Karbon kredisi nedir?
İngilizce: Carbon credit
Diğer adları: Karbon denkleştirme, Gönüllü karbon piyasası
Karbon kredisi, bir projenin, proje olmasaydı gerçekleşecek senaryoya göre sağladığı sera gazı emisyon azaltımını ya da atmosferden karbon uzaklaştırmasını temsil eden ve genellikle bir ton karbondioksit eşdeğerine karşılık gelen birimdir. Yenilenebilir enerji, ağaçlandırma, metan yakalama ve enerji verimliliği projeleri karbon kredisi üretebilir. Krediler, bağımsız kuruluşlarca belirli standartlara göre doğrulandıktan sonra kayıt sistemlerinde düzenlenir ve emisyonlarını denkleştirmek isteyen şirketlere satılabilir; kullanılan kredi tekrar satılmamak üzere iptal edilir.
Karbon kredilerinin kullanıldığı iki piyasa vardır. Uyum piyasalarında, yasal bir yükümlülük çerçevesinde (örneğin bir emisyon ticaret sisteminde belirli sınırlar içinde) kullanılırlar. Gönüllü piyasalarda ise şirketler kendi iklim taahhütlerini desteklemek için kredi satın alır. Gönüllü piyasa, kredilerin gerçekten ek bir azaltım sağlayıp sağlamadığı (ek olma), azaltımın kalıcılığı ve aynı azaltımın birden fazla kez sayılması gibi kalite sorunları nedeniyle eleştirilmektedir; bu da yeşil aklama riskini artırır. Türkiye'de 7552 sayılı İklim Kanunu karbon kredisini tanımlamış ve emisyon ticaret sistemiyle ilişkisini düzenleme yetkisi öngörmüştür. Finans kuruluşları karbon kredilerini aracılık, finansman ve teminat değerlendirmesi açısından yeni bir alan olarak izlemektedir.
Örnek
Bir ağaçlandırma projesi, doğrulama sonucunda yılda 10 bin ton karbondioksit uzaklaştırdığı için 10 bin karbon kredisi alır; bir havayolu şirketi bu kredileri satın alarak iptal eder ve belirli uçuşlarının emisyonunu denkleştirdiğini raporlar.
İlgili mevzuat
- 7552 sayılı İklim Kanunu, md. 2 (tanımlar) (RG 9.7.2025, 32951)