AB Tarihçesi ve Kurumsal Yapı

AB Tarihçesi ve Kurumsal Yapı ✓

Genel Kültür AB & Uluslararası Kuruluşlar 1.1 AB Tarihçesi

Bölüm 1 · Avrupa Birliği

Avrupa Birliği'nin yolculuğu: 1950 Schuman Bildirgesi ile başladı, 1957 Roma Antlaşması ile AET kuruldu, 1992 Maastricht ile "Avrupa Birliği" adı geldi, 2009 Lizbon ile son şekli aldı. Bugün 27 üye, 7 ana kurum, ~448 milyon nüfus.

Avrupa Birliği Nedir? ✓

AB — Tanım ve Önemi

Avrupa Birliği (AB): 27 Avrupa ülkesinin oluşturduğu siyasi ve ekonomik birliktelik. Tek pazar, ortak para birimi (Euro - 20 ülke), ortak dış politika unsurları, serbest dolaşım (Schengen). Dünyanın en büyük ekonomik bloklarından biri (GSYH ~17 trilyon dolar).

Temel amaçlar: Avrupa'da kalıcı barış (1945 sonrası savaşları önlemek), ekonomik bütünleşme (tek pazar), demokrasi-insan hakları-hukuk devleti, refah artışı, küresel etki.

AB'nin felsefesi: Robert Schuman (Fransız Dışişleri Bakanı) ve Jean Monnet (Fransız ekonomist) tarafından geliştirildi. "Kömür ve çelik birliği" ile başlayıp, somut adımlarla ekonomik bütünleşmeyi hedefliyordu - 2. Dünya Savaşı sonrası Almanya-Fransa düşmanlığını sona erdirmek için.

Kuruluş Süreci (1950-1957) ✓

★ 9 Mayıs 1950 — Schuman Bildirgesi

Schuman Bildirgesi AB'nin doğum günü · 9 Mayıs Avrupa Günü

TARİH

9 Mayıs 1950

YAZAR

Robert Schuman + Jean Monnet

YER

Paris, Fransa

SONUÇ

9 Mayıs Avrupa Günü

Bağlam: 2. Dünya Savaşı sonrası (1945-1950) Avrupa harap, Fransa-Almanya 80 yılda 3 büyük savaş yaşadı (1870, 1914, 1939). Soğuk Savaş başlamış. Marshall Planı (1947) yardımları başlamış.
Schuman Bildirgesi: Fransız Dışişleri Bakanı Robert Schuman, ekonomist Jean Monnet'in fikirleriyle bir bildirge yayımladı.
- Fransa-Almanya kömür ve çelik üretiminin ortak bir yüksek otorite tarafından yönetilmesi önerildi
- Diğer Avrupa ülkelerine açık çağrı
- Amaç: Savaşları "maddi olarak imkansız" hale getirmek (kömür-çelik = silah üretimi)
9 Mayıs = Avrupa Günü: Bu tarih AB'nin doğum günü kabul edildi. Her yıl AB ülkelerinde kutlanır.
Sonuç: 18 Nisan 1951 Paris Antlaşması ile Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu (AKÇT) kuruldu. 6 kurucu üye: Fransa, Almanya (Batı), İtalya, Belçika, Hollanda, Lüksemburg. 1952'de yürürlüğe girdi.

★ 25 Mart 1957 — Roma Antlaşması

Roma Antlaşması AET ve AAET kuruldu · Modern AB'nin temeli

TARİH

25 Mart 1957

YÜRÜRLÜK

1 Ocak 1958

YER

Roma, İtalya

KURULUŞLAR

AET + EURATOM (AAET)

Roma Antlaşması (1957): AKÇT'nin başarısının ardından aynı 6 ülke (Fransa, Almanya, İtalya, Belçika, Hollanda, Lüksemburg) iki yeni topluluk kurdu:
- Avrupa Ekonomik Topluluğu (AET / EEC): Tek pazar, gümrük birliği, ortak ekonomik politikalar. Modern AB'nin doğrudan öncüsü.
- Avrupa Atom Enerjisi Topluluğu (AAET / EURATOM): Nükleer enerjide işbirliği
AET'nin amaçları:
- Üye ülkeler arasında gümrüklerin kaldırılması (gümrük birliği)
- Malların, hizmetlerin, sermayenin, kişilerin serbest dolaşımı (4 özgürlük)
- Ortak Tarım Politikası (OTP)
- Ortak ulaşım, ticaret politikaları
- Avrupa Yatırım Bankası
1965 Brüksel Birleşme Antlaşması: AKÇT + AET + EURATOM kurumları birleştirildi. Avrupa Toplulukları (AT) ismi ortaya çıktı.
1968 Gümrük Birliği: Üye ülkeler arasında gümrükler tamamen kaldırıldı.

"Avrupa Birliği" Adının Doğuşu ✓

★ 7 Şubat 1992 — Maastricht Antlaşması

Maastricht Antlaşması "Avrupa Birliği" adı geldi · 3 sütun yapısı · Euro hazırlığı

İMZA

7 Şubat 1992

YÜRÜRLÜK

1 Kasım 1993

YER

Maastricht, Hollanda

SONUÇ

"Avrupa Birliği" adı + Euro yolu

Tarihsel bağlam: 1989 Berlin Duvarı yıkıldı, 1990 Almanya birleşti, 1991 SSCB dağıldı. Soğuk Savaş bitmişti. Avrupa entegrasyonu yeni bir aşamaya geçmek istiyordu.
Maastricht Antlaşması'nın getirdikleri:
- "Avrupa Birliği (AB)" adı resmileşti (önceden Avrupa Toplulukları idi)
- 3 sütunlu yapı kuruldu (Lizbon Antlaşması'na kadar):
  - 1. Sütun: Avrupa Toplulukları (ekonomik) - karar mekanizması
  - 2. Sütun: Ortak Dışişleri ve Güvenlik Politikası (ODGP)
  - 3. Sütun: Adalet ve İçişleri (sonradan Cezai Konularda Polis ve Adli İşbirliği)
- Euro yolu açıldı: Ekonomik ve Parasal Birlik (EPB) hedefi - 1999'da Euro tedavüle, 2002'de banknot/madeni para
- AB Vatandaşlığı: Üye ülke vatandaşları aynı zamanda "AB vatandaşı" oldu
- Maastricht Kriterleri (Yakınlaşma Kriterleri): Euro'ya geçiş için ekonomik şartlar - bütçe açığı GSYH'nin %3'ünden az, kamu borcu %60'tan az, enflasyon ve faiz hedefleri
- Ortak savunma politikası temelleri
- Kohezyon Fonu (zayıf bölgelere transfer)
1995 Schengen: Schengen Antlaşması yürürlüğe girdi (1985 Lüksemburg'da imzalanmıştı) - iç sınırlar kalktı, pasaportsuz seyahat. Şu an 29 ülke (27 AB + İsviçre + Norveç + İzlanda + Lihtenştayn, ancak İrlanda, Kıbrıs hariç).
1999 Amsterdam Antlaşması: Maastricht güncellendi. Ortak dış politika güçlendirildi. Yüksek Temsilcilik makamı.
2001 Nice Antlaşması: Genişlemeye hazırlık (10 yeni üye için reformlar). Karar alma mekanizmaları güncellendi.

AB'nin Modern Şekli ✓

★ 13 Aralık 2007 — Lizbon Antlaşması

Lizbon Antlaşması AB'nin son şekli · 1 Aralık 2009 yürürlük

İMZA

13 Aralık 2007

YÜRÜRLÜK

1 Aralık 2009

YER

Lizbon, Portekiz

ÖNEMI

AB'nin son anayasal düzeni

Tarihsel bağlam: 2004'te 10 yeni ülke katıldıktan sonra (en büyük genişleme) AB'nin işleyişi karmaşıklaştı. 2004 Avrupa Anayasası hazırlandı ama 2005'te Fransa ve Hollanda referandumda reddetti. Bunun yerine "antlaşma" formatında Lizbon Antlaşması hazırlandı.
Lizbon Antlaşması'nın getirdikleri:
- 3 sütun yapısı KALDIRILDI - tek tüzel kişilik (AB)
- "Avrupa Anayasası" terimi kullanılmadı, antlaşma formatında
- AB Konseyi Başkanlığı (Devlet ve Hükümet Başkanlarının başkanı) - 2,5 yıl × 2 dönem (eskiden 6 ayda dönüşümlü idi)
- AB Yüksek Temsilcisi (Dışişleri ve Güvenlik Politikası) - güçlendirildi
- Avrupa Parlamentosu güçlendirildi - olağan yasama usulü (eş karar)
- Konseyde nitelikli çoğunluk oylaması (NÇO) genişletildi - "%55 üye + %65 nüfus" çift çoğunluk
- Avrupa Birliği Temel Haklar Şartı bağlayıcı hale geldi
- Vatandaşlık girişimi (1 milyon imza ile Komisyon'dan yasa teklifi)
- Madde 50: Bir ülkenin AB'den çıkış prosedürü ilk kez tanımlandı (Brexit'te kullanıldı)
- Subsidiarite ve orantılılık ilkeleri güçlendirildi
Lizbon Antlaşması iki temel antlaşmayı oluşturur:
- Avrupa Birliği Antlaşması (TEU): Genel hükümler, AB değerleri, kurumlar
- Avrupa Birliği'nin İşleyişi Hakkında Antlaşma (TFEU): Politikalar, kurumların detaylı işleyişi
Önemli not: AB'nin "Anayasası" yoktur - en üst düzey kuruluş antlaşmaları (Lizbon = TEU + TFEU) anayasal işlev görür.

AB Antlaşmaları — Kronoloji

★ AB'nin 75 Yıllık Tarihi (1950-2025)

1950

Schuman Bildirgesi (9 Mayıs)

AB'nin doğum günü · Robert Schuman + Jean Monnet · Fransa-Almanya kömür-çelik birliği önerisi · 9 Mayıs Avrupa Günü

1951

Paris Antlaşması — AKÇT

18 Nisan · Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu · 6 kurucu üye (Fr, Al, İt, Be, Ho, Lü) · 1952 yürürlük

1957

Roma Antlaşması — AET + EURATOM

25 Mart · Avrupa Ekonomik Topluluğu (AET) + Atom Enerjisi (EURATOM) · 1958 yürürlük · Modern AB'nin temeli

1965

Brüksel Birleşme Antlaşması

AKÇT + AET + EURATOM kurumları birleşti · "Avrupa Toplulukları (AT)" ismi

1968

Gümrük Birliği

Üye ülkeler arası gümrükler tamamen kaldırıldı · 1968 Temmuz

1986

Tek Avrupa Senedi (Single European Act)

Tek pazarın tamamlanması hedefi (1992 sonu) · İlk büyük antlaşma reformu · 1987 yürürlük

1992

Maastricht Antlaşması

7 Şubat · "Avrupa Birliği (AB)" adı · 3 sütun yapısı · Euro yolu (1999) · AB vatandaşlığı · Maastricht kriterleri · 1993 yürürlük

1995

Schengen Yürürlüğe Girdi

1985 Lüksemburg imza · 1995 yürürlük · İç sınırlar kalktı · Şu an 29 ülke

1997

Amsterdam Antlaşması

Maastricht güncellendi · İstihdam politikası · Yüksek Temsilcilik makamı · 1999 yürürlük

1999

Euro Tedavüle Girdi

1 Ocak 1999 · Banka hesaplarında · 11 ülkede başlangıç · 2002'de banknot/madeni para

2001

Nice Antlaşması

Genişleme öncesi reform · Karar alma mekanizmaları güncellendi · 2003 yürürlük

2007

Lizbon Antlaşması

13 Aralık · 1 Aralık 2009 yürürlük · 3 sütun kaldırıldı · AB Konseyi Başkanlığı · AB son şekli · Madde 50 (çıkış)

2020

Brexit — İngiltere Ayrıldı

31 Ocak 2020 · İngiltere AB'den ayrılan ilk ülke · Madde 50 kullanıldı · Üye sayısı 28→27

AB'nin 7 Ana Kurumu ✓

★ 7 Ana Kurum

AB Kurumsal Yapısı Lizbon Antlaşması Madde 13

1. Avrupa Birliği Konseyi (Avrupa Zirvesi / European Council):
- Üye devletlerin devlet ve hükümet başkanlarından oluşur (cumhurbaşkanı veya başbakan)
- AB'nin politik yön belirleyicisi - genel öncelikler ve stratejiler
- Yılda en az 4 kez toplanır (genelde Brüksel)
- Kararlar genelde uzlaşıyla (consensus)
- AB Konseyi Başkanı 2,5 yıl × 2 dönem (toplam 5 yıl) - Lizbon ile geldi
  - İlk Başkan: Herman Van Rompuy (2009-2014, Belçika)
  - Donald Tusk (2014-2019, Polonya)
  - Charles Michel (2019-2024, Belçika)
  - António Costa (2024-, Portekiz)
- Yasama yetkisi YOKTUR - sadece siyasi yön belirler
2. AB Bakanlar Konseyi (Council of the EU / "Konsey"):
- Üye devletlerin ilgili bakanlarından oluşur (10 farklı yapılandırma)
- Konfigürasyonlar: Tarım, Maliye, Dışişleri, Adalet vb (konuya göre toplanır)
- Yasama yetkisi: AP ile birlikte yasama yapar (eş-karar / olağan yasama usulü)
- Bütçe yetkisi: AP ile birlikte AB bütçesini onaylar
- Karar usulleri: Çoğunluk, nitelikli çoğunluk, oybirliği
- Nitelikli çoğunluk: %55 üye devlet (en az 15) + %65 AB nüfusu (Lizbon'dan)
- Dönem başkanlığı: 6 ayda bir dönüşümlü (üye ülkeler sırayla)
3. Avrupa Komisyonu (European Commission):
- AB'nin "yürütme organı" - günlük işleyiş, politikaları uygulamak
- 27 üye (her ülkeden 1 Komiser) - 5 yıl görev
- Komisyon Başkanı: AB Konseyi önerir, AP onaylar
  - Jean-Claude Juncker (2014-2019)
  - Ursula von der Leyen (2019-2024 ve 2024-2029, ilk kadın başkan)
- Görevleri: Yasa tekliflerini hazırlamak (yasama tekel hakkı), AB politikalarını uygulamak, antlaşmaların koruyucusu, AB bütçesini yönetmek, AB'yi uluslararası temsil etmek
- Merkezi: Brüksel
4. Avrupa Parlamentosu (AP / European Parliament):
- AB'nin doğrudan halk tarafından seçilen tek kurumu (1979'dan beri)
- 705 milletvekili (Brexit sonrası, eskiden 751)
- Üye ülke nüfusuna göre orantılı dağılım (en çok Almanya 96, en az Malta 6)
- 5 yılda bir seçim (son seçim Haziran 2024)
- AB'nin 24 resmi dilinde çalışır
- Görevleri: Konsey ile birlikte yasama (eş-karar), bütçe onayı, Komisyon'u denetim/güvenoyu, Komisyon Başkanını seçme
- Merkez: Brüksel + Strazburg + Lüksemburg (3 yerde)
- Genel Kurul Strazburg'da, komisyonlar Brüksel'de
- AP Başkanı 2,5 yıl - Roberta Metsola (2022-, Malta)
5. Avrupa Birliği Adalet Divanı (ABAD / CJEU):
- AB'nin en yüksek yargı organı
- Lüksemburg'da bulunur
- 27 hakim (her ülkeden 1) + 11 Genel Avukat - 6 yıl, yenilenebilir
- Görevleri: AB hukukunun yorumlanması, üye devletlerin antlaşmalara uygunluğu, kurumların eylemleri
- 2 mahkeme: Adalet Divanı (üst) + Genel Mahkeme (alt)
- AİHM ile karıştırılmamalı: ABAD = AB'nin mahkemesi (Lüksemburg, 27 üye), AİHM = Avrupa Konseyi'nin mahkemesi (Strazburg, 47 üye)
6. Avrupa Sayıştayı (ASB / European Court of Auditors):
- AB mali denetim kurumu
- Lüksemburg'da bulunur (1977'de kuruldu, 1993'te kurum statüsü)
- 27 üye (her ülkeden 1) - 6 yıl görev
- AB bütçesinin denetimini yapar - gelir/gider, sahtekarlık önleme
- Yıllık rapor AP'ye sunulur
7. Avrupa Merkez Bankası (AMB / ECB):
- Frankfurt'ta bulunur (Almanya)
- 1998'de kuruldu, 1999'da çalışmaya başladı (Euro ile birlikte)
- Görevleri: Euro Bölgesi para politikasını yönetmek, fiyat istikrarı (enflasyon hedefi %2), Euro'yu basmak
- Yönetim Konseyi: 6 İcra Kurulu üyesi + 20 Euro ülkesi merkez bankası başkanı
- ECB Başkanı: Christine Lagarde (2019-, Fransa) - eski IMF Başkanı, ilk kadın AMB Başkanı
- Önceden: Mario Draghi (2011-2019, "whatever it takes" 2012)
- Bağımsız - üye devletlerden talimat almaz

AB Kurumları — Hızlı Bakış

★ AB'nin 7 Ana Kurumu

1.

Avrupa Birliği Konseyi (Zirvesi)

Devlet/hükümet başkanları · Politik yön · Başkan 2,5 yıl × 2 · António Costa (2024-) · Yasama YOK

2.

AB Bakanlar Konseyi (Konsey)

Bakanlar · Yasama (AP ile eş-karar) · Bütçe · Nitelikli çoğunluk %55 + %65 nüfus · 6 ay dönüşümlü başkanlık

3.

Avrupa Komisyonu

27 Komiser · Yasa teklifi tekel hakkı · Yürütme · Brüksel · Ursula von der Leyen başkan (2019-)

4.

Avrupa Parlamentosu (AP)

705 milletvekili · Halk seçer · 5 yıl · Yasama (eş-karar) · Strazburg + Brüksel · Roberta Metsola başkan

5.

AB Adalet Divanı (ABAD)

Lüksemburg · 27 hakim · AB hukuku yorumu · ABAD ≠ AİHM (AB mahkemesi 27, AİHM Av. Konseyi 47 üye)

6.

Avrupa Sayıştayı (ASB)

Lüksemburg · 27 üye · AB mali denetim · Yıllık rapor AP'ye · 1977'de kuruldu

7.

Avrupa Merkez Bankası (AMB)

Frankfurt · Euro Bölgesi para politikası · 1998 kuruluş · Christine Lagarde başkan (2019-) · Bağımsız

Yaygın Tuzaklar

1. AB ne zaman kuruldu?

Yanlış: "Avrupa Birliği 1957 Roma Antlaşması ile kuruldu." Doğru: "Avrupa Birliği (AB)" adı 1992 Maastricht Antlaşması ile geldi (1993'te yürürlük). 1957 Roma Antlaşması ile kurulan Avrupa Ekonomik Topluluğu (AET) idi - AB'nin doğrudan öncüsü ama AB değil. Doğru kronoloji: 1950 Schuman Bildirgesi (AB'nin doğum günü, 9 Mayıs Avrupa Günü), 1951 Paris Antlaşması - AKÇT (Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu, 6 kurucu: Fransa, Almanya, İtalya, Belçika, Hollanda, Lüksemburg), 1957 Roma Antlaşması - AET + EURATOM, 1965 Brüksel Birleşme Antlaşması (Avrupa Toplulukları), 1986 Tek Avrupa Senedi, 1992 Maastricht Antlaşması ("Avrupa Birliği" adı, 3 sütun yapısı, Euro yolu, AB vatandaşlığı), 1997 Amsterdam, 1999 Euro tedavül, 2001 Nice, 2007 Lizbon Antlaşması (1 Aralık 2009 yürürlük - AB'nin son şekli), 2020 Brexit (28→27 üye). Robert Schuman (Fransız Dışişleri Bakanı) ve Jean Monnet (ekonomist): 9 Mayıs 1950'de Schuman Bildirgesi ile Fransa-Almanya kömür-çelik birliği önerdiler - amaç savaşları "maddi olarak imkansız" hale getirmek (kömür-çelik = silah üretimi). 2. Dünya Savaşı sonrası Almanya-Fransa düşmanlığını sona erdirme felsefesi. 9 Mayıs Avrupa Günü olarak kutlanır.

2. AB Konseyi ile AB Bakanlar Konseyi aynı mıdır?

Yanlış: "AB Konseyi ve AB Bakanlar Konseyi aynı kurum, ikisi de AB Konseyi olarak adlandırılır." Doğru: AB Konseyi (Avrupa Zirvesi) ve AB Bakanlar Konseyi (Konsey) FARKLI iki kurumdur. 1. AB Konseyi (European Council / Avrupa Zirvesi): Üye devletlerin devlet ve hükümet başkanlarından oluşur (cumhurbaşkanı veya başbakan). AB'nin politik yön belirleyicisidir - genel öncelikler ve stratejiler. Yılda en az 4 kez toplanır. Kararlar uzlaşıyla. AB Konseyi Başkanı 2,5 yıl × 2 dönem (Lizbon'dan). İlk Başkan Herman Van Rompuy (2009-14), Donald Tusk (2014-19), Charles Michel (2019-24), António Costa (2024-, Portekiz). Yasama yetkisi YOKTUR. 2. AB Bakanlar Konseyi (Council of the EU / Konsey): Üye devletlerin ilgili bakanlarından oluşur (10 farklı yapılandırma - Tarım, Maliye, Dışişleri, Adalet vb). Yasama yetkisi vardır - AP ile birlikte yasama yapar (eş-karar). AP ile birlikte AB bütçesini onaylar. Karar usulleri: Çoğunluk, nitelikli çoğunluk, oybirliği. Nitelikli çoğunluk: %55 üye devlet (en az 15) + %65 AB nüfusu (Lizbon'dan). Dönem başkanlığı 6 ayda bir dönüşümlü. 3. Avrupa Konseyi (Council of Europe): AYRI bir kuruluş - 47 üyeli, AB ile ilgisi yok! Strazburg'da, AİHS-AİHM bu kuruluşa bağlı. Türkiye Avrupa Konseyi üyesidir (1949'dan), AB üyesi DEĞİL.

3. Avrupa Parlamentosu kaç milletvekilinden oluşur?

Yanlış: "Avrupa Parlamentosu 751 milletvekilinden oluşur, yetkileri çok sınırlıdır." Doğru: Avrupa Parlamentosu 705 milletvekilinden oluşur (Brexit sonrası, eskiden 751 idi - İngiltere'nin 73 sandalyesi 27'si yeniden dağıtıldı, 46 sandalye azaldı). AB'nin doğrudan halk tarafından seçilen tek kurumudur (1979'dan beri). Üye dağılımı: En çok Almanya 96, sonra Fransa 79, İtalya 76, İspanya 59, Polonya 52, Hollanda 29, Türkiye'nin yakın komşusu Yunanistan 21. En az: Malta 6, Lüksemburg 6, Kıbrıs 6. 5 yılda bir seçim (son seçim 6-9 Haziran 2024). AP'nin yetkileri (Lizbon'dan sonra çok güçlendi): 1. Yasama yetkisi: Konsey ile birlikte yasama (eş-karar / olağan yasama usulü). 2. Bütçe yetkisi: Konsey ile birlikte AB bütçesini onaylar. 3. Denetim: Komisyon'u denetler, güvenoyu verebilir veya geri çekebilir. 4. Komisyon Başkanını seçme: AB Konseyi'nin önerdiği adayı oylar. AP merkez yapısı: Brüksel + Strazburg + Lüksemburg (3 yerde). Genel Kurul Strazburg'da, komisyonlar Brüksel'de. AB'nin 24 resmi dilinde çalışır. AP Başkanı 2,5 yıl: Roberta Metsola (2022-, Malta - en genç başkan, 43 yaşında seçildi). Önceki: David Sassoli (2019-2022, ölümle), Antonio Tajani. Komisyon Başkanı Ursula von der Leyen (2019-2024 ve 2024-2029, ilk kadın başkan, Almanya).

4. ABAD ile AİHM aynı mahkeme midir?

Yanlış: "Avrupa Birliği Adalet Divanı (ABAD) ve AİHM aynı mahkemedir, ikisi de Avrupa'nın yargı organıdır." Doğru: ABAD ve AİHM tamamen FARKLI kuruluşlara bağlı iki AYRI mahkemedir. ABAD (Avrupa Birliği Adalet Divanı / CJEU): Avrupa Birliği'nin en yüksek yargı organıdır. Lüksemburg'da bulunur. 27 hakim (her AB ülkesinden 1) + 11 Genel Avukat - 6 yıl, yenilenebilir. Görevleri: AB hukukunun yorumlanması, üye devletlerin antlaşmalara uygunluğu, AB kurumlarının eylemleri. 2 mahkeme: Adalet Divanı (üst) + Genel Mahkeme (alt). Türkiye AB üyesi olmadığı için ABAD yargı yetkisinin kapsamında DEĞİL. AİHM (Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi / ECHR): Avrupa Konseyi'nin mahkemesidir. Strazburg'da (Fransa) bulunur. 47 üye (Türkiye, Rusya hariç tüm Avrupa ülkeleri). 47 hakim. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS - 4 Kasım 1950, Roma) hükümlerine bakar. Türkiye 1954'te AİHS'i imzaladı, 1987'de bireysel başvuru hakkını tanıdı, 1990'dan beri zorunlu yargı yetkisi tanındı. Türkiye'de AYM bireysel başvurusu sonrası AİHM'e gidilebilir (4 ay süre, 2022'den - 15. Protokol). Avrupa Konseyi vs. AB: Avrupa Konseyi (Council of Europe): 1949'da kuruldu (5 Mayıs - Avrupa Konseyi Günü), 47 üye (Türkiye dahil), Strazburg merkezli, AİHS-AİHM bu kuruluşa bağlı. Sadece insan hakları, demokrasi, hukuk devleti odaklı. Avrupa Birliği (AB): 1992 Maastricht ile resmi adı, 27 üye, Brüksel-Strazburg-Lüksemburg, ekonomik+siyasi birlik. ABAD bu kuruluşa bağlı. İki kuruluş ayrı, üye sayıları ayrı, görevleri ayrı. Türkiye Avrupa Konseyi üyesi (1949'dan), AB üyesi DEĞİL (aday ülke statüsünde, 1999'dan).

Bu konudan sınavda ne çıkar? ✓

EN SIK ÇIKAN

Antlaşma kronolojisi

Schuman 1950 (9 Mayıs Avrupa Günü) → Paris 1951 (AKÇT) → Roma 1957 (AET) → Maastricht 1992 (AB adı) → Lizbon 2007 (AB son şekli, 2009 yürürlük).

ÇOK SIK

7 ana kurum

AB Konseyi (Zirve - başkanlar), Bakanlar Konseyi (yasama), Komisyon (yürütme - 27), Parlamento (705 vekil halk seçer), ABAD, ASB, AMB.

DETAY

AB Konseyi vs Avrupa Konseyi

AB Konseyi = AB'nin kurumu (27 üye). Avrupa Konseyi = Strazburg, 1949, 47 üye, AİHM-AİHS, Türkiye üyesi. KARIŞTIRMA!

KRİTİK

Maastricht ve Lizbon

Maastricht 1992 = "AB" adı + 3 sütun + Euro yolu + AB vatandaşlığı. Lizbon 2009 = 3 sütun kalktı + AB Konseyi Başkanı + Madde 50 (çıkış).

Mini Quiz · 6 Soru

Anlık geri bildirimli

01"Avrupa Birliği (AB)" adı hangi antlaşma ile geldi?

"Avrupa Birliği (AB)" adı 1992 Maastricht Antlaşması ile geldi (1993'te yürürlüğe girdi). Önceden "Avrupa Toplulukları (AT)" adıyla anılıyordu. Maastricht Antlaşması'nın getirdikleri: "Avrupa Birliği" adı, 3 sütunlu yapı (Avrupa Toplulukları + Ortak Dışişleri ve Güvenlik Politikası + Adalet ve İçişleri), Euro yolu (Ekonomik ve Parasal Birlik hedefi - 1999'da Euro tedavüle, 2002'de banknot/madeni para), AB Vatandaşlığı, Maastricht Kriterleri (bütçe açığı GSYH'nin %3'ünden az, kamu borcu %60'tan az). Tarihsel bağlam: 1989 Berlin Duvarı yıkıldı, 1990 Almanya birleşti, 1991 SSCB dağıldı. Soğuk Savaş bitmişti. 7 Şubat 1992 Maastricht (Hollanda) imza, 1 Kasım 1993 yürürlük. Kronoloji: 1950 Schuman, 1951 Paris (AKÇT), 1957 Roma (AET+EURATOM), 1965 Brüksel Birleşme, 1986 Tek Avrupa Senedi, 1992 Maastricht, 1997 Amsterdam, 2001 Nice, 2007 Lizbon (2009 yürürlük), 2020 Brexit.

029 Mayıs Avrupa Günü olarak hangi olayı kutlar?

9 Mayıs Avrupa Günü 1950 Schuman Bildirgesi'ni kutlar - AB'nin doğum günü kabul edilir. Fransız Dışişleri Bakanı Robert Schuman, ekonomist Jean Monnet'in fikirleriyle 9 Mayıs 1950'de Paris'te bir bildirge yayımladı. Schuman Bildirgesi: Fransa-Almanya kömür ve çelik üretiminin ortak bir yüksek otorite tarafından yönetilmesi önerildi. Diğer Avrupa ülkelerine açık çağrı. Amaç: Savaşları "maddi olarak imkansız" hale getirmek (kömür-çelik = silah üretimi). Tarihsel bağlam: 2. Dünya Savaşı sonrası (1945-1950) Avrupa harap, Fransa-Almanya 80 yılda 3 büyük savaş yaşadı (1870, 1914, 1939). Soğuk Savaş başlamış. Marshall Planı (1947). Sonuç: 18 Nisan 1951 Paris Antlaşması ile Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu (AKÇT) kuruldu. 6 kurucu üye: Fransa, Almanya (Batı), İtalya, Belçika, Hollanda, Lüksemburg. 1952'de yürürlüğe girdi. 9 Mayıs her yıl AB ülkelerinde kutlanır - AB bayrağı, marşı (Beethoven 9. Senfoni - Neşeye Methiye), motto ("Birlik içinde çeşitlilik"). Robert Schuman ve Jean Monnet "AB'nin Babaları" olarak anılır.

03Avrupa Parlamentosu kaç milletvekilinden oluşur ve nasıl seçilir?

Avrupa Parlamentosu 705 milletvekilinden oluşur, halk tarafından doğrudan seçilir, 5 yıl görev yapar. Brexit sonrası 751'den 705'e indi (İngiltere'nin 73 sandalyesi: 27'si yeniden dağıtıldı, 46 sandalye azaldı). AB'nin doğrudan halk tarafından seçilen tek kurumudur (1979'dan beri). Üye dağılımı (orantılı): En çok Almanya 96, sonra Fransa 79, İtalya 76, İspanya 59, Polonya 52, Hollanda 29, Yunanistan 21. En az: Malta 6, Lüksemburg 6, Kıbrıs 6. 5 yılda bir seçim (son seçim 6-9 Haziran 2024). AP'nin yetkileri (Lizbon'dan çok güçlendi): 1) Yasama (Konsey ile eş-karar / olağan yasama usulü), 2) Bütçe onayı, 3) Komisyon'u denetim ve güvenoyu, 4) Komisyon Başkanını seçme. AP merkez yapısı: Brüksel + Strazburg + Lüksemburg (3 yerde). Genel Kurul Strazburg'da, komisyonlar Brüksel'de. AB'nin 24 resmi dilinde çalışır. AP Başkanı 2,5 yıl: Roberta Metsola (2022-, Malta - en genç AP başkanı, 43 yaşında seçildi). Önceki: David Sassoli (2019-2022, ölümle), Antonio Tajani. Komisyon Başkanı: Ursula von der Leyen (2019-2024 ve 2024-2029, ilk kadın başkan, Almanya). AB Konseyi Başkanı: António Costa (2024-, Portekiz). 2,5 yıl × 2 dönem (toplam 5 yıl).

042007 Lizbon Antlaşması'nın getirdiği önemli değişiklik aşağıdakilerden hangisidir?

2007 Lizbon Antlaşması ile 3 sütun yapısı kaldırıldı, AB Konseyi Başkanlığı geldi, Madde 50 ile çıkış prosedürü tanımlandı. 13 Aralık 2007 Lizbon (Portekiz) imza, 1 Aralık 2009 yürürlük. Tarihsel bağlam: 2004'te 10 yeni ülke katıldıktan sonra AB'nin işleyişi karmaşıklaştı. 2004 Avrupa Anayasası hazırlandı ama 2005'te Fransa ve Hollanda referandumda reddetti. Bunun yerine "antlaşma" formatında Lizbon Antlaşması hazırlandı. Lizbon Antlaşması'nın getirdikleri: 1) 3 sütun yapısı KALDIRILDI - tek tüzel kişilik (AB), 2) AB Konseyi Başkanlığı (Devlet ve Hükümet Başkanlarının başkanı) - 2,5 yıl × 2 dönem, 3) AB Yüksek Temsilcisi (Dışişleri ve Güvenlik) güçlendirildi, 4) Avrupa Parlamentosu güçlendirildi (olağan yasama usulü - eş karar), 5) Konseyde nitelikli çoğunluk oylaması (NÇO) genişletildi - "%55 üye + %65 nüfus" çift çoğunluk, 6) AB Temel Haklar Şartı bağlayıcı hale geldi, 7) Vatandaşlık girişimi (1 milyon imza ile Komisyon'dan yasa teklifi), 8) Madde 50: Bir ülkenin AB'den çıkış prosedürü ilk kez tanımlandı (Brexit'te kullanıldı), 9) Subsidiarite ve orantılılık ilkeleri güçlendirildi. Lizbon Antlaşması iki temel antlaşmayı oluşturur: Avrupa Birliği Antlaşması (TEU) ve Avrupa Birliği'nin İşleyişi Hakkında Antlaşma (TFEU). İlk AB Konseyi Başkanları: Herman Van Rompuy (2009-14, Belçika), Donald Tusk (2014-19, Polonya), Charles Michel (2019-24, Belçika), António Costa (2024-, Portekiz).

05Avrupa Komisyonu kaç üyeden oluşur ve görev süresi nedir?

Avrupa Komisyonu 27 üyeden oluşur (her ülkeden 1 Komiser), 5 yıl görev yapar. AB'nin "yürütme organı" - günlük işleyiş, politikaları uygulamak. Komisyon Başkanı: AB Konseyi önerir, AP onaylar. Komisyon Başkanları: Jacques Delors (1985-95), Romano Prodi (1999-2004), José Manuel Barroso (2004-14), Jean-Claude Juncker (2014-19), Ursula von der Leyen (2019-2024 ve 2024-2029, ilk kadın başkan, Almanya). Komisyon'un görevleri: 1) Yasa tekliflerini hazırlamak (yasama tekel hakkı - AB'de sadece Komisyon yasa teklifi verebilir), 2) AB politikalarını uygulamak, 3) Antlaşmaların koruyucusu (AB hukukunun uygulanmasını gözetir), 4) AB bütçesini yönetmek, 5) AB'yi uluslararası temsil etmek (üçüncü ülkelerle, uluslararası örgütlerde). Merkezi: Brüksel (Berlaymont binası). Komiserlerin sorumlulukları: Her komiser belirli bir politika alanından sorumludur (örn: Tarım, Adalet, Dış Politika, Rekabet vb). Ulusal değil AB çıkarlarını korumakla yükümlüdür - hükümetlerinden bağımsız çalışır. Diğer kurumlar: AB Konseyi (devlet/hükümet başkanları), AB Bakanlar Konseyi (bakanlar - yasama), AP (705 vekil), ABAD (27 hakim, Lüksemburg), ASB (27 üye, mali denetim), AMB (Frankfurt, Christine Lagarde 2019-).

06ABAD (AB Adalet Divanı) ile AİHM (Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi) arasındaki temel fark nedir?

ABAD ve AİHM tamamen FARKLI kuruluşlara bağlı iki AYRI mahkemedir. ABAD (Avrupa Birliği Adalet Divanı / CJEU): Avrupa Birliği'nin en yüksek yargı organıdır. Lüksemburg'da bulunur. 27 hakim (her AB ülkesinden 1) + 11 Genel Avukat - 6 yıl, yenilenebilir. Görevleri: AB hukukunun yorumlanması, üye devletlerin antlaşmalara uygunluğu, AB kurumlarının eylemleri. 2 mahkeme: Adalet Divanı (üst) + Genel Mahkeme (alt). Türkiye AB üyesi olmadığı için ABAD yargı yetkisinin kapsamında DEĞİL. AİHM (Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi / ECHR): Avrupa Konseyi'nin mahkemesidir (AB değil!). Strazburg'da (Fransa) bulunur. 47 üye (Türkiye dahil tüm Avrupa ülkeleri, Rusya 2022'de çıkarıldı). 47 hakim. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS - 4 Kasım 1950, Roma) hükümlerine bakar. Türkiye 1954'te AİHS'i imzaladı, 1987'de bireysel başvuru hakkını tanıdı, 1990'dan beri zorunlu yargı yetkisi tanındı. Türkiye'de AYM bireysel başvurusu sonrası AİHM'e gidilebilir (4 ay süre, 2022'den - 15. Protokol). Avrupa Konseyi vs. AB: Avrupa Konseyi (Council of Europe): 1949'da kuruldu (5 Mayıs - Avrupa Konseyi Günü), 47 üye (Türkiye dahil), Strazburg merkezli, AİHS-AİHM bu kuruluşa bağlı. Sadece insan hakları, demokrasi, hukuk devleti odaklı. Avrupa Birliği (AB): 1992 Maastricht ile resmi adı, 27 üye, Brüksel-Strazburg-Lüksemburg, ekonomik+siyasi birlik. ABAD bu kuruluşa bağlı. Türkiye Avrupa Konseyi üyesi (1949'dan), AB üyesi DEĞİL (aday ülke statüsünde, 1999'dan). AİHM Türkiye için bağlayıcıdır, ABAD bağlayıcı değildir.

Özet — Aklında Tut

AB NEDİR: 27 Avrupa ülkesinin oluşturduğu siyasi ve ekonomik birliktelik. Tek pazar, ortak para (Euro - 20 ülke), 4 özgürlük (mal, hizmet, sermaye, kişi), Schengen (29 ülke). Dünyanın en büyük ekonomik bloklarından (GSYH ~17 trilyon $).
SCHUMAN BİLDİRGESİ (9 Mayıs 1950): AB'nin doğum günü. Robert Schuman + Jean Monnet. Fransa-Almanya kömür-çelik birliği önerisi. Amaç: savaşları "maddi olarak imkansız" kılmak. 9 Mayıs Avrupa Günü.
PARİS ANTLAŞMASI (1951): AKÇT (Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu). 6 kurucu: Fransa, Almanya, İtalya, Belçika, Hollanda, Lüksemburg. 1952 yürürlük.
ROMA ANTLAŞMASI (1957): AET (Avrupa Ekonomik Topluluğu) + EURATOM. 1958 yürürlük. Modern AB'nin temeli. 1968 gümrük birliği.
MAASTRİCHT ANTLAŞMASI (1992): "Avrupa Birliği (AB)" adı geldi. 3 sütun yapısı (AT + ODGP + Adalet İçişleri). Euro yolu (1999 tedavül, 2002 banknot). AB Vatandaşlığı. Maastricht Kriterleri (bütçe açığı %3, kamu borcu %60). 1993 yürürlük.
LİZBON ANTLAŞMASI (2007, 2009 yürürlük): AB'nin son şekli. 3 sütun KALDIRILDI, tek tüzel kişilik. AB Konseyi Başkanlığı (2,5 yıl × 2 dönem). NÇO genişledi (%55 üye + %65 nüfus). AB Temel Haklar Şartı bağlayıcı. Madde 50 (çıkış prosedürü) - Brexit'te kullanıldı.
7 ANA KURUM: 1) AB Konseyi (Zirve): Devlet/hükümet başkanları, politik yön, Başkan António Costa (2024-). 2) Bakanlar Konseyi: Bakanlar, yasama (AP ile), 6 ay dönüşümlü başkanlık. 3) Komisyon: 27 Komiser, yürütme, yasa teklifi tekel hakkı, Ursula von der Leyen başkan. 4) AP: 705 vekil, halk seçer (5 yıl), Brüksel+Strazburg. 5) ABAD: Lüksemburg, 27 hakim, AB hukuku. 6) ASB: Lüksemburg, mali denetim. 7) AMB: Frankfurt, Euro, Christine Lagarde başkan.
AB KONSEYİ vs AVRUPA KONSEYİ: KARIŞTIRMA! AB Konseyi (Zirve) = AB'nin kurumu, devlet/hükümet başkanları, 27 üye. Avrupa Konseyi (Council of Europe) = AYRI kuruluş, 1949'da kuruldu, 47 üye, Strazburg, AİHS-AİHM bu kuruluşa bağlı. Türkiye Avrupa Konseyi üyesi (1949), AB üyesi DEĞİL.
ABAD vs AİHM: ABAD = AB Adalet Divanı, Lüksemburg, 27 üye, AB hukuku. AİHM = Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Strazburg, 47 üye (Avrupa Konseyi'ne bağlı), AİHS hükümleri. Türkiye AİHM'in yargı yetkisindedir, ABAD'ın değil.
BREXIT (2020): 31 Ocak 2020 İngiltere AB'den ayrılan ilk ülke (Madde 50 kullanıldı). Üye sayısı 28→27. AP üye sayısı 751→705.
4 yaygın tuzak: AB'yi 1957'de kuruldu sanmak (1992 Maastricht'te "AB" adı geldi, 1957'de AET kuruldu) · AB Konseyi ile Avrupa Konseyi'ni karıştırmak (farklı kuruluşlar) · AP'yi 751 vekil sanmak (Brexit sonrası 705) · ABAD ile AİHM'i karıştırmak (ABAD = AB, AİHM = Avrupa Konseyi).

AB Tarihçesi ve Kurumsal Yapı