BASHBASH AkademiFinans Sektörü Kaynak Dizisi · kariyerfinans.com

BASH AkademiFinans Sektörü Kaynak DizisiSeri 3 · Nicel ve Teknik AlanSayı 32

Ağlar, Sistemler ve Bilgi Güvenliği

Ağ mimarisi, işletim sistemleri ve bulut; kriptografi ve kimlik doğrulama; BDDK Bilgi Sistemleri Yönetmeliği, KVKK ve ISO/IEC 27001:2022

BASH Akademi Yayın Kurulu

19 Ekim 2026
≈ 47 dk okuma
BA-2026-32
Sürüm 1.0

Özet

Bu çalışma, ağlar, bilgi sistemleri ve bilgi güvenliğini teknik, kavramsal ve hukuki üç düzlemde bir arada incelemektedir. Teknik düzlemde OSI ve TCP/IP katman modelleri, IPv4 ve IPv6 adresleme, alt ağ hesabı, temel protokoller ve bağlantı noktaları, işletim sistemlerinin süreç, bellek ve kilitlenme kavramları ile bulut bilişimin hizmet ve dağıtım modelleri ele alınmaktadır. Kavramsal düzlemde gizlilik, bütünlük ve erişilebilirlik üçlüsü, nitel ve nicel risk değerlendirmesi, simetrik ve asimetrik kriptografi, özet fonksiyonları, dijital imza ve açık anahtar altyapısı, kimlik doğrulama unsurları, erişim kontrolü modelleri ve başlıca saldırı türleri tartışılmaktadır. Hukuki düzlemde Bankaların Bilgi Sistemleri ve Elektronik Bankacılık Hizmetleri Hakkında Yönetmelik, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanununun veri güvenliği hükümleri ve 7545 sayılı Siber Güvenlik Kanunu 19 Ekim 2026 itibarıyla yürürlükteki metinleri esas alınarak incelenmekte; ISO/IEC 27001:2022'nin yapısı ve 93 kontrollük Ek A'sı özetlenmektedir. Yönetmeliğin yurt içinde bulundurma kuralı, yirmi dört saatlik süreklilik hedefi, beş yıllık iz kaydı saklama süresi ve iki bileşenli kimlik doğrulama kuralları ayrıntılı olarak gösterilmektedir. Uygulama bölümünde bir bankada risk değerlendirmesi örneği ve üç çerçevenin karşılaştırması sunulmakta; son bölüm, finans sektörü seçme sınavlarında öne çıkan noktaları ve hesap kalıplarını derlemektedir.

Anahtar kelimeler: bilgi güvenliği, OSI modeli, TCP/IP, IP adresleme, kriptografi, dijital imza, kimlik doğrulama, BDDK Bilgi Sistemleri Yönetmeliği, KVKK, Siber Güvenlik Kanunu, ISO/IEC 27001

Atıf önerisi: BASH Akademi Yayın Kurulu. (2026). Ağlar, Sistemler ve Bilgi Güvenliği: Ağ mimarisi, işletim sistemleri ve bulut; kriptografi ve kimlik doğrulama; BDDK Bilgi Sistemleri Yönetmeliği, KVKK ve ISO/IEC 27001:2022 (BA-2026-32, Sürüm 1.0). BASH Akademi Finans Sektörü Kaynak Dizisi.

Bölüm 1

1.Giriş

Bankacılık, yüzyıllar boyunca kasada saklanan nakit ve defterlere işlenen kayıtlar üzerine kurulmuş bir faaliyetti. Bugün ise bir bankanın asıl varlığı, veri merkezlerinde saklanan ve ağlar üzerinden saniyede binlerce kez okunup yazılan kayıtlardır. Mevduat bakiyesi bir veritabanı satırı, havale bir mesaj, kredi kararı bir algoritmanın çıktısıdır. Bu dönüşüm, bilgi sistemlerinin kesintisiz, doğru ve güvenli çalışmasını bankacılık hizmetinin kendisiyle özdeş hâle getirmiştir: sistem durduğunda şube de, mobil uygulama da, ödeme sistemi de durur; veri sızdığında ise kaybedilen yalnız bilgi değil, müşteri güveni ve bankanın itibarıdır.

Bu nedenle bilgi teknolojileri, finans sektörüne yönelik seçme sınavlarında ve meslek yaşamında artık yan bir konu değildir. Bankaların bilgi teknolojileri ve bilgi sistemleri denetimi kadrolarına, düzenleyici kurumların bilişim uzmanlığı gruplarına ve müfettiş yardımcılığına hazırlanan adaylar, bir yandan ağ ve işletim sistemi temellerini, öte yandan bilgi güvenliğinin kavram ve tekniklerini, bunlarla birlikte de Türkiye'de bu alanı düzenleyen mevzuatı bilmek durumundadır. Bilişim dışından gelen bir kredi analisti ya da iç denetçi için de iki bileşenli kimlik doğrulamanın, iz kayıtlarının ya da ikincil merkezin ne anlama geldiğini bilmek, gündelik işin parçasıdır.

Bu makale konuyu üç düzlemde ele almaktadır. Birinci düzlem teknik temellerdir: katmanlı ağ mimarisi (OSI ve TCP/IP), IP adresleme ve alt ağlar, temel protokoller, işletim sistemlerinin işleyişi ve bulut bilişim modelleri. İkinci düzlem bilgi güvenliğidir: gizlilik, bütünlük ve erişilebilirlik üçlüsü, risk değerlendirmesi, kriptografinin simetrik ve asimetrik yöntemleri, dijital imza, kimlik doğrulama ve erişim kontrolü ile başlıca saldırı türleri. Üçüncü düzlem hukuki ve kurumsal çerçevedir: Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumunun (BDDK) Bankaların Bilgi Sistemleri ve Elektronik Bankacılık Hizmetleri Hakkında Yönetmeliği, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanununun veri güvenliğine ilişkin hükümleri, 2025 tarihli 7545 sayılı Siber Güvenlik Kanunu ve uluslararası bilgi güvenliği yönetim sistemi standardı ISO/IEC 27001'in 2022 sürümü.

Makalenin bir hazırlık metni olarak taşıdığı amaç, bu üç düzlemi birbirine bağlamaktır. Bir sınav sorusu çoğu zaman yalnız "TCP hangi katmandadır?" diye sormaz; aynı kökte bir güvenlik kavramını ve onun mevzuattaki karşılığını birlikte sınar. Örneğin iki bileşenli kimlik doğrulama hem bir güvenlik ilkesi (bağımsız unsurlar) hem de BDDK düzenlemesinde ayrıntılı kurallara bağlanmış bir yükümlülüktür. Sınavlarda sıkça sorulan başlıklar; OSI katmanlarının sırası ve işlevleri, IP adres sınıfları ve alt ağ hesabı, bilinen port numaraları, simetrik ve asimetrik şifrelemenin farkı, dijital imzanın neyi sağlayıp neyi sağlamadığı, saldırı türlerinin tanımları ve mevzuattaki süre ve sıklık hükümleridir. Bu ayrıntılar metin boyunca yeri geldikçe verilmiş, yedinci bölümde ise derli toplu bir liste hâlinde yeniden toplanmıştır.

Makalenin planı şöyledir: İkinci bölüm ağlar, işletim sistemleri ve bulut bilişim için kavramsal çerçeveyi kurar. Üçüncü bölüm bilgi güvenliğinin temel kavramlarını, kriptografiyi, kimlik doğrulamayı ve saldırı türlerini işler. Dördüncü bölüm hukuki ve kurumsal çerçeveyi; BDDK yönetmeliğini, KVKK'yı, Siber Güvenlik Kanununu ve ISO/IEC 27001'i inceler. Beşinci bölüm alanın tarihsel gelişimini Türkiye'deki düzenlemelerle birlikte özetler. Altıncı bölüm uygulamaya ve karşılaştırmalı analize ayrılmıştır. Yedinci bölüm sınavlarda öne çıkan noktaları, sekizinci bölüm ise sonuç değerlendirmesini içerir. Mevzuata ilişkin bütün atıflar 19 Ekim 2026 itibarıyla yürürlükteki metinlere yapılmıştır; sayısal örnekler kurgusaldır.

Kaynakça

Mevzuat

5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu. (2004). Resmî Gazete, 25355, 23 Ocak 2004.

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu. (2004). Resmî Gazete, 25611, 12 Ekim 2004.

5411 sayılı Bankacılık Kanunu. (2005). Resmî Gazete, 25983 (Mükerrer), 1 Kasım 2005.

6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu. (2016). Resmî Gazete, 29677, 7 Nisan 2016. Güncel metin: https://www.mevzuat.gov.tr (Erişim tarihi: 9 Ekim 2026).

7545 sayılı Siber Güvenlik Kanunu. (2025). Resmî Gazete, 32846, 19 Mart 2025. Güncel metin: https://www.mevzuat.gov.tr (Erişim tarihi: 19 Ekim 2026).

Bankaların Bilgi Sistemleri ve Elektronik Bankacılık Hizmetleri Hakkında Yönetmelik. (2020). Resmî Gazete, 31069, 15 Mart 2020.

Bankaların Bilgi Sistemleri ve Elektronik Bankacılık Hizmetleri Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik. (2020). Resmî Gazete, 31161, 20 Haziran 2020.

Bankalarca Kullanılacak Uzaktan Kimlik Tespiti Yöntemlerine ve Elektronik Ortamda Sözleşme İlişkisinin Kurulmasına İlişkin Yönetmelik. (2021). Resmî Gazete, 31441, 1 Nisan 2021.

Kişisel Verileri Koruma Kurulu. (2019). Kişisel veri ihlali bildirim usul ve esaslarına ilişkin 24.01.2019 tarih ve 2019/10 sayılı Kurul kararı. https://www.kvkk.gov.tr

Standartlar ve teknik belgeler

Basel Committee on Banking Supervision. (2021). Principles for operational resilience. Bank for International Settlements.

Deering, S., & Hinden, R. (2017). Internet Protocol, version 6 (IPv6) specification (RFC 8200). Internet Engineering Task Force.

ISO/IEC. (2022). ISO/IEC 27001:2022 Information security, cybersecurity and privacy protection — Information security management systems — Requirements (3rd ed.). International Organization for Standardization.

ISO/IEC. (2022). ISO/IEC 27002:2022 Information security, cybersecurity and privacy protection — Information security controls. International Organization for Standardization.

ISO/IEC. (2024). ISO/IEC 27001:2022/Amd 1:2024 Climate action changes. International Organization for Standardization.

Mell, P., & Grance, T. (2011). The NIST definition of cloud computing (NIST Special Publication 800-145). National Institute of Standards and Technology.

National Institute of Standards and Technology. (2001). Advanced Encryption Standard (AES) (FIPS PUB 197).

National Institute of Standards and Technology. (2024a). The NIST Cybersecurity Framework (CSF) 2.0 (NIST CSWP 29).

National Institute of Standards and Technology. (2024b). Module-lattice-based key-encapsulation mechanism standard (FIPS 203).

Postel, J. (1981). Internet Protocol (RFC 791). Internet Engineering Task Force.

Rekhter, Y., Moskowitz, B., Karrenberg, D., de Groot, G. J., & Lear, E. (1996). Address allocation for private internets (RFC 1918). Internet Engineering Task Force.

Rescorla, E. (2018). The Transport Layer Security (TLS) protocol version 1.3 (RFC 8446). Internet Engineering Task Force.

Rose, S., Borchert, O., Mitchell, S., & Connelly, S. (2020). Zero trust architecture (NIST Special Publication 800-207). National Institute of Standards and Technology.

Kitaplar ve makaleler

Anderson, R. (2020). Security engineering: A guide to building dependable distributed systems (3rd ed.). Wiley.

Cerf, V. G., & Kahn, R. E. (1974). A protocol for packet network intercommunication. IEEE Transactions on Communications, 22(5), 637–648.

Coffman, E. G., Elphick, M., & Shoshani, A. (1971). System deadlocks. ACM Computing Surveys, 3(2), 67–78.

Diffie, W., & Hellman, M. E. (1976). New directions in cryptography. IEEE Transactions on Information Theory, 22(6), 644–654.

Kerckhoffs, A. (1883). La cryptographie militaire. Journal des sciences militaires, 9, 5–38, 161–191.

Kurose, J. F., & Ross, K. W. (2021). Computer networking: A top-down approach (8th ed.). Pearson.

Rivest, R. L., Shamir, A., & Adleman, L. (1978). A method for obtaining digital signatures and public-key cryptosystems. Communications of the ACM, 21(2), 120–126.

Saltzer, J. H., & Schroeder, M. D. (1975). The protection of information in computer systems. Proceedings of the IEEE, 63(9), 1278–1308.

Shannon, C. E. (1949). Communication theory of secrecy systems. Bell System Technical Journal, 28(4), 656–715.

Shor, P. W. (1997). Polynomial-time algorithms for prime factorization and discrete logarithms on a quantum computer. SIAM Journal on Computing, 26(5), 1484–1509.

Silberschatz, A., Galvin, P. B., & Gagne, G. (2018). Operating system concepts (10th ed.). Wiley.

Tanenbaum, A. S., Feamster, N., & Wetherall, D. J. (2021). Computer networks (6th ed.). Pearson.

Zimmermann, H. (1980). OSI reference model — The ISO model of architecture for open systems interconnection. IEEE Transactions on Communications, 28(4), 425–432.

Ağlar, Sistemler ve Bilgi Güvenliği

Özet

1.Giriş

Tam metin BASH Premium'da

Devamında

Kaynakça

İlgili makaleler

Bankacılıkta Yapay Zekâ Uygulamaları: Finansta Veri ve Model Riski

Üretim ve Operasyon Yönetimi

Bankacılıkta Uyum, Etik ve Mali Suçlarla Mücadele

Kredi Notu Nasıl Yükselir? KKB, Risk Merkezi ve Kredi Skorlamasının İşleyişi