Kredi Notu ve Derecelendirme Nedir? Ülke Notu ve CDS Nasıl Okunur?
Derecelendirme kuruluşları ve not ölçekleri, Türkiye'nin kredi notu, SPK ve BDDK düzenlemesi, CDS priminin yorumu ve borçlanma maliyetiyle ilişkisi
BASH Akademi Yayın Kurulu
Özet
Bu çalışma, kredi derecelendirme, ülke notu ve kredi temerrüt swapı (CDS) kavramlarını birlikte incelemektedir. İlk olarak kredi notu derecelendirme nedir sorusu yanıtlanmakta; S&P, Moody's ve Fitch ölçekleri, kademe kavramı ve BBB- / Baa3 yatırım yapılabilir eşiği ile görünüm ve izleme listesi ayrımı açıklanmaktadır. Ülke notu nedir sorusu, devletin borç ödeme kapasitesine ilişkin metodolojinin kurumsal, ekonomik, mali, dış ve parasal sütunları üzerinden ele alınmakta; Türkiye'nin kredi notu Hazine ve Maliye Bakanlığı kaynağına dayanarak 29 Ekim 2026 itibarıyla verilmektedir. Hukuki bölüm, Türkiye'de derecelendirmenin iki ayağını incelemektedir: 6362 sayılı Kanun ve SPK Seri VIII, No 51 Tebliği ile 5411 sayılı Kanun ve BDDK'nın 2012 tarihli yetkilendirme yönetmeliği. Bankaların sermaye yeterliliği hesabında dış notların Basel standart yaklaşımıyla risk ağırlığına dönüştürülmesi de bu bölümdedir. CDS nedir ve nasıl okunur sorusu, sözleşme yapısı, kredi olayları, kredi üçgeni ve standart kuponlu peşin ödeme hesabıyla yanıtlanmaktadır. Son bölümler not, CDS ve borçlanma maliyeti ilişkisini, kuruluşlara yönelik eleştirileri ve sınavlarda sık karıştırılan kavramları derlemektedir.
Anahtar kelimeler: kredi derecelendirme, ülke notu, Türkiye'nin kredi notu, CDS, kredi temerrüt swapı, yatırım yapılabilir seviye, kredi kalitesi kademesi, standart yaklaşım, SPK, BDDK
Atıf önerisi: BASH Akademi Yayın Kurulu. (2026). Kredi Notu ve Derecelendirme Nedir? Ülke Notu ve CDS Nasıl Okunur?: Derecelendirme kuruluşları ve not ölçekleri, Türkiye'nin kredi notu, SPK ve BDDK düzenlemesi, CDS priminin yorumu ve borçlanma maliyetiyle ilişkisi (BA-2026-71, Sürüm 1.0). BASH Akademi Finans Sektörü Kaynak Dizisi.
1.Giriş: kredi notu, ülke notu ve CDS nedir?
Kredi derecelendirme nedir? Kredi derecelendirme, bir borçlunun (devlet, banka, şirket) ya da ihraç ettiği belirli bir borçlanma aracının anapara ve faiz yükümlülüklerini zamanında yerine getirme kapasitesi ve isteği hakkında, uzmanlaşmış bir derecelendirme kuruluşunun harflerden oluşan bir ölçek üzerinde açıkladığı görüştür. Bu görüşe kredi notu denir. En bilinen uluslararası kuruluşlar S&P Global Ratings, Moody's ve Fitch Ratings'tir; ölçeklerinin en üstünde AAA (Moody's'te Aaa), en altında temerrüt (D) yer alır. Not bir al-sat önerisi değildir. Bir borçluyu ötekilere göre kredi değerliliği bakımından sıralar.
Burada sözü edilen not, bireylerin bankaya kredi başvurusunda karşılaşılan "kredi notu" ile aynı şey değildir. Bireysel kredi skoru Kredi Kayıt Bürosunun ödeme geçmişine dayalı istatistiksel puanıdır ve BA-2026-43 makalesinde ayrıca incelenmiştir. Bu makalenin konusu, sermaye piyasası ve bankacılık mevzuatında tanımlanan kurumsal ve ülke derecelendirmesidir.
Ülke notu nedir? Ülke notu (egemen not, sovereign rating), bir devletin merkezi yönetiminin kendi borçlarını ödeme kapasitesi ve isteğine ilişkin nottur. Uygulamada en çok izlenen, uzun vadeli yabancı para cinsinden nottur; çünkü devletin dövizle borç ödemesi kendi para birimini basarak çözemeyeceği bir kısıttır. Ülke notu yalnız Hazinenin borçlanma maliyetini değil, o ülkede yerleşik bankaların ve şirketlerin dış borçlanma koşullarını da etkiler. Derecelendirme kuruluşları ülkede yerleşik borçlulara verdikleri notlarda çoğunlukla ülke notunu ya da ondan türetilen bir "ülke tavanını" üst sınır olarak kullanır.
Türkiye'nin kredi notu. Tablo 1, Hazine ve Maliye Bakanlığının yatırımcı ilişkileri sayfasında 29 Ekim 2026 tarihinde yer alan notları aktarmaktadır. Üç kuruluşun notu da yatırım yapılabilir seviyenin (BBB- / Baa3) üç kademe altındadır ve görünümleri durağandır. Bakanlık sayfası karar tarihlerini göstermediği için tabloda karar tarihi verilmemiştir. Not ve görünüm yılda birkaç kez gözden geçirilir, okurun güncel değeri kuruluşların kendi duyurularından ve Bakanlık sayfasından kontrol etmesi gerekir.
Tablo 1.Türkiye'nin kredi notları (Hazine ve Maliye Bakanlığı sayfası, 29 Ekim 2026 erişim)
Kaynak: BASH Akademi; dayanak: T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı Yatırımcı İlişkileri Ofisi, "Credit Ratings" sayfası (erişim 29 Ekim 2026). Sayfa karar tarihlerini göstermemektedir; güncel not ve görünümü kuruluşların duyurularından ve bu sayfadan kontrol edin.
CDS nedir, nasıl okunur? Kredi temerrüt swapı (credit default swap, CDS), bir borçlunun kredi riskine karşı alınıp satılan bir koruma sözleşmesidir. Koruma alıcısı, sözleşme tutarı (nominal) üzerinden yıllık bir prim öder. Koruma satıcısı da borçluda sözleşmede tanımlanan bir kredi olayı (iflas, ödememe, borcun yeniden yapılandırılması; devletlerde ayrıca borcun reddi ya da moratoryum) gerçekleşirse alıcının zararını karşılar. Prim baz puanla (1 baz puan = %0,01) ifade edilir. "Bir ülkenin 5 yıllık CDS'i 250 baz puan" ifadesi, 10 milyon dolarlık beş yıllık koruma için yılda 250.000 dolar ödenmesi gerektiği anlamına gelir. Prim yükseldikçe piyasanın o borçlu için fiyatladığı temerrüt riski artmış demektir.
Kurgusal bir ülkenin 5 yıllık CDS primi 250 baz puan, temerrüt hâlinde tahvillerden geri kazanım oranı %40 olsun. "Kredi üçgeni" yaklaşımına göre yıllık temerrüt yoğunluğu λ ≈ s / (1 − R) = 0,0250 / 0,60 ≈ %4,17'dir. Bu yoğunluk sabit kabul edilirse bir yıl içinde temerrüt olasılığı 1 − e−0,0417 ≈ %4,1, beş yıl içinde birikimli olasılık ise 1 − e−5 × 0,0417 ≈ %18,8'dir. 10 milyon dolar nominalli koruma için alıcı yılda 250.000 dolar (çeyreklik 62.500 dolar) öder; kredi olayı olur ve geri kazanım %35 belirlenirse satıcı 6,5 milyon dolar öder.
Bu olasılık piyasa fiyatından türetilmiş, "risk-nötr" bir olasılıktır. Yatırımcıların risk primi ve CDS piyasasının likidite primi fiyata dahil olduğu için gerçekleşen temerrüt sıklığından genellikle yüksektir. Sonuç bir kehanet olarak okunmamalı, piyasanın fiyatladığı riskin büyüklük mertebesi olarak okunmalıdır.
Türkiye'de mevzuat dayanağı. Derecelendirme Türkiye'de iki ayrı düzenleme alanında yer alır. Sermaye piyasasında derecelendirme kuruluşları 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanununun 35. maddesinde sermaye piyasası kurumları arasında sayılır; yetkilendirme, gözetim ve denetim md. 62 uyarınca Sermaye Piyasası Kuruluna (SPK) aittir. Kurul uygulamayı Sermaye Piyasasında Derecelendirme Faaliyeti ve Derecelendirme Kuruluşlarına İlişkin Esaslar Tebliği (Seri: VIII, No: 51; RG 12.7.2007) ile yürütür. Bankacılıkta ise 5411 sayılı Bankacılık Kanununun 15. ve 34. maddeleri, bankaların ve kredi müşterilerinin derecelendirilmesini yapacak kuruluşların BDDK Kurulunca yetkilendirilmesini öngörür. Bu çerçeve, 17 Nisan 2012 tarihli Derecelendirme Kuruluşlarının Yetkilendirilmesine ve Faaliyetlerine İlişkin Esaslar Hakkında Yönetmelik ile ayrıntılandırılmıştır. Yetkili ya da tanınan kuruluşların notları, bankaların sermaye yeterliliği hesabında standart yaklaşımda risk ağırlığını belirler.
Makale önce not ölçeklerini ve CDS'in kuramını, ardından kurumsal ve ülke notu metodolojisini, Türkiye'deki SPK ve BDDK düzenlemesini, CDS fiyatının çözümlemesini ve not, CDS ve borçlanma maliyeti arasındaki ilişkiyi ele almaktadır. Basel çerçevesi ve risk ölçümü BA-2026-22, ödemeler dengesi ve ülke riskinin makro boyutu BA-2026-38, eurobond ve devlet borçlanma araçları BA-2026-50 makalelerindedir. Bu konular burada yalnız atıfla anılır.