Sorunlu Krediler, Yeniden Yapılandırma ve Varlık Yönetim Şirketleri
Takipteki kredinin sınıflandırılması, karşılıklar, finansal yeniden yapılandırma ve varlık yönetim şirketine devredilen borçta borçlunun hakları
BASH Akademi Yayın Kurulu
Özet
Bu çalışma, sorunlu kredi ne demek ve takipteki krediler nedir sorularından başlayarak, bir kredinin sorunlu hâle gelmesinden varlık yönetim şirketine satışına kadar uzanan süreci kavramsal, hukuki ve uygulamaya dönük düzlemlerde incelemektedir. Kavramsal düzlemde sorunlu kredinin bankacılık sistemine etkileri, beklenen kredi zararı modeli ve yeniden yapılandırmanın kurtarma ile erteleme arasındaki ayrımı tartışılmaktadır. Hukuki düzlemde 5411 sayılı Bankacılık Kanununun 53. ve 143. maddeleri ile geçici 32. maddesi, BDDK'nın kredilerin sınıflandırılması ve karşılıklara ilişkin yönetmeliği, finansal yeniden yapılandırma yönetmeliği ve 2021 tarihli varlık yönetim şirketleri yönetmeliği Ekim 2026 itibarıyla yürürlükteki metinleri esas alınarak madde madde ele alınmaktadır. Kredi yapılandırma nedir sorusu, banka içi yapılandırma ile çoğunluk kuralına dayanan mahkeme dışı finansal yeniden yapılandırmanın karşılaştırılmasıyla yanıtlanmaktadır. Varlık yönetim şirketi nedir ve varlık yönetim şirketine devredilen borçta borçlunun hangi haklara sahip olduğu, devir süreci, bildirim yükümlülükleri ve tüketiciye yönelik iletişim kurallarıyla açıklanmaktadır. Uygulama bölümünde Türkiye deneyimi özetlenmekte ve bir donuk alacak portföyünün satışı banka, şirket ve borçlu açısından kurgusal bir vaka üzerinde çözülmektedir. Son bölüm, finans sektörü seçme sınavlarında öne çıkan noktaları derlemektedir.
Anahtar kelimeler: sorunlu krediler, donuk alacak, takipteki krediler, kredilerin sınıflandırılması, TFRS 9, beklenen kredi zararı, yeniden yapılandırma, finansal yeniden yapılandırma, varlık yönetim şirketi
Atıf önerisi: BASH Akademi Yayın Kurulu. (2026). Sorunlu Krediler, Yeniden Yapılandırma ve Varlık Yönetim Şirketleri: Takipteki kredinin sınıflandırılması, karşılıklar, finansal yeniden yapılandırma ve varlık yönetim şirketine devredilen borçta borçlunun hakları (BA-2026-58, Sürüm 1.0). BASH Akademi Finans Sektörü Kaynak Dizisi.
1.Giriş: sorunlu kredi ve varlık yönetim şirketi nedir?
Sorunlu kredi, borçlusunun geri ödemede güçlük çektiği ya da çekeceği öngörülen, bu yüzden bankanın tahsil beklentisi zayıflamış krediyi anlatan genel bir terimdir. Mevzuatta bu kavramın karşılığı donuk alacaktır; kamuoyunda ve banka bilançolarında ise aynı alacaklar "takipteki krediler" ya da İngilizce kısaltmasıyla NPL (non-performing loans) olarak anılır. Bir kredinin hangi noktada sorunlu sayılacağı, ne kadar karşılık ayrılacağı, borçluyla yeniden anlaşılırsa nasıl izleneceği ve sonunda bir varlık yönetim şirketine (VYŞ) satılıp satılamayacağı, Türkiye'de ayrıntılı kurallara bağlanmıştır.
Temel kural Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumunun (BDDK) Kredilerin Sınıflandırılması ve Bunlar İçin Ayrılacak Karşılıklara İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğidir (RG 22.6.2016, 29750; yürürlük 1.1.2018). Yönetmelik kredileri beş gruba ayırır. Ödemeleri zamanında yapılan ya da otuz günden fazla gecikmeyen krediler Birinci Grupta (standart), otuz günden fazla ama doksan günü aşmayan gecikmeler ile kredi riskinde önemli artış gözlenen krediler İkinci Grupta (yakın izleme) izlenir. Gecikme doksan günü aştığında ya da borçlunun kredi değerliliği bozulduğunda kredi donuk alacak hâline gelir ve gecikmeye göre Üçüncü (90–180 gün), Dördüncü (180 gün–1 yıl) ve Beşinci Grupta (1 yıldan fazla) sınıflandırılır. Ekim 2026 itibarıyla yürürlükteki metne göre bir borçlunun aynı bankadaki kredilerinden biri donuk sayılırsa, tüketici kredilerine tanınan esneklik dışında, o borçlunun bütün kredileri aynı gruba alınır.
Sınıflandırmanın bilançodaki karşılığı karşılıktır. Bankalar karşılığı esas olarak TFRS 9 Finansal Araçlar standardına göre ayırır: Birinci Gruptaki kredi için on iki aylık, İkinci Gruptaki kredi için ömür boyu beklenen kredi zararı (BKZ) hesaplanır; temerrüde düşmüş, yani donuk krediler için ayrılan ömür boyu karşılık "özel karşılık" sayılır (Yönetmelik md. 9). TFRS 9 uygulamayan bankalar için Yönetmelik asgari oranlar koyar: donuk alacakta Üçüncü, Dördüncü ve Beşinci Grup için sırasıyla en az %20, en az %50 ve %100 özel karşılık (md. 11).
Bir bankanın 1.000.000 TL'lik ticari kredisinde temerrüt hâlinde kayıp oranı (LGD) %45 kabul edilsin. Kredi Birinci Gruptayken on iki aylık temerrüt olasılığı %2 ise karşılık 1.000.000 × 0,02 × 0,45 = 9.000 TL olur. Borçlunun satışları düşer, ödemeleri 45 gün gecikir: kredi İkinci Gruba geçer, ömür boyu temerrüt olasılığı %10 alınırsa karşılık 1.000.000 × 0,10 × 0,45 = 45.000 TL'ye çıkar. Gecikme 90 günü aşınca kredi donuk alacak olur; temerrüt gerçekleştiği için olasılık 1 kabul edilir ve karşılık 1.000.000 × 0,45 = 450.000 TL düzeyine yükselir. Aynı kredi, hiçbir yeni zarar yazılmadan, yalnız sınıf değiştirerek bankanın kârından 441.000 TL'lik ek gider çekmiş olur. Sorunlu kredinin neden erken izlendiğinin ve neden yeniden yapılandırmanın cazip geldiğinin özeti budur.
Donuk alacak için bankanın önünde dört yol vardır: borçluyla yeniden yapılandırma, teminatın paraya çevrilmesi ve icra yoluyla tahsil, alacağın varlık yönetim şirketine satışı ve tahsil umudu kalmayan kısmın kayıttan düşülmesi. Yeniden yapılandırma, mali güçlük içindeki borçluya, güçlük çekmeyen bir borçluya tanınmayacak bir imtiyaz verilmesidir: vade uzatma, faiz indirimi, taksit erteleme ya da krediyi yeni bir krediyle kapatma (md. 7). Varlık yönetim şirketleri ise 5411 sayılı Bankacılık Kanununun 143. maddesine dayanarak bankaların ve diğer mali kurumların alacaklarını satın alan, tahsil eden ve yeniden yapılandıran, BDDK izniyle kurulan anonim şirketlerdir. Ekim 2026 itibarıyla yürürlükteki 2021 tarihli VYŞ Yönetmeliği, bu şirketlerin asgari ödenmiş sermayesini 50 milyon TL olarak belirler ve borcu devralınan tüketiciye ulaşma saatlerinden arama sayısına kadar uyulacak kuralları sayar.
Bu makale konuyu üç düzlemde ele alır. Kavramsal düzlemde sorunlu kredinin iktisadi önemi, beklenen kredi zararı mantığı ve yeniden yapılandırmanın "kurtarma" ile "erteleme" arasındaki ince çizgisi tartışılır. Hukuki düzlemde sınıflandırma yönetmeliği, 5411 sayılı Kanunun 53. maddesi ve geçici 32. maddesi ile finansal yeniden yapılandırma düzenlemesi ve VYŞ Yönetmeliği madde madde incelenir. Uygulama düzleminde ise Türkiye deneyimi özetlenir ve bir bankanın donuk alacak portföyünü VYŞ'ye satmasını hem banka hem şirket hem borçlu açısından izleyen kurgusal bir vaka çözülür. Konunun ders düzeyindeki özeti Sorunlu Krediler ve TFRS 9 ile Kredi İzleme ve Erken Uyarı derslerinde; kredi sınırları ve sınıflandırmanın Bankacılık Kanunu içindeki yeri BA-2026-10'da; tahsilin icra ve iflas boyutu ise BA-2026-16'da yer alır. Kredi izleme ve tahsil birimleri, kamu ve özel bankaların uzman yardımcılığı kadrolarında ve BDDK denetim kadrolarında en sık karşılaşılan görev alanları arasındadır.