Askeri mahkemeler savaş ve sıkıyönetim halinde haricinde kaldırıldı.
05Cumhurbaşkanı, TBMM'nin kabul ettiği bir kanunu hangi süre içinde yayımlamak veya geri göndermek zorundadır?
Cumhurbaşkanı, TBMM tarafından kabul edilen kanunları 15 gün içinde yayımlar veya gerekçeyle geri gönderir (Madde 89).Madde 89: "Cumhurbaşkanı, TBMM'ce kabul edilen kanunları on beş gün içinde yayımlar. Yayımlanmasını uygun bulmadığı kanunları, bir daha görüşülmek üzere, bu hususta gösterdiği gerekçe ile birlikte aynı süre içinde, TBMM'ye geri gönderir." İstisnalar: Bütçe kanunları geri gönderilemez. TBMM aynı kabul ile direnirse: Cumhurbaşkanı yayımlar veya AYM'ye iptal davası açar. Anayasa değişikliklerini de Cumhurbaşkanı geri gönderebilir veya halkoyuna sunabilir. Cumhurbaşkanı'nın yasama ile ilgili diğer yetkileri: Anayasa değişikliklerini halkoyuna sunmak (Madde 175), AYM'de iptal davası açmak (Madde 150), TBMM seçimini yenilemek (Madde 116), CK çıkarmak (Madde 104). Yargı yetkileri: AYM 12 üye atamak, Yargıtay başsavcısını atamak, Danıştay 1/4 üye atamak, HSK 4 üye atamak, hapis cezalarını hafifletmek/kaldırmak (hastalık-sakatlık-kocama nedeniyle).
06Cumhurbaşkanlığı makamı boşalırsa kaç gün içinde yeni cumhurbaşkanı seçilir ve kim vekalet eder?
Cumhurbaşkanlığı makamı boşalması halinde 45 gün içinde yeni cumhurbaşkanı seçilir, Cumhurbaşkanı yardımcısı vekalet eder (Madde 106). 2017 öncesi: Başbakan vekalet ederdi (artık Başbakan kalktı). Madde 106: "Cumhurbaşkanı, seçildikten sonra bir veya daha fazla cumhurbaşkanı yardımcısı atayabilir. Cumhurbaşkanlığı makamının herhangi bir nedenle boşalması halinde, kırk beş gün içinde cumhurbaşkanı seçimi yapılır. Yenisi seçilene kadar cumhurbaşkanı yardımcısı cumhurbaşkanlığına vekalet eder." Cumhurbaşkanı yardımcılarının özellikleri: Cumhurbaşkanı atar/görevden alır (sayı sınırı yok). Cumhurbaşkanı seçilme şartlarını taşır (40+yüksek öğrenim+milletvekili seçilme yeterliliği). Erdoğan döneminde 1 yardımcı: Fuat Oktay (2018-2023), Cevdet Yılmaz (2023-). Yardımcı ve bakan sorumluluğu: Görevleriyle ilgili suçlardan Yüce Divan'da (AYM) yargılanır. Meclis Soruşturması: 301 önerge → 360 soruşturma → 400 Yüce Divan sevk. Bakanlar (Madde 106): Cumhurbaşkanı atar/görevden alır. Sayı sınırı yok (CK ile - şu an 17). Milletvekili olmak zorunda DEĞİL. Milletvekili bakan olursa milletvekilliği DEVAM EDER. TBMM'den GÜVENOYU vermek zorunda DEĞİL. Görevden ayrıldıktan sonra Yüce Divan'da yargılanabilir. 17 bakanlık. Müsteşarlık kaldırıldı (yerine Bakan Yardımcıları).
Özet — Aklında Tut
YÜRÜTME SİSTEMİ: 2017 değişikliği Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'ne geçildi (16 Nisan 2017 ref. %51.4, 24 Haziran 2018 yürürlük). Madde 8: Yürütme Cumhurbaşkanı'nda. 2017 öncesi kollektif (Cumhurbaşkanı + Bakanlar Kurulu).
UNSURLAR (2017'den): 1) Cumhurbaşkanı (tek baş), 2) Cumhurbaşkanı Yardımcıları (1+, sayı sınırı yok), 3) Bakanlar. Başbakanlık ve Bakanlar Kurulu KALDIRILDI (Binali Yıldırım son başbakan).
SEÇİLME ŞARTLARI (Madde 101):40 yaş, yüksek öğrenim, milletvekili seçilme yeterliliği. Aday: Parti grupları (20 vekil), %5+ ortak, bağımsız 100.000 imza.
SEÇİM: Halk doğrudan, TBMM seçimleri ile aynı gün (5 yılda bir). 5 yıl × 2 dönem (10 yıl). 1. tur %50+1, yoksa 2. tur. İstisna: 2. dönemde TBMM 3/5 ile seçim yenilerse 3. kez aday olabilir (M.116).
YETKİLER (Madde 104): Yürütmenin tek başı, Devletin başı. Yasama: Kanun yayımı (15 gün) veya geri gönderme, AYM iptal davası, TBMM seçimini yenileme. Yürütme: Bakan/yardımcı atama, üst düzey atamalar, CK çıkarmak, OHAL ilan, başkomutan. Yargı: AYM 12, HSK 4, Yargıtay başsavcısı, Danıştay 1/4 üye atamak.
CK (Madde 104): Yürütme yetkisi alanında. YASAK: Temel hak/özgürlükler, siyasi haklar, Cumhuriyetin temel organları, çalışma hayatı. CK ile kanun çatışırsa kanun esastır. AYM denetimine tabi.
OHAL CK (M.119/6): OHAL döneminde temel hak/özgürlüklere ilişkin de çıkarılabilir. TBMM 3 ay içinde görüşmezse kendiliğinden yürürlükten kalkar. 2017'de KHK kalktı, yerine CK ve OHAL CK.
YARDIMCILAR (Madde 106): Cumhurbaşkanı atar/görevden alır. Cumhurbaşkanı seçilme şartlarını taşır. Cumhurbaşkanlığı boşalırsa 45 gün içinde yeni seçim, yardımcı vekalet.
BAKANLAR (Madde 106): Cumhurbaşkanı atar. Milletvekili olmak zorunda DEĞİL. Milletvekili bakan olursa milletvekilliği DEVAM EDER. Güvenoyu zorunda DEĞİL. 17 bakanlık. Yüce Divan'da yargılanabilir. Müsteşarlık kaldırıldı, yerine Bakan Yardımcıları.
OHAL (Madde 119): Cumhurbaşkanı en fazla 6 ay için ilan eder. TBMM onayı şart, 4 ay × süresiz uzatabilir. 15 Temmuz 2016 darbe girişimi sonrası 2 yıl OHAL (1100+ KHK). 2023 Kahramanmaraş depremleri sonrası 10 ilde 3 ay. Sıkıyönetim 2017'de KALDIRILDI.
4 yaygın tuzak: Cumhurbaşkanı seçilme yaşını 25 sanmak (40 + yüksek öğrenim) · Tek dönem 7 yıl sanmak (5 yıl × 2 dönem) · Başbakanlığın hâlâ olduğunu sanmak (2017'de kaldırıldı) · CK'yı sınırsız yetki sanmak (temel haklar, siyasi haklar, Cumhuriyet temel organları, çalışma hayatında çıkarılamaz).