Genel Kültür · TC Anayasası Modül Final · Başlangıç Seviye
PDF İndir
Modül Final✓
Genel KültürVatandaşlık & HukukTC Anayasası · 1.7Modül Final
★ Modül Final Değerlendirme
Modül Final
TC Anayasası modülünün son durağı. 40 soruluk kapsamlı değerlendirme, 4 kategori × 10 soru: Anayasa Tarihi, Genel Esaslar, Temel Haklar, Devlet Organları. Tüm 6 dersin özeti.
Final Sınav Yapısı✓
40 Soruda 6 Ders
Bu final değerlendirmesi, TC Anayasası modülünün 1.1'den 1.6'ya tüm konularını kapsar. Her bölümde 10 soru bulunur ve sorular banka sınavı zorluk düzeyinde, dengeli formatta hazırlanmıştır.
Strateji: Dürüst cevap ver, doğru-yanlış işaretleme sonrası açıklamaları oku. Yanlış sorularda hangi konuyu tekrar etmen gerektiğini öğren. %75 ve üzeri puan alırsan banka sınavına hazır sayılırsın.
Sonraki adım: Vatandaşlık & Hukuk modülünün 2. bölümü olan Temel Hukuk dersine geçebilirsin.
BÖLÜM 1
Anayasa Tarihi
4 cumhuriyet anayasası (1921-1924-1961-1982), Osmanlı belgeleri (1808-1839-1856-1876), 2017 değişikliği. 10 soru.
BÖLÜM 2
Genel Esaslar
Madde 1-11, Cumhuriyetin nitelikleri, değiştirilemez maddeler, egemenlik, başlangıç metni. 10 soru.
BÖLÜM 3
Temel Haklar
Madde 12-74, kişi hakları + sosyal-ekonomik haklar + siyasi haklar, OHAL çekirdek hakları, sınırlama. 10 soru.
1876 Kanun-i Esasi Türk tarihinin ilk yazılı anayasasıdır. II. Abdülhamid döneminde, I. Meşrutiyet ile yürürlüğe girdi. 119 madde. 1878'de askıya alındı, 1908 II. Meşrutiyet ile yeniden yürürlüğe. 1921 Teşkilat-ı Esasiye Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk anayasasıdır, Türk tarihinin ilki değil. Anayasal nitelikteki diğer belgeler: 1808 Sened-i İttifak (Magna Carta benzeri), 1839 Tanzimat Fermanı (haklar bildirgesi), 1856 Islahat Fermanı.
021921 Teşkilat-ı Esasiye kaç maddeden oluşur?
1921 Teşkilat-ı Esasiye 23 madde + 1 münferid maddeden oluşur - Türk tarihinin en kısa anayasasıdır. 20 Ocak 1921'de TBMM tarafından kabul edildi. Madde 1: "Hâkimiyet bilâ kayd ü şart milletindir." Madde 2: Yasama+yürütme TBMM'de (kuvvetler birliği). Saltanat-hilafet kaldırılmadı. Cumhuriyet ilan edilmedi. Devletin dini, başkenti, dili belirtilmedi. 1923 değişikliği: Cumhuriyet ilanı, başkent Ankara, dili Türkçe.
03Anayasa Mahkemesi ilk kez hangi anayasa ile kuruldu?
Anayasa Mahkemesi 1961 Anayasası ile ilk kez kuruldu (1962'de göreve başladı). 27 Mayıs 1960 darbesi (Cemal Gürsel-MBK) sonrası, 1961 Anayasası en özgürlükçü anayasa. 1961 yenilikleri: AYM (ilk kez), çift meclisli sistem (Millet Meclisi 450 + Senato 150), sosyal devlet, hukuk devleti vurgusu, sendika+grev hakları, üniversite özerkliği, TRT özerk, DPT, Diyanet anayasal kurum. 9 Temmuz 1961 referandum %61.7 evet, 157 madde. 1980 darbesine kadar 19 yıl yürürlükte. Yassıada davaları (Menderes-Zorlu-Polatkan idamı).
041924 Anayasası'na 6 Atatürk ilkesi (Altı Ok) hangi yıl eklendi?
6 Atatürk ilkesi (Altı Ok) 1924 Anayasası'na 1937'de eklendi. Cumhuriyetçilik, Milliyetçilik, Halkçılık, Devletçilik, Laiklik, İnkılapçılık. CHP'nin amblemi 1931 Kurultayı'nda kabul edilmişti. 1924 Anayasası kronoloji: 20 Nisan 1924 kabul (105 madde), 1928 "devletin dini İslam" çıkarıldı, 5 Aralık 1934 kadınlara seçme/seçilme (dünya 1.'lerinden), 1937 Atatürk ilkeleri, 1946 çok partili hayat, 1950 ilk çok partili seçim. 27 Mayıs 1960 darbesi ile kaldırıldı.
051982 Anayasası hangi tarihte referandumda kabul edildi?
1982 Anayasası 7 Kasım 1982 referandumunda %91.4 evet ile kabul edildi. 12 Eylül 1980 askeri darbesi (Kenan Evren-MGK) sonrası hazırlandı. 177 madde + geçici. Hâlâ yürürlüktedir. Tarihsel bağlam: Sağ-sol terörü (5.000+ ölü), siyasi istikrarsızlık, ekonomik kriz. MGK + Danışma Meclisi (160 üye) hazırladı (Orhan Aldıkaçtı başkanlığında). Önemli değişiklikler: 1987 (eski liderler hakları), 2001 (AB uyum), 2007 (cumhurbaşkanı halk seçimi), 2010 (HSYK reformu), 2017 (Cumhurbaşkanlığı sistemi).
062017 Anayasa değişikliği ile hangi sistem getirildi?
2017 değişikliği "Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi" getirdi. 16 Nisan 2017 referandumu %51.4 evet, 18 madde değişti, 24 Haziran 2018'de yürürlüğe girdi. Önemli değişiklikler: Başbakanlık kaldırıldı (Binali Yıldırım son başbakan), Bakanlar Kurulu yerine Cumhurbaşkanı Yardımcıları+Bakanları, Cumhurbaşkanı 2 dönem 5'er yıl, parti üyesi olabilir, kararname çıkarabilir, TBMM 550→600, milletvekili seçilme yaşı 25→18, HSYK→HSK (22→13 üye), askeri yargı kaldırıldı, sıkıyönetim kaldırıldı. İlk seçim 24 Haziran 2018 (Erdoğan ilk turda %52.6).
071961 Anayasası kaç maddeden oluşur ve kaç meclisli yapıyı getirmiştir?
1961 Anayasası 157 maddeden oluşur ve çift meclisli yapı getirmiştir. Türkiye'nin tek çift meclisli anayasası. Millet Meclisi 450 milletvekili + Cumhuriyet Senatosu 150 senatör. 9 Temmuz 1961 referandum %61.7 evet. 1980 darbesine kadar 19 yıl yürürlükte. Yenilikleri: AYM (ilk kez), sosyal devlet, hukuk devleti, sendika+grev hakları, üniversite özerkliği, TRT özerk, DPT, Diyanet anayasal kurum. Karşılaştırma: 1924 (105 madde, tek meclis), 1961 (157, çift meclis), 1982 (177, tek meclis - yürürlükte).
08Hangi tarihte Türkiye'de kadınlara seçme ve seçilme hakkı verildi?
5 Aralık 1934'te 1924 Anayasası değişikliği ile kadınlara seçme ve seçilme hakkı verildi - dünya 1.'lerinden (Fransa'dan 10 yıl önce). Türk kadını 1930'da yerel seçimlerde, 1934'te genel seçimlerde oy verme hakkı kazandı. 1935 seçimlerinde ilk kez kadın milletvekilleri TBMM'ye girdi (17 kadın milletvekili). 1924 Anayasası değişiklikler: 1928 "devletin dini İslam" çıkarıldı, 1934 kadınlara seçme/seçilme, 1937 Atatürk ilkeleri, 1946 çok partili hayat. Atatürk reformları: Medeni Kanun 1926 (boşanma, miras eşitliği), Şapka 1925, Latin alfabesi 1928, Soyadı 1934.
091982 Anayasası kapsamında hangi tarihler arası askeri yönetim ve OHAL yaşandı?
1982 Anayasası kapsamında en uzun OHAL dönemi 21 Temmuz 2016 - 19 Temmuz 2018'dir (2 yıl). 15 Temmuz 2016 darbe girişimi sonrası 7 kez 3'er ay uzatıldı, 1100+ KHK çıkarıldı. Diğer 1982 anayasası dönemi tedbirleri: 1987-2002 Doğu ve Güneydoğu Anadolu OHAL (PKK terörü, 15 yıl), 2023 Kahramanmaraş depremleri sonrası 10 ilde 3 ay OHAL. Diğer şıklar 1982 öncesi: 12 Mart 1971 muhtırası 1961 Anayasası dönemi. 27 Mayıs 1960 darbesi 1924 Anayasası dönemi. 28 Şubat 1997 süreci OHAL değil, "post-modern darbe" denir.
10Hangi anayasada Atatürk milliyetçiliği kavramı ilk kez geçer?
"Atatürk milliyetçiliği" kavramı ilk kez 1982 Anayasası Madde 2'de yer aldı. Önceden sadece "milliyetçilik" idi (1924'te 1937 değişikliği ile gelen 6 ilkenin biri). 1982 Anayasası Madde 2: "Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devletidir." Bu nitelikler Madde 4 ile değiştirilemez ve teklif dahi edilemez. Cumhuriyetin 5 niteliği: Atatürk milliyetçiliğine bağlı, demokratik, laik, sosyal, hukuk devleti.
Bölüm 2 · Genel Esaslar
10 soru · Madde 1-11
111982 Anayasası Madde 2'de Cumhuriyetin kaç temel niteliği sayılır?
Madde 2'de Cumhuriyetin 5 temel niteliği vardır: 1. Atatürk milliyetçiliğine bağlı, 2. Demokratik, 3. Laik, 4. Sosyal, 5. Hukuk devleti. Ayrıca: insan haklarına saygılı, toplumun huzuru-milli dayanışma-adalet, başlangıç ilkelerine dayanan ifadeleri vardır. Madde 2 lafzı: "Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devletidir." Atatürk'ün 6 ilkesi (Altı Ok) AYRI bir kavramdır - 1937'de 1924'e eklendi. Bu nitelikler Madde 4 ile değiştirilemez.
121982 Anayasası'nda hangi maddeler değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif dahi edilemez?
1982 Anayasası'nın Madde 1, 2 ve 3'ü değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif dahi edilemez (Madde 4).Korunan değerler: M.1 Cumhuriyet şekli ("Türkiye Devleti bir Cumhuriyettir"). M.2 Cumhuriyetin 5 niteliği. M.3 devlet bütünlüğü, dili Türkçe, bayrağı, marşı, başkenti Ankara. Madde 4 lafzı: "Anayasanın 1 inci maddesindeki Devletin şeklinin Cumhuriyet olduğu hakkındaki hüküm ile, 2 nci maddesindeki Cumhuriyetin nitelikleri ve 3 üncü maddesi hükümleri değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif edilemez." Madde 4'ün kendisi de fiilen değiştirilemez. AYM bu hükmü iptal edemez, referandum bile yapılamaz.
13Ankara hangi tarihte Türkiye'nin başkenti ilan edildi?
Ankara 13 Ekim 1923'te başkent ilan edildi - Cumhuriyet ilanından (29 Ekim 1923) 16 gün ÖNCE. Cumhuriyet ilan edilirken Ankara zaten resmi başkentti. Tarihsel sıralama: 23 Nisan 1920 TBMM açılışı (fiili başkentlik), 1 Kasım 1922 Saltanat kaldırıldı, 13 Ekim 1923 Ankara resmi başkent, 29 Ekim 1923 Cumhuriyet ilanı, 3 Mart 1924 Hilafet kaldırıldı. Madde 3 sembolleri: Bayrak (1936 standardı, En:Boy 2:3), İstiklal Marşı (Mehmet Akif 1921, Üngör 1930, 12 Mart 1921 TBMM kabul), Türkçe (resmi dil). İstanbul başkent DEĞİL.
141982 Anayasası'na göre egemenlik kime aittir?
Egemenlik kayıtsız şartsız MİLLETİNDİR (Madde 6). "Egemenlik, kayıtsız şartsız Milletindir. Türk Milleti, egemenliğini, Anayasanın koyduğu esaslara göre, yetkili organları eliyle kullanır. Egemenliğin kullanılması, hiçbir surette hiçbir kişiye, zümreye veya sınıfa bırakılamaz. Hiçbir kimse veya organ kaynağını Anayasadan almayan bir Devlet yetkisi kullanamaz." İlk kez 1921 Teşkilat-ı Esasiye Madde 1'de geçti (Mustafa Kemal'in fikri): "Hâkimiyet, bilâ kayd ü şart milletindir." TBMM Genel Kurul Salonu'nda altın harflerle yazılı. Cumhurbaşkanı, TBMM, mahkemeler egemenliği KULLANAN organlardır - SAHİBİ değildir.
15İstiklal Marşı'nı kim yazdı ve hangi tarihte TBMM kabul etti?
İstiklal Marşı'nı Mehmet Akif Ersoy yazdı, 12 Mart 1921'de TBMM kabul etti. Cumhuriyet'ten ÖNCE - Kurtuluş Savaşı sırasında, Sakarya zaferi öncesi. Şubat 1921'de Genelkurmay yarışması açıldı, 724 şiir gönderildi. Hamdullah Suphi Tanrıöver'in ısrarıyla Akif yazdı. Bestesi: Osman Zeki Üngör 1930'da besteledi. Şiir özellikleri: 41 kıtadan oluşur, ilk 2'si resmi olarak okunur. Mehmet Akif Ersoy (1873-1936): Şair, milletvekili (Burdur), Safahat şiir kitabının yazarı. Para ödülünü Türk askerine bağışladı. Bayrak: 1936 "Türk Bayrağı Kanunu" boyutları standardize etti (En:Boy 2:3). Ankara: 13 Ekim 1923 başkent.
161982 Anayasası Madde 11'e göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
Madde 11'e göre Anayasa hükümleri tüm devlet organlarını ve kişileri bağlar, kanunlar Anayasaya aykırı olamaz.Madde 11 lafzı: "Anayasa hükümleri, yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını ve diğer kuruluş ve kişileri bağlayan temel hukuk kurallarıdır. Kanunlar Anayasaya aykırı olamaz." İki temel ilke: Anayasanın bağlayıcılığı ve üstünlüğü. Normlar Hiyerarşisi: 1. Anayasa, 2. Uluslararası antlaşmalar (Madde 90), 3. Kanunlar (TBMM), 4. Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri (2017), 5. Yönetmelikler. AYM bu denetimi yapar (1962'den).
171982 Anayasası Madde 7'ye göre yasama yetkisi kime aittir?
Yasama yetkisi Türk Milleti adına TBMM'nindir ve bu yetki devredilemez (Madde 7). "Yasama yetkisi Türk Milleti adına Türkiye Büyük Millet Meclisinindir. Bu yetki devredilemez." Diğer kuvvetler ayrılığı maddeleri: Madde 8 (yürütme - Cumhurbaşkanı, 2017'de değişti, eskiden Bakanlar Kurulu da vardı), Madde 9 (yargı - bağımsız ve tarafsız mahkemeler, 2017'de "tarafsız" eklendi). Madde 6 (egemenlik): Egemenlik kayıtsız şartsız Milletindir. Madde 10 (eşitlik): Kanun önünde eşitlik. Madde 11 (bağlayıcılık): Anayasa hükümleri tüm organları ve kişileri bağlar, kanunlar Anayasaya aykırı olamaz.
181982 Anayasası Madde 10'a göre kanun önünde eşitlik ilkesinin temelinde hangi sebepler vardır?
Madde 10'a göre dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım yasaktır. "Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir." 2004: Kadın-erkek eşitliği eklendi. 2010: Pozitif ayrımcılık eklendi - çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri, malul ve gaziler için tedbir. "Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz."
191982 Anayasası kaç maddeden oluşur ve kaç ana bölümden meydana gelir?
1982 Anayasası 177 madde + geçici maddelerden oluşur, 6 ana bölüm vardır.Bölümler: 1) Başlangıç metni (anayasanın felsefesi), 2) Genel Esaslar (M.1-11 - cumhuriyet, nitelikler, semboller), 3) Temel Hak ve Ödevler (M.12-74), 4) Cumhuriyetin Temel Organları (M.75-160 - yasama, yürütme, yargı), 5) Mali ve Ekonomik Hükümler (M.161-173 - bütçe, vergi, planlama), 6) Çeşitli Hükümler ve Geçici Maddeler (M.174-177 - inkılap kanunlarının korunması, anayasa değişikliği). Karşılaştırma: 1924 (105 madde), 1961 (157 madde), 1982 (177 madde - yürürlükte).
201982 Anayasası başlangıç metni hangi nitelikleri vurgular?
1982 Anayasası başlangıç metni Atatürk milliyetçiliğini, milli egemenliği, Atatürk ilke ve inkılaplarına bağlılığı ve laikliği vurgular. Anayasanın felsefesi ve ruhu olarak başlangıç metni anayasanın bir parçasıdır (Madde 176'ya göre - başlangıç metni de anayasal değer taşır). Önemli ifadeler: "Türk Milletinin ayrılmaz parçası olduğu dünya milletleri ailesi", "Atatürk milliyetçiliği", "Türk vatanı ve milleti", "Atatürk ilke ve inkılapları", "demokratik ve laik Cumhuriyet". 2010 değişikliği ile başlangıç metninde bazı ifadeler güncellendi (örn. "12 Eylül 1980 Harekatı ve Milli Güvenlik Konseyi" referansları yumuşatıldı).
Bölüm 3 · Temel Haklar
10 soru · Madde 12-74
21Türkiye'de seçme yaşı ve milletvekili seçilme yaşı kaçtır?
Türkiye'de seçme yaşı 18, milletvekili seçilme yaşı 18'dir. Seçme yaşı 1995'te 21'den 18'e indirildi. Milletvekili seçilme yaşı 2017 değişikliği ile 25'ten 18'e indi. Cumhurbaşkanı seçilme yaşı 40 (yüksek öğrenim şartı). Tarihçesi: 1924 - 22 yaş, 1961 - 21 yaş, 1995 - 18 (seçme), 2006 - milletvekili 30→25, 2017 - milletvekili 25→18. Seçim ilkeleri (Madde 67): serbest, eşit, gizli, tek dereceli, genel oy, açık sayım. Askerler ve taksirli suçlar hariç hapis cezası alanlar oy kullanamaz.
22Türkiye'de zorunlu eğitim süresi kaç yıldır?
Türkiye'de zorunlu eğitim 12 yıldır (4+4+4 sistemi, 2012'den). 4 yıl ilkokul + 4 yıl ortaokul + 4 yıl lise. 30 Mart 2012 tarih ve 6287 sayılı Kanun. Tarihçe: 1973 öncesi 5 yıl ilkokul, 1997 (28 Şubat sonrası) 8 yıllık kesintisiz ilköğretim (4306 sayılı Kanun), 2012 4+4+4 sistemi 12 yıl. Madde 42: "İlk öğretim, kız ve erkek bütün vatandaşlar için zorunludur ve devlet okullarında parasızdır." Türkçeden başka eğitim-öğretim dili olamaz (yabancı dil hariç). Genel Sağlık Sigortası (GSS) 2012'de hayata geçti (5510 sayılı Kanun).
23Yakalanan veya tutuklanan kişi en geç ne kadar süre içinde hakim önüne çıkarılır?
Yakalanan veya tutuklanan kişi, en geç 48 saat içinde, toplu olarak işlenen suçlarda ise en çok 4 gün (96 saat) içinde hakim önüne çıkarılır (Madde 19). Olağanüstü hal-sıkıyönetim-savaş hallerinde süreler uzatılabilir. Yakalama/tutuklama kararı hakim verir (gecikmesinde sakınca olan haller hariç). Yakalanan kişinin hakları: Yakınlarına haber verilir, susma hakkı, avukat tutma, hakim önüne çıkarılma. Habeas corpus benzeri başvuru. Haksız işlemden zarar görene devlet tazminat öder. Ölüm cezası 2002'de barış zamanında, 2004'te savaş zamanında dahil tamamen kaldırıldı (AB uyum süreci).
24Siyasi parti kapatma kararını kim verir?
Siyasi parti kapatma kararını Anayasa Mahkemesi verir, 3/5 nitelikli çoğunluk (9 üye) ile (2010 değişikliği, eskiden 2/3 idi). Davayı Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı açar. Madde 68-69: Hakimler, savcılar, askerler, polisler, kamu görevlileri parti üyesi OLAMAZ. Yükseköğrenim öncesi öğrenciler parti üyesi olamaz. Parti kapatma sebepleri: Devletin bağımsızlığına, ülke ve milletin bölünmez bütünlüğüne, insan haklarına, eşitlik ve hukuk devleti ilkelerine, demokratik ve laik Cumhuriyete aykırı eylemler. Türkiye'de kapatılan partiler (~24 adet): RP (1998), FP (2001), DEP (1993), HADEP, DTP, TBKP. HDP davası 2021'den AYM'de.
25OHAL'de bile durdurulamayacak çekirdek haklar (Madde 15) nelerdir?
OHAL'de bile durdurulamayacak çekirdek haklar (Madde 15): 1) Yaşam hakkı (savaş hukuku istisnası hariç), 2) Maddi ve manevi varlığın bütünlüğü (işkence yasağı), 3) Din, vicdan, düşünce ve kanaat hürriyeti (açıklamaya zorlama yasağı), 4) Suç ve cezaların kanuniliği (geriye yürümezlik), 5) Suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar suçsuzluk karinesi (masumiyet). Madde 15: Savaş, seferberlik, sıkıyönetim veya OHAL'de temel hak ve hürriyetlerin kullanılması kısmen veya tamamen durdurulabilir, AMA bu çekirdek haklar her durumda korunur. Bu haklar mutlak korumalıdır.
26Madde 13 — Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması hangi şartlarla yapılabilir?
Madde 13'e göre temel hak ve hürriyetler özlerine dokunulmadan, sadece kanunla, ölçülülük ilkesine, demokratik toplum düzeninin ve laik Cumhuriyetin gereklerine uygun olarak sınırlanabilir.Sınırlandırma şartları (4 ana ilke): 1) Anayasanın ilgili maddesinde sebep gösterilmeli, 2) Kanunla yapılmalı (kararname/yönetmelik/genelge ile sınırlanamaz), 3) Hakkın özüne dokunmamalı, 4) Ölçülülük ilkesine uygun (elverişlilik, gereklilik, orantılılık), 5) Demokratik toplum düzeninin gereklerine, 6) Laik Cumhuriyetin gereklerine aykırı olmamalı. Sınırlama sebepleri: Milli güvenlik, kamu düzeni, kamu güvenliği, genel ahlak, genel sağlık, başkalarının hak ve özgürlüklerini koruma.
271982 Anayasası kapsamında temel hak ve özgürlükler 3 ana grupta toplanır. Bu gruplar nelerdir?
1982 Anayasası temel hak ve özgürlükleri 3 ana grupta sıralar: 1) Kişinin Hakları ve Ödevleri (M.17-40): Yaşam hakkı, kişi dokunulmazlığı, özel hayat, konut, haberleşme, din-vicdan, düşünce-ifade, basın, dernek, toplantı (negatif statü - devletin müdahale etmemesi). 2) Sosyal ve Ekonomik Haklar (M.41-65): Aile, eğitim, çalışma, sendika, grev, sağlık, konut, sosyal güvenlik, çevre (pozitif statü - devletin sağlama yükümlülüğü). 3) Siyasi Haklar ve Ödevler (M.66-74): Vatandaşlık, seçme-seçilme, parti, kamu hizmeti, dilekçe, bilgi edinme, askerlik, vergi (aktif statü). Madde 12: Temel haklar kişiliğe bağlı, dokunulmaz, devredilmez, vazgeçilmez.
28Türk Vatandaşlığı Kanunu hangi anayasa maddesinde düzenlenir?
Türk Vatandaşlığı Madde 66'da düzenlenir. "Türk Devletine vatandaşlık bağı ile bağlı olan herkes Türktür." Türk babadan veya Türk anneden doğan çocuk Türktür (kan esası). Vatandaşlık 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu (2009) ile düzenlenir. Vatandaşlığın kazanılması: Doğumla (kan/toprak), yetkili makam kararı (ikamet süresi, evlenme), seçme hakkı. Hiçbir Türk, vatana bağlılıkla bağdaşmayan bir eylemde bulunmadıkça vatandaşlıktan çıkarılamaz.Mavi Kart: Doğumla Türk olup sonra başka ülke vatandaşlığı için Türk vatandaşlığından çıkanlara verilen statü.
291982 Anayasası'na göre vatan hizmeti (askerlik) nasıl düzenlenir?
Madde 72: "Vatan hizmeti, her Türkün hakkı ve ödevidir." "Bu hizmetin Silahlı Kuvvetlerde veya kamu kesiminde ne şekilde yerine getirileceği veya getirilmiş sayılacağı kanunla düzenlenir." Bedelli askerlik kanunla mümkün (1111 sayılı Askerlik Kanunu). Diğer ödevler: Madde 73 - Vergi ödevi ("Herkes mali gücüne göre vergi ödemekle yükümlüdür"). Madde 42 - Eğitim alma ödevi (12 yıl zorunlu). Madde 56 - Çevre koruma ödevi. Madde 70: Kamu hizmetlerine girme hakkı - "Hizmete alınmada görevin gerektirdiği niteliklerden başka hiçbir ayırım gözetilemez." Madde 74: Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı.
302010 Anayasa değişikliği ile getirilen önemli yenilik aşağıdakilerden hangisidir?
2010 Anayasa değişikliği ile bireysel başvuru hakkı getirildi. 12 Eylül 2010 referandumu (%58 evet), 27 maddelik paket. 23 Eylül 2012'den fiilen başladı. AYM'ye doğrudan bireysel başvuru - AİHM'e gitmeden önce zorunlu iç hukuk yolu. 2010 paketinin diğer önemli getirileri: AYM 11→17 üye (15 esas + 2 yedek), 12 yıl tek dönem, HSYK 22 üyeye çıktı (sonra 2017'de 13'e indi), askeri yargı sınırlandı, eşitlikte pozitif ayrımcılık eklendi (M.10), siyasi parti kapatma 2/3'ten 3/5'e indi. Önemli karşılaştırma: 2007 (cumhurbaşkanı halk seçimi), 2010 (HSYK + bireysel başvuru), 2017 (Cumhurbaşkanlığı sistemi).
Bölüm 4 · Devlet Organları
10 soru · Yasama + Yürütme + Yargı
31TBMM kaç milletvekilinden oluşur ve seçim ne kadar süre arayla yapılır?
TBMM 600 milletvekilinden oluşur, seçimler 5 yılda bir yapılır (2017 değişikliği ile). Cumhurbaşkanlığı sistemi paketi ile 550'den 600'e çıktı. Madde 75: "TBMM genel oyla seçilen altı yüz milletvekilinden oluşur." Madde 77: "TBMM ve Cumhurbaşkanlığı seçimleri beş yılda bir aynı günde yapılır." Tarihçe: 1924 - 287, 1961 - 450 + 150 Senato, 1982 - 400, 1995 - 550, 2017 - 600. Milletvekili seçilme şartları (M.76): 18 yaş (2017'den, eskiden 25), Türk vatandaşı, en az ilkokul mezunu, askerlikle ilişiği olmayan, 1 yıl+ hapis cezası almamış.
322017 değişikliğinden sonra kanun teklifini kim verebilir?
2017 değişikliğinden sonra SADECE MİLLETVEKİLLERİ kanun teklifi verebilir (Madde 88). Cumhurbaşkanı kanun teklifi veremez ama Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi (CK) çıkarabilir. 2017 öncesi: Bakanlar Kurulu "kanun tasarısı", milletvekilleri "kanun teklifi" - 2 ayrı terim. 2017'den: Sadece "kanun teklifi" var. Kanun yapma süreci: 1) Milletvekili teklifi, 2) İlgili komisyon, 3) Genel Kurul, 4) Karar (salt çoğunluk + en az 151), 5) Cumhurbaşkanı 15 gün içinde yayım veya geri gönderme, 6) Resmi Gazete. Bütçe kanunları geri gönderilemez. TBMM aynı kabul ile direnirse Cumhurbaşkanı yayımlar veya AYM'ye iptal davası.
33TBMM toplantı yeter sayısı ve karar yeter sayısı kaçtır?
TBMM toplantı yeter sayısı 200 (1/3), karar yeter sayısı katılanların salt çoğunluğu - en az 151 (1/4 minimum) - Madde 96.Karar yeter sayıları: Adi karar: 151. Anayasa değişikliği: 3/5 (360 - referandum şartlı), 2/3 (400 - referandumsuz). Genel-özel af: 3/5 (360). Cumhurbaşkanı suçlama: önerge 301, soruşturma 360, Yüce Divan sevk 400. TBMM Başkanı seçimi: 1. tur 2/3 (400), 2. tur 3/5, 3. tur en çok oy. Yasama yılı: 1 Ekim - 30 Eylül, tatil 3 ayı geçemez.
34Milletvekili dokunulmazlığı (yasama dokunulmazlığı) hangi durumda işlemez?
Milletvekili dokunulmazlığı (yasama dokunulmazlığı) AĞIR CEZAYI GEREKTİREN SUÇÜSTÜ halinde işlemez (Madde 83). Diğer durumlarda dokunulmazlık ancak TBMM kararı ile kaldırılabilir. İki tür dokunulmazlık: 1) Yasama sorumsuzluğu (mutlak): Mecliste oy ve sözlerinden, ileri sürdükleri düşüncelerden SORUMLU TUTULAMAZ - hiçbir koşulda kalkmaz. 2) Yasama dokunulmazlığı (göreceli): Suç işlediği ileri sürülen vekil Meclis kararı olmadıkça tutulamaz, sorguya çekilemez, tutuklanamaz, yargılanamaz. SUÇÜSTÜ HARİÇ. TBMM kararı ile kaldırılabilir. 2016 toplu kaldırma: 138 milletvekili (özellikle HDP - Demirtaş).
35"Yüce Divan" görevini hangi mahkeme yerine getirir?
Yüce Divan görevini Anayasa Mahkemesi yerine getirir (Madde 148). Cumhurbaşkanı, Cumhurbaşkanı yardımcıları, bakanlar, TBMM Başkanı, AYM-Yargıtay-Danıştay-Sayıştay başkan ve üyeleri, başsavcılar, HSK üyeleri Yüce Divan'da yargılanır. Yüce Divan kararı kesindir, temyiz edilemez.Meclis Soruşturması Süreci (M.105-106): Önerge salt çoğunluk (301) → Soruşturma açma 3/5 (360) → 15 üyeli komisyon → Yüce Divan sevk 2/3 (400). AYM yapısı: 15 üye, 12 yıl tek dönem. CB 12 + TBMM 3. AYM Başkanı 4 yıllığına seçilir.
36Cumhurbaşkanı seçilme yaşı ve eğitim şartı nedir?
Cumhurbaşkanı seçilme yaşı 40, yüksek öğrenim yapmış olmak şarttır (Madde 101). 40 yaşını doldurmuş, yüksek öğrenim yapmış (en az lisans), milletvekili seçilme yeterliliğine sahip Türk vatandaşı. Görev süresi: 5 yıl × 2 dönem (toplam 10 yıl). İstisna: 2. dönemde TBMM 3/5 ile seçim yenilerse 3. kez aday olabilir (Madde 116). Aday gösterme: Parti grupları (20 vekil), %5+ partiler ortak, bağımsız 100.000 imza. Seçim: Halk doğrudan, TBMM seçimleri ile aynı gün. 1. tur %50+1, yoksa 2. tur. Cumhurbaşkanı parti üyesi olabilir (eskiden tarafsızdı). 2017'den 12. cumhurbaşkanı Erdoğan ilk Cumhurbaşkanlığı sistemi cumhurbaşkanı.
37Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi (CK) hangi alanlarda çıkarılamaz?
CK ÇIKARILAMAZ alanlar (Madde 104): 1) Temel hak ve özgürlükler (M.12-74), 2) Siyasi haklar (M.66-74), 3) Cumhuriyetin temel organları (TBMM, Cumhurbaşkanlığı, yargı yapısı), 4) Çalışma hayatı, 5) Anayasa'da kanunla düzenleneceği belirtilen konular, 6) Kanunda açıkça düzenlenen konularda CK çıkarılamaz. CK ile kanun çatışması: Kanun esastır. CK'lar AYM denetimine tabidir. OHAL CK (M.119/6): OHAL döneminde temel hak/özgürlüklere ilişkin de çıkarılabilir. TBMM 3 ay içinde görüşmezse kendiliğinden yürürlükten kalkar. 2017'de KHK kalktı, yerine CK ve OHAL CK.
38OHAL maximum kaç ay süreyle ilan edilebilir ve kim ilan eder?
OHAL Cumhurbaşkanı tarafından en fazla 6 ay süreyle ilan edilir (Madde 119), TBMM onayına sunulur, TBMM her defasında 4 ayı geçmemek üzere uzatabilir. Savaş halinde sınırsız uzatma. OHAL ilan sebepleri: Savaş, ayaklanma, ülke ve milletin bölünmezliğini tehlikeye düşüren şiddet, anayasal düzeni ortadan kaldırmaya yönelik eylemler, tabii afet, salgın, ağır ekonomik bunalım. OHAL CK çıkarabilir (M.119/6 - temel hak/özgürlüklere ilişkin de). Türkiye OHAL örnekleri: 1987-2002 Doğu/Güneydoğu (15 yıl), 21 Temmuz 2016 - 19 Temmuz 2018 (2 yıl, 1100+ KHK), 2023 Kahramanmaraş depremleri 10 ilde 3 ay. Sıkıyönetim 2017'de KALDIRILDI, sadece OHAL var.
39HSK (Hâkimler ve Savcılar Kurulu) kaç üyeden oluşur?
HSK 13 üyeden oluşur, 2 dairesi vardır (2017 değişikliği ile). 2010-2017 arası 22 üyeydi, 2017'de 13'e indirildi. Üye yapısı: Adalet Bakanı (başkan, tabii üye), Adalet Bakan Yardımcısı (tabii üye), CB 4 üye, TBMM 7 üye (Yargıtay 3, Danıştay 1, idari mahkeme 3, TBMM 2/3 ile). Görev süresi 4 yıl. 2017 isim değişikliği: HSYK → HSK. Görevleri: Hâkim ve savcıların atama, nakil, terfi, disiplin işleri. Meslekten ihraç dışında kararlar yargı denetimine tabi DEĞİL. Anayasa Mahkemesi: 15 üye, 12 yıl tek dönem (2010'dan), CB 12 + TBMM 3.
40Bireysel başvuru hangi mahkemeye yapılır ve ne zamandan beri vardır?
Bireysel başvuru Anayasa Mahkemesine yapılır (Madde 148/3), 2010 Anayasa değişikliği ile geldi, 23 Eylül 2012'den fiilen başladı. AİHM'e gitmeden önce zorunlu iç hukuk yolu. Süreç: 1) İç hukuk yolları tüketilmeli, 2) AYM'ye 30 gün içinde, 3) AYM kararı sonrası AİHM'e 4 ay (2022'den, eskiden 6 ay - 15. Protokol). AYM yıllık 30.000+ başvuru alıyor.AİHM: Strazburg, Avrupa Konseyi'nin (47 üye) mahkemesi - AB DEĞİL. AİHS (1950 Roma). Türkiye 1954 imza, 1987 bireysel başvuru, 1990 zorunlu yargı. AİHM kararları bağlayıcıdır (M.46 AİHS). AB ile farkı: AİHM ≠ ABAD (Avrupa Birliği Adalet Divanı, 27 üye - Türkiye AB üyesi DEĞİL).
★ TC ANAYASASI MODÜLÜ TAMAMLANDI ★
Modülü Tamamladın — Tebrikler!
TC Anayasası modülünün 7 dersini başarıyla tamamladın. Anayasaların tarihinden devlet organlarına, temel haklardan Cumhurbaşkanlığı sistemine kadar tüm konuları kapsadın. Banka sınavlarına hazırlığında bu modül artık sağlam bir zeminin.
7
Ders
76
Quiz Sorusu
177
Anayasa Maddesi
Sonraki konu: Vatandaşlık & Hukuk modülünün 2. bölümü olan Temel Hukuk dersine geçebilir, hukukun temel kavramları, sözleşme-borçlar hukuku, kıymetli evrak, ticaret hukuku, icra-iflas konularını öğrenebilirsin.