Para Piyasası ve Devlet Borçlanma Araçları: Repo-Ters Repo, Hazine Bonosu, DİBS ve Eurobond
Repo ve ters repo nedir, Hazine bonosu getirisi nasıl hesaplanır, TÜFE'ye endeksli tahvil ve eurobond nasıl çalışır: 4749 sayılı Kanun, TCMB açık piyasa işlemleri ve 2026 stopaj düzeni
BASH Akademi Yayın Kurulu
Özet
Bu çalışma, repo ve ters repo işlemlerini, Hazine bonosu ve Devlet tahvillerinden oluşan Devlet iç borçlanma senetlerini (DİBS) ve eurobondu para piyasasının işleyişi içinde bir arada ele almaktadır. Repo ters repo nedir sorusu, aynı teminatlı borçlanma işlemine iki taraftan bakılarak cevaplanmakta; teminat, değerleme kesintisi ve Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının açık piyasa işlemleriyle ilişkisi açıklanmaktadır. Hukuki düzlemde 4749 sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanunun tanımları, borçlanma limiti ve kira sertifikası hükümleri ile 1211 sayılı Kanunun açık piyasa işlemleri ve birincil piyasadan alım yasağı incelenmektedir. Hazine bonosu getiri hesaplama, repo dönüş tutarı, TÜFE endeksli devlet tahvilinde kupon ve anapara, gecelik referans faiz TLREF'in bileşik hesabı ve eurobond nedir nasıl çalışır sorusu kurgusal ve yeniden hesaplanmış örneklerle gösterilmektedir. Devlet tahvili stopajı Ekim 2026 itibarıyla yürürlükteki Cumhurbaşkanı kararlarına göre özetlenmekte; Türkiye'de iç borçlanma piyasasının 1980'lerden bugüne gelişimi kronolojik olarak sunulmaktadır. Çalışma, aynı gün içinde politika faizi, TLREF, repo oranı ve bono getirisi arasındaki farkların vade, teminat, karşı taraf riski ve vergiden kaynaklandığını ortaya koymakta; son bölümde sınavlarda öne çıkan noktaları derlemektedir. Metin bilgi amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.
Anahtar kelimeler: repo, ters repo, Hazine bonosu, Devlet iç borçlanma senedi, 4749 sayılı Kanun, TLREF, TÜFE'ye endeksli tahvil, eurobond, stopaj, açık piyasa işlemleri
Atıf önerisi: BASH Akademi Yayın Kurulu. (2026). Para Piyasası ve Devlet Borçlanma Araçları: Repo-Ters Repo, Hazine Bonosu, DİBS ve Eurobond: Repo ve ters repo nedir, Hazine bonosu getirisi nasıl hesaplanır, TÜFE'ye endeksli tahvil ve eurobond nasıl çalışır: 4749 sayılı Kanun, TCMB açık piyasa işlemleri ve 2026 stopaj düzeni (BA-2026-50, Sürüm 1.0). BASH Akademi Finans Sektörü Kaynak Dizisi.
1.Giriş: repo, ters repo ve Hazine bonosu nedir?
Repo, bir tarafın elindeki menkul kıymeti (çoğunlukla Devlet iç borçlanma senedini, yani DİBS'i) belirli bir tarihte ve önceden belirlenmiş bir fiyattan geri almak vaadiyle satarak kısa vadeli nakit sağlamasıdır. Ters repo aynı işlemin öteki tarafıdır: nakdi olan taraf menkul kıymeti geri satmak vaadiyle alır ve vade sonunda parasını faiziyle geri alır. Hukuki biçimi iki ayrı alım-satım olsa da repo ekonomik olarak teminatlı bir borçlanmadır: menkul kıymet teminat, aradaki fiyat farkı ise faizdir. Kısacası "repo ters repo nedir" sorusunun cevabı, aynı işleme iki taraftan bakmaktır; nakit ihtiyacı olan repo yapar, nakit fazlası olan ters repo yapar.
Hazine bonosu ise Hazine ve Maliye Bakanlığının yurt içinde ihraç ettiği, ihraç tarihindeki vadesi bir yıldan kısa (364 güne kadar) Devlet iç borçlanma senedidir; vadesi bir yıl (364 gün) ve daha uzun olanlara Devlet tahvili denir. Bu tanımlar 4749 sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanunun 3. maddesinde yer alır ve Ekim 2026 itibarıyla yürürlüktedir. Hazine bonoları çoğunlukla kuponsuz ve iskontolu satılır: yatırımcı bugün nominal değerin altında bir fiyat öder, vadede nominal değeri alır; getiri aradaki farktır. Hazinenin yurt dışında, yabancı para cinsinden ve yabancı hukuka tabi olarak çıkardığı tahvillere ise piyasada eurobond denir.
Repo ile Hazine bonosu aynı piyasanın iki yüzüdür. Bankalar, aracı kurumlar ve fonlar ellerindeki DİBS'i repo işlemlerinde teminat olarak kullanır; Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) da para politikasını büyük ölçüde bu teminatlı işlemler üzerinden uygular. 1211 sayılı TCMB Kanununun 52. maddesi, Bankanın açık piyasa işlemleri çerçevesinde "geri alım vaadi ile satım ve geri satım vaadi ile alım" işlemleri yapabileceğini ve repo, ters repo ile Türk lirası depo işlemlerinin süresinin 91 günü aşamayacağını hükme bağlar. Politika faizi olarak ilan edilen "bir hafta vadeli repo ihale faiz oranı" da bu işlemlerin fiyatıdır.
Hazine bonosu. 182 gün vadeli, 100.000 TL nominal değerli bir bono ihalede 84.000 TL fiyatla alınsın. Dönem getirisi 100.000 / 84.000 − 1 = %19,05'tir. Yıllık basit getiri 0,1905 × 365 / 182 ≈ %38,2; dönem getirisinin yeniden aynı koşulla değerlendirildiği varsayımıyla yıllık bileşik getiri (100.000 / 84.000)365/182 − 1 ≈ %41,9'dur.
Repo. 1.000.000 TL, 7 gün vadeli, yıllık basit %38 faizli bir repo işleminde faiz 1.000.000 × 0,38 × 7 / 365 ≈ 7.287,67 TL'dir. Ters repo yapan yatırımcı vade sonunda 1.007.287,67 TL alır. Repo gelirine %15 stopaj uygulandığında net faiz ≈ 6.194,52 TL'ye, net yıllık basit getiri %32,3'e iner. Oranlar yalnız hesap gösterimi içindir; güncel piyasa oranlarını yansıtmaz.
Bireysel yatırımcı repo ve ters repo işlemini doğrudan piyasada değil, bir banka ya da aracı kurum aracılığıyla yapar. Bu durumda yatırımcı ters repo tarafındadır: kurum, portföyündeki DİBS'i yatırımcıya geri alım vaadiyle satar, vade sonunda faiziyle birlikte geri alır. Burada dikkat edilmesi gereken nokta, reponun bir mevduat ürünü olmamasıdır; getiri ve güvence, teminat olarak gösterilen DİBS'e ve karşı taraf kuruma dayanır. Hazine bonosu ise ihaleye doğrudan katılabilen kurumlar dışında, yatırımcılara banka ve aracı kurumlar üzerinden ikincil piyasada satılır; fiyatı günlük piyasa faizine göre değişir.
Vergileme, net getiriyi doğrudan belirlediği için konunun ayrılmaz parçasıdır. 2006/10731 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının geçici 4. maddesine göre, Hazinenin yurt içinde ihraç ettiği Devlet tahvili ve Hazine bonoları ile 4749 sayılı Kanun uyarınca kurulan varlık kiralama şirketlerinin kira sertifikalarından elde edilen gelirlere, 31 Aralık 2026'ya kadar iktisap edilenler için %0 stopaj uygulanmaktadır; bu süre en son 20 Haziran 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 11444 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla uzatılmıştır. Repo gelirlerinde ise Ekim 2026 itibarıyla %15 stopaj uygulanır. Oranlar Cumhurbaşkanı kararıyla değişebildiğinden işlem öncesinde güncel değeri Gelir İdaresi Başkanlığı duyurularından ya da aracı kurumunuzdan kontrol edin.
Bu makale, para piyasası ve devlet borçlanma araçlarını sınav ve meslek pratiği için bir arada ele alır. Sermaye piyasası araçlarının genel tanımı, tahvil fiyatlaması ve süre (duration) hesabı Seri 2'deki BA-2026-23 numaralı makalede, iskontolu bono formülü ve para piyasası araçlarının sınıflandırılması BA-2026-09 numaralı makalede, TCMB'nin araçları ise BA-2026-01 numaralı makalede ayrıntılı biçimde işlenmiştir; burada bu temeller tekrarlanmadan uygulamaya odaklanılmaktadır. Konu, SPK lisanslama sınavlarının ve banka sınavlarının ortak alanıdır; ilgili dersler Kamu borçlanma araçları ve Para piyasaları ve TCMB sayfalarındadır.
Makalenin planı şöyledir: İkinci bölüm para piyasasının işlevini, repo ekonomisini ve devlet borçlanma araçlarının türlerini kavramsal olarak açıklar. Üçüncü bölüm 4749 sayılı Kanunu, TCMB açık piyasa işlemlerinin yasal dayanağını, piyasa altyapısını ve Ekim 2026 itibarıyla vergilendirmeyi inceler. Dördüncü bölüm Türkiye'de iç borçlanma piyasasının gelişimini özetler. Beşinci bölüm Hazine bonosu, repo, TÜFE'ye endeksli tahvil, değişken faizli tahvil ve eurobond hesaplarını kurgusal örneklerle gösterir. Altıncı bölüm sınavlarda öne çıkan noktaları, yedinci bölüm sonuç değerlendirmesini içerir.