Zorunlu Karşılık Oranları 2026 ve Makroihtiyati Politika
2023–2026 düzenleme dönemi: kredi büyüme sınırları, zorunlu karşılık değişiklikleri ve kur korumalı mevduattan çıkış
BASH Akademi Yayın Kurulu
Özet
Bu çalışma, zorunlu karşılık başta olmak üzere makroihtiyati politika araçlarını ve Türkiye'nin 2023–2026 düzenleme dönemini incelemektedir. İlk olarak zorunlu karşılık nedir sorusu yanıtlanmakta; 1211 sayılı Kanunun 40. maddesine ve 2013/15 sayılı Tebliğe dayanan uygulamanın işleyişi ile zorunlu karşılık oranları 2026 yılı Ekim ayı itibarıyla (kısa vadeli Türk lirası mevduatta %17, uzun vadelide %10, döviz mevduatında %32 ve %28) çözümlü bir örnekle verilmektedir. Kavramsal bölümde makroihtiyati tedbirlerin sistemik riskin zaman ve kesit boyutlarına göre sınıflandırılması, para politikasıyla etkileşimi ve politika faizi düşerse ne olur sorusu ele alınmaktadır. Hukuki bölüm, tebliğin temel hükümlerini ve sekiz haftalık kredi büyüme sınırlarını düzenleyen geçici maddeleri açıklamaktadır. Tarihsel bölüm, Haziran 2023'teki parasal sıkılaştırma ve sadeleşmeden 22 Ekim 2026 tarihli ve politika faizini %36'ya indiren PPK kararına kadar atılan adımları TCMB duyurularından derlemektedir. Ayrı bir bölümde kur korumalı mevduat kalktı mı sorusu, KKM'den kademeli çıkışın araçları üzerinden yanıtlanmaktadır. Uygulama bölümü kurgusal bir banka üzerinde karşılık ve bloke tutar hesaplarını göstermekte, son bölüm sınavlarda öne çıkan noktaları derlemektedir.
Anahtar kelimeler: zorunlu karşılık, makroihtiyati politika, kredi büyüme sınırı, kur korumalı mevduat, sadeleşme, menkul kıymet tesisi, Para Politikası Kurulu, faiz koridoru, 1211 sayılı Kanun
Atıf önerisi: BASH Akademi Yayın Kurulu. (2026). Zorunlu Karşılık Oranları 2026 ve Makroihtiyati Politika: 2023–2026 düzenleme dönemi: kredi büyüme sınırları, zorunlu karşılık değişiklikleri ve kur korumalı mevduattan çıkış (BA-2026-66, Sürüm 1.0). BASH Akademi Finans Sektörü Kaynak Dizisi.
1.Giriş: zorunlu karşılık nedir ve 2026 oranları
Zorunlu karşılık nedir? Zorunlu karşılık, bankaların ve finansman şirketlerinin topladıkları mevduat ve benzeri yükümlülüklerin belirli bir oranını Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) nezdindeki hesaplarda nakden tutma yükümlülüğüdür. Bankanın elinde bulunan ama krediye dönüştüremediği bu tutar, hem bankacılık sisteminin likiditesini hem de kredi ve mevduat faizlerini etkileyen bir para politikası aracıdır. TCMB'nin kendi tanımıyla zorunlu karşılıklar bir para politikası aracıdır ve 2010'un son çeyreğinden itibaren makrofinansal riskleri azaltmaya yönelik politikalarla birlikte aktif biçimde kullanılmaktadır.
Mekanizma basittir. Zorunlu karşılığa tabi yükümlülükler iki haftada bir cuma günü itibarıyla hesaplanır; bulunan tutara ilgili oran uygulanır ve karşılık, hesaplama tarihinden iki hafta sonraki cuma günü başlayan 14 günlük dönem boyunca tesis edilir. Türk lirası yükümlülükler için karşılık Türk lirası olarak, yabancı para yükümlülükler için ise ABD doları ya da euro olarak tutulur. Oranlar mevduatın vadesine, para birimine ve yükümlülüğün türüne göre farklılaşır. Oran yükseldiğinde bankanın kredi olarak kullanabileceği kaynak azalır ve fon maliyeti artar; oran düştüğünde tersi olur.
Zorunlu karşılık oranları 2026. Tablo 1, 1 Temmuz 2026 tarihli son değişiklikle güncellenen tebliğe göre Ekim 2026 itibarıyla yürürlükteki başlıca oranları özetlemektedir. Türk lirası mevduatta vadesiz ve üç aya kadar vadeli hesaplar için oran %17, altı ay ve daha uzun vadeli hesaplar için %10'dur. Yabancı para mevduatta vadesiz ve bir aya kadar vadeli hesaplar için oran %32, daha uzun vadeliler için %28'dir. Kısa vadeye yüksek, uzun vadeye düşük oran uygulanması, bankaları uzun vadeli Türk lirası kaynak toplamaya yönlendirmek için bilinçli olarak seçilmiş bir yapıdır.
Tablo 1.Başlıca zorunlu karşılık oranları (Ekim 2026 itibarıyla, %)
Kaynak: BASH Akademi; dayanak: TCMB Zorunlu Karşılıklar Hakkında Tebliğ (2013/15), 1/7/2026 tarihli 2026/10 sayılı Tebliğle güncellenmiş metin, md. 6 ve geçici 16–17; TCMB basın duyuruları 2026-21 ve 2026-43; yazarların derlemesi. Oranlar değişkendir; güncel değeri TCMB'nin "Zorunlu Karşılık Oranları" sayfasından kontrol edin.
Bir bankanın hesaplama tarihindeki Türk lirası mevduatı 10 milyar TL olsun: 6 milyar TL vadesiz ve üç aya kadar vadeli, 4 milyar TL altı ay ve daha uzun vadeli. Ekim 2026 oranlarıyla tesis edilecek karşılık 6 × 0,17 + 4 × 0,10 = 1,02 + 0,40 = 1,42 milyar TL'dir. Banka bu tutarı TCMB'deki hesabında iki haftalık tesis dönemi boyunca ortalama olarak tutmak zorundadır; mevduatın yaklaşık %14,2'si krediye dönüştürülemez. Mevduatın tamamı altı ay ve üzeri vadeli olsaydı karşılık 1,00 milyar TL'ye inerdi.
Mevzuat dayanağı. Yetki 1211 sayılı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanununun 40. maddesinin (II) numaralı fıkrasına dayanır: zorunlu karşılığa tabi kalemlerin kapsamı, oranı, tesis süresi ve karşılıklara ödenecek faiz Bankaca belirlenir; bloke tutulan karşılıklar temlik ve haciz edilemez. Uygulama, 25 Aralık 2013 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Zorunlu Karşılıklar Hakkında Tebliğ (Sayı: 2013/15) ile yürütülür; tebliğ 2023–2026 döneminde onlarca kez değiştirilmiş, son olarak 1 Temmuz 2026 tarihli 2026/10 sayılı Tebliğle güncellenmiştir.
Makroihtiyati tedbirler nedir? Zorunlu karşılık, daha geniş bir araç ailesinin, makroihtiyati politikanın parçasıdır. Makroihtiyati politika, tek tek bankaların değil finansal sistemin bütününün kırılganlığını, yani sistemik riski sınırlamayı amaçlar. Türkiye'de 2023–2026 döneminde bu araçların merkezinde zorunlu karşılık oranlarının farklılaştırılması ve kredi büyüme sınırları yer almıştır: Ekim 2026 itibarıyla bir bankanın ihtiyaç ve taşıt kredileri sekiz haftalık dönemde %3'ten, kredili mevduat hesabı limitleri %1'den, KOBİ'lere kullandırılan Türk lirası krediler %5'ten, diğer işletmelere kullandırılan Türk lirası krediler %2'den, yabancı para krediler %0,5'ten fazla büyürse, aşan tutar kadar Türk lirası zorunlu karşılık bir yıl süreyle bloke olarak tutulur.
Politika faizi ve kur korumalı mevduat. Bu araçlar politika faiziyle birlikte çalışır. TCMB Para Politikası Kurulu, 22 Ekim 2026 tarihli toplantısında politika faizini (bir hafta vadeli repo ihale faiz oranı) %37'den %36'ya, gecelik borç verme faizini %40'tan %39'a, gecelik borçlanma faizini %35,5'ten %34,5'e indirmiş ve kredi ve mevduat piyasalarında öngörülenin dışında gelişmeler olursa aktarım mekanizmasının "ilave makroihtiyati adımlarla" destekleneceğini yinelemiştir. Sık sorulan "kur korumalı mevduat kalktı mı" sorusunun kısa cevabı da bu dönemin parçasıdır: TCMB, KKM hesap açma ve yenileme işlemlerini (YUVAM hesapları hariç) 23 Ağustos 2025 itibarıyla sonlandırmıştır; daha önce açılmış hesaplar vadeleri dolduğunda kapanır.
Bu makale, makroihtiyati politikanın kuramını kısaca kurduktan sonra 2023–2026 döneminin kronolojisini birincil kaynaklardan çıkarır. Para politikası araçlarının genel kuramı ve faiz koridorunun işleyişi BA-2026-01, Türkiye'nin kriz tarihi ve KKM'nin doğuşu BA-2026-15 ve BA-2026-46 makalelerinde ele alınmıştır; burada tekrar edilmeyecek, atıf yapılacaktır. Borçlu temelli araçlar (kredi-değer oranları, taksit ve vade sınırları) BA-2026-41 ve BA-2026-42 sayılarındadır.