BASH · Sözlük
Finans ve bankacılık terimleri sözlüğü
Bankacılık sınavlarında, iş görüşmelerinde ve sektör haberlerinde en sık karşılaşılan 143 terim: her biri için sade bir Türkçe tanım, İngilizce karşılığı, kısa bir örnek, dayandığı mevzuat ve konuyu derinleştiren ders ile Akademi makalesi bağlantıları.
Oran ya da tutar içeren terimlerde güncel değeri resmî kaynaktan kontrol edin; sık sorulan oranları tarihleriyle güncel oranlar ve eşikler sayfasında topladık.
Kategoriler
- Bankacılık ve ödemelerMevduat, kartlar, ödeme sistemleri, düzenleyici kurumlar ve banka performans göstergeleri.29 terim
- Krediler ve teminatlarNakdi ve gayrinakdi krediler, teminatlar, tüketici ve ticari krediler, faktoring ve leasing.26 terim
- Para ve sermaye piyasalarıPara politikası, faiz, devlet borçlanma araçları, pay piyasası, türevler ve fonlar.33 terim
- Muhasebe ve finansal analizFinansal tablolar, oranlar, TFRS standartları ve denetim kavramları.14 terim
- Mevzuat, vergi ve uyumVergi ve fon kesintileri, faiz türleri, MASAK yükümlülükleri, tüketici hakları ve veri koruma.16 terim
- Fintech ve dijital finansAçık bankacılık, ödeme ve e-para kuruluşları, kripto varlıklar, dijital Türk lirası.10 terim
- Sürdürülebilir finansESG, yeşil tahvil, iklim riski, TSRS raporlaması ve karbon piyasaları.8 terim
- Kariyer ve sınavlarBanka sınavları, kariyer basamakları, lisanslar ve işe alım süreçleri.7 terim
143 terim
0–9
A
- Açığa satışShort selling · Para ve sermaye piyasalarıAçığa satış, yatırımcının sahip olmadığı bir payı ödünç alarak satması ve fiyat düşünce daha ucuza geri alıp iade etmesidir; fiyat düşüşünden kâr amaçlanır.
- Açık bankacılıkOpen banking · Fintech ve dijital finansAçık bankacılık, müşterinin onayıyla hesap bilgilerinin ve ödeme talimatlarının yetkili üçüncü taraflarla güvenli API'ler üzerinden paylaşılmasıdır.
- Açık rıza (KVKK)Explicit consent · Mevzuat, vergi ve uyumAçık rıza, belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirmeye dayanan ve özgür iradeyle verilen onaydır; KVKK'da kişisel veri işlemenin şartlarından biridir.
- AkreditifLetter of credit (L/C) · Krediler ve teminatlarAkreditif, ithalatçının bankasının, ihracatçıya uygun belgeleri sunması şartıyla ödeme yapmayı taahhüt ettiği, dış ticarette en güvenli ödeme yöntemidir.
- Aktif-pasif yönetimi (ALM)Asset-liability management (ALM) · Bankacılık ve ödemelerAktif-pasif yönetimi (ALM), bankanın varlık ve yükümlülüklerinin vade, faiz ve kur uyumsuzluğundan doğan likidite ve faiz riskini yönetmesidir.
- AmortismanDepreciation · Muhasebe ve finansal analizAmortisman, maddi duran varlıkların maliyetinin faydalı ömürleri boyunca dönemlere gider olarak dağıtılmasıdır; nakit çıkışı olmayan bir giderdir.
- Asgari ödemeMinimum payment · Bankacılık ve ödemelerAsgari ödeme, kredi kartı borcunun dönem sonunda en az ödenmesi gereken kısmıdır; oranı BDDK kararıyla kart limitine göre belirlenir.
B
- Bağımsız denetimIndependent audit (external audit) · Muhasebe ve finansal analizBağımsız denetim, finansal tabloların raporlama standartlarına uygun ve doğru olup olmadığının bağımsız denetçi tarafından incelenip görüş bildirilmesidir.
- Banka kartıDebit card · Bankacılık ve ödemelerBanka kartı (debit kart), harcamayı doğrudan vadesiz hesaptaki bakiyeden çeken karttır; kredi kartından farkı borçlanma değil mevcut parayı kullanmasıdır.
- Banka sırrıBanking secrecy · Mevzuat, vergi ve uyumBanka sırrı, bankaların ve çalışanlarının müşteriye ait bilgileri kanunda sayılan istisnalar dışında açıklayamayacağını öngören yükümlülüktür.
- Basel düzenlemeleriBasel Accords · Bankacılık ve ödemelerBasel düzenlemeleri, Basel Bankacılık Denetim Komitesi'nin sermaye, likidite ve risk yönetimi için belirlediği uluslararası standartlardır (Basel I, II, III).
- BDDKBanking Regulation and Supervision Agency (BRSA) · Bankacılık ve ödemelerBDDK (Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu), bankaları ve finansal kiralama, faktoring, finansman şirketlerini düzenleyen ve denetleyen bağımsız kurumdur.
- Bedelsiz sermaye artırımıBonus issue (capitalisation issue) · Para ve sermaye piyasalarıBedelsiz sermaye artırımı, şirketin yedek akçe veya kâr gibi iç kaynaklarını sermayeye ekleyip ortaklara ücretsiz pay vermesidir; şirket değeri değişmez.
- Beklenen kredi zararıExpected credit loss (ECL) · Muhasebe ve finansal analizBeklenen kredi zararı, TFRS 9'a göre kredilerin ileride doğurabileceği zararın temerrüt olasılığı ve kayıp oranıyla tahmin edilip karşılık ayrılmasıdır.
- BilançoBalance sheet (statement of financial position) · Muhasebe ve finansal analizBilanço, işletmenin belirli bir tarihteki varlıklarını, borçlarını ve özkaynaklarını gösteren temel finansal tablodur; aktif toplamı pasife eşittir.
- BlokzincirBlockchain · Fintech ve dijital finansBlokzincir, işlem kayıtlarının bloklar hâlinde kriptografik olarak birbirine bağlanıp ağdaki çok sayıda bilgisayarda ortak tutulduğu dağıtık defterdir.
- BSMVBanking and Insurance Transaction Tax (BITT) · Mevzuat, vergi ve uyumBSMV (Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi), bankaların ve sigorta şirketlerinin işlemleri dolayısıyla lehlerine aldıkları paralar üzerinden alınan vergidir.
C
- Cari oranCurrent ratio · Muhasebe ve finansal analizCari oran, dönen varlıkların kısa vadeli yükümlülüklere oranıdır; işletmenin bir yıl içinde ödeyeceği borçları karşılayabilme gücünü ölçer.
- Cayma hakkıRight of withdrawal · Mevzuat, vergi ve uyumCayma hakkı, tüketicinin bazı sözleşmelerden belirli süre içinde gerekçe göstermeden ve ceza ödemeden dönebilmesidir; tüketici kredisinde süre 14 gündür.
- CDS (Kredi temerrüt swapı)Credit default swap (CDS) · Para ve sermaye piyasalarıCDS (kredi temerrüt swapı), bir borçlunun temerrüdüne karşı sigorta işlevi gören türev sözleşmedir; ülke CDS primi, ülke riskinin piyasa göstergesidir.
- CFAChartered Financial Analyst (CFA) · Kariyer ve sınavlarCFA (Chartered Financial Analyst), CFA Institute'un yatırım analizi alanında verdiği, üç seviyeli sınav ve iş deneyimi gerektiren uluslararası unvandır.
Ç
D
- DBS (Doğrudan borçlandırma sistemi)Direct debit system (supplier finance) · Krediler ve teminatlarDBS (doğrudan borçlandırma sistemi), ana firmanın bayi ve alıcılarından tahsilatını banka limiti üzerinden vadesinde otomatik yapmasını sağlayan sistemdir.
- Değerlendirme merkeziAssessment centre · Kariyer ve sınavlarDeğerlendirme merkezi, adayların grup çalışması, vaka analizi, rol oynama ve sunumla birden çok gözlemci tarafından değerlendirildiği seçim yöntemidir.
- Devlet tahviliGovernment bond · Para ve sermaye piyasalarıDevlet tahvili, vadesi bir yıl (364 gün) ve daha uzun olan devlet iç borçlanma senedidir; sabit, değişken ya da TÜFE'ye endeksli kupon ödeyebilir.
- DİBSGovernment domestic debt securities · Para ve sermaye piyasalarıDİBS (devlet iç borçlanma senedi), Hazine'nin yurt içinde ihraç ettiği hazine bonosu ve devlet tahvillerinin ortak adıdır; repo ve fonlarda temel araçtır.
- Dijital Türk lirasıDigital Turkish Lira (CBDC) · Fintech ve dijital finansDijital Türk lirası, Merkez Bankası'nın yürüttüğü merkez bankası dijital parası (CBDC) projesidir; Türk lirasının dijital biçimi olarak test aşamasındadır.
E
- EFTElectronic Funds Transfer · Bankacılık ve ödemelerEFT (Elektronik Fon Transferi), farklı bankalar arasındaki TL ödemelerin Merkez Bankası sistemi üzerinden, çalışma saatleri içinde gerçekleştirilmesidir.
- Elektronik paraElectronic money (e-money) · Fintech ve dijital finansElektronik para, fon karşılığı ihraç edilen, elektronik olarak saklanan ve ödemelerde kullanılan parasal değerdir; e-para kuruluşları TCMB iznine tabidir.
- Emisyon ticaret sistemi (ETS)Emissions trading system (ETS) · Sürdürülebilir finansEmisyon ticaret sistemi (ETS), sera gazı emisyonuna üst sınır koyup tahsisatların alınıp satılmasına izin veren, 7552 sayılı Kanunla kurulan sistemdir.
- EnflasyonInflation · Para ve sermaye piyasalarıEnflasyon, mal ve hizmet fiyatlarının genel düzeyindeki sürekli artıştır; Türkiye'de TÜİK'in yayımladığı tüketici fiyat endeksi (TÜFE) ile ölçülür.
- Enflasyon muhasebesiInflation accounting (hyperinflationary reporting) · Muhasebe ve finansal analizEnflasyon muhasebesi, yüksek enflasyonda parasal olmayan kalemlerin fiyat endeksiyle düzeltilerek paranın alım gücü kaybının tablolara yansıtılmasıdır.
- Erken kapamaEarly repayment (prepayment) · Krediler ve teminatlarErken kapama, kredi borcunun vadesinden önce tamamen ödenmesidir; tüketici kredilerinde banka, ödenmeyen dönemlerin faiz ve maliyetini indirmek zorundadır.
- ESGEnvironmental, Social and Governance (ESG) · Sürdürülebilir finansESG, şirketlerin çevresel, sosyal ve yönetişim performansını değerlendiren ölçütler bütünüdür; yatırımcılar ve bankalar risk ve değer analizinde kullanır.
- EurobondEurobond · Para ve sermaye piyasalarıEurobond, ihraççının kendi para birimi dışındaki bir parayla uluslararası piyasada sattığı tahvildir; Hazine ve şirketler döviz borçlanmasında kullanır.
F
- Faiz koridoruInterest rate corridor · Para ve sermaye piyasalarıFaiz koridoru, Merkez Bankası'nın gecelik borç alma (alt sınır) ve borç verme (üst sınır) faizleri arasındaki banttır; piyasa faizlerine çerçeve çizer.
- FaktoringFactoring · Krediler ve teminatlarFaktoring, işletmenin vadeli alacaklarını faktoring şirketine devrederek erken nakde çevirmesidir; finansman, tahsilat ve garanti hizmetlerini içerir.
- FASTInstant and Continuous Transfer of Funds (FAST) · Bankacılık ve ödemelerFAST (Fonların Anlık ve Sürekli Transferi), bankalar arasında günün her saatinde, saniyeler içinde TL göndermeyi sağlayan Merkez Bankası sistemidir.
- FAVÖK (EBITDA)EBITDA · Para ve sermaye piyasalarıFAVÖK (EBITDA), faiz, vergi ve amortisman öncesi kârdır; şirketin esas faaliyetlerinden ürettiği nakit benzeri kârı ölçer ve FD/FAVÖK çarpanında kullanılır.
- Fintek (fintech)Financial technology (fintech) · Fintech ve dijital finansFintek (fintech), finansal hizmetlerin yazılım, veri ve dijital kanallarla yeniden tasarlanmasıdır; ödemeden krediye, yatırımdan sigortaya uzanır.
- F/K oranıPrice-to-earnings ratio (P/E) · Para ve sermaye piyasalarıF/K (fiyat/kazanç) oranı, pay fiyatının pay başına net kâra bölünmesiyle bulunan çarpandır; yatırımcının bir liralık kâr için kaç lira ödediğini gösterir.
- ForfaitingForfaiting · Krediler ve teminatlarForfaiting, ihracatçının vadeli ve banka garantili alacağını rücu hakkı olmadan iskonto ettirerek peşin nakde çevirdiği dış ticaret finansmanı yöntemidir.
- Forward sözleşmesiForward contract · Para ve sermaye piyasalarıForward, iki tarafın bir varlığı ileri tarihte bugünden belirlenen fiyattan alıp satmak için tezgâh üstünde yaptığı, kendilerine özgü türev sözleşmedir.
G
- Gayrinakdi krediNon-cash loan · Krediler ve teminatlarGayrinakdi kredi, bankanın para çıkarmadan müşterisi adına ödeme taahhüdü üstlendiği kredidir; teminat mektubu, akreditif, aval ve kefalet bu gruptadır.
- Gecikme zammıLate payment surcharge (on public receivables) · Mevzuat, vergi ve uyumGecikme zammı, vergi ve diğer kamu alacaklarının vadesinde ödenmemesi hâlinde her ay için uygulanan, oranı Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenen ek tutardır.
- Gelir tablosuIncome statement (profit or loss statement) · Muhasebe ve finansal analizGelir tablosu, işletmenin bir dönemdeki gelirlerini, giderlerini ve sonuçta elde ettiği kâr ya da zararı gösteren finansal tablodur.
- Gerçeğe uygun değerFair value · Muhasebe ve finansal analizGerçeğe uygun değer, ölçüm tarihinde piyasa katılımcıları arasında olağan bir işlemde bir varlığın satışında alınacak ya da borç devrinde ödenecek fiyattır.
- Gerçek faydalanıcıBeneficial owner (ultimate beneficial owner, UBO) · Mevzuat, vergi ve uyumGerçek faydalanıcı, bir hesabın, işlemin ya da şirketin arkasında nihai kontrolü veya menfaati elinde tutan gerçek kişidir; KYC'nin temel unsurudur.
- Getiri eğrisiYield curve · Para ve sermaye piyasalarıGetiri eğrisi, aynı kredi riskine sahip tahvillerin getirilerini vadelerine göre gösteren eğridir; eğimi faiz ve büyüme beklentileri hakkında bilgi verir.
H
- Halka arzInitial public offering (IPO) · Para ve sermaye piyasalarıHalka arz, bir şirketin paylarını SPK onaylı izahnameyle ilk kez yatırımcılara satıp Borsa İstanbul'da işlem görmeye başlamasıdır.
- Harcama itirazı (chargeback)Chargeback · Bankacılık ve ödemelerHarcama itirazı (chargeback), kart sahibinin tanımadığı ya da hizmeti alınmayan bir kart işlemine bankası aracılığıyla itiraz edip iadesini istemesidir.
- HavaleIntra-bank transfer · Bankacılık ve ödemelerHavale, aynı bankanın hesapları arasında yapılan para transferidir; farklı bankalar arasındaki EFT ve FAST'tan ayrılır ve genellikle anında gerçekleşir.
- Hazine bonosuTreasury bill · Para ve sermaye piyasalarıHazine bonosu, vadesi bir yıldan kısa (364 güne kadar) devlet iç borçlanma senedidir; genellikle iskontolu ihraç edilir ve vade sonunda nominal değer ödenir.
I
İ
- İklim riskiClimate risk · Sürdürülebilir finansİklim riski, iklim değişikliğinin fiziksel etkileri ve düşük karbonlu ekonomiye geçiş sürecinin şirketler ve bankalar için yarattığı finansal risklerdir.
- İpotekMortgage · Krediler ve teminatlarİpotek, bir alacağın güvencesi olarak taşınmaz üzerinde tapuya tescille kurulan rehin hakkıdır; borç ödenmezse taşınmaz satılarak alacak tahsil edilir.
- İşletme sermayesiWorking capital · Muhasebe ve finansal analizİşletme sermayesi, günlük faaliyetler için dönen varlıklara bağlanan kaynaktır; net işletme sermayesi, dönen varlıklar eksi kısa vadeli borçlardır.
K
- Kanuni faizStatutory interest rate · Mevzuat, vergi ve uyumKanuni faiz, faiz ödeneceği kararlaştırılıp oranı belirlenmediğinde uygulanan orandır; 2026 değişikliğiyle TCMB reeskont oranına bağlanmıştır.
- KAP (Kamuyu Aydınlatma Platformu)Public Disclosure Platform (KAP) · Para ve sermaye piyasalarıKAP (Kamuyu Aydınlatma Platformu), halka açık şirketlerin finansal tablo ve özel durum açıklamalarını yatırımcılara eş zamanlı duyurduğu platformdur.
- Karbon kredisiCarbon credit · Sürdürülebilir finansKarbon kredisi, bir projenin sağladığı doğrulanmış sera gazı azaltımını temsil eden ve genellikle bir ton CO2 eşdeğerine karşılık gelen birimdir.
- Katılım hesabıParticipation account · Bankacılık ve ödemelerKatılım hesabı, katılım bankalarında faiz yerine kâr ve zarara katılma esasıyla işleyen hesaptır; getirisi önceden kesin olarak belirlenmez.
- KefaletSuretyship · Krediler ve teminatlarKefalet, kefilin borçlu borcunu ödemezse alacaklıya karşı kişisel olarak sorumlu olmayı üstlendiği sözleşmedir; kredilerde en yaygın şahsi teminattır.
- KGF (Kredi Garanti Fonu)Credit Guarantee Fund (KGF) · Krediler ve teminatlarKGF (Kredi Garanti Fonu), teminatı yetersiz KOBİ'lerin ve diğer işletmelerin banka kredilerine kefil olarak finansmana erişimini kolaylaştıran kuruluştur.
- Kira sertifikası (sukuk)Lease certificate (sukuk) · Para ve sermaye piyasalarıKira sertifikası (sukuk), bir varlıktan ya da işten doğan gelirin yatırımcılara paylaştırıldığı, faizsiz finans ilkelerine uygun sermaye piyasası aracıdır.
- Kitle fonlamasıCrowdfunding · Fintech ve dijital finansKitle fonlaması, bir proje ya da girişim şirketi için SPK izinli platformlar aracılığıyla halktan para toplanmasıdır; paya ve borca dayalı türleri vardır.
- KKBCredit Bureau of Türkiye (KKB) · Bankacılık ve ödemelerKKB (Kredi Kayıt Bürosu), bankalar tarafından kurulan, kredi bilgilerini toplayıp raporlayan ve kredi notu üreten kredi bürosu şirketidir.
- KKDFResource Utilization Support Fund (RUSF) · Mevzuat, vergi ve uyumKKDF (Kaynak Kullanımını Destekleme Fonu), belirli krediler ve ithalat işlemleri üzerinden kesilen, oranları Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenen fon payıdır.
- KMH (Kredili mevduat hesabı)Overdraft account · Bankacılık ve ödemelerKMH (kredili mevduat hesabı), vadesiz hesaba tanımlanan ve bakiye bittiğinde otomatik devreye giren kredi limitidir; kullanılan tutara günlük faiz işler.
- Konut kredisiHousing loan (mortgage loan) · Krediler ve teminatlarKonut kredisi, konut edinmek için kullanılan ve genellikle konut üzerine ipotekle güvenceye alınan uzun vadeli kredidir; 6502 sayılı Kanun'la düzenlenir.
- Kredi kartıCredit card · Bankacılık ve ödemelerKredi kartı, banka tarafından belirlenen limit içinde nakit kullanmadan alışveriş ve nakit çekim imkânı veren karttır; faiz oranları TCMB sınırlarına tabidir.
- Kredi notuCredit score · Bankacılık ve ödemelerKredi notu, bir kişinin kredi borcunu ödeyememe olasılığını geçmiş ödeme davranışına göre tahmin eden skordur; kredi ve kart başvurularında kullanılır.
- Kredi yapılandırmaLoan restructuring · Krediler ve teminatlarKredi yapılandırma, ödeme güçlüğüne düşen borçlunun kredi vadesinin, taksitinin ya da faizinin banka ile anlaşarak yeniden düzenlenmesidir.
- Kredi-değer oranı (KDO)Loan-to-value ratio (LTV) · Krediler ve teminatlarKredi-değer oranı (KDO), kullandırılan kredinin teminat olarak alınan varlığın değerine oranıdır; konut ve taşıt kredilerinde BDDK kararlarıyla sınırlanır.
- Kripto varlıkCrypto asset · Fintech ve dijital finansKripto varlık, dağıtık defter teknolojisiyle oluşturulup dijital ağlarda dağıtılan ve değer ya da hak ifade eden varlıktır; Türkiye'de ödemede kullanılamaz.
- Kripto varlık hizmet sağlayıcıCrypto asset service provider (CASP) · Fintech ve dijital finansKripto varlık hizmet sağlayıcı, kripto varlık alım-satımı, saklaması ve transferi hizmeti veren, SPK izni ve denetimine tabi platform ya da kuruluştur.
L
- Leasing (finansal kiralama)Financial leasing · Krediler ve teminatlarLeasing (finansal kiralama), makine, araç ya da gayrimenkulü satın almak yerine kiralayarak kullanma ve dönem sonunda mülkiyeti alabilme yöntemidir.
- Likidite karşılama oranı (LCR)Liquidity coverage ratio (LCR) · Bankacılık ve ödemelerLikidite karşılama oranı (LCR), bankanın likit varlıklarının 30 günlük stres dönemindeki net nakit çıkışını karşılama gücünü ölçen Basel III oranıdır.
M
- Management trainee (MT)Management trainee · Kariyer ve sınavlarManagement trainee (MT), özel bankaların yeni mezunları yönetici adayı olarak yetiştirmek için yürüttüğü, eğitim ve rotasyon içeren işe giriş programıdır.
- MASAKFinancial Crimes Investigation Board (MASAK) · Mevzuat, vergi ve uyumMASAK (Mali Suçları Araştırma Kurulu), suç gelirlerinin aklanması ve terörün finansmanıyla mücadele eden ve şüpheli işlem bildirimlerini alan kurumdur.
- MevduatDeposit · Bankacılık ve ödemelerMevduat, bankaya geri ödenmek üzere yatırılan paradır; vadesiz ve vadeli türleri, faiz getirisi, stopajı ve TMSF sigortası bu sayfada özetlenir.
- Mevduat sigortasıDeposit insurance · Bankacılık ve ödemelerMevduat sigortası, banka batsa bile mevduatın belirli tutara kadar TMSF tarafından ödenmesini sağlayan güvencedir; kapsam ve limit Fon Kurulunca belirlenir.
- MKK (Merkezi Kayıt Kuruluşu)Central Securities Depository of Türkiye (MKK) · Para ve sermaye piyasalarıMKK (Merkezi Kayıt Kuruluşu), sermaye piyasası araçlarının kayden tutulduğu ve hak sahipliğinin izlendiği merkezi saklama kuruluşudur.
- Müfettiş yardımcısıAssistant inspector (internal audit) · Kariyer ve sınavlarMüfettiş yardımcısı, bankaların teftiş kurulunda iç denetim kariyerine başlayan, yazılı sınav ve mülakatla seçilip yetişme sonrası müfettiş olan unvandır.
- Müşterini tanı (KYC)Know your customer (KYC) · Mevzuat, vergi ve uyumMüşterini tanı (KYC), finansal kuruluşun müşterinin kimliğini tespit etmesi, işlem amacını ve risk profilini anlaması ve ilişkiyi sürekli izlemesidir.
N
- Nakdi krediCash loan · Krediler ve teminatlarNakdi kredi, bankanın müşteriye doğrudan para kullandırdığı kredidir; ihtiyaç ve konut kredisinden işletme kredisine kadar nakit çıkışlı krediler.
- Nakit akış tablosuCash flow statement · Muhasebe ve finansal analizNakit akış tablosu, bir dönemdeki nakit giriş ve çıkışlarını işletme, yatırım ve finansman faaliyetleri olarak üç başlıkta gösteren tablodur.
- Nakit avansCash advance · Bankacılık ve ödemelerNakit avans, kredi kartı limitinden nakit para çekilmesidir; faiz çekim gününden itibaren işler ve alışverişten farklı, genellikle daha yüksek oran uygulanır.
- Net faiz marjıNet interest margin (NIM) · Bankacılık ve ödemelerNet faiz marjı (NIM), bankanın faiz gelirleri ile faiz giderleri arasındaki farkın faiz getirili ortalama varlıklara oranıdır; bankacılık kârlılığının özüdür.
O
Ö
- Ödeme kuruluşuPayment institution · Fintech ve dijital finansÖdeme kuruluşu, 6493 sayılı Kanun kapsamında Merkez Bankası izniyle para transferi, fatura ödeme ve iş yeri tahsilatı gibi ödeme hizmetleri sunan kuruluştur.
- Özkaynak kârlılığı (ROE)Return on equity (ROE) · Muhasebe ve finansal analizÖzkaynak kârlılığı (ROE), net kârın ortalama özkaynağa oranıdır; ortakların sermayesinden ne kadar kâr üretildiğini gösterir. ROA aktiflere göre ölçer.
P
- Para piyasası fonuMoney market fund · Para ve sermaye piyasalarıPara piyasası fonu, portföyünü kısa vadeli ve likit para piyasası araçlarında tutan, düşük riskli ve günlük getiri sağlayan yatırım fonudur.
- Pay (hisse senedi)Share (stock) · Para ve sermaye piyasalarıPay (hisse senedi), anonim şirket sermayesindeki ortaklık payını temsil eder; sahibine kâr payı, oy ve yeni pay alma (rüçhan) gibi haklar verir.
- PD/DD oranıPrice-to-book ratio (P/B) · Para ve sermaye piyasalarıPD/DD (piyasa değeri/defter değeri) oranı, şirketin borsa değerini özkaynağına oranlayan çarpandır; özellikle bankaların değerlemesinde kullanılır.
- Politika faiziPolicy rate · Para ve sermaye piyasalarıPolitika faizi, Merkez Bankası'nın para politikası duruşunu gösteren ana faizdir; Türkiye'de bir hafta vadeli repo ihale faizidir ve PPK'da belirlenir.
- POSPoint of Sale (POS) terminal · Bankacılık ve ödemelerPOS, iş yerlerinde kart ve temassız ödemeleri kabul eden cihaz ya da yazılımdır; sanal POS aynı işlevi internet satışlarında görür.
R
- ReeskontRediscount · Para ve sermaye piyasalarıReeskont, Merkez Bankası'nın bankaların elindeki senetleri vadeden önce iskonto ederek kredi sağlamasıdır; reeskont oranı kanuni faize temel olur.
- RehinPledge · Krediler ve teminatlarRehin, bir alacağı güvenceye almak için taşınır mal, hak ya da alacak üzerinde kurulan ayni teminattır; borç ödenmezse rehinli değer paraya çevrilir.
- RepoRepurchase agreement (repo) · Para ve sermaye piyasalarıRepo, bir menkul kıymetin belirli bir tarihte belirli bir fiyattan geri alınması vaadiyle satılmasıdır; özünde teminatlı kısa vadeli borçlanmadır.
- Risk grubuRisk group (connected counterparties) · Krediler ve teminatlarRisk grubu, aralarında kontrol ya da ekonomik bağımlılık ilişkisi bulunan kişi ve şirketlerin kredi sınırları bakımından tek borçlu sayılmasıdır.
- Risk MerkeziRisk Center (credit registry) · Bankacılık ve ödemelerRisk Merkezi, bankaların ve finans kuruluşlarının müşteri kredi ve risk bilgilerini paylaştığı, TBB bünyesinde kanunla kurulan merkezi kayıt sistemidir.
- Rotatif krediRevolving credit · Krediler ve teminatlarRotatif kredi, belirli bir limit içinde kullanılıp geri ödendikçe yeniden kullanılabilen işletme kredisidir; işletmelerin dönemsel nakit ihtiyacını karşılar.
S
- Sendikasyon kredisiSyndicated loan · Krediler ve teminatlarSendikasyon kredisi, birden fazla bankanın ortak sözleşmeyle tek bir borçluya birlikte kullandırdığı büyük tutarlı kredidir.
- Senet (bono)Promissory note · Krediler ve teminatlarSenet (bono), düzenleyenin belirli bir tutarı belirli bir vadede lehtara ödemeyi taahhüt ettiği kambiyo senedidir; ticari kredilerde sık kullanılır.
- Sermaye yeterlilik oranı (SYR)Capital adequacy ratio (CAR) · Bankacılık ve ödemelerSermaye yeterlilik oranı (SYR), bankanın özkaynağının risk ağırlıklı varlıklarına oranıdır; bankanın olası zararları karşılama gücünü ölçer.
- Siyasi nüfuz sahibi kişiPolitically exposed person (PEP) · Mevzuat, vergi ve uyumSiyasi nüfuz sahibi kişi (PEP), önemli bir kamu görevi yürüten ya da yürütmüş kişidir; bankalar bu müşteriler için sıkılaştırılmış tanıma tedbirleri uygular.
- SKDM (Sınırda karbon düzenleme mekanizması)Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM) · Sürdürülebilir finansSKDM (sınırda karbon düzenleme mekanizması), ithal ürünlerin üretimindeki karbon emisyonu için ithalatçıdan bedel alınmasını öngören mekanizmadır.
- SPK lisansıCapital Markets Board licence · Kariyer ve sınavlarSPK lisansı, sermaye piyasasında belirli görevlerde çalışmak için gereken ve SPL'nin düzenlediği sınavlarla alınan mesleki lisanstır; düzey ve türleri vardır.
- Spot krediSpot loan · Krediler ve teminatlarSpot kredi, belirli bir tutarın tek seferde kullandırıldığı ve vade sonunda anapara ile faizin birlikte ödendiği kısa vadeli işletme kredisidir.
- StopajWithholding tax · Mevzuat, vergi ve uyumStopaj, gelir vergisinin ödemeyi yapan kişi ya da kurumca ödeme sırasında kesilip vergi dairesine yatırılmasıdır; mevduat faizi ve kâr payında uygulanır.
- Suç gelirlerinin aklanmasıMoney laundering · Mevzuat, vergi ve uyumSuç gelirlerinin aklanması, suçtan elde edilen gelirin yasal kaynaktan geliyormuş gibi gösterilmek için finansal sisteme sokulmasıdır; TCK'da suçtur.
- Sürdürülebilir finansSustainable finance · Sürdürülebilir finansSürdürülebilir finans, yatırım ve kredi kararlarında çevresel, sosyal ve yönetişim ölçütlerinin (ESG) getiri ve riskle birlikte dikkate alınmasıdır.
- SwapSwap · Para ve sermaye piyasalarıSwap, iki tarafın belirli süre boyunca faiz ödemeleri ya da farklı para birimleri gibi nakit akışlarını önceden belirlenen koşullarla değiştirmesidir.
- SWIFTSociety for Worldwide Interbank Financial Telecommunication · Bankacılık ve ödemelerSWIFT, bankaların uluslararası ödeme ve mesajlaşmasını sağlayan güvenli ağdır; SWIFT (BIC) kodu yurt dışı transferde alıcı bankayı tanımlar.
Ş
- ŞerefiyeGoodwill · Muhasebe ve finansal analizŞerefiye, bir şirket satın alınırken ödenen bedelin, net varlıkların gerçeğe uygun değerini aşan kısmıdır; marka, müşteri ve sinerji beklentisini yansıtır.
- Şüpheli işlem bildirimiSuspicious transaction report (STR) · Mevzuat, vergi ve uyumŞüpheli işlem bildirimi, yükümlülerin bir işlemin suç geliri ya da terörün finansmanıyla ilgili olabileceğinden şüphelendiğinde MASAK'a bildirmesidir.
T
- TakasbankTakasbank (Istanbul Settlement and Custody Bank) · Para ve sermaye piyasalarıTakasbank, Borsa İstanbul işlemlerinin takasını yapan ve merkezi karşı taraf olarak alıcı ile satıcı arasına girerek karşı taraf riskini üstlenen kuruluştur.
- Takipteki kredi (NPL)Non-performing loan (NPL) · Bankacılık ve ödemelerTakipteki kredi (NPL), ödemesi belirli süreden fazla geciken ya da tahsili şüpheli hâle gelen kredidir; NPL oranı banka sağlığının temel göstergesidir.
- TCMBCentral Bank of the Republic of Türkiye (CBRT) · Bankacılık ve ödemelerTCMB (Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası), temel amacı fiyat istikrarı olan, para politikasını yürüten, banknot basan ve ödeme sistemlerini işleten kurumdur.
- Temerrüt faiziDefault interest · Mevzuat, vergi ve uyumTemerrüt faizi, borcunu vadesinde ödemeyen borçlunun gecikme süresi için ödediği faizdir; sözleşmede yoksa kanuni faiz, ticari işte avans faizi uygulanır.
- Temettü (kâr payı)Dividend · Para ve sermaye piyasalarıTemettü (kâr payı), şirketin dönem kârından genel kurul kararıyla pay sahiplerine dağıttığı paydır; nakit ya da bedelsiz pay olarak ödenebilir.
- Teminat mektubuLetter of guarantee · Krediler ve teminatlarTeminat mektubu, bankanın müşterisinin bir yükümlülüğü yerine getirmemesi hâlinde lehtara belirli bir tutarı ödemeyi taahhüt ettiği gayrinakdi kredidir.
- Ters repoReverse repo · Para ve sermaye piyasalarıTers repo, bir menkul kıymetin belirli bir tarihte geri satılması vaadiyle satın alınmasıdır; nakdi olan taraf için teminatlı kısa vadeli borç vermedir.
- TFRS 16IFRS 16 Leases · Muhasebe ve finansal analizTFRS 16 Kiralamalar, kiracının kiralamaları bilançoda kullanım hakkı varlığı ve kira yükümlülüğü olarak göstermesini öngören standarttır.
- TFRS 9IFRS 9 Financial Instruments · Muhasebe ve finansal analizTFRS 9, finansal araçların sınıflandırma, ölçüm, değer düşüklüğü ve riskten korunma muhasebesini düzenler; beklenen kredi zararı modelini getirir.
- TLREFTurkish Lira Overnight Reference Rate (TLREF) · Para ve sermaye piyasalarıTLREF (Türk Lirası Gecelik Referans Faiz Oranı), Borsa İstanbul'daki teminatlı gecelik repo işlemlerinden hesaplanan gösterge faiz oranıdır.
- TMSFSavings Deposit Insurance Fund (SDIF) · Bankacılık ve ödemelerTMSF (Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu), mevduatı sigortalayan, sorunlu bankaların çözümlenmesini ve tahsilat süreçlerini yürüten kamu tüzel kişisidir.
- TR KarekodTR QR Code · Bankacılık ve ödemelerTR Karekod, ödemelerde kullanılan karekodların Türkiye'de ortak bir standartla üretilmesini sağlayan yapıdır; farklı banka uygulamaları aynı kodu okuyabilir.
- TSRSTurkish Sustainability Reporting Standards (TSRS) · Sürdürülebilir finansTSRS (Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları), KGK'nın kapsamdaki şirketlere sürdürülebilirlik ve iklim raporlaması getiren standartlarıdır.
- Tüketici hakem heyetiConsumer arbitration committee · Mevzuat, vergi ve uyumTüketici hakem heyeti, parasal sınırın altındaki tüketici uyuşmazlıklarında başvurusu zorunlu ve ücretsiz olan idari mercidir; banka şikâyetlerine de bakar.
- Tüketici kredisiConsumer loan · Krediler ve teminatlarTüketici kredisi, bankanın ticari olmayan amaçlarla hareket eden kişiye kullandırdığı kredidir; ihtiyaç, taşıt ve konut kredisi 6502 sayılı Kanun'a tabidir.
U
- Uyum görevlisiCompliance officer · Kariyer ve sınavlarUyum görevlisi, finansal kuruluşta mevzuata uyumu ve suç gelirlerinin aklanmasıyla mücadele programını yürüten, şüpheli işlemleri MASAK'a bildiren yetkilidir.
- Uzaktan kimlik tespitiRemote identity verification (digital onboarding) · Fintech ve dijital finansUzaktan kimlik tespiti, banka müşterisinin şubeye gitmeden görüntülü görüşme ve çipli kimlik doğrulamasıyla tanınıp elektronik ortamda sözleşme kurulmasıdır.
- Uzman yardımcısıAssistant specialist · Kariyer ve sınavlarUzman yardımcısı, bankalarda ve düzenleyici kurumlarda sınavla alınan, yetişme dönemi ve yeterlik sınavı sonrası uzman unvanını alan meslek personelidir.
V
- Vadeli işlem sözleşmesi (futures)Futures contract · Para ve sermaye piyasalarıVadeli işlem sözleşmesi (futures), bir varlığın ileri tarihte bugünden belirlenen fiyattan alınıp satılmasını öngören, borsada işlem gören sözleşmedir.
- Vadesiz mevduatDemand deposit · Bankacılık ve ödemelerVadesiz mevduat, sahibinin her an çekebildiği, faizi düşük ya da hiç olmayan banka hesabıdır; bankalar için ucuz ama oynak bir fon kaynağıdır.
- Varlık yönetim şirketi (VYŞ)Asset management company (distressed debt) · Krediler ve teminatlarVarlık yönetim şirketi (VYŞ), bankaların takipteki alacaklarını satın alıp borçlularla tahsilat veya yapılandırma yürüten, BDDK izinli şirkettir.
- VİOPFutures and Options Market (VIOP) · Para ve sermaye piyasalarıVİOP (Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası), Borsa İstanbul'da pay, endeks, döviz ve emtiaya dayalı vadeli işlem ve opsiyonların işlem gördüğü piyasadır.
Y
- Yatırım fonuInvestment fund (mutual fund) · Para ve sermaye piyasalarıYatırım fonu, katılma payı karşılığında toplanan paranın portföy yönetim şirketince yönetildiği, mal varlığı kurucudan ayrı ortak portföydür.
- Yeşil tahvilGreen bond · Sürdürülebilir finansYeşil tahvil, elde edilen fonun yalnız çevresel fayda sağlayan projelerin finansmanında kullanılmasını taahhüt eden borçlanma aracıdır; kullanım raporlanır.
- Yıllık maliyet oranıAnnual percentage rate (APR) · Krediler ve teminatlarYıllık maliyet oranı, kredinin faizini, vergileri ve ücretleri birlikte yıllık bir orana çeviren göstergedir; farklı kredi tekliflerini karşılaştırmaya yarar.
Z
Aramanıza uyan terim bulunamadı. Daha kısa bir sözcük deneyin ya da süzgeci "Tümü"ne alın.
Bu sözlük bilgi amaçlıdır; yatırım, hukuk ya da vergi danışmanlığı yerine geçmez. Mevzuat atıfları yayım tarihleriyle verilmiştir; değişiklikler için ilgili kurumun resmî metnine bakın.