Tek Pazar ve Ortak Politikalar ✓

Genel Kültür AB & Uluslararası Kuruluşlar 1.5 Tek Pazar

Bölüm 1 · Tek Pazar

Tek Pazar ve Ortak Politikalar

AB'nin kalbi Tek Pazar (İç Pazar) - 4 temel özgürlük: malların, hizmetlerin, sermayenin ve kişilerin serbest dolaşımı. Schengen (29 ülke), Euro Bölgesi (20 ülke), Ortak Tarım Politikası (OTP), Ortak Dış Politika (CFSP), Avrupa Yeşil Mutabakatı.

Tek Pazar (İç Pazar / Single Market) ✓

AB'nin En Büyük Başarısı

Tek Pazar (İç Pazar / Single Market / Internal Market): AB üye devletleri arasında ekonomik sınırların kaldırıldığı, malların, hizmetlerin, sermayenin ve kişilerin tek bir ülke içindeymiş gibi serbest dolaştığı ekonomik alan. 452 milyon nüfus, ~21 trilyon dolar GSYH - dünyanın en büyük tek pazarı.

Tarihsel gelişim: 1957 Roma Antlaşması ortak pazar hedefi → 1968 gümrük birliği → 1986 Tek Avrupa Senedi (Single European Act) → 1 Ocak 1993 Tek Pazar tamamlandı (Maastricht ile birlikte). Jacques Delors Komisyon Başkanlığı (1985-95) döneminde "1992 Programı" ile 280 yeni mevzuat çıkarıldı.

4 Temel Özgürlük (Four Freedoms): 1) Malların Serbest Dolaşımı, 2) Hizmetlerin Serbest Dolaşımı, 3) Sermayenin Serbest Dolaşımı, 4) Kişilerin Serbest Dolaşımı. Bu 4 özgürlük AB'nin "anayasal" temelini oluşturur (TFEU Madde 26-66).

4 Temel Özgürlük ✓

★ TFEU Madde 28-37

1. Malların Serbest Dolaşımı Free Movement of Goods

İlk gerçekleşen özgürlük (1968): AET üyeleri arasında gümrük birliği 1968 Temmuz'da tamamlandı - 18 ay öncesinden bitti. Üye ülkeler arasında gümrük tarifeleri sıfır.
Gümrük Birliği 2 yönü vardır:
- İçeride: Üye ülkeler arasında gümrük yok
- Dışarıda: Üçüncü ülkelere karşı ortak gümrük tarifesi (Common External Tariff)
Karşılıklı Tanıma İlkesi (Cassis de Dijon, 1979): ABAD kararı - bir üye devlette yasal olarak üretilip satılan ürün, diğer üye devletlere de serbestçe satılabilir. Almanya'nın Fransız Cassis de Dijon likörünü (alkol oranı düşük olduğu için) yasaklayamayacağına karar verildi. Tek pazarın kilit ilkesi.
Yasaklar (TFEU Madde 34-36):
- Üye ülkeler arasında miktar kısıtlamaları (kotalar) yasak
- Eş etkili tedbirler de yasak (gizli engeller)
- İstisnalar: Kamu ahlakı, sağlık, hayvan-bitki sağlığı, ulusal hazinedarlık, fikri mülkiyet
CE İşareti: Tüm AB ülkelerinde geçerli ürün uygunluk işareti. CE = "Conformité Européenne" (Avrupa Uygunluğu). Üreticinin AB sağlık-güvenlik-çevre standartlarına uyduğunu gösterir.
Türkiye için: Türkiye Gümrük Birliği üyesidir (1996'dan), sanayi malları için bu özgürlüğe kısmen dahildir. Tarım kapsam dışı.

★ TFEU Madde 45-55

2. Kişilerin Serbest Dolaşımı Free Movement of Persons

AB vatandaşlığı (Maastricht, 1992): Üye devlet vatandaşları aynı zamanda "AB vatandaşı"dır. Tüm AB ülkelerinde yaşama, çalışma, çocukları için eğitim hakkı.
İşçilerin serbest dolaşımı (TFEU 45):
- AB vatandaşları herhangi bir üye ülkede iş arayabilir, çalışabilir, oturabilir
- Vatandaşlık temelinde ayrımcılık yasak
- Ücret, çalışma koşulları, sosyal güvenlik aynı muamele
- İstisna: Kamu hizmeti istihdamı (vatandaşlık şartı koyabilir)
Kuruluş hakkı (TFEU 49): Bir üye ülke vatandaşı/şirketi başka üye ülkede şube, bayilik açabilir, şirket kurabilir.
Schengen Alanı (1995'ten):
- Kişilerin serbest dolaşımının somutlaşması - iç sınırlar kalkar, pasaportsuz seyahat
- 14 Haziran 1985 Schengen Anlaşması (Lüksemburg yakınlarında Schengen kasabasında imzalandı)
- 26 Mart 1995 yürürlük
- Şu anki üyeler (29 ülke): 25 AB üyesi (İrlanda hariç) + 4 EFTA (Norveç, İzlanda, İsviçre, Lihtenştayn)
- Bulgaristan ve Romanya 31 Mart 2024'ten itibaren Schengen'e kısmi katıldı (sadece havayolu+denizyolu, kara sınırları henüz değil)
- 2025 başında tam katılım planı
Schengen vize: Üçüncü ülke vatandaşları için ortak vize (C tipi - 90 gün/180 gün). Türkiye vatandaşları Schengen vizesi gerektirir.
Schengen iç sınır kontrolü askıya alınması: Olağanüstü hallerde geçici olarak askıya alınabilir (terör, salgın, göçmen krizi). 2015 göçmen krizi, 2020 COVID-19'da kısmi askıya alma yaşandı.

★ TFEU Madde 56-62

3. Hizmetlerin Serbest Dolaşımı Free Movement of Services

Hizmetlerin serbest dolaşımı: AB vatandaşı/şirketi başka üye ülkede geçici olarak hizmet sunabilir - kuruluş hakkı yerine geçici hizmet sunumu.
Örnekler: Bir Alman avukat Fransa'da geçici olarak hukuki danışmanlık, bir İtalyan inşaat şirketi Hollanda'da proje, bir İrlandalı yazılımcı Portekiz'e gidip yazılım danışmanlığı.
Hizmetler Yönergesi (Bolkestein Yönergesi, 2006):
- 2006/123/EC sayılı Yönerge
- Adını dönemin İç Pazar Komiseri Frits Bolkestein'den alır
- Hizmet sektörünü liberalleştirme - tek pazarın en az gelişmiş alanı
- İlk hali "menşe ülke ilkesi" içeriyordu (sosyal damping endişesi nedeniyle değiştirildi)
- Türkiye Gümrük Birliği'nde hizmet ticareti KAPSAM DIŞI
Hizmet sektörü ekonomik önemi: AB GSYH'nin ~%70'i hizmet sektörü. Mal ticaretinden çok daha büyük ama tek pazarda en az entegre olan alan.
Mesleki niteliklerin tanınması: 2005/36/EC yönergesi - AB'de alınan diplomalar diğer üye ülkelerde tanınır (doktor, mühendis, avukat vb).

★ TFEU Madde 63-66

4. Sermayenin Serbest Dolaşımı Free Movement of Capital

Sermayenin serbest dolaşımı: AB içinde sermaye ve ödemelerin serbest dolaşımı. Üye ülkeler arasında ve üçüncü ülkelerle bile sermaye akışı serbest (4 özgürlüğün üçüncü ülkelere de açılan tek alanı).
Kapsam:
- Doğrudan yabancı yatırımlar (DYY)
- Portföy yatırımları (hisse senedi, tahvil)
- Gayrimenkul edinimi
- Banka kredileri
- Ödemeler ve para transferleri
Lizbon sonrası (2009): Sermayenin serbest dolaşımı sadece üye devletler arası değil, üçüncü ülkelerle de serbest. Türkiye'den AB'ye yatırım için engel yok (yasal olarak).
İstisnalar:
- Kara para aklama önleme
- Vergi dolandırıcılığı önleme
- Kamu güvenliği
- Bankacılık ihtiyatlı denetim
Sermaye Piyasaları Birliği (Capital Markets Union - 2015): AB'nin sermaye piyasalarını entegre etme projesi. Hâlâ devam ediyor.
Türkiye için: Gümrük Birliği bu özgürlüğü kapsamaz - ayrı düzenlemeler var. Türkiye'ye yabancı sermaye gelişi 1980 sonrası serbestleşti (Özal reformları), AB ile çift taraflı yatırım anlaşmaları var.

4 Temel Özgürlük — Hızlı Bakış

★ AB'nin "Anayasal" Temeli

1. Mal

Malların Serbest Dolaşımı (TFEU 28-37)

Gümrük birliği (1968), karşılıklı tanıma (Cassis de Dijon 1979), CE işareti, miktar kısıtlamaları yasak · Türkiye Gümrük Birliği üyesi (1996)

2. Kişi

Kişilerin Serbest Dolaşımı (TFEU 45-55)

İşçilerin serbest dolaşımı, AB vatandaşlığı (Maastricht 1992), Schengen Alanı (29 ülke), kuruluş hakkı · Türk vatandaşları Schengen vizesi gerektirir

3. Hizmet

Hizmetlerin Serbest Dolaşımı (TFEU 56-62)

Geçici hizmet sunma, Bolkestein Yönergesi (2006), mesleki niteliklerin tanınması · AB GSYH'nin ~%70'i hizmet, en az entegre alan · Türkiye GB kapsam dışı

4. Sermaye

Sermayenin Serbest Dolaşımı (TFEU 63-66)

Yatırımlar, gayrimenkul, ödemeler · Üçüncü ülkelerle de serbest (Lizbon 2009) · Sermaye Piyasaları Birliği (2015)

Euro Bölgesi ve Avrupa Merkez Bankası ✓

★ Euro Bölgesi (Eurozone)

Euro Bölgesi 20 üye · ~340 milyon nüfus · Ortak para birimi Euro

ÜYE SAYISI

20 ülke (2024)

EURO TEDAVÜL

1 Ocak 2002 banknot

EN YENİ ÜYE

Hırvatistan (2023)

İLK ÜYELER

11 ülke (1999)

Euro tarihçesi:
- 1992 Maastricht Antlaşması: Ekonomik ve Parasal Birlik (EPB) hedefi - Euro yolu açıldı
- 1 Ocak 1999: Euro banka hesaplarında tedavüle girdi (sadece kayıt parası), 11 ülke
- 1 Ocak 2002: Euro banknot ve madeni para tedavüle girdi - vatandaşlar için fiili kullanım başladı
- 2026 Bulgaristan en yeni Euro üyesi
20 Euro Bölgesi üyesi: Almanya, Avusturya, Belçika, Estonya, Finlandiya, Fransa, Hırvatistan, Hollanda, İrlanda, İspanya, İtalya, Kıbrıs, Letonya, Litvanya, Lüksemburg, Malta, Portekiz, Slovakya, Slovenya, Yunanistan.
Euro kullanmayan AB üyeleri (7): Bulgaristan, Çekya, Danimarka, Macaristan, Polonya, Romanya, İsveç. Danimarka: Maastricht'te kalıcı opt-out hakkı aldı. İsveç: 2003 referandumunda %56 hayır dedi - resmi olarak geçmek zorunda ama uygulamıyor.
Maastricht Yakınsama Kriterleri (Euro'ya geçiş için):
- Bütçe açığı: GSYH'nin %3'ünden az
- Kamu borcu: GSYH'nin %60'ından az
- Enflasyon: En düşük 3 ülkenin ortalamasının +1.5 puan üstünden az
- Faiz oranı: Uzun vadeli faiz, en düşük 3 ülkenin +2 puan üstünden az
- Döviz kuru istikrarı: ERM II'de 2 yıl boyunca kalmak (Avrupa Para Mekanizması)
İstikrar ve Büyüme Paktı (Stability and Growth Pact - 1997): Euro Bölgesi üyeleri Maastricht kriterlerine üyelikten sonra da uymak zorunda. Aşırı açık prosedürü (Excessive Deficit Procedure) - kuralları ihlal edenler için yaptırım.
Euro krizi (2010-2012): Yunanistan, İrlanda, Portekiz, İspanya, Kıbrıs kurtarma paketleri aldı. Avrupa İstikrar Mekanizması (ESM) kuruldu (2012). Mario Draghi'nin "whatever it takes" sözü (Temmuz 2012) krizi yatıştırdı.

★ Avrupa Merkez Bankası (AMB / ECB)

Avrupa Merkez Bankası Frankfurt · 1998 kuruluş · Bağımsız

MERKEZ

Frankfurt, Almanya

KURULUŞ

1 Haziran 1998

BAŞKAN

Christine Lagarde (2019-)

ENFLASYON HEDEFİ

%2 (orta vade)

Avrupa Merkez Bankası (AMB / ECB - European Central Bank): Euro Bölgesi'nin ortak merkez bankası. Frankfurt am Main'de bulunur (Almanya). 1 Haziran 1998'de kuruldu, Euro ile birlikte çalışmaya başladı (1 Ocak 1999).
Görevleri:
- Para politikasını belirlemek ve uygulamak (Euro Bölgesi)
- Fiyat istikrarı sağlamak (enflasyon hedefi %2 orta vadede)
- Euro banknotları çıkarmak
- Döviz operasyonları
- Ödeme sistemlerinin sorunsuz işleyişini sağlamak
- Euro Bölgesi büyük bankalarını denetlemek (2014'ten - Tek Denetim Mekanizması)
Yönetim:
- İcra Kurulu (Executive Board): 6 üye (başkan + başkan yardımcısı + 4 üye), 8 yıl yenilenemez
- Yönetim Konseyi (Governing Council): İcra Kurulu + 20 Euro ülkesi merkez bankası başkanı (toplam 26 üye). Para politikası kararlarını verir, ayda 2 kez toplanır
- Genel Konsey (General Council): Başkan + başkan yardımcısı + 27 AB ülkesinin merkez bankası başkanları (Euro dışı dahil)
AMB Başkanları:
- Wim Duisenberg (1998-2003, Hollanda) - ilk başkan
- Jean-Claude Trichet (2003-2011, Fransa)
- Mario Draghi (2011-2019, İtalya) - "Whatever it takes" (2012) sözüyle Euro krizini yönetti, sonra İtalya başbakanı oldu
- Christine Lagarde (2019-2027, Fransa) - eski IMF Başkanı (2011-19), ilk kadın AMB Başkanı
Bağımsızlık: AMB üye devletlerden, AB kurumlarından, hükümetlerden talimat almaz. Bağımsız merkez bankacılığının en saf örneği.
Avrupa Merkez Bankaları Sistemi (ESCB): AMB + tüm 27 AB üyesinin ulusal merkez bankaları. Eurosystem ise sadece AMB + Euro Bölgesi merkez bankaları.
Faiz oranları: AMB üç ana faiz oranı belirler: Ana yeniden finansman oranı (Main Refinancing Rate), Marjinal kredilendirme oranı (Marginal Lending Rate), Mevduat oranı (Deposit Rate). 2015-2022 negatif faiz dönemi, 2022'den enflasyona karşı sıkılaştırma.

AB'nin Ortak Politikaları ✓

★ Ortak Tarım Politikası (OTP / CAP)

Ortak Tarım Politikası 1962 · AB bütçesinin %30'u · 9 milyon çiftçi

Ortak Tarım Politikası (OTP / Common Agricultural Policy - CAP): AB'nin en eski ortak politikası. 30 Temmuz 1962'de kuruldu. AB bütçesinin ~%30'u OTP'ye gider (eskiden %70 idi).
Amaçları (TFEU Madde 39):
- Tarımsal verimliliği artırmak
- Çiftçilerin yaşam standardını yükseltmek
- Pazarları istikrara kavuşturmak
- Gıda arz güvenliğini sağlamak
- Tüketicilere makul fiyatlar
2 sütun yapısı:
- 1. Sütun - Doğrudan Ödemeler ve Pazar Tedbirleri: Çiftçilere doğrudan gelir desteği (alana göre, ürüne göre değil), pazar müdahaleleri
- 2. Sütun - Kırsal Kalkınma: Kırsal alanlarda yatırım, çevre koruma, gençlere destek, tarım teknolojisi
Tarihsel reformlar:
- 1992 MacSharry Reformu - üretim sübvansiyonlarından doğrudan ödemelere geçiş
- 2003 Reform - "ayrıştırma" (decoupling) - üretim miktarına bağlı olmayan destekler
- 2014-2020 Reform - "yeşilleşme" (greening) - çevre dostu uygulamalar şart
- 2023-2027 OTP Reform: Yeşil Mutabakat'a uyum, sürdürülebilirlik vurgusu
Türkiye için: Tarım, Türkiye-AB Gümrük Birliği'nin DIŞINDADIR. Türkiye OTP'ye dahil değil ama IPA fonlarından kırsal kalkınma için destek alıyor (IPARD).

★ Ortak Ticaret Politikası (CCP)

Ortak Ticaret Politikası AB tek sesle konuşuyor · DTÖ üyesi

Ortak Ticaret Politikası (Common Commercial Policy - CCP): AB'nin üçüncü ülkelerle ticaret ilişkilerini tek bir politika altında yönettiği alan. Münhasır AB yetkisi (sadece AB karar verebilir).
Kapsam (TFEU Madde 207):
- Gümrük tarifeleri
- Mal ve hizmet ticareti anlaşmaları
- Fikri mülkiyet korunması
- Yabancı yatırımlar
- Ticari savunma tedbirleri (anti-damping, anti-sübvansiyon)
Önemli serbest ticaret anlaşmaları (STA):
- AB-Kanada (CETA, 2017)
- AB-Japonya (2019)
- AB-Singapur (2019)
- AB-Vietnam (2020)
- AB-Yeni Zelanda (2024)
- AB-Mercosur (Brezilya, Arjantin vs - 2024 imza)
DTÖ üyeliği: AB Dünya Ticaret Örgütü'nde tek üye olarak hareket eder (üye devletler de ayrı üyedir ama AB onları temsil eder ticaret konularında).

★ Ortak Dış ve Güvenlik Politikası (CFSP)

Ortak Dış ve Güvenlik Politikası Maastricht 1992 · Hükümetlerarası

Ortak Dış ve Güvenlik Politikası (Common Foreign and Security Policy - CFSP): Maastricht Antlaşması (1992) ile geldi. "İkinci sütun" idi (Lizbon ile sütunlar kaldırıldı, ama hâlâ farklı kurallarla işliyor).
Karar alma:
- Konseyde oybirliği gerekir (NÇO değil)
- Hükümetlerarası nitelikte (supranational değil)
- ABAD yargı yetkisi sınırlı
- AP'nin sadece danışma rolü var
AB Dışişleri ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi:
- 2009 Lizbon ile makamı güçlendirildi
- AB'nin "dışişleri bakanı" gibi
- Catherine Ashton (2009-14, İngiltere - ilk)
- Federica Mogherini (2014-19, İtalya)
- Josep Borrell (2019-24, İspanya)
- Kaja Kallas (2024-, Estonya) - eski Estonya başbakanı
Avrupa Dış Eylem Servisi (EEAS): 2010'da kuruldu. AB'nin diplomatik servisi - 144+ ülkede AB delegasyonları (eski Komisyon delegasyonları). Yüksek Temsilcinin yönetiminde.
Ortak Güvenlik ve Savunma Politikası (CSDP):
- CFSP'nin askeri-savunma bölümü
- Sivil ve askeri operasyonlar (~30 görev şu ana kadar)
- Avrupa Savunma Fonu (EDF, 2021)
- Kalıcı Yapılandırılmış İşbirliği (PESCO, 2017) - 25 üye katıldı
- NATO ile karıştırılmamalı - AB'nin kendi savunma yapısı
Yaptırım politikası: AB üçüncü ülkelere ekonomik yaptırımlar uygulayabilir (Rusya 2014/2022, İran, Belarus vb).

★ Avrupa Yeşil Mutabakatı (European Green Deal)

Avrupa Yeşil Mutabakatı 2019 · Karbon nötr 2050 · von der Leyen önceliği

Avrupa Yeşil Mutabakatı (European Green Deal): 11 Aralık 2019'da Komisyon Başkanı Ursula von der Leyen tarafından açıklandı. AB'nin 2050'ye kadar karbon-nötr olma hedefi.
Temel hedefler:
- 2050'ye kadar net sıfır sera gazı emisyonu (karbon nötr)
- 2030'a kadar emisyonları %55 azaltma (1990'a göre)
- Ekonomik büyümeyi kaynak kullanımından ayırmak
- Kimseyi geride bırakmamak (Just Transition / Adil Geçiş)
Avrupa İklim Yasası (2021): Karbon-nötr 2050 hedefini hukuki olarak bağlayıcı hale getirdi.
Fit for 55 Paketi (2021): 2030'a kadar emisyonları %55 azaltma için 14 ayrı yasal düzenleme.
Sınırda Karbon Düzenlemesi Mekanizması (CBAM, 2023): AB'ye yüksek karbon emisyonlu ürün ihraç eden ülkelere ek vergi. Türkiye için kritik - çelik, alüminyum, çimento ihracatçıları etkileniyor.
RePowerEU (2022): Rusya'nın Ukrayna işgaline tepki - Rus enerjisinden bağımsızlık, yenilenebilir enerjiye hızlı geçiş.

AB Ortak Politikaları — Özet

★ AB'nin Politika Alanları

★ MÜNHASIR AB YETKİSİ:

Gümrük birliği, rekabet kuralları, Euro Bölgesi para politikası, deniz biyolojik kaynakları, ortak ticaret politikası

PAYLAŞILAN YETKİ (AB + Üye Devlet):

İç pazar, sosyal politika, ekonomik-sosyal-bölgesel uyum, tarım-balıkçılık, çevre, tüketici koruma, ulaştırma, enerji, özgürlük-güvenlik-adalet, kamu sağlığı (ortak güvenlik konuları)

DESTEKLEYİCİ YETKİ (AB Destekler, Üye Devlet Karar Verir):

Sağlık koruması, sanayi, kültür, turizm, eğitim-spor, sivil koruma, idari işbirliği

★ ÖZEL POLİTİKALAR:

Ortak Dış ve Güvenlik Politikası (CFSP) - hükümetlerarası, oybirliği · Ekonomik politikaların koordinasyonu · Yüksek Temsilci Kaja Kallas (2024-)

Yaygın Tuzaklar

1. AB'nin 4 temel özgürlüğü nelerdir?

Yanlış: "AB'nin 4 temel özgürlüğü siyasi haklar, basın özgürlüğü, dini özgürlük ve ekonomik özgürlüktür." Doğru: AB'nin 4 temel özgürlüğü ekonomik niteliktedir: 1) Malların, 2) Hizmetlerin, 3) Sermayenin, 4) Kişilerin (özellikle işçilerin) Serbest Dolaşımı. Bu 4 özgürlük AB tek pazarının "anayasal" temelini oluşturur (TFEU Madde 26-66). 1. Malların Serbest Dolaşımı (TFEU 28-37): İlk gerçekleşen özgürlük (1968 gümrük birliği). Üye ülkeler arası gümrük tarifeleri sıfır, üçüncü ülkelere ortak gümrük tarifesi. Karşılıklı tanıma ilkesi (Cassis de Dijon 1979). Miktar kısıtlamaları yasak. CE işareti tüm AB'de geçerli. 2. Kişilerin Serbest Dolaşımı (TFEU 45-55): AB vatandaşlığı (Maastricht 1992). İşçilerin serbest dolaşımı, kuruluş hakkı. Schengen Alanı (29 ülke) bu özgürlüğün somutlaşması. 3. Hizmetlerin Serbest Dolaşımı (TFEU 56-62): Geçici hizmet sunma, mesleki niteliklerin tanınması (2005/36/EC). Bolkestein Yönergesi (2006). AB GSYH'nin ~%70'i hizmet sektörü ama tek pazarda en az entegre alan. 4. Sermayenin Serbest Dolaşımı (TFEU 63-66): Yatırımlar, gayrimenkul, ödemeler. Üçüncü ülkelerle de serbest (Lizbon 2009 sonrası) - 4 özgürlüğün üçüncü ülkelere açılan tek alanı. Sermaye Piyasaları Birliği (2015). Tarihsel gelişim: 1957 Roma Antlaşması ortak pazar hedefi, 1968 gümrük birliği, 1986 Tek Avrupa Senedi, 1 Ocak 1993 Tek Pazar tamamlandı (Maastricht ile birlikte). Jacques Delors döneminde "1992 Programı" ile 280 yeni mevzuat. Türkiye: Gümrük Birliği üyesidir (1996), sanayi malları için kısmen dahil. Tarım, hizmet, kamu alımları kapsam dışı. Türk vatandaşları Schengen vizesi gerektirir.

2. Schengen Alanı kaç ülkeden oluşur ve AB üyesi olmayan hangi ülkeler içindedir?

Yanlış: "Schengen Alanı sadece AB üyelerinden oluşur, 27 ülkelik bir alandır." Doğru: Schengen Alanı 29 ülkeden oluşur (2024) - 25 AB üyesi (İrlanda hariç) + 4 EFTA ülkesi (Norveç, İzlanda, İsviçre, Lihtenştayn). İrlanda AB üyesi olduğu halde Schengen'de DEĞİLDİR (opt-out hakkı, Common Travel Area ile İngiltere'ye bağlı). Schengen tarihçesi: 14 Haziran 1985 Schengen Anlaşması (Lüksemburg yakınlarında Schengen kasabasında imzalandı, ad oradan). 26 Mart 1995 yürürlüğe girdi. Schengen Alanı'nın anlamı: İç sınırlar kalkar - pasaportsuz seyahat, dış sınırlarda ortak vize politikası. 4 EFTA ülkesi: Norveç (AB üyesi DEĞİL, 1972 ve 1994 referandumlarında AB'ye HAYIR dedi), İzlanda (2009 başvurdu, 2015 geri çekti), İsviçre (hiç başvurmadı, 2008'den Schengen üyesi), Lihtenştayn. Bu 4 ülke de EFTA + EEA üyesidir. Bulgaristan ve Romanya: 2007'den AB üyesi olmalarına rağmen 2024 başına kadar Schengen'de değildi. 31 Mart 2024'ten itibaren Schengen'e KISMİ katıldılar (sadece havayolu+denizyolu, kara sınırları henüz değil). 2025 başında tam katılım planı. Kıbrıs: AB üyesi (2004'ten) ama Schengen'de değil - ada bölünmesi nedeniyle. Schengen vize: Üçüncü ülke vatandaşları için ortak vize (C tipi - 90 gün/180 gün periyodu). Türkiye vatandaşları Schengen vizesi gerektirir. Schengen iç sınır kontrolü askıya alınması: Olağanüstü hallerde geçici olarak askıya alınabilir (terör, salgın, göçmen krizi). 2015 göçmen krizi (Almanya), 2020 COVID-19'da çoğu ülke kısmi askıya alma yaptı. AB ≠ Euro Bölgesi ≠ Schengen Alanı: 27 AB üye, 20 Euro üye, 29 Schengen üye. Farklı kombinasyonlar - örnek: İrlanda AB+Euro ama Schengen DEĞİL. İsviçre Schengen ama AB DEĞİL. Bulgaristan AB ama Euro DEĞİL.

3. Avrupa Merkez Bankası (AMB) nerede ve kim başında?

Yanlış: "Avrupa Merkez Bankası Brüksel'de ve başında Mario Draghi var." Doğru: Avrupa Merkez Bankası (AMB / ECB) Frankfurt am Main'de bulunur (Almanya). 2024 itibarıyla başkanı Christine Lagarde'dır (2019-2027, Fransa - eski IMF Başkanı, ilk kadın AMB Başkanı). Mario Draghi 2011-2019 arası AMB başkanıydı (sonra İtalya başbakanı oldu). Draghi'nin meşhur "Whatever it takes" sözü Temmuz 2012'de Euro krizini yatıştırdı. AMB tarihçesi: 1 Haziran 1998'de kuruldu, Euro ile birlikte 1 Ocak 1999'da çalışmaya başladı. Avrupa Para Enstitüsü'nün (EMI) yerini aldı. AMB Başkanları: Wim Duisenberg (1998-2003, Hollanda - ilk başkan), Jean-Claude Trichet (2003-2011, Fransa), Mario Draghi (2011-2019, İtalya), Christine Lagarde (2019-2027, Fransa). AMB görevleri: Para politikasını belirlemek ve uygulamak (Euro Bölgesi). Fiyat istikrarı sağlamak - enflasyon hedefi %2 orta vadede. Euro banknotları çıkarmak. Döviz operasyonları. Ödeme sistemlerinin sorunsuz işleyişini sağlamak. Euro Bölgesi büyük bankalarını denetlemek (2014'ten - Tek Denetim Mekanizması). Yönetim: İcra Kurulu (6 üye, 8 yıl yenilenemez), Yönetim Konseyi (İcra Kurulu + 20 Euro ülkesi merkez bankası başkanı = 26 üye - para politikası kararlarını verir, ayda 2 kez toplanır), Genel Konsey (Başkan + Başkan Yardımcısı + 27 AB ülkesi merkez bankası başkanları). AMB Bağımsızlığı: Üye devletlerden, AB kurumlarından, hükümetlerden talimat almaz. Bağımsız merkez bankacılığının en saf örneği. Maastricht Antlaşması'nda bağımsızlık güvence altına alındı. Faiz oranları: AMB üç ana faiz oranı belirler: Ana yeniden finansman oranı (Main Refinancing Rate), Marjinal kredilendirme oranı (Marginal Lending Rate), Mevduat oranı (Deposit Rate). 2015-2022 negatif faiz dönemi yaşandı, 2022'den enflasyona karşı sıkılaştırma. Avrupa Merkez Bankaları Sistemi (ESCB): AMB + tüm 27 AB üyesinin ulusal merkez bankaları. Eurosystem ise sadece AMB + Euro Bölgesi merkez bankaları (20 ülke).

4. AB bütçesinin en büyük kalemi hangi politikadır?

Yanlış: "AB bütçesinin en büyük kalemi savunma harcamalarıdır." Doğru: AB bütçesinin en büyük kalemleri tarihsel olarak Ortak Tarım Politikası (OTP) ve Bölgesel/Kohezyon Politikası olmuştur. OTP eskiden bütçenin %70'iydi, şimdi ~%30'u. AB'nin askeri/savunma harcamaları yoktur - savunma üye devletlerin kendi sorumluluğunda (NATO ve ulusal). Ortak Tarım Politikası (OTP / CAP): AB'nin en eski ortak politikası. 30 Temmuz 1962'de kuruldu. AB bütçesinin ~%30'u OTP'ye gider (eskiden %70 idi - tarımın azalan rolü ve diğer politikaların büyümesi). OTP'nin amaçları (TFEU Madde 39): Tarımsal verimliliği artırmak, çiftçilerin yaşam standardını yükseltmek, pazarları istikrara kavuşturmak, gıda arz güvenliği, tüketicilere makul fiyatlar. OTP'nin 2 sütun yapısı: 1. Sütun - Doğrudan Ödemeler ve Pazar Tedbirleri (çiftçilere doğrudan gelir desteği, alana göre). 2. Sütun - Kırsal Kalkınma (yatırım, çevre, gençlere destek). Tarihsel reformlar: 1992 MacSharry (üretim sübvansiyonlarından doğrudan ödemelere), 2003 Reform ("ayrıştırma" - decoupling), 2014-2020 Reform ("yeşilleşme" - greening), 2023-2027 OTP Reform (Yeşil Mutabakat'a uyum, sürdürülebilirlik). Bölgesel/Kohezyon Politikası: AB'nin 2. büyük bütçe kalemi (~%30). Az gelişmiş bölgelere yapısal fonlar - Avrupa Bölgesel Kalkınma Fonu (ERDF), Avrupa Sosyal Fonu (ESF+), Kohezyon Fonu. 2021-2027 Çok Yıllık Mali Çerçeve (MFF): Toplam ~1.21 trilyon Euro + 750 milyar Euro NextGenerationEU (pandemi kurtarma fonu). Türkiye için: Tarım, Türkiye-AB Gümrük Birliği'nin DIŞINDADIR. Türkiye OTP'ye dahil değil ama IPA fonlarından kırsal kalkınma için destek alıyor (IPARD - 2007'den). Avrupa Yeşil Mutabakatı (European Green Deal, 2019): 11 Aralık 2019'da von der Leyen tarafından açıklandı. AB'nin 2050'ye kadar karbon-nötr olma hedefi. 2030'a kadar emisyonları %55 azaltma. Sınırda Karbon Düzenlemesi Mekanizması (CBAM, 2023) Türkiye için kritik - çelik, alüminyum, çimento ihracatçıları etkileniyor.

Bu konudan sınavda ne çıkar? ✓

EN SIK ÇIKAN

4 temel özgürlük

Mal (1968 gümrük birliği), Kişi (Schengen 1995), Hizmet (Bolkestein 2006), Sermaye (üçüncü ülkelere de açık). Cassis de Dijon 1979 karşılıklı tanıma.

ÇOK SIK

Euro Bölgesi

20 üye, 1999 hesaplarda, 2002 banknotlarda. Maastricht kriterleri (%3 açık, %60 borç). En yeni: Hırvatistan 2023. Danimarka opt-out.

DETAY

AMB / ECB

Frankfurt, 1998 kuruldu. Christine Lagarde başkan (2019-, ilk kadın). Enflasyon hedefi %2. Bağımsız. Yönetim Konseyi 26 üye.

KRİTİK

OTP ve Yeşil Mutabakat

OTP 1962'den, AB bütçesinin %30'u. Yeşil Mutabakat 2019, 2050 karbon-nötr, %55 azaltma 2030. CBAM Türkiye'ye etki.

Mini Quiz · 6 Soru

Anlık geri bildirimli

01AB Tek Pazarı'nın 4 temel özgürlüğü nelerdir?

AB Tek Pazarı'nın 4 temel özgürlüğü ekonomik niteliktedir: Malların, Hizmetlerin, Sermayenin ve Kişilerin (özellikle işçilerin) Serbest Dolaşımı. Bu 4 özgürlük AB tek pazarının "anayasal" temelini oluşturur (TFEU Madde 26-66). 1. Malların Serbest Dolaşımı (TFEU 28-37): İlk gerçekleşen özgürlük (1968 gümrük birliği). Üye ülkeler arası gümrük tarifeleri sıfır. Karşılıklı tanıma ilkesi (Cassis de Dijon 1979). CE işareti tüm AB'de geçerli. 2. Kişilerin Serbest Dolaşımı (TFEU 45-55): AB vatandaşlığı (Maastricht 1992). İşçilerin serbest dolaşımı, kuruluş hakkı. Schengen Alanı (29 ülke) bu özgürlüğün somutlaşması. 3. Hizmetlerin Serbest Dolaşımı (TFEU 56-62): Geçici hizmet sunma, mesleki niteliklerin tanınması. Bolkestein Yönergesi (2006). AB GSYH'nin ~%70'i hizmet sektörü. 4. Sermayenin Serbest Dolaşımı (TFEU 63-66): Yatırımlar, gayrimenkul, ödemeler. Üçüncü ülkelerle de serbest (Lizbon 2009) - 4 özgürlüğün üçüncü ülkelere açılan tek alanı. Tarihsel: 1957 Roma ortak pazar hedefi, 1968 gümrük birliği, 1986 Tek Avrupa Senedi, 1 Ocak 1993 Tek Pazar tamamlandı (Maastricht ile). Jacques Delors döneminde "1992 Programı" 280 yeni mevzuat çıkardı. Türkiye: Gümrük Birliği üyesidir (1996), sanayi malları için kısmen dahil. Tarım, hizmet, kamu alımları kapsam dışı. Türk vatandaşları Schengen vizesi gerektirir.

02Schengen Alanı kaç ülkeden oluşur (2024)?

Schengen Alanı 29 ülkeden oluşur (2024) - 25 AB üyesi (İrlanda hariç) + 4 EFTA ülkesi (Norveç, İzlanda, İsviçre, Lihtenştayn). İrlanda AB üyesi olduğu halde Schengen'de DEĞİLDİR (opt-out hakkı, Common Travel Area ile İngiltere'ye bağlı). Schengen tarihçesi: 14 Haziran 1985 Schengen Anlaşması (Lüksemburg yakınlarında Schengen kasabasında imzalandı, ad oradan). 26 Mart 1995 yürürlüğe girdi. Schengen Alanı'nın anlamı: İç sınırlar kalkar - pasaportsuz seyahat, dış sınırlarda ortak vize politikası. 4 EFTA ülkesi: Norveç (AB üyesi DEĞİL, 1972 ve 1994 referandumlarında AB'ye HAYIR dedi), İzlanda (2009 başvurdu, 2015 geri çekti), İsviçre (hiç başvurmadı, 2008'den Schengen üyesi), Lihtenştayn. Bu 4 ülke EFTA + EEA üyesidir. Bulgaristan ve Romanya: 2007'den AB üyesi olmalarına rağmen 2024 başına kadar Schengen'de değildi. 31 Mart 2024'ten itibaren Schengen'e KISMİ katıldılar (sadece havayolu+denizyolu, kara sınırları henüz değil). 2025 başında tam katılım planı. Kıbrıs: AB üyesi (2004'ten) ama Schengen'de değil - ada bölünmesi nedeniyle. Schengen vize: Üçüncü ülke vatandaşları için ortak vize (C tipi - 90 gün/180 gün periyodu). Türkiye vatandaşları Schengen vizesi gerektirir. Schengen iç sınır kontrolü askıya alınması: Olağanüstü hallerde geçici olarak askıya alınabilir (terör, salgın, göçmen krizi). 2015 göçmen krizi (Almanya), 2020 COVID-19'da çoğu ülke kısmi askıya alma yaptı. AB ≠ Euro Bölgesi ≠ Schengen Alanı: 27 AB üye, 20 Euro üye, 29 Schengen üye. Farklı kombinasyonlar - İrlanda AB+Euro ama Schengen DEĞİL. İsviçre Schengen ama AB DEĞİL. Bulgaristan AB ama Euro DEĞİL.

03Euro Bölgesi'ne katılım için Maastricht Yakınsama Kriterleri arasında bütçe açığı sınırı nedir?

Maastricht Yakınsama Kriterleri (Euro'ya geçiş için): Bütçe açığı GSYH'nin %3'ünden az, Kamu borcu GSYH'nin %60'ından az, Enflasyon ve Faiz limitleri, Döviz kuru istikrarı (ERM II 2 yıl). 1992 Maastricht Antlaşması ile getirildi. 5 kriter detayı: 1) Bütçe açığı: GSYH'nin %3'ünden az olmalı. 2) Kamu borcu: GSYH'nin %60'ından az olmalı (veya hızla bu seviyeye yaklaşmalı). 3) Enflasyon: En düşük 3 ülkenin ortalamasının +1.5 puan üstünden az olmalı. 4) Faiz oranı: Uzun vadeli faiz, en düşük 3 ülkenin ortalamasının +2 puan üstünden az olmalı. 5) Döviz kuru istikrarı: Euro Para Mekanizması II (ERM II)'de 2 yıl boyunca kalmak gerekir, devalüasyon yapmamak. İstikrar ve Büyüme Paktı (Stability and Growth Pact - 1997): Euro Bölgesi üyeleri Maastricht kriterlerine üyelikten sonra da uymak zorunda. Aşırı açık prosedürü (Excessive Deficit Procedure) - kuralları ihlal edenler için yaptırım. Euro Bölgesi 21 üye (2026): Almanya, Avusturya, Belçika, Bulgaristan (2026, en yeni), Estonya, Finlandiya, Fransa, Hırvatistan (2023), Hollanda, İrlanda, İspanya, İtalya, Kıbrıs, Letonya, Litvanya, Lüksemburg, Malta, Portekiz, Slovakya, Slovenya, Yunanistan. Euro kullanmayan AB üyeleri (7): Bulgaristan, Çekya, Danimarka, Macaristan, Polonya, Romanya, İsveç. Danimarka Maastricht'te kalıcı opt-out hakkı aldı. İsveç 2003 referandumunda %56 hayır dedi. Euro tarihçesi: 1 Ocak 1999 banka hesaplarında, 1 Ocak 2002 banknot ve madeni para tedavüle girdi. İlk üyeler 11 ülkeydi. Euro krizi (2010-2012): Yunanistan, İrlanda, Portekiz, İspanya, Kıbrıs kurtarma paketleri aldı. Avrupa İstikrar Mekanizması (ESM) kuruldu (2012). Mario Draghi'nin "whatever it takes" sözü (Temmuz 2012) krizi yatıştırdı.

04Avrupa Merkez Bankası (AMB) nerede bulunur ve şu anki başkanı kimdir?

Avrupa Merkez Bankası (AMB / ECB) Frankfurt am Main'de bulunur (Almanya). Başkan: Christine Lagarde (2019-2027, Fransa - eski IMF Başkanı, ilk kadın AMB Başkanı). AMB tarihçesi: 1 Haziran 1998'de kuruldu, Euro ile birlikte 1 Ocak 1999'da çalışmaya başladı. Avrupa Para Enstitüsü'nün (EMI) yerini aldı. AMB Başkanları: Wim Duisenberg (1998-2003, Hollanda - ilk başkan), Jean-Claude Trichet (2003-2011, Fransa), Mario Draghi (2011-2019, İtalya - "Whatever it takes" sözüyle Euro krizini yönetti, sonra İtalya başbakanı oldu), Christine Lagarde (2019-2027, Fransa). AMB görevleri: Para politikasını belirlemek ve uygulamak (Euro Bölgesi). Fiyat istikrarı sağlamak - enflasyon hedefi %2 orta vadede. Euro banknotları çıkarmak. Döviz operasyonları. Ödeme sistemlerinin sorunsuz işleyişini sağlamak. Euro Bölgesi büyük bankalarını denetlemek (2014'ten - Tek Denetim Mekanizması). Yönetim: İcra Kurulu (6 üye, 8 yıl yenilenemez), Yönetim Konseyi (İcra Kurulu + 20 Euro ülkesi merkez bankası başkanı = 26 üye - para politikası kararlarını verir, ayda 2 kez toplanır), Genel Konsey (Başkan + Başkan Yardımcısı + 27 AB ülkesi merkez bankası başkanları). AMB Bağımsızlığı: Üye devletlerden, AB kurumlarından, hükümetlerden talimat almaz. Bağımsız merkez bankacılığının en saf örneği. Faiz oranları: AMB üç ana faiz oranı belirler: Ana yeniden finansman oranı, Marjinal kredilendirme oranı, Mevduat oranı. 2015-2022 negatif faiz dönemi yaşandı, 2022'den enflasyona karşı sıkılaştırma. Avrupa Merkez Bankaları Sistemi (ESCB): AMB + tüm 27 AB üyesinin ulusal merkez bankaları. Eurosystem ise sadece AMB + Euro Bölgesi merkez bankaları (20 ülke).

05Ortak Tarım Politikası (OTP/CAP) ne zaman kuruldu ve AB bütçesinden ne kadar pay alır?

Ortak Tarım Politikası (OTP / CAP) 30 Temmuz 1962'de kuruldu - AB'nin en eski ortak politikasıdır. AB bütçesinin ~%30'unu alır (eskiden %70 idi). OTP'nin amaçları (TFEU Madde 39): Tarımsal verimliliği artırmak, çiftçilerin yaşam standardını yükseltmek, pazarları istikrara kavuşturmak, gıda arz güvenliğini sağlamak, tüketicilere makul fiyatlar. OTP'nin 2 sütun yapısı: 1. Sütun - Doğrudan Ödemeler ve Pazar Tedbirleri (çiftçilere doğrudan gelir desteği, alana göre değil ürüne göre). 2. Sütun - Kırsal Kalkınma (kırsal alanlarda yatırım, çevre koruma, gençlere destek, tarım teknolojisi). Tarihsel reformlar: 1992 MacSharry Reformu (üretim sübvansiyonlarından doğrudan ödemelere geçiş), 2003 Reform ("ayrıştırma" - decoupling - üretim miktarına bağlı olmayan destekler), 2014-2020 Reform ("yeşilleşme" - greening - çevre dostu uygulamalar şart), 2023-2027 OTP Reform (Yeşil Mutabakat'a uyum, sürdürülebilirlik vurgusu). OTP'nin azalan rolü: 1980'lerde AB bütçesinin %70'i OTP'ye giderdi, şimdi ~%30'u. Diğer politikaların (kohezyon, araştırma vb) büyümesi nedeniyle. Çiftçi sayısının azalması (9 milyon AB'de). Bölgesel/Kohezyon Politikası: AB'nin 2. büyük bütçe kalemi (~%30). Az gelişmiş bölgelere yapısal fonlar - Avrupa Bölgesel Kalkınma Fonu (ERDF), Avrupa Sosyal Fonu (ESF+), Kohezyon Fonu. 2021-2027 Çok Yıllık Mali Çerçeve (MFF): Toplam ~1.21 trilyon Euro + 750 milyar Euro NextGenerationEU (pandemi kurtarma fonu). Türkiye için: Tarım, Türkiye-AB Gümrük Birliği'nin DIŞINDADIR. Türkiye OTP'ye dahil değil ama IPA fonlarından kırsal kalkınma için destek alıyor (IPARD - 2007'den). Avrupa Yeşil Mutabakatı (2019): 2050 karbon-nötr hedefi. 2030'a kadar emisyonları %55 azaltma. Sınırda Karbon Düzenlemesi Mekanizması (CBAM, 2023) - Türkiye için kritik (çelik, alüminyum, çimento ihracatçıları).

06Avrupa Yeşil Mutabakatı (European Green Deal) hangi yıl açıklandı ve ana hedefi nedir?

Avrupa Yeşil Mutabakatı (European Green Deal) 11 Aralık 2019'da Komisyon Başkanı Ursula von der Leyen tarafından açıklandı. Ana hedef: 2050'ye kadar karbon-nötr olmak. Temel hedefler: 2050'ye kadar net sıfır sera gazı emisyonu (karbon nötr). 2030'a kadar emisyonları %55 azaltma (1990'a göre). Ekonomik büyümeyi kaynak kullanımından ayırmak. Kimseyi geride bırakmamak (Just Transition / Adil Geçiş). Avrupa İklim Yasası (2021): Karbon-nötr 2050 hedefini hukuki olarak bağlayıcı hale getirdi. Fit for 55 Paketi (2021): 2030'a kadar emisyonları %55 azaltma için 14 ayrı yasal düzenleme. Yenilenebilir enerji, enerji verimliliği, ulaştırma, binalar, sanayi, tarım dahil tüm sektörler. Sınırda Karbon Düzenlemesi Mekanizması (CBAM, 2023): AB'ye yüksek karbon emisyonlu ürün ihraç eden ülkelere ek vergi. Pilot uygulama 1 Ekim 2023, tam yürürlük 2026. Türkiye için kritik - çelik, alüminyum, çimento, gübre, elektrik, hidrojen ihracatçıları etkileniyor. Türkiye AB'ye en çok ihraç eden ülkelerden, CBAM uyumu için yatırım gerekiyor. RePowerEU (Mayıs 2022): Rusya'nın Ukrayna işgaline tepki - Rus enerjisinden bağımsızlık, yenilenebilir enerjiye hızlı geçiş. Yeşil Mutabakat'ın bileşenleri: Temiz enerji, döngüsel ekonomi, sürdürülebilir ulaşım (2035'e kadar yeni içten yanmalı motor satışı yasak), biyoçeşitlilik koruması, tarımda "Çiftlikten Sofraya" stratejisi, sıfır kirlilik, sürdürülebilir finans. NextGenerationEU (2020): 750 milyar Euro pandemi kurtarma fonu - %30'u iklim hedefleri için. 2030 hedefleri: Yenilenebilir enerji oranı %42.5 (eskiden %32 idi), enerji verimliliği %11.7 (eskiden %32.5 idi). Komisyon Başkanı Ursula von der Leyen: 2019-2024 ilk dönem, 2024-2029 ikinci dönem yeniden seçildi. Yeşil Mutabakat ana önceliği. AB'nin ilk kadın Komisyon Başkanı (Almanya).

Özet — Aklında Tut

TEK PAZAR (İÇ PAZAR): AB'nin en büyük başarısı. 448 milyon nüfus, ~17 trilyon $ GSYH. 1957 Roma → 1968 gümrük birliği → 1986 Tek Avrupa Senedi → 1 Ocak 1993 tamamlandı (Maastricht ile birlikte). Jacques Delors "1992 Programı" 280 yeni mevzuat.
4 TEMEL ÖZGÜRLÜK (TFEU 26-66): 1) Mal - 1968 gümrük birliği, Cassis de Dijon karşılıklı tanıma (1979), CE işareti. 2) Kişi - AB vatandaşlığı (Maastricht 1992), Schengen (29 ülke). 3) Hizmet - Bolkestein Yönergesi (2006), AB GSYH'nin ~%70'i. 4) Sermaye - üçüncü ülkelere de açık (Lizbon 2009).
SCHENGEN ALANI (29 ülke): 14 Haziran 1985 Schengen imzalandı, 26 Mart 1995 yürürlük. 25 AB üyesi (İrlanda HARİÇ) + 4 EFTA (Norveç, İzlanda, İsviçre, Lihtenştayn). Bulgaristan ve Romanya 31 Mart 2024'ten kısmi (havayolu). İrlanda opt-out, Kıbrıs ada bölünmesi.
EURO BÖLGESİ (20 ülke): Euro 1999 hesaplarda, 1 Ocak 2002 banknotlarda. En yeni Hırvatistan (2023). Maastricht Kriterleri: Bütçe açığı %3, kamu borcu %60, enflasyon ve faiz limitleri, ERM II 2 yıl. İstikrar ve Büyüme Paktı (1997).
AMB / ECB: Frankfurt, 1 Haziran 1998 kuruldu. Christine Lagarde başkan (2019-2027, Fransa, ilk kadın). Önceki: Mario Draghi (2011-19, "whatever it takes"). Enflasyon hedefi %2. Bağımsız. Yönetim Konseyi 26 üye.
ORTAK TARIM POLİTİKASI (OTP): AB'nin en eski politikası - 30 Temmuz 1962. AB bütçesinin ~%30'u (eskiden %70). 2 sütun: Doğrudan Ödemeler + Kırsal Kalkınma. Reformlar: 1992, 2003, 2014, 2023.
ORTAK TİCARET POLİTİKASI (CCP): Münhasır AB yetkisi (sadece AB karar). DTÖ'de tek sesle konuşur. STA örnekleri: AB-Kanada (CETA 2017), AB-Japonya (2019), AB-Mercosur (2024).
ORTAK DIŞ VE GÜVENLİK POLİTİKASI (CFSP): Maastricht 1992 ile (eski 2. sütun). Hükümetlerarası - Konseyde oybirliği gerekir. Yüksek Temsilci: Kaja Kallas (2024-, Estonya). Önceki: Borrell, Mogherini, Ashton.
AVRUPA YEŞİL MUTABAKATI (2019): 11 Aralık 2019, von der Leyen. 2050 karbon-nötr. 2030'a kadar emisyon %55 azaltma. Avrupa İklim Yasası (2021), Fit for 55 (2021), CBAM (2023 - Türkiye için kritik), RePowerEU (2022).
YETKİ DAĞILIMI: Münhasır AB: Gümrük, rekabet, Euro para politikası, ortak ticaret. Paylaşılan: İç pazar, çevre, tarım, ulaştırma, enerji. Destekleyici: Sağlık, kültür, eğitim, turizm.
AB ≠ EURO ≠ SCHENGEN: 27 AB / 20 Euro / 29 Schengen üye. İrlanda: AB+Euro ama Schengen DEĞİL. İsviçre: Schengen ama AB DEĞİL. Bulgaristan: AB ama Euro DEĞİL.
4 yaygın tuzak: 4 özgürlüğü siyasi haklar sanmak (gerçekte ekonomik) · Schengen'i sadece AB sanmak (4 EFTA dahil 29 ülke) · AMB başkanını Mario Draghi sanmak (2024'te Christine Lagarde) · OTP'yi savunma sanmak (gerçekte tarım).

Tek Pazar ve Ortak Politikalar