Türkiye Finansal Sistemi
Türkiye Finansal Sistemi
Türkiye Finansal Sistemi
FP1.8 · BDDK · SPK · TCMB · Düzenleyici Mimari
Önceki yedi derste finansal piyasaların kavramsal mimarisini çıkardık. Şimdi bu mimarinin Türkiye'deki somut hâli'ne iniyoruz: hangi kurum neyi denetler, kanunlar nasıl iç içe geçer, krizler sonrası sistem nasıl evrildi? Modülün son dersinde tüm parçaları bir araya getiriyoruz.
Bir bankanın kurulması — düzenleyici çapraz ateşi
Bu içerik şu sınavların ortak müfredatıdır: Düzey 2 · Düzey 3 · Türev Araçlar
Bu dersin kapsamına girmeyen sınavlar: Düzey 1 · Kurumsal Yön. · Kredi Der. · Konut Değ. · Gayrimenkul Değ. · BS Denetim
Düşünce deneyi: Yeni bir banka kuracaksanız Türkiye'de. İlk durağınız BDDK — kuruluş izni, sermaye yeterliliği, yöneticilerin "fit and proper" testi. Bankayı kurdunuz; mevduat topladınız → BDDK günlük denetimde. Müşterilerinizin parası için TMSF sigorta priminizi hesapladı. Para transfer sistemine girdiniz → TCMB EFT/FAST altyapısı + mevduat zorunlu karşılığı. Yatırım bankacılığı da yapacaksınız → SPK ek lisans. Bir müşteriniz şüpheli işlem yaptı → MASAK'a bildirim. Sigorta ürünleri satıyorsanız → Sigortacılık Kurumu. Aynı banka 5 farklı düzenleyiciye tabi. Kaos görünüyor ama değil — her kurumun yetki alanı kanunla net belirlenmiştir.
SPL sınavlarında "hangi kurum hangi alanı düzenler?" tipi sorular en yaygın klasiklerden. Bu ders FP1.1'de ana hatlarıyla işlenen kurumsal mimariyi derinleştirir; her kurumun yasal çerçevesini, görev alanını, son krizler sonrası evrimini ele alır.
Türkiye finansal düzenleyici mimarisi 2001 krizi sonrası yeniden tasarlandı. BDDK'nın bağımsızlaşması, SPK'nın güçlendirilmesi, TMSF'nin yeniden yapılandırılması — hepsi krizin dersleriydi. Bugün sistem işlevsel ama gelişmeye devam ediyor; 2008 ve 2018 krizleri ek reformlar getirdi.
Bu derste 10 başlık: (1) Türkiye düzenleyici mimarisi haritası; (2) TCMB derin bakış; (3) BDDK yapısı ve yetkileri; (4) SPK yapısı ve yetkileri; (5) TMSF — mevduat sigortası ve kayyumluk; (6) MASAK ve aklama mücadelesi; (7) Sigortacılık ve Özel Emeklilik Kurumu; (8) Kurumlar arası işbirliği — FİK, SRK; (9) Yatırımcı koruma altyapısı; (10) Vakalar + hızlı kontrol.
Yetki alanları ve hiyerarşi
Türkiye'de finansal düzenleme sektörel model uygular — her finansal alt sektör için ayrı düzenleyici kurum. Bu, "tek-düzenleyici" modelden (örn. İngiltere FCA) farklıdır. Sektörel modelin avantajı uzmanlaşma; dezavantajı kurumlar arası koordinasyon zorluğu.
Türkiye'nin Finansal Düzenleyici Kurumları
Türkiye sektörel model uygular — her finansal alt sektör için ayrı kurum. Avantaj: uzmanlaşma (BDDK bankacılık uzmanı, SPK sermaye piyasası uzmanı). Dezavantaj: düzenleyici çakışma ve düzenleme arası boşluklar. Örnek çakışma: bir banka hem mevduat alır (BDDK) hem aracı kurum olarak çalışır (SPK). Tek-düzenleyici model: İngiltere FCA + PRA, Almanya BaFin gibi tek bir kurum tüm sektörü denetler — koordinasyon kolay ama uzmanlaşma riski. Türkiye tercihi: 2001 sonrası sektörel model + güçlü kurumlar arası koordinasyon (SRK, FİK).
Türkiye düzenleyici kurumlarının çoğu bağımsız idari otorite statüsündedir — yürütmeden bağımsız, kanunla kurulmuş, kendi bütçeleri var. BDDK, SPK, EPDK, RTÜK bu kategoride. TMSF kısmen bağımsız (BDDK ile organik bağlantısı var). TCMB bağımsız özel hukuk tüzel kişisi (anonim şirket statüsünde). MASAK Maliye'ye bağlı (bağımsız değil). Sınav notu: BİO statüsü "operasyonel bağımsızlık" sağlar; siyasi müdahaleyi sınırlar.
Para politikasından öte
FP1.2'de TCMB'nin para politikası rolünü işledik. Bu bölümde diğer görevlerini ve organizasyon yapısını detaylandırıyoruz.
1211 sayılı Kanun m.4 ve sonrasında düzenlenmiş tüm görevler: (1) Fiyat istikrarı (temel görev), (2) Finansal istikrar (ikincil), (3) Para basma (TL banknot ve madeni para tek yetkilisi), (4) Kur politikası, (5) Ödeme sistemleri yönetimi (EFT, FAST, RTGS), (6) Resmi rezerv yönetimi (altın + döviz), (7) Hazine kasiyerliği. Önceki dersteler para politikası ve kur politikası odaklandı; bu bölümde diğer görevler.
TCMB'nin Ödeme Sistemleri Görevi
Merkez bankası bağımsızlığı modern para politikasının teorik temelidir. Niçin önemli: siyasi liderler kısa vadeli büyüme için faiz indirme baskısı yapabilir; bu uzun vadede enflasyon yaratır. Bağımsız merkez bankası bu baskıdan korunur. Türkiye yasal durumu: 1211 sayılı Kanun m.4 fiyat istikrarını birincil amaç tanımlar; PPK üyeleri 4 yıllık görev süresi yasal güvenceli; politika kararları yürütmeden bağımsız. Pratik gerçek: 2018-2023 döneminde bağımsızlık tartışmalı oldu; PPK üyeleri sık değiştirildi, politika faizi siyasi tercihlere yakın hareket etti. 2023 sonrası: bağımsızlık güçlendirilmeye çalışıldı; PPK kararları daha bağımsız algılanıyor.
TCMB'nin rezervleri iki kalemden oluşur — brüt rezervler (toplam altın + döviz) ve net rezervler (brüt − bankalar arası swap'lar − Hazine yükümlülükleri). 2024-2026'da brüt rezervler 130-150 milyar USD civarında; net rezervler bu tutarın yarısı kadar. Niçin fark: TCMB swap işlemleri ile geçici rezerv arttırır; bu rezervler "borçlu" niteliktedir, vade sonu geri verilmek zorunda. Brüt rakam piyasa görünümü için, net rakam gerçek savunma kapasitesi için önemlidir. Sınav notu: SPL'de "rezerv" sorulduğunda genellikle net rezervler kastedilir.
Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu
Türkiye'de bankacılık ve banka dışı bazı finansal kuruluşları (faktöring, leasing, finansman şirketleri) düzenleyen ve denetleyen bağımsız idari otorite. Yasal temel: 5411 sayılı Bankacılık Kanunu (2005). Kuruluş: 2000 (4389 sayılı eski Bankacılık Kanunu sırasında). Sebep: 1994 ve 1999 banka krizleri sonrası bağımsız düzenleyici ihtiyacı. Yapısı: 7 üyeli Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu; başkan ve üyeler Cumhurbaşkanı tarafından atanır; 6 yıllık görev süresi.
BDDK'nın Yetki Alanı
BDDK çeşitli araçlarla bankaları denetler ve risk yönetimini sağlar: (1) Lisans verme/iptal etme; (2) Sermaye yeterliliği oranı (SYR) — Basel III standardı, minimum %12 (Türkiye); (3) Likidite oranları — LCR (Likidite Karşılama Oranı), NSFR (Net Stabil Fonlama Oranı); (4) Kredi/mevduat oranı sınırları; (5) Kur pozisyon limitleri; (6) Yerinde denetim ve uzaktan denetim; (7) İdari para cezaları; (8) Yöneticilerin "fit and proper" testi. Basel III uyumu: Türkiye 2014'ten beri Basel III standartlarını uyguluyor; 2025 itibariyle "Basel IV" adımları başladı.
Türkiye'de yeni banka kurmak çok zor. Şartlar: minimum sermaye (2024'te 30 milyar TL), nitelikli kurucu ortaklar, deneyimli yönetim, iş planı, BDDK Kurul onayı. Süre: hazırlık + onay süreci 2-3 yıl. Son 10 yılda yeni banka kuruluşu: çok az; çoğunlukla katılım bankaları veya fintek bankaları (örn. dijital bankalar). 2021'de Enpara, 2024'te bazı dijital bankalar kuruluş izni aldı. Banka iflası: TMSF kayyumluğu (2001 krizinde 22+ banka), nadir.
Sermaye Piyasası Kurulu
Türkiye'de sermaye piyasalarını düzenleyen ve denetleyen bağımsız idari otorite. Yasal temel: 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu (2012; öncesi 2499 sayılı Kanun, 1981). Yapısı: 7 üyeli Sermaye Piyasası Kurulu; başkan ve üyeler Cumhurbaşkanı tarafından atanır. Yetki alanı: borsa, aracı kurumlar, halka arz, yatırım fonları, GYO, BES, türev araçlar. BDDK ile sınırı: bankalar mevduat alırken BDDK; sermaye piyasası faaliyeti yaparken (yatırım bankacılığı, halka arz aracılığı) SPK.
SPK'nın Yetki Alanı
SPK çeşitli araçlarla sermaye piyasalarını yönetir: (1) Lisans verme/iptal etme (aracı kurum, PYŞ, GYO); (2) Halka arz onayı (izahname incelenmesi); (3) Manipülasyon ve içeriden öğrenenlerin ticareti soruşturması; (4) İdari para cezaları + cezai bildirim (savcılığa); (5) Yatırımcı eğitimi ve uyarıları; (6) Mevzuat geliştirme (tebliğler, kararlar). SPK kararları: idari, ancak yargısal denetime tabidir (Danıştay'a gidilebilir). 2023 sonrası önemli adımlar: halka arz dalgasının yönetimi, kripto varlık düzenlemesi (kanun süreci), insider trading vakalarında artan müdahale.
6362 sayılı Kanun m.106 (bilgi suistimali — içeriden öğrenenlerin ticareti) ve m.107 (piyasa dolandırıcılığı — manipülasyon) bu suçları tanımlar. Cezalar: 3-5 yıl hapis (m.106'da hapis veya adli para; m.107'de hapis ve adli para) + idari para cezası (gelirlerin 10 katına kadar). Türkiye 2020-2024 örnek vakalar: SPK çeşitli pump-and-dump şemalarını cezalandırdı; sosyal medya üzerinden yapılan manipülasyon davaları arttı. Sınav notu: SPK'nın hem idari (para cezası) hem cezai (savcılığa bildirim) yetkisi vardır; ancak doğrudan hapis cezası veremez — yargı yetkisi mahkemededir.
Mevduat sigortası ve kayyumluk
Türkiye'de mevduat sigortası operatörü ve iflas eden bankaların kayyumu. Yasal temel: 5411 sayılı Bankacılık Kanunu m.111-130. Kuruluş: 1983 (24 sayılı KHK). Yapısı: 7 üyeli Yönetim Kurulu; bağımsız tüzel kişilik. İki ana fonksiyon: (1) Mevduat sigortası — banka iflasında müşterilere tazminat. (2) Kayyumluk — iflas eden bankanın varlıklarını yönetip alacaklılara dağıtma.
TMSF Mevduat Sigortası Detayı (2026)
Bir banka iflas ettiğinde TMSF aşamalı bir prosedür uygular: (1) BDDK iflas kararı verir → bankayı TMSF'ye devreder; (2) TMSF kayyum atar → bankanın yönetimini üstlenir; (3) Mevduat sahiplerine sigorta limiti dahilinde ödeme (genellikle 1-2 ay içinde); (4) Banka varlıklarının değerlendirilmesi ve satışı (yıllar sürebilir); (5) Alacaklılar arası dağıtım — sigorta limiti üstü mevduat sahipleri sıraya girer; çoğunlukla %50-70 alır. Türkiye 2001 krizi deneyimi: TMSF 22+ bankaya kayyum oldu; mevduat sahipleri korundu (limit yüksekti veya limitsizdi); maliyet hazineye 50+ milyar USD olarak hesaplandı.
1.200K TL üstü mevduat sigorta dışı kalır. Banka iflasında bu kısım için müşteri iflas masasına alacaklı olarak yazılır; sıralama: önce TMSF (sigorta tutarı için), sonra çalışan alacakları, sonra vergi, sonra ipotekli alacaklılar, en son sıradan alacaklılar (sigorta üstü mevduat sahipleri). Tarihsel sonuç: Türkiye'de 2001 krizi sonrası mevduat sahipleri büyük ölçüde korundu çünkü o dönem sigorta tam koruyucuydu (limit yoktu); maliyet kamuya bindi. 2003 sonrası sınırlı sigorta sistemine geçildi.
Aklama ve terörizm finansmanı mücadelesi
Türkiye'de kara para aklama ve terörizm finansmanı izleme + soruşturma kurumu. Yasal temel: 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun (2006). Kuruluş: 1996 (4208 sayılı eski kanun). Bağlı olduğu: Hazine ve Maliye Bakanlığı (bağımsız idari otorite değil). FATF üyeliği: Türkiye 1991'den beri FATF (Financial Action Task Force) üyesidir; uluslararası standartlara uyum zorunludur. 2021 FATF gri liste: Türkiye eksiklikler nedeniyle gri listeye alındı; 2024'te çıktı.
MASAK'ın Düzenleme Aracı
Şüpheli işlem bildirimi yapılan müşteriye bunun bildirilmesi yasaktır (5549 sayılı Kanun m.4/2). Niçin: müşteri bildirimden haberdar olursa varlıkları transfer edebilir, soruşturma engellenir. Yaptırım: 1-3 yıl hapis cezası. Pratik etki: bir banka müşterisi 350K TL nakit yatırırsa, banka şüpheli işlem bildirimi yapar ama müşteriye hiçbir bilgi vermez; işlem normalmiş gibi devam eder; arka planda MASAK ve gerekirse savcılık süreç başlatır.
Türkiye 2021'de FATF "artırılmış izleme" (gri liste) statüsüne alındı — yapısal eksiklikler vardı (denetim yetersizliği, terör finansmanı izleme, savcılık kapasitesi). Sonuçlar: yabancı bankalar Türk bankalarıyla işlem yaparken artırılmış denetim uyguladı; sınır ötesi transferler yavaşladı; bazı muhabir banka ilişkileri kesildi. 2022-2024 çalışmalar: MASAK kapasitesi güçlendirildi, yaptırımlar artırıldı, eğitimler yaygınlaştırıldı. 2024 Haziran: Türkiye gri listeden çıktı. Sınav notu: Türkiye'nin küresel finans sistemine entegrasyonu için FATF uyumu kritiktir.
Sigorta + Bireysel Emeklilik düzenleyicisi
Türkiye'de sigorta sektörü ve bireysel emeklilik sistemini düzenleyen kurum. Yasal temel: 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu, 4632 sayılı Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanunu. Tarihçe: 2007'den beri Hazine bünyesinde "Genel Müdürlük" düzeyindeydi; 2019'da bağımsız idari otorite olarak yeniden yapılandırıldı. Yetki alanı: hayat ve hayat dışı sigorta şirketleri, reasürans şirketleri, bireysel emeklilik şirketleri (BES), sigorta acenteleri, brokerleri.
SEDDK Yetki Alanı
2003'te başlatılan, gönüllü tasarruf bazlı uzun vadeli emeklilik sistemi. Yasal temel: 4632 sayılı Kanun. Mantık: çalışan kendi adına aylık katkı yapar; sermaye piyasasında profesyonel yönetilir; emeklilik yaşında (56 ve üzeri) toplu veya rant olarak alınır. Devlet katkısı: yapılan katkı payının %20'si Hazine tarafından eklenir (yıllık üst limit ile; oran 1 Ocak 2026'da %30'dan %20'ye indirildi). OKS (Otomatik Katılım Sistemi): 2017'den beri belirli işyerlerinde otomatik dahil olma; çalışan opt-out edebilir. BES büyüklüğü 2026: yaklaşık 800 milyar TL toplam fon büyüklüğü; 8+ milyon katılımcı. Sermaye piyasası rolü: BES Türkiye sermaye piyasasının en büyük kurumsal yatırımcı havuzu.
BES sistemine iki düzenleyici müdahale eder. Sigortacılık Kurumu: BES şirketlerinin kuruluş, sermaye yeterliliği, faaliyet izni, müşteri ilişkilerini denetler. SPK: BES fonlarının portföy yönetimini, fon kurumsal yapısını, yatırımcı haklarını denetler (III-58.1 Tebliği). Bu çift düzenleme bazen koordinasyon zorluğu yaratır ama her iki kurumun uzmanlık alanı farklıdır. Sınav notu: BES'in fon yönetimi tarafı SPK; şirket tarafı Sigortacılık Kurumu yetkisindedir.
Sistemik risk için ortak yapı
Sektörel düzenleyici modelin en büyük zorluğu kurumlar arası koordinasyondur. 2008 küresel krizi gösterdi ki; tek bir sektörün denetimi yeterli değil; sistemik risk sektörler arası bağlantılardan doğar. Türkiye buna karşı çeşitli kurumlar arası organlar oluşturdu.
Türkiye'de finansal istikrarın izlenmesi ve sistemik risk yönetimi için kurulan kurumlar arası koordinasyon organı. Üyeler: Hazine ve Maliye Bakanı (başkan), TCMB Başkanı, BDDK Başkanı, SPK Başkanı, TMSF Başkanı, Sigortacılık Kurumu Başkanı. Yasal temel: Cumhurbaşkanlığı Genelgesi 2018/14. Görev: (a) Sistemik risk değerlendirmesi; (b) Kurumlar arası bilgi paylaşımı; (c) Krize karşı koordineli tepki planlaması; (d) Önemli düzenleme değişikliklerinde uyum. Toplantı sıklığı: çeyreklik düzenli + acil durumlarda ekstra.
FİK altında çalışan, daha teknik düzeyde sistemik risk izleyen alt komite. Üyeler: BDDK, SPK, TCMB, MB üst düzey teknik personeli. Görev: (a) Sistemik risk göstergelerini takip; (b) Stres testleri ve senaryo analizleri; (c) Erken uyarı sistemleri; (d) Önerilerin FİK'e iletilmesi. Çıktı: yıllık "Finansal İstikrar Raporu" + tematik raporlar.
Kurumlar Arası Koordinasyon Örnekleri
2010'larda Türkiye'de "İngiltere modeli" tek-düzenleyici tartışması yapıldı — BDDK + SPK + Sigortacılık Kurumu birleştirilse mi? Sonuç: sektörel model devam etti; FİK ile koordinasyon güçlendirildi. Sebep: Türkiye'nin finansal sistem yapısı sektörel olarak farklı (banka ağırlıklı), uzmanlaşma kritik. Tek-düzenleyici örnekleri: Almanya BaFin (banka + sermaye + sigorta), Singapur MAS, Avustralya APRA. Karma model: ABD birden fazla kurumlu (Fed, FDIC, OCC, SEC, CFTC, NFA).
Düzenlemenin son katmanı
Düzenleyici mimarinin nihai amacı yatırımcı korumadır. Bu çoklu mekanizmaya bölünmüştür; her birinin kendine özgü kapsamı vardır.
Türkiye'de Yatırımcı Koruma Mekanizmaları
Aracı kurum iflasında yatırımcılara tazminat ödeyen kuruluş. Yasal temel: 6362 sayılı SPK Kanunu m.83 + III-98.4 Tebliği. Niçin gerekli: bir aracı kurum iflasında müşteri payları MKK'da segregated tutulduğu için kayba uğramaz; ancak nakit pozisyonları (örn. henüz işleme dönüşmemiş para) ve aracı kurumun operasyonel hatalarından kaynaklanan zararlar tazminat gerektirir. Limit: yatırımcı başına 250.000 TL (2024 itibariyle; periyodik güncellenebilir). Finansman: aracı kurumlardan toplanan yıllık katkı payları.
Türkiye'de bir bireysel yatırımcının paraları 4-5 farklı koruma katmanı'na sahip olabilir. Örnek: bir kişi (a) bankada 500K TL mevduat, (b) bir aracı kurumda 1M TL pay, (c) bir BES'te 200K TL emeklilik birikimi tutuyorsa: (a) TMSF (banka iflası), (b) MKK segregated + YTM (aracı iflası), (c) saklama bankası ayrılığı (BES şirketi iflası). Her katmanın limiti ayrı; toplam koruma 1.5M+ TL'ye ulaşabilir. Yatırımcının bunu bilmesi finansal güveni artırır. Sınav notu: koruma mekanizmaları SPL'de sıkça karıştırılır; her birinin kapsamı farklıdır.
5 senaryo — gerçek mekanizma
Bir grup yatırımcı yeni bir dijital banka kurmak istiyor. Hangi düzenleyici onayları gerekir, süreç nasıl ilerler?
Çözüm
Ana düzenleyici: BDDK. Süreç: (1) Sermaye yeterliliği — minimum 30 milyar TL (2024'te). (2) Kurucu ortaklar fit-and-proper testi. (3) İş planı, teknoloji altyapısı, risk yönetimi sistemleri. (4) BDDK Kurulu kuruluş izni. (5) Faaliyet izni alınması — testler, denetim. Diğer kurumlarla ilişki: TCMB (ödeme sistemleri erişimi), MASAK (KYC/AML programı), SPK (eğer yatırım bankacılığı yapacaksa), TMSF (mevduat sigortası prim yapısı). Süre: 2-3 yıl. Türkiye gerçeği: son 10 yılda az sayıda yeni banka kuruldu; çoğunlukla katılım veya fintek bankaları.
Bir banka iştiraki olarak kurulan bir aracı kurum hem mevduat alıyor (banka kanalıyla) hem yatırım bankacılığı yapıyor. Hangi düzenleyiciler ne kadar müdahale eder?
Çözüm
Çoklu düzenleme: (1) Banka tarafı: BDDK (sermaye yeterliliği, mevduat denetimi, kredi limitleri). (2) Aracı kurum tarafı: SPK (lisans, yatırım hizmetleri, halka arz aracılığı). (3) Konsolide denetim: BDDK + SPK ortak değerlendirme — banka grubu içinde sermaye dolaşımı, çıkar çatışması. (4) Ortak protokoller: BDDK-SPK işbirliği protokolü; veri paylaşımı, ortak denetimler. Operasyonel ayrım: "Çin duvarları" (Chinese walls) — banka ve aracı kurum arası bilgi paylaşımı engelleri; çıkar çatışmasını önlemek için. Pratik etki: bir bankanın mevduat müşterisi bilgisi, aynı grubun yatırım bankacılığı bölümünde halka arz aracılığında kullanılamaz.
Bir aracı kurum müşterisi 2 milyon USD'lik bir paya yatırım yaptı; kaynağı belirsiz, müşteri yeni; sonra 1 hafta içinde tamamını sattı ve parayı yurtdışına transfer etmek istiyor. Aracı kurum ne yapar?
Çözüm
Şüpheli işlem profili: kısa vadede büyük tutarlı işlem + yeni müşteri + kaynak belirsiz + yurtdışı transfer = klasik aklama göstergeleri. Aracı kurum süreç: (1) İşlemi durdurmaz (zorunlu değil); (2) Müşteriye hiçbir şey söylemez ("tipping off" yasağı); (3) 5 iş günü içinde MASAK'a Şüpheli İşlem Bildirimi (ŞİB) yapar; (4) Tüm işlem belgeleri saklanır (10 yıl); (5) SPK'ya da bilgi verilir (sermaye piyasası işlemi olduğu için). MASAK süreci: ŞİB değerlendirilir; gerekirse soruşturma başlatılır; mahkeme kararı ile varlıklara el konabilir. Aracı kurum sorumluluğu: ŞİB yapmazsa idari para cezası + kurum yöneticilerine cezai sorumluluk.
Orta ölçekli bir banka likidite sorunu yaşıyor; çekiliş baskısı arttı. Düzenleyiciler hangi sırayla müdahale eder?
Çözüm
Aşamalı tepki: (1) TCMB son merci kredi sağlayabilir (acil likidite desteği) — geçici çözüm. (2) BDDK bankanın mali durumunu inceler; yöneticileri uyarır, sermaye artırma talep eder. (3) Eğer durum kritikse BDDK bankaya kayyum atayabilir. (4) Daha kötüleşirse BDDK bankanın faaliyet iznini iptal eder ve TMSF'ye devreder. (5) TMSF bankanın yönetimini üstlenir; sigorta limiti dahilinde mevduat sahiplerine ödeme yapar (1-2 ay içinde). (6) Banka varlıkları yıllar içinde tasfiye edilir; alacaklılar sıraya girer. (7) FİK sistemik etkiyi izler; gerekirse diğer bankalara tedbir tavsiyesi. 2001 deneyimi: TMSF aynı anda 22+ bankayı yönetti; mevduat sahipleri korundu (limit yoktu); maliyet hazineye 50+ milyar USD.
Bir aracı kurum iflas etti. Müşterilerin pozisyonları: (A) 800K TL'lik pay (BIST'te), (B) 200K TL nakit hesabı (henüz işleme girmemiş), (C) 100K TL'lik VİOP teminat. Her bir kalem ne olur?
Çözüm
(A) Pay pozisyonu: MKK'da segregated tutulduğu için etkilenmez. SPK kararıyla başka aracı kuruma transfer edilir; mülkiyet korunur. (B) Nakit hesabı: aracı kurumun bilançosunda olabilir; iflas masasına alacaklı olarak yazılır → YTM tazminat sistemi devreye girer: 200K TL ≤ 250K TL limit içinde, tamamı tazmin edilir. (C) VİOP teminat: Takasbank'ta segregated tutulur (TSO modülünde işlendi); etkilenmez, başka aracıya transfer. Sonuç: müşteri hiçbir şey kaybetmez; YTM nakit kısmını tazmin eder; segregated yapılar pozisyonu korur. Önemli: bu koruma sistemleri 2001 sonrası tasarlandı; kriz öncesi yatırımcılar büyük kayıplar yaşamıştı.
FP Modülü — Bitiş Çizgisi
Sekiz dersle finansal piyasalar modülünü tamamladık: kavramsal sistem haritası, para piyasaları, sermaye piyasaları, faiz, döviz, türev makro, uluslararası, Türkiye düzenleyici yapısı. Bir sonraki ve son adım: Modül Değerlendirme Sınavı — 20 soru, 4 kategori, geçen TSO ve diğer modül değerlendirmelerle aynı standartta.
✅
✅
✅
✅
✅
✅
✅
✅
⏳
Bu sekiz ders SPL Düzey 2, Düzey 3 ve Türev Araçlar Lisansı sınavlarının "Finansal Piyasalar" konusunu tamamen kapsar. Düzey 1 müfredatında yer almaz (FP modülü Düzey 1'in dışında). Tier 1 SPL modüllerinin ikincisi tamamlandı; sıradaki Tier 1 modülü Dar Kapsamlı Mevzuat. Tier 2-3 modülleri için (Muhasebe ve Finansal Raporlama, Finansal Yönetim, Genel Ekonomi, Finans Matematiği, vb.) ayrıca planlama yapılacak.