SPL Lisanslama + Meslek Kuralları + Etik
SPL Lisanslama ve Etik
SPL Lisanslama ve Etik
GKM1.7 · Lisanslama · Etik · Meslek Kuralları
SPL (Sermaye Piyasası Lisanslama Sicil ve Eğitim Kuruluşu A.Ş.) Türk sermaye piyasasında 9 lisans türü için sınav + sicil sistemi yöneten resmi kuruluş. VII-128.7 Tebliği meslek mensubu davranış kurallarını, etik ilkeleri, sürekli eğitim yükümlülüklerini, lisans iptal ve askıya alma süreçlerini düzenler. 5 etik ilke: dürüstlük, mesleki yetkinlik, gizlilik, müşteri öncelikli davranış, çıkar çatışması yönetimi. İhlal yaptırımları: uyarı, kınama, geçici askıya alma (1-12 ay), lisans iptali, idari para cezası 100K-2M TL.
Cumartesi sabah 09:00 — bir SPL Düzey 3 sınavı
Bu içerik 5 SPL lisansının ortak müfredatıdır: Düzey 2 · Düzey 3 · Türev Araçlar · Kurumsal Yön. · Kredi Der.
Bu dersin kapsamına girmeyen sınavlar: Düzey 1 · Konut Değ. · Gayrimenkul Değ. · BS Denetim
Cumartesi sabahı, Aralık ayı, İstanbul. Aday A SPL Düzey 3 sınavı için 6 ay hazırlandı; ortalama haftada 15 saat çalıştı; 4 hafta sonu deneme sınavı yaptı. Sabah 08:30 sınav merkezine vardı; kimlik kontrolü + biyometrik tarama; 09:00'da sınav başladı. Modüller: Geniş Kapsamlı Mevzuat (35 soru), Sermaye Piyasası Araçları 1+2 (45 soru), Yatırım Kuruluşları (25 soru), Finansal Yönetim (25 soru). Toplam 130 soru, 4 saat süre, geçme notu 60/100. Saat 13:00'da sınav bitti. 30 gün sonra: SPL spl.com.tr'de sonuçları yayımladı — Aday A tüm modüllerden geçti, 65-78 ortalama. Ocak ayında SPL sicilinde "aktif" kaydı + Düzey 3 lisans belgesi.
Lisans almak başlangıç değil; başlangıcın başlangıcı. Şimdi Aday A her yıl 10 saat sürekli eğitim tamamlamalı; 5 etik ilkeye uymalı (dürüstlük, mesleki yetkinlik, gizlilik, müşteri öncelikli, çıkar çatışması yönetimi); müşteri uygunluk testleri yapmalı; KAP açıklamalarına uymalı; çıkar çatışmaları doğarsa açıklamalı. Bir ihlal: SPL Etik Kurulu inceleme + uyarı/kınama/askıya alma/iptal. Bu derste tüm bunları göreceğiz: SPL kurumu, 9 lisans türü, sınav süreci, 5 etik ilke, sürekli eğitim, çıkar çatışması yönetimi, müşteri ilişki yönetimi, şikayet süreçleri, yaptırım kademeleri.
(1) SPL kurumu + 9 lisans türü; (2) Sınav süreci + başarı oranları; (3) 5 etik ilke; (4) Sürekli eğitim yükümlülüğü; (5) Çıkar çatışması yönetimi; (6) Müşteri ilişki + uygunluk testi; (7) Yaptırım kademeleri (uyarı → kınama → askıya alma → iptal); (8) Şikayet yönetimi (aracı kurum + SPK + Tüketici Hakem + YTM). SPL Geniş Kapsamlı Mevzuat sınavında %15-20 ağırlık — sınavda mutlaka çıkar.
Sermaye Piyasası Lisanslama Sicil ve Eğitim Kuruluşu A.Ş.
SPL: Türk sermaye piyasasında meslek mensubu lisansları için sınav düzenleyen, sicil tutan, sürekli eğitim yöneten resmi kuruluş. Hukuki dayanak: SPKn 6362 m.128/1-f + VII-128.7 Tebliği. Kurucusu: TSPB (Türkiye Sermaye Piyasaları Birliği) ve Borsa İstanbul A.Ş.; SPK gözetiminde faaliyet gösterir. URL: spl.com.tr. Kuruluş yılı: 2002. 2026 verisi: ~150.000+ aktif SPL lisansı sahibi; yıllık ~25.000 yeni lisans; ~%30 başarı oranı.
9 SPL Lisans Türü
Sermaye Piyasası
DÜZEY 1
Temel müşteri temsilcisi; aracı kurum operasyon
Sermaye Piyasası
DÜZEY 2
Müşteri temsilcisi + sınırlı yatırım danışmanlığı
Sermaye Piyasası
DÜZEY 3
Tam yatırım danışmanlığı + portföy yönetimi
Türev Araçlar
UZMANLIK
Vadeli + opsiyon + swap işlemleri
Kurumsal Yönetim
UZMANLIK
Halka açık şirket KY danışmanlığı
Kredi Derecelendirme
UZMANLIK
Kredi notu verme; KDK çalışanları
Konut Değerleme
UZMANLIK
Konut + bağımsız bölüm değerleme
Gayrimenkul Değ.
UZMANLIK
Tüm gayrimenkul + ticari değerleme
Bağımsız Denetim
UZMANLIK
SPK kapsamı bağımsız denetçi (KGK koordineli)
Lisans Hiyerarşisi (Düzey 1/2/3)
Düzey 3, Düzey 2 yetkilerini kapsar; Türev/KY/KDK gibi uzmanlıklar Düzey 3 ile birlikte kullanılır. Bağımsız Denetim ve Değerleme lisansları bağımsızdır — diğerlerinden ayrı süreç. Tipik kariyer yolu: Düzey 1 (yeni mezun) → Düzey 2 (3-5 yıl sonra) → Düzey 3 + uzmanlık (5+ yıl) → kıdemli yatırım danışmanı / portföy yöneticisi.
Başvurudan Lisansa
- Başvuru
spl.com.tr online + ücret
- Sınav
Mart/Haziran/Eylül/Aralık
- Sonuç
30-45 gün; geçme 60/100
- Lisans + Sicil
SPL aktif kaydı + belge
Sınav Detayları
Lisans Türüne Göre Sınav Modülleri (Örnek — Düzey 3)
Lisanslara Göre Tipik Başarı Oranları (2024-2025)
VII-128.7 + IOSCO + IFAC Entegre Çerçeve
Dürüstlük (Integrity)
İLKE 1
Tüm mesleki faaliyetlerde doğru, açık, dürüst davranma. Müşteriyi yanıltmama; gerçeği saptırmama; tam ve doğru bilgi verme.
Mesleki Yetkinlik (Competence)
İLKE 2
Mesleki bilgiyi güncel tutmak; sadece yetkin olduğun konularda hizmet vermek; mesleki standartlara uygun çalışmak.
Gizlilik (Confidentiality)
İLKE 3
Müşteri bilgilerini koruma; meslekî sırrı saklama; izin almadan bilgi paylaşmama. Müşteri portföyü, kimlik, işlem geçmişi gizli.
Müşteri Önceliği (Client Priority)
İLKE 4
Müşterinin çıkarını kendi çıkarının üzerinde tutmak; "fiduciary duty". Komisyon için müşteriyi yanıltmama.
Çıkar Çatışması Yönetimi
İLKE 5
Çıkar çatışmalarını tespit etmek + açıklamak + yönetmek. Aynı işlemde hem alıcı hem satıcı temsil etmeme.
Pratik Çerçeve
UYGULAMA
Tereddüt halinde compliance ekibine danış; yazılı belge tut; müşteri yazılı onayını al; çıkar çatışmasını açıklamayı tercih et.
Etik İlke Uygulama Çerçevesi (Karar Ağacı)
Yıllık 8-15 Saat Zorunlu Eğitim
Sürekli Eğitim: lisans alan meslek mensuplarının yıllık olarak güncel mevzuat + uygulama bilgisini güncellemek için zorunlu eğitim. Hukuki dayanak: VII-128.7 Tebliği + SPL Sürekli Eğitim Yönetmeliği. Amaç: meslek mensuplarının bilgi seviyesini güncel tutmak; etik ilkelere uyumu sağlamak; yeni ürün ve düzenlemeleri öğrenmek.
Eğitim Konuları
Eğitim Sağlayıcılar
SPL'nin onayladığı eğitim sağlayıcılar: (a) SPL kendi eğitim merkezi; (b) TSPB (Türkiye Sermaye Piyasaları Birliği); (c) Üniversiteler (sertifika programları); (d) Aracı kurumların kendi iç eğitim birimleri (SPL onaylı); (e) Online platformlar (uzaktan eğitim — pandemi sonrası popüler).
İhlal sonucu: (1) Yıllık eğitim eksikliği → ilk yıl uyarı; (2) İkinci yıl kınama; (3) Üçüncü yıl geçici askıya alma (3-6 ay). Tam eksiklik: 5+ yıl eğitim yapılmaması → lisans iptali. Pratik etki: aracı kurumlar yıllık olarak çalışan başına 3-10K TL eğitim bütçesi ayırır.
Tespit + Açıklama + Yönetim — 3 Adımlı Süreç
Çıkar Çatışması Türleri
3 Adımlı Yönetim
Kurumsal Tedbirler (Aracı Kurum)
2024'te bir aracı kurumda araştırma analisti aynı kurumun halka arz aracılık ekibinde çalışan arkadaşından gizli bilgi aldı; "al" tavsiyesi verdi. SPK soruşturma → Bilgi bariyeri ihlali + insider trading şüphesi tespit edildi. Sonuç: aracı kurum 25M TL idari para cezası; analist + halka arz çalışanı bireysel SPL lisansı 2 yıl askıya alındı; Cumhuriyet Savcılığı'na suç duyurusu (m.106).
KYC + Sınıflandırma + Uygunluk Testi
Müşteri Sınıflandırması (III-37.1)
KYC (Know Your Customer) Süreci
Uygunluk Testi (Suitability Test — III-39.1)
Müşterinin yatırım profilini ölçen ve önerilebilecek ürünleri belirleyen test. 5 ana ölçüm:
Test Sonucu: müşteriye uygun ürün kategorisi belirlenir; aracı kurum sadece uygun ürünleri tavsiye edebilir. Yerindelik testi (Appropriateness): spesifik karmaşık ürün için (türev, yapılandırılmış) ek test; profesyonel müşteri için genelde gerekmez.
VII-128.7 Yaptırım Çerçevesi
4 Kademe Yaptırım
Yaptırım Süreci
SPL Etik Kurulu süreç akışı: (1) Şikayet/Tespit: müşteri şikayeti, kurumsal raporlama, SPK ihbarı; (2) Ön İnceleme: 30 gün içinde şikayet uygun mu? (3) Formal Soruşturma: 90 gün; meslek mensubuna 15 gün savunma hakkı; (4) Etik Kurulu Kararı: yaptırım türü belirlenir; (5) Tebligat + İtiraz Hakkı: 30 gün — Yönetim Kurulu'na itiraz; (6) İdare Mahkemesi: 60 gün içinde dava açma hakkı.
5 Kanal Şikayet Yönetimi
aracı kurumun iflas/suistimal nedeniyle yatırımcının kayıp ettiği müşteri varlıklarını tazmin eden mekanizma. 2026 limit: 2.065.145 TL kişi başı. Finansman: tüm aracı kurumların yıllık katkı payından. Kapsam: müşteri varlık + kayıp; kapsam dışı: piyasa kaybı, kötü tavsiye sonucu zarar. Yıllık tazmin: 50-100M TL.
SPL Lisanslama + Etik Pratik Uygulamaları
Bir senaryo seç:
SPL Kurumuspl.com.tr 9 lisans
SPL — SERMAYE PİYASASI LİSANSLAMA
spl.com.tr — Sınav + sicil + sürekli eğitim — SPL (Sermaye Piyasası Lisanslama Sicil ve Eğitim Kuruluşu A.Ş.): Türk sermaye piyasasında meslek mensubu lisansları için sınav düzenleyen, sicil tutan, sürekli eğitim yöneten resmi kuruluş. Hukuki dayanak: SPKn 6362 m.128/1-f + VII-128.7 Tebliği. Kurucusu: TSPB (Türkiye Sermaye Piyasaları Birliği) ve Borsa İstanbul A.Ş.; SPK gözetiminde faaliyet gösterir. URL: spl.com.tr. Kuruluş yılı: 2002. Görevleri: (1) Lisans Sınavları — yılda 4 dönem (Mart/Haziran/Eylül/Aralık) sınav; 9 lisans türü için. (2) Sicil Yönetimi — lisans alan tüm meslek mensuplarının kayıtlarını tutar; iş yeri + görev değişikliği takibi. (3) Sürekli Eğitim Yönetimi — yıllık 8-15 saat zorunlu eğitim takibi; eğitim sağlayıcı kuruluşları onaylama. (4) Belge Verme — başarılı adaylara lisans belgesi düzenler. (5) Etik Kurallar Uygulaması — meslek mensuplarının davranış kurallarına uyumunu denetler. 9 lisans türü: (a) Düzey 1, 2, 3: temel sermaye piyasası faaliyetleri; (b) Türev Araçlar: vadeli + opsiyon + swap işlemleri; (c) Kurumsal Yönetim: halka açık şirket kurumsal yönetim danışmanlığı; (d) Kredi Derecelendirme: kredi notu verme; (e) Konut Değerleme: konut gayrimenkul değerleme; (f) Gayrimenkul Değerleme: tüm gayrimenkul değerleme; (g) Bağımsız Denetim: SPK kapsamında bağımsız denetçi. 2026 verisi: ~150.000+ aktif SPL lisansı sahibi var; yıllık ~25.000 yeni lisans verilir; ~%30 başarı oranı (sınav zor). Yıllık sınav sayısı: ~75.000 başvuru × 4 dönem.
Sınav SüreciBaşvuru → lisans
SPL SINAV SÜRECİ
Başvuru → sınav → sertifika — SPL Sınav Süreci: (1) Başvuru — spl.com.tr üzerinden online; her sınav dönemi için ayrı başvuru. Şartlar: en az lise mezunu (Düzey 1) veya lisans (Düzey 2/3 ve uzmanlık lisansları). (2) Sınav Ücreti: 2026 itibariyle ~1.500-3.500 TL aralığında (lisans türüne göre). (3) Sınav Tarihi: yılda 4 kez — Mart/Haziran/Eylül/Aralık dönemleri. (4) Sınav Yapısı: 4 saat süre; çoktan seçmeli; her ders için ayrı modül; geçme notu 60/100. (5) Sınav Yeri: İstanbul, Ankara, İzmir + diğer büyük şehirler. Sınav Modülleri (Düzey 3 örneği): (a) Geniş Kapsamlı Sermaye Piyasası Mevzuatı ve Meslek Kuralları; (b) Türev Araçlar (eğer Türev sınavı için); (c) Yatırım Kuruluşları; (d) Sermaye Piyasası Araçları (1 + 2); (e) Finansal Yönetim. (6) Sonuçlar: sınavdan 30-45 gün sonra spl.com.tr\'de yayımlanır. (7) İtiraz: 15 gün içinde sonucu kabul etmeyen aday SPL\'ye itiraz edebilir; Sınav Komitesi 30 gün içinde karar verir. (8) Lisans Belgesi: tüm modülleri geçen aday SPL sicilinde \'aktif\' kaydı + lisans belgesi alır. Sınav Geçerlilik Süresi: (a) Modül başarısı: 4 yıl içinde tüm modülleri tamamlamak gerekir; (b) Lisans aktiflik: yıllık sürekli eğitim + sicil güncel tutma şartına bağlı. Başarı Oranları: Düzey 1 ~%50; Düzey 2 ~%35; Düzey 3 ~%25; Türev ~%30; Kurumsal Yönetim ~%40. Hazırlık süresi: tipik aday 3-6 ay yoğun çalışma; başarı için ortalama 300-500 saat etüt.
5 Etik İlkeVII-128.7 + IOSCO
5 ETİK İLKE
VII-128.7 + IOSCO etik kuralları — SPL Meslek Mensubu 5 Etik İlke (VII-128.7 + IOSCO + IFAC entegre): (1) Dürüstlük (Integrity): tüm mesleki faaliyetlerde doğru, açık, dürüst davranma. \'Müşteriyi yanıltmama; gerçeği saptırmama; tam ve doğru bilgi verme\'. (2) Mesleki Yetkinlik ve Özen (Professional Competence and Due Care): mesleki bilgiyi güncel tutmak; sadece yetkin olduğun konularda hizmet vermek; mesleki standartlara uygun çalışmak. \'Bilmediğin alanda iş kabul etmeme; yanlış tavsiye vermeme\'. (3) Gizlilik (Confidentiality): müşteri bilgilerini koruma; meslekî sırrı saklama; izin almadan bilgi paylaşmama. \'Müşteri portföyü, kimlik, işlem geçmişi, stratejisi gizli\'. (4) Müşteri Öncelikli Davranış (Client Priority): müşterinin çıkarını kendi çıkarının üzerinde tutmak; \'fiduciary duty\'. \'Müşteri için en uygun ürün/hizmet; kendi komisyonu için müşteriyi yanıltmama\'. (5) Çıkar Çatışması Yönetimi (Conflict of Interest Management): çıkar çatışmalarını tespit etmek + açıklamak + yönetmek. \'Aynı işlemde hem alıcı hem satıcı temsil etmeme; kişisel pozisyon ile müşteri tavsiyesi çakıştığında müşteriyi öncelikleme\'. Pratik uygulama: bir aracı kurum çalışanı çakışan çıkarlar varsa: (a) Müşteriye açıklamalı; (b) Compliance ekibine bildirmelidir; (c) Müşteri uygunluk testine göre hareket etmeli; (d) İşlem öncesi yazılı onay almalı. İhlal sonucu: SPL etik kurulu inceleme + uyarı/kınama; SPK yaptırımı (100K-2M TL idari para cezası); ağır ihlallerde lisans iptali. 2024-2025 Türkiye verisi: SPL etik kurulu yıllık ~50-100 inceleme yapar; ~%30\'unda yaptırım uygulanır.
Yaptırım KademeleriUyarı → iptal
YAPTIRIM KADEMELERİ
Uyarı → kınama → askıya alma → iptal — SPL Lisans Yaptırım Kademeleri (VII-128.7 + SPKn m.103): meslek mensubu davranış kuralı veya etik ihlali halinde uygulanan yaptırımlar. (1) Uyarı (Warning): en hafif yaptırım; sözlü veya yazılı; sicile kaydedilmez veya kısa süreli. Tipik durumlar: ilk kez küçük ihlal; sürekli eğitim eksikliği; bildirim gecikmesi. (2) Kınama (Reprimand): yazılı kınama; sicile 2 yıl kayıt; daha ciddi ihlaller. Tipik durumlar: müşteri uygunluk testi yapmama; KAP açıklama gecikmesi (compliance ihlali); yetersiz dokümantasyon. (3) Geçici Lisans Askıya Alma (Suspension): 1-12 ay aralığında lisans askıya alınır; bu sürede meslek mensubu olarak çalışamaz. Tipik durumlar: ciddi etik ihlali; tekrar eden uyarı/kınama; insider trading şüphesi. (4) Lisans İptali (Revocation): en ağır yaptırım; tüm SPL lisansları iptal edilir; en az 5 yıl yeniden başvuru yasağı. Tipik durumlar: insider trading mahkumiyeti; sahte denetim raporu; manipülasyon; sırrı ifşa; ciddi mali suistimal. (5) Idari Para Cezası: SPL paralel olarak SPK 100K-2M TL idari para cezası uygulayabilir (SPKn m.103). Yaptırım Süreci: (1) Şikayet veya re\'sen tespit; (2) SPL Etik Kurulu inceleme; (3) Meslek mensubuna savunma hakkı (15 gün); (4) Karar; (5) Tebligat; (6) İtiraz hakkı (30 gün — Yönetim Kurulu); (7) İdare mahkemesi yargı yolu (60 gün). SPK + SPL koordinasyonu: SPL daha çok davranış kuralı + etik konularda; SPK ise yasal çerçeve + ağır ihlallerde yetkilidir. SPL kararları SPK\'ya bildirilir; SPK ek yaptırım uygulayabilir. 2024-2025 Türkiye verisi: yıllık ~200-300 SPL yaptırım kararı; ~%70 uyarı/kınama; ~%20 askıya alma; ~%10 iptal.
Sürekli EğitimYıllık 8-15 saat
SÜREKLİ EĞİTİM YÜKÜMLÜLÜĞÜ
Yıllık 8-15 saat zorunlu eğitim — SPL Sürekli Eğitim (Continuing Professional Development — CPD): lisans alan meslek mensuplarının yıllık olarak güncel mevzuat + uygulama bilgisini güncellemek için zorunlu eğitim. Hukuki dayanak: VII-128.7 Tebliği + SPL Sürekli Eğitim Yönetmeliği. Yıllık Eğitim Saati: lisans türüne göre 8-15 saat: (a) Düzey 1: 8 saat; (b) Düzey 2-3: 10 saat; (c) Türev Araçlar: 12 saat; (d) Kurumsal Yönetim: 10 saat; (e) Kredi Derecelendirme: 12 saat; (f) Konut + Gayrimenkul Değerleme: 15 saat; (g) Bağımsız Denetim: 30 saat (KGK ile koordineli). Eğitim Konuları: (1) Mevzuat Güncellemeleri: SPK + KGK + BDDK + MASAK yeni tebliğleri; (2) Etik ve Davranış Kuralları: zorunlu modül (en az 2 saat); (3) Yeni Ürün ve İşlem Türleri: kripto varlık, ESG, dijital varlık vb.; (4) Risk Yönetimi: piyasa, kredi, operasyonel risk güncellemeler; (5) Vaka Çalışmaları: SPK kararları + Yargıtay içtihatları. Eğitim Sağlayıcılar: (a) SPL onaylı eğitim kuruluşları; (b) TSPB (Türkiye Sermaye Piyasaları Birliği); (c) Üniversiteler (sertifika programları); (d) Aracı kurumların kendi iç eğitim birimleri (SPL onaylı); (e) Online platformlar (uzaktan eğitim). Belgelendirme: her eğitim sonunda katılım belgesi; SPL sicile yıllık olarak kaydedilir. İhlal sonucu: yıllık eğitim eksikliği → ilk yıl uyarı; ikinci yıl kınama; üçüncü yıl geçici askıya alma. Pratik etki: aracı kurumlar çalışanları için iç eğitim programları + dış kursları finanse eder; tipik yıllık eğitim bütçesi kişi başı 3-10K TL. 2026 trend: ESG, dijital varlık, AI ve fintech konularında özel eğitim programları artıyor.
Sınav UsulsüzlüğüKopya, sahte kimlik
SINAV USULSÜZLÜĞÜ
Kopya, sahte belge, hesap manipülasyonu — Sınav Usulsüzlüğü (SPL Sınav Yönetmeliği): SPL sınavlarında yapılan etik dışı davranışlar; ciddi sonuçlar doğurur. Tipik usulsüzlük türleri: (1) Kopya Çekme: başka adaydan kopya çekme; sınav kağıdına bakma; akıllı saat/telefon kullanma. (2) Sahte Kimlik: başka kişinin yerine sınava girme (\'proxy taking\'); sahte kimlik kartı kullanma. (3) Sınav Sorularını Önceden Edinme: sızma yoluyla sınav sorularına erişim; bu bilgiyi kullanma veya satma. (4) Sınav Sırasında İletişim: telefon, mesaj, dijital kulaklık; dışarıdaki kişilerle iletişim. (5) Sahte Belge: başvuru sırasında sahte diploma + iş tecrübesi belgesi sunma. (6) Hesap Manipülasyonu: sınav sonucu kayıtlarını değiştirme girişimi; başka adayların sonuçlarına müdahale. Yaptırımlar: (a) Sınav Sırasında Tespit: sınavdan derhal ihraç; o sınav iptal; ilgili lisans için 1-3 yıl yasak. (b) Sonradan Tespit: lisans iptal + 5 yıl SPL\'ye yeniden başvuru yasağı. (c) Cezai Yaptırım: TCK m.204 (resmi belgede sahtecilik) + TCK m.158 (nitelikli dolandırıcılık) — 2-5 yıl hapis. (d) İdari: SPK 100K-1M TL para cezası + meslek hayatından men. (e) İşveren Yaptırımı: aracı kurum çalışanı sınav usulsüzlüğü tespit edilirse iş akdi feshedilir + tazminat hakkı kaybedilir. SPL Sınav Güvenliği: (1) Kimlik kontrolü + biyometrik tarama (yeni sınavlarda); (2) Cep telefonu + akıllı saat yasak; (3) Ses + görüntü kaydı; (4) Yapay zeka tabanlı anormal davranış tespiti; (5) Soru kitapçığı bireysel numaralandırma. 2024 Türkiye verisi: yıllık ~50-100 sınav usulsüzlüğü tespiti; ~%80\'i kopya, ~%15\'i sahte kimlik. Önemli: sınav usulsüzlüğü sadece sınav iptali değil; meslek hayatı sonu olabilir.
Çıkar ÇatışmasıTespit + açıklama + yönetim
ÇIKAR ÇATIŞMASI
Tespit + açıklama + yönetim — Çıkar Çatışması Yönetimi (VII-128.7 + IOSCO Conflict of Interest Principles): SPL meslek mensubunun mesleki yargısını veya tarafsızlığını etkileyebilecek kişisel/mali çıkarları tanımlama + yönetme süreci. Çıkar Çatışması Türleri: (1) Kişisel Çıkar: meslek mensubu veya yakın akrabasının müşteri ile mali ilişkisi (pay sahibi, yönetici, çalışan). (2) İş Çıkarı: aracı kurum birden fazla müşteriyi temsil ediyor + müşterilerin çıkarları çakışıyor. (3) Kurumsal Çıkar: aracı kurum kendi pozisyonu var + müşteriye tavsiye veriyor (proprietary trading + advisory). (4) Hediye + Eğlence: müşteriden büyük hediye, lüks tatil, sponsorluk gibi avantajlar. (5) Eski İlişkiler: önceki işverenle veya müşteriyle uzun süreli ilişki. 3 Adımlı Yönetim: (1) Tespit (Identification): çıkar çatışması olabilecek tüm durumların düzenli inceleme + raporlama. (2) Açıklama (Disclosure): müşteriye yazılı olarak çatışma bildirimi; \'şu durumda kişisel/kurumsal çıkarım var\'. (3) Yönetim (Management): (a) Çatışmanın kaldırılması (en güçlü yöntem); (b) Bilgi bariyeri (Chinese Wall); (c) Bağımsız ikinci görüş; (d) Müşterinin yazılı onayı; (e) İşin reddi (eğer kaldırılamazsa). Pratik örnekler: (1) Aracı kurum çalışanı kendisinin pozisyonu olan SPA\'da müşteriye \'al\' tavsiyesi → kabul edilemez; ya pozisyonu kapat ya tavsiyeyi reddet. (2) Yatırım danışmanı eski işverenden hala ücret alıyor + eski işveren müşterisinin rakibi → açıklama + müşteri onayı. (3) Halka arz aracılık + araştırma raporu aynı ekipte → bilgi bariyeri zorunlu. İhlal sonucu: SPL etik kurulu kınama/askıya alma; SPK 500K-5M TL idari para cezası; ağır ihlal lisans iptali. Kurumsal Tedbirler: (a) Çıkar çatışması politikası (yıllık güncellenmeli); (b) Compliance ekibi denetimi; (c) Düzenli çalışan eğitimi; (d) Hediye + eğlence kayıt sistemi (50K+ TL üstü zorunlu).
Müşteri İlişkisiKYC + uygunluk
MÜŞTERİ İLİŞKİ YÖNETİMİ
Uygunluk testi + KYC + sınıflandırma — Müşteri İlişki Yönetimi (III-39.1 Uygunluk Testi Tebliği + III-37.1 Yatırım Hizmetleri Tebliği): aracı kurum + yatırım danışmanlarının müşteri ile ilişkide uyması gereken yükümlülükler. (1) Müşteri Sınıflandırması (III-37.1): (a) Profesyonel Müşteri: kurumsal yatırımcılar (banka, sigorta, emeklilik fonu); büyük şirketler (varlık 50M+ TL veya gelir 100M+ TL); deneyimli bireysel yatırımcı (1M+ TL portföy + 2 yıl deneyim). (b) Genel Müşteri: profesyonel olmayanlar; ek koruma + uygunluk testi zorunlu. (2) KYC (Müşteri Tanıma) Süreci: (a) Kimlik tespiti — TC kimlik kartı + fotoğraflı belge; (b) Adres tespiti — son 3 ay fatura veya banka ekstresi; (c) Mali durum + gelir tespiti; (d) Yatırım deneyimi ve bilgi düzeyi; (e) Risk toleransı; (f) Yatırım hedefleri. (3) Uygunluk Testi (Suitability Test — III-39.1): (a) Müşterinin bilgi + deneyim seviyesini ölçer; (b) Risk profili (muhafazakar / dengeli / agresif); (c) Yatırım vade tercihi; (d) Beklenen getiri seviyesi; (e) Likidite ihtiyacı. Test sonucu müşterinin yapabileceği işlem türlerini belirler. (4) Yerindelik Testi (Appropriateness Test): spesifik karmaşık ürün için müşterinin anlayışını ölçer (türev, yapılandırılmış ürünler). Profesyonel müşteri için genelde gerekmez. İhlal sonucu: SPK 1-10M TL idari para cezası; SPL lisans yaptırımı; uygunluk testi yapılmadan yapılan işlem kayıp olursa müşteri tazmin hakkı. Pratik etki: aracı kurumlar yıllık olarak müşteri uygunluk testlerini günceller; yıllık 1.000+ test/aracı kurum ortalama. 2026 dijital trend: online uygunluk testi + AI tabanlı risk profili oluşturma yaygınlaşıyor.
Sektörde SPL + Etik
Etik İlkelerin Pratik Uygulaması
YATIRIM DANIŞMANI — TİPİK GÜN
Yatırım danışmanı (Düzey 3 lisanslı) günlük olarak: (1) Sabah piyasa açılışı + müşteri portföy gözden geçirme; (2) Müşteri çağrıları + uygunluk testi sonuçlarına göre tavsiye; (3) Yeni ürün eğitimi (TFRS, ESG, kripto vb.); (4) Compliance ekibi ile çıkar çatışması durumlarını paylaşma; (5) Yıllık eğitim modüllerini takip etme. Etik karar örnekleri: (a) Müşteri piyasa üstü getiri arzu ediyor ama profili muhafazakar → uygunluk testi sonucu uyarı + müşteriyi yönlendirme. (b) Aracı kurum kendi pozisyonu olan SPA'da müşteriye tavsiye verme talebi → bilgi bariyeri kontrolü + müşteriye açıklama. (c) Müşteriden büyük hediye → 50K+ TL üstü compliance bildirimi. SPL gerekliliği: yatırım danışmanlığı için Düzey 3 lisansı zorunlu; karmaşık ürünler için Türev lisansı ek. Gelir: 200K-2M TL yıllık; performansa bağlı bonus dahil.
Etik + Yaptırım Yönetimi
ARACI KURUM — COMPLIANCE EKİBİ
Aracı kurumun compliance ekibi 5 ana sorumluluk: (1) Çıkar Çatışması Yönetimi — yıllık politika, çalışan beyanları, hediye kayıtları; (2) Müşteri Uygunluk Testleri — yıllık güncelleme, dokümantasyon; (3) Sürekli Eğitim Takibi — çalışan başına yıllık 8-15 saat eğitim; sicil güncel tutma; (4) Şikayet Yönetimi — iç şikayet kanalı + SPK koordinasyonu; aylık raporlama; (5) İhlal Soruşturmaları — etik ihlal şüpheleri, insider trading kontrolü, KAP açıklama uyumu. Tipik compliance ekibi: 5-30 kişi (aracı kurum büyüklüğüne göre); başında Compliance Officer (genelde Düzey 3 + hukuk altyapı). Yıllık aktiviteler: yıllık etik politika güncellemesi, çalışan eğitimi, SPK + KGK denetim hazırlıkları, iç şikayet yönetimi 100-1.000 vaka. İhlal sonucu — kurumsal: SPK 5-50M TL ceza + lisans askıya alma riski + müşteri kaybı + itibar zararı.
İhlal Soruşturma Süreci
Spl Etik Kurulu
SPL Etik Kurulu (yaklaşık 7-9 üye) aylık toplantı ile etik ihlal şüphelerini değerlendirir. Süreç: (1) Şikayet Alımı: müşteri, aracı kurum, SPK ihbarı, medya raporu; (2) Ön İnceleme: 30 gün içinde dosya değerlendirilir; uygun mu? (3) Soruşturma Aşaması: 90 gün; bilgi-belge talebi, ifade alma; meslek mensubuna 15 gün savunma süresi; (4) Karar: kurul oylamasıyla yaptırım türü; (5) Tebligat + İtiraz Hakkı: 30 gün — Yönetim Kurulu; (6) İdare Mahkemesi: 60 gün dava süresi. Yıllık veri 2024-2025: ~200-300 yaptırım kararı; ~%70 uyarı/kınama; ~%20 askıya alma; ~%10 iptal. SPK koordinasyon: SPL kararları SPK'ya bildirilir; SPK ek yaptırım uygulayabilir. Önemli: SPL Etik Kurulu kararları SPK Kurulu kararlarından farklıdır; SPL daha çok davranış kuralı + etik konularda; SPK ise yasal çerçeve + ağır ihlallerde.
SPL Sınavı Hazırlık Stratejisi
SINAV ADAYI — PRATIK İPUÇLARI
SPL sınavlarına başarılı hazırlık için 5 stratejik öneri: (1) Modüler Çalışma: her modülü ayrı ayrı tamamla; geçme notu modül bazlı (60/100); zayıf olduğun modüle daha fazla zaman ayır. (2) Soru Bankası: SPL geçmiş yıl sınav soruları + TSPB hazırlık materyalleri; en az 2.000 soru çöz. (3) Mevzuat Odaklı: SPKn 6362 + temel tebliğler (II-15.1, II-17.1, X-22.1) detaylı oku; numara + madde ezberlemek yerine mantık + pratik örnek. (4) Vaka Çalışması: SPK kararları + Yargıtay içtihatları — gerçek dünyadan örnekler sınavda mutlaka çıkar. (5) Hazırlık Süresi: (a) Düzey 1: 2-3 ay × haftada 10 saat; (b) Düzey 2-3: 4-6 ay × haftada 15 saat; (c) Türev/KY/KDK: 3-5 ay × haftada 12 saat. Pratik öneri: hazırlık programları sırasında SPL etik modülü %20 ağırlığa sahip olduğu için göz ardı edilmemeli. Tipik aday tüm modüllerden tek seferde geçmez; 2-3 deneme normaldir.
Yaygın Tuzaklar — 4 Karıştırma
1. "SPL lisansı = ömür boyu geçerli" yanlış
SPL lisansı bir kez alındığında ömür boyu geçerlidir; ek bir şey yapmaya gerek yoktur.
SPL lisansı yıllık sürekli eğitim + sicil güncel tutma şartına bağlıdır. Lisans Aktif Tutma Şartları: (1) Yıllık Sürekli Eğitim: lisans türüne göre 8-15 saat zorunlu (Düzey 1: 8 saat, Düzey 2-3: 10 saat, Türev: 12 saat, Kredi Der.: 12 saat, Bağımsız Denetim: 30 saat). En az 2 saat etik modülü zorunlu. (2) SPL Sicili Güncel Tutma: iş yeri + görev değişikliklerini 30 gün içinde SPL'ye bildirme; şirket değişimi durumunda eski + yeni işveren onayı. (3) Etik Kurallara Uyum: meslek mensubu davranış kuralları + 5 etik ilke; ihlal halinde yaptırım. (4) İdari Yükümlülükler: yıllık aidat (~500-2.000 TL), SPL bilgilendirmelerine yanıt, meslek mensubu beyannameleri. İhlal sonucu: (a) Eğitim eksikliği: ilk yıl uyarı; ikinci yıl kınama; üçüncü yıl geçici askıya alma; (b) Sicil güncellememe: uyarı + ek bildirim talebi; (c) Aidat ödememe: lisans askıya alınır. Lisansın iptal edilmesi durumunda: en az 5 yıl yeniden başvuru yasağı; tüm modüller yeniden geçilmek zorunda; SPL sicilinden kalıcı silme. Pratik etki: aktif çalışmayan meslek mensubu (örn. iş değişikliği, hamilelik, istifa) lisansını "pasif" duruma alabilir; pasifte iken yıllık eğitim zorunluluğu hafifletilir ama tamamen kaldırılmaz. Tekrar aktif olmak: pasif lisans sahibi tekrar çalışmak istediğinde son 2 yıllık eğitim açığını kapamak zorunda. Klasik tuzak: "sınavı geçtim, bitti" yanılgısı; gerçek: lisans aktif tutmak ömür boyu çalışma gerektirir. 2024-2025 verisi: SPL yıllık ~3.000 lisans askıya alma + 500-1.000 lisans iptali yapar; çoğunluğu (yaklaşık %70'i) sürekli eğitim + sicil ihlalleri.
2. "Düzey 3 lisansı tüm uzmanlık lisanslarını kapsar" yanlış
Düzey 3 lisansı sahibi olan kişi otomatik olarak Türev Araçlar, Kurumsal Yönetim, Kredi Derecelendirme gibi uzmanlık lisanslarına sahip olur.
Düzey 1/2/3 lisansları temel sermaye piyasası faaliyetleri için; uzmanlık lisansları AYRI sınav + AYRI lisans. Lisans Hiyerarşisi: (1) Düzey 1, 2, 3: temel sermaye piyasası lisansları; Düzey 3 en kapsamlı, tam yatırım danışmanlığı + portföy yönetimi yetkisi. (2) Uzmanlık Lisansları (ayrı sınav): (a) Türev Araçlar — vadeli + opsiyon + swap işlemleri; ayrı modüller; (b) Kurumsal Yönetim — halka açık şirket KY danışmanlığı; ayrı sınav; (c) Kredi Derecelendirme — kredi notu verme; ayrı sınav; (d) Konut Değerleme — konut bağımsız bölüm; ayrı sınav; (e) Gayrimenkul Değerleme — tüm gayrimenkul + ticari; ayrı sınav (Konut'tan üst); (f) Bağımsız Denetim — SPK kapsamı denetçi; ayrı sınav (KGK koordineli). Birikmeli kullanım: (a) Düzey 3 + Türev Araçlar = türev danışmanlığı yapabilir; (b) Düzey 3 + KY = halka açık şirket için KY uzmanı olarak çalışabilir; (c) Sadece Düzey 3 = türev veya KY danışmanlığı yapamaz (uzmanlık dışı). Bağımsızlık: Bağımsız Denetim ve Değerleme lisansları diğerlerinden bağımsız; Düzey 3 olmadan da alınabilir; ancak meslek pratiği için ek nitelik gerektirir. Sınav Süreci Farkları: (a) Düzey 1-3: ortak modüller (Geniş Kapsamlı Mevzuat, Sermaye Piyasası Araçları); (b) Türev: Türev Araçlar + Yatırım Kuruluşları + sınırlı diğer; (c) KY: Geniş Kapsamlı Mevzuat + Kurumsal Yönetim ilkeleri + Şirket Stratejisi; (d) Kredi Der.: Geniş Kapsamlı Mevzuat + Finansal Analiz + Kredi Derecelendirme. Klasik tuzak: "Düzey 3 her şeyi yapar" yanılgısı; gerçek: her uzmanlık ayrı yetkilendirme. Pratik kariyer örneği: 2024'te bir aracı kurumda yatırım danışmanı sadece Düzey 3 ile türev tavsiyesi verdi → SPL uyarı + müşteri tazmin davası açıldı; doğrusu Türev Araçlar lisansı da almak zorunda.
3. "Çıkar çatışmasını sadece açıklamak yeterlidir" yanlış
Bir çıkar çatışmasını müşteriye yazılı olarak açıklarsam, etik yükümlülüklerimi yerine getirmiş olurum.
Çıkar çatışması yönetimi 3 adımlıdır: TESPİT + AÇIKLAMA + YÖNETİM. Sadece açıklama yetersizdir. 3 Adımlı Yönetim Süreci: (1) Tespit (Identification): çıkar çatışması olabilecek tüm durumların düzenli inceleme + raporlama. Çalışan beyanları, sistem kontrolü, compliance ekibi takibi; yıllık güncelleme. (2) Açıklama (Disclosure): müşteriye yazılı olarak çatışma bildirimi; "şu durumda kişisel/kurumsal çıkarım var". Tek başına yeterli değil! (3) Yönetim (Management): (a) Çatışmanın kaldırılması — en güçlü yöntem (örn. pozisyonu kapat, müşteri değiştir); (b) Bilgi bariyeri (Chinese Wall) — departmanlar arası bilgi akışı engellenir; (c) Bağımsız ikinci görüş — başka analist veya danışmanın görüşü; (d) Müşterinin yazılı onayı — "riski biliyorum, devam etmek istiyorum" beyanı; (e) İşin reddi — eğer çatışma kaldırılamıyorsa veya yönetilemiyorsa son çare. Sadece açıklama yetersizliği — Sebepler: (1) Müşteri açıklamayı tam anlayamayabilir; "yazıyor ama ne demek?" durumu; (2) Açıklama meslek mensubunun çıkar çatışmasını yönetme sorumluluğunu kaldırmaz; (3) Müşterinin durumdan kaçınma seçeneği yetersiz olabilir; (4) Sistematik yönetim olmazsa benzer çatışmalar tekrarlar. Pratik örnek: bir yatırım danışmanı kendi pozisyonu olan SPA'da müşteriye "al" tavsiyesi veriyor + müşteriye yazılı olarak açıklıyor. Bu yetersiz: doğru yol → (a) Açıklama yap; (b) Tavsiyeden vazgeç (kişisel pozisyonu kapat) VEYA başka bir analistin görüşünü al VEYA müşterinin yazılı onayı + bağımsız değerleme ekle. SPK denetim örneği 2024: bir aracı kurum çıkar çatışmasını sadece "genel açıklama" ile geçiştirmeye çalıştı → SPK 8M TL idari para cezası + ilgili çalışan SPL kınama; doğru süreç olarak "yönetim adımı" eksik bulundu. Klasik tuzak: "açıkladım, sorun yok" yanılgısı; gerçek: tespit + açıklama + yönetim 3 adımı birlikte gerekli.
4. "YTM tüm yatırım kayıplarını tazmin eder" yanlış
Yatırımcı Tazmin Merkezi (YTM) yatırımcıların piyasada uğradıkları tüm kayıpları tazmin eder.
YTM SADECE aracı kurum suistimali nedeniyle yatırımcı varlık kaybını tazmin eder; piyasa kaybı veya kötü tavsiye sonucu zarar KAPSAM DIŞIDIR. YTM Kapsamı: (1) Kapsam İçi: (a) Aracı kurum iflas etmesi → müşteri varlıklarının iadesi; (b) Aracı kurum çalışanı suistimali (örn. müşteri parasını çalan trader); (c) Aracı kurum hileli işlem yapması; (d) Müşteri varlıklarının takasbank veya mkk kayıtlarında tutulmaması. (2) Kapsam DIŞI: (a) Piyasa kaybı: müşterinin yatırımı pay/tahvil değerinin düşmesi nedeniyle zarar — YTM kapsam dışı; (b) Kötü tavsiye sonucu zarar: yatırım danışmanı yanlış tavsiye verdi → bireysel dava (TBK m.49) yolu, YTM değil; (c) Manipülasyon kaybı: pay manipülasyonu kurbanı olan yatırımcı → SPK soruşturma + müsadere yolu; (d) Kripto varlık kayıpları: SPK kapsamı dışı varlıklar — YTM kapsam dışı. YTM Limit ve Detay: (a) 2026 limit: 2.065.145 TL kişi başı; (b) Finansman: tüm aracı kurumların yıllık katkı payından (sektörel sigorta benzeri); (c) Yıllık tazmin: 50-100M TL; (d) Süreç: aracı kurum iflas/yetki iptali sonrası YTM tarafından tazmin başvurusu; 6-12 ay sürer. Karşılaştırma — Banka Mevduat Sigortası (TMSF): TMSF mevduat için 1.200K TL limit; YTM yatırım hesabı için 2.065.145 TL limit (2026). İki ayrı sistem. Pratik örnekler: (1) Senaryo A — Kapsam İçi: Aracı kurum iflas etti; müşterinin 800K TL hisse senedi mkk kaydında değil; YTM tazmin eder. (2) Senaryo B — Kapsam Dışı: Müşteri yatırım danışmanı tavsiyesiyle hisse aldı; pay %50 düştü; müşteri 500K TL kaybetti; YTM kapsam dışı (piyasa kaybı). Müşteri TBK m.49 ile dava açabilir (eğer kötü tavsiye ispatlanırsa). (3) Senaryo C — Karma: Aracı kurum çalışanı müşteri parasını alıp pay almadı + manipülatif işlem yaptı → YTM müşteri varlığını tazmin eder; SPK manipülasyon ayrı soruşturma. Klasik tuzak: "yatırım yaptım, kaybettim, YTM öder" yanılgısı; gerçek: YTM dar bir koruma. SPL sınav ipucu: YTM kapsamı + limit + finansman kaynağı sınavda sıkça çıkar.
2026 Mart ayında karmaşık bir SPL etik vakası: Yatırım Danışmanı YD (Düzey 3 lisanslı, 8 yıllık deneyim, aracı kurum AK-Z). (1) YD'nin bir müşterisi (M1) kendi bireysel hesabında 5M TL yatırım yapmak istedi; muhafazakar profile sahip ama YD ona yüksek riskli yapılandırılmış ürün önerdi (uygunluk testi sonucu uygunsuz olmasına rağmen). (2) YD aynı zamanda AK-Z'nin halka arz aracılık ettiği Şirket A'nın paylarına kişisel olarak sahip; bu müşterilere "al" tavsiyesi verdi (çıkar çatışması açıklamadan). (3) YD son 2 yıldır yıllık sürekli eğitim modüllerini eksik tamamlamış (sadece 5 saat/yıl, gerekli 10 saat). (4) Bir müşteri (M2) AK-Z'ye 200K TL şikayet yazdı; AK-Z 30 gün içinde yanıt vermedi; M2 SPK'ya da şikayet verdi. (5) YD'nin pay alımı + tipping nedeniyle bir akrabası (eşi) Şirket A paylarında 800K TL kazanç sağladı (insider trading şüphesi). SPL Etik Kurulu + SPK + Cumhuriyet Savcılığı için yaptırımlar nasıl şekillenir?
Cevabı göster
YD + AK-Z — Çoklu Etik İhlali Vakası
1. İHLALLERİN TESPİTİ + HUKUKİ NİTELENDİRME
İhlal 1 — Uygunluk Testi İhlali (III-39.1):
• YD muhafazakar müşteriye yüksek riskli ürün önerdi
• "Müşteri öncelikli davranış" (Etik İlke 4) ihlali
• Cezası: SPL kınama + SPK 500K-2M TL idari para cezası
İhlal 2 — Çıkar Çatışması (Etik İlke 5):
• YD'nin Şirket A paylarına kişisel sahipliği var
• Müşterilere "al" tavsiyesi verirken çatışmayı açıklamadı
• 3 adımlı yönetim (tespit + açıklama + yönetim) ihlal
• Cezası: SPL geçici askıya alma 6-12 ay + 500K-2M TL ceza
İhlal 3 — Sürekli Eğitim Eksikliği:
• 2 yıl üst üste 5 saat/yıl eğitim (gerekli 10 saat)
• İlk yıl uyarı, ikinci yıl kınama gerekli
• Cezası: SPL kınama (sicile 2 yıl kayıt)
İhlal 4 — Şikayet Yönetimi (AK-Z Kurumsal):
• 30 gün yanıt verilmedi (kural: 15 iş günü)
• Cezası: SPK 1-5M TL idari para cezası (AK-Z); compliance officer bireysel uyarı
İhlal 5 — İnsider Trading (SPKn m.106):
• YD halka arz öncesi gizli bilgi sahibi
• Eşi pay alıp 800K TL kazanç (m.106/1-d — bilginin niteliğini bilen kişi)
• YD bilgiyi aktararak suça iştirak (TCK m.37-39)
• Cezası: 3-5 yıl hapis veya adli para cezası + müsadere
İhlal 6 — Bilgi Bariyeri Yetersizliği (Kurumsal):
• AK-Z'de halka arz aracılık + yatırım danışmanlığı bilgi bariyeri yetersiz
• YD halka arz bilgilerine erişebildi
• Cezası: SPK 5-25M TL idari para cezası (AK-Z); kurumsal yapılandırma zorunlu
2. SPL ETİK KURULU YAPTIRIMI
YD için:
• Lisans iptali: insider trading mahkumiyeti veya kesin delil halinde
• Lisans iptali öncesi: geçici askıya alma 12 ay + soruşturma sonucu beklenir
• 5 yıl yeniden başvuru yasağı
• SPL sicilinden silme
3. SPK YAPTIRIMI
| Sanık | İdari Para Cezası | Ek Yaptırım |
|---|---|---|
| **YD** | 1-5M TL bireysel | Yönetimden men 5+ yıl |
| **YD eşi** | — | Cezai dava (m.106) |
| **AK-Z** | 5-30M TL | Bilgi bariyeri reform + SPL eğitim |
| **AK-Z Compliance Officer** | 200K-1M TL | Bireysel uyarı |
| **Toplam (kurumsal + bireysel)** | **6-36M TL** | **+ Lisans/yetki etkileri** |
4. CEZAİ YAPTIRIM (CUMHURİYET SAVCILIĞI)
YD için (m.106 + TCK iştirak hükümleri):
• Bilgiyi aktararak eşin bilgi suistimaline iştirak: 3-5 yıl hapis veya adli para cezası
• Not: 6362'de genel bir "sırrı ifşa" suçu yoktur; m.113 yalnız Kurul inceleme/denetim bilgilerinin açıklanmasını cezalandırır
• Müsadere: 800K TL eş kazancı
YD Eşi için (m.106/1-d):
• Bilgi suistimali: 3-5 yıl hapis veya adli para cezası (adli para hâlinde en az 1,6M TL — menfaatin iki katı)
• m.106 için kanunda özel etkin pişmanlık hükmü yoktur (etkin pişmanlık yalnız m.107/1 ve m.110/1-b, c için düzenlenmiştir)
5. ŞİKAYET YÖNETİMİ — M1 + M2
M1 — uygunluk testi ihlali:
• AK-Z iç şikayet → 30 gün içinde tazmin teklifi
• Tüketici Hakem Heyeti (200K altı): bağlayıcı karar
• Asliye Hukuk Mahkemesi (200K üstü): TBK m.49 sebepsiz zenginleşme
• Tazmin: yatırım kaybı + faiz
M2 — yanıt gecikmesi:
• SPK şikayet kaydı: AK-Z compliance + yanıt süresi denetimi
• AK-Z idari para cezası 1-5M TL
• M2 ek tazmin hakkı varsa şikayet konusu işlemden zarara
6. UZUN VADELİ KURUMSAL ETKİLER (AK-Z)
(1) SPK Gözetim Listesi: 12-24 ay sıkı denetim
(2) Lisans Askıya Alma: ek faaliyet kategori askıya alınabilir
(3) Bilgi Bariyeri Reform: zorunlu yapı değişiklikleri
(4) Compliance Ekibi Güçlendirme: bağımsız compliance officer
(5) Müşteri Kaybı: itibar zararı; %20-40 müşteri portföy kaybı
(6) İç Eğitim: tüm Düzey 3 lisanslılar için ek etik eğitimi
(7) Yıllık Bağımsız Denetim: SPK + KGK + SPL paralel denetim
(8) Pay Performansı: AK-Z halka açıksa 1-2 yıl düşük performans
SPL/SPK SINAV İPUCU
Bu vakada 12 kritik kavram:
• 5 etik ilke: dürüstlük, mesleki yetkinlik, gizlilik, müşteri öncelikli, çıkar çatışması
• Uygunluk testi (III-39.1): profil-ürün eşleştirme zorunlu
• Çıkar çatışması 3 adımı: tespit + açıklama + yönetim
• Bilgi bariyeri (Chinese Wall): kurumsal zorunluluk
• Sürekli eğitim: yıllık 10 saat (Düzey 3); ihlal kademesi
• SPL yaptırım kademesi: uyarı → kınama → askıya alma → iptal
• Bilgi suistimali (m.106): 3-5 yıl hapis veya adli para; bilginin niteliğini bilen/bilmesi gereken kişi de fail
• Etkin pişmanlık: m.106'da yok; m.107/1 ve m.110/1-b, c için var
• Şikayet yönetimi 5 kanal: AK iç → SPK → THK → YTM → mahkeme
• YTM kapsamı: aracı kurum suistimali; piyasa kaybı kapsam dışı
• Birleşik suç (TCK m.42): en ağırın cezası + artırma
• Müsadere (TCK m.54-55): haksız kazancın geri alınması
SPL Geniş Kapsamlı Mevzuat sınavının %15-20'si SPL lisanslama + meslek kuralları + etik konularıdır.
Kendini dene
Mini Quiz
Özet — Akılda Kalanlar
- SPL (Sermaye Piyasası Lisanslama Sicil ve Eğitim Kuruluşu A.Ş.): Türk sermaye piyasası meslek mensubu lisans + sicil + eğitim kuruluşu; spl.com.tr.
- Hukuki dayanak: SPKn 6362 m.128/1-f + VII-128.7 Tebliği.
- Kurucusu: TSPB + Borsa İstanbul A.Ş.; SPK gözetiminde.
- 9 SPL lisans türü: Düzey 1/2/3 + Türev + KY + Kredi Der. + Konut + Gayrimenkul + Bağımsız Denetim.
- 2026 piyasa: ~150.000+ aktif SPL lisansı; yıllık ~25.000 yeni lisans; ~%30 başarı oranı.
- Sınav dönemleri: yılda 4 (Mart/Haziran/Eylül/Aralık); 4 saat süre; geçme 60/100; modüler yapı.
- Modül geçerlilik: 4 yıl içinde tüm modüller tamamlanmalı.
- Sınav ücreti 2026: modül başına 748 TL (KDV dahil).
- Başarı oranları: Düzey 1 ~%50, Düzey 2 ~%35, Düzey 3 ~%25, Türev ~%30, KY ~%40.
- 5 etik ilke: dürüstlük, mesleki yetkinlik, gizlilik, müşteri öncelikli davranış, çıkar çatışması yönetimi.
- Etik karar ağacı: yasal mı? müşteri çıkarına mı? çatışma var mı? yetkin miyim? gizlilik korunuyor mu? tereddüt var mı?
- Sürekli eğitim — yıllık saatler: Düzey 1: 8, Düzey 2-3: 10, Türev: 12, KY: 10, Kredi Der.: 12, Konut + GD: 15, Bağımsız Denetim: 30 saat.
- Etik modülü zorunlu: en az 2 saat (Bağımsız Denetim 4 saat).
- Eğitim sağlayıcı: SPL + TSPB + üniversiteler + aracı kurum içi + online platformlar.
- 4 kademe yaptırım: uyarı → kınama → geçici askıya alma (1-12 ay) → lisans iptali (5+ yıl yasak).
- Yaptırım süreci: şikayet → ön inceleme → soruşturma → savunma (15 gün) → karar → itiraz (30 gün) → idare mahkemesi.
- Çıkar çatışması 3 adımı: tespit + açıklama + yönetim (kaldırma, bilgi bariyeri, ikinci görüş, müşteri onayı, ret).
- Çıkar çatışması türleri: kişisel, multi-client, kurumsal (proprietary vs client), hediye-eğlence, eski ilişkiler.
- Bilgi bariyeri (Chinese Wall): yatırım danışmanlığı + araştırma + sermaye piyasası ayrı.
- Hediye + eğlence kayıt: 50K+ TL üstü zorunlu kayıt + üst yönetim onayı.
- Müşteri sınıflandırma (III-37.1): profesyonel (kurumsal/büyük şirket/deneyimli birey) + genel + nitelikli yatırımcı.
- KYC süreci: kimlik + adres + mali durum + deneyim + risk toleransı + hedefler.
- Uygunluk testi (III-39.1): 5 ölçüm — bilgi/deneyim, risk profili, vade, getiri, likidite.
- Yerindelik testi: spesifik karmaşık ürün için ek test (türev, yapılandırılmış).
- 5 şikayet kanalı: aracı kurum iç → SPK → Tüketici Hakem Heyeti → YTM → mahkeme.
- Aracı kurum iç şikayet: 15 iş günü yanıt zorunlu.
- Tüketici Hakem Heyeti: ~30K TL altı; bağlayıcı 60 gün karar.
- YTM (Yatırımcı Tazmin Merkezi): aracı kurum suistimali; 2.065.145 TL kişi başı limit (2026); piyasa kaybı KAPSAM DIŞI.
- YTM finansmanı: tüm aracı kurumların yıllık katkı payı; yıllık 50-100M TL tazmin.
- Sınav usulsüzlüğü: kopya, sahte kimlik, sızdırma, iletişim, sahte belge → lisans iptali + TCK m.204 hapis.
- Klasik tuzaklar: "lisans ömür boyu" yanlış (eğitim+sicil); "Düzey 3 her uzmanlığı kapsar" yanlış (ayrı sınav); "sadece açıklama yeterli" yanlış (3 adımlı yönetim); "YTM tüm kayıpları öder" yanlış (sadece varlık suistimali).
- SPL ağırlığı: Geniş Kapsamlı Mevzuat sınavında SPL + meslek kuralları + etik %15-20.
Dayanak ve kaynaklar
- Açık Kaynak Mevzuat ve Referanslar
- 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu m.128/1-f — Kurulun sertifika esaslarını belirleme ve bu amaçla merkez veya şirket kurma yetkisi (SPL dayanağı). mevzuat.gov.tr.
- 6362 sayılı SPKn m.83 — Yatırımcı Tazmin Merkezi (YTM). mevzuat.gov.tr.
- SPK VII-128.7 Tebliği — Sermaye Piyasası Faaliyetleri Lisanslama Sınavları + meslek mensubu davranış kuralları + etik. mevzuat.spk.gov.tr.
- SPK III-37.1 Yatırım Hizmetleri Tebliği — Müşteri sınıflandırma + KYC + uygunluk testi. mevzuat.spk.gov.tr.
- SPK III-39.1 Yatırım Hizmetleri Sözleşmeleri Tebliği — Uygunluk testi + müşteri ilişki yönetimi. mevzuat.spk.gov.tr.
- SPK Resmi Web Sitesi: spk.gov.tr. Kurul kararları, idari para cezası ilanları, şikayet portalı.
- SPL Resmi Web Sitesi: spl.com.tr. Sınav takvimi, başvuru, sicil, sürekli eğitim.
- SPL Sınav Konuları ve Müfredatları: spl.com.tr/sinav-konulari-ve-alt-konu-basliklari. Tüm 9 lisans için detaylı müfredat.
- SPL Sürekli Eğitim Yönetmeliği. spl.com.tr.
- SPL Etik Kurulu Yönetmeliği. spl.com.tr.
- TSPB (Türkiye Sermaye Piyasaları Birliği) Resmi Web Sitesi: tspb.org.tr. Sektörel meslek birliği; SPL ortağı.
- Borsa İstanbul Resmi Web Sitesi: borsaistanbul.com. SPL ortağı; eğitim merkezi.
- YTM (Yatırımcı Tazmin Merkezi): ytm.gov.tr veya spk.gov.tr/YTM. Tazmin başvuru ve süreç.
- Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (6502) — Tüketici Hakem Heyeti süreçleri. mevzuat.gov.tr.
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.49 — Sebepsiz zenginleşme + tazminat (yatırımcı dava). mevzuat.gov.tr.
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.158, m.204 — Nitelikli dolandırıcılık + resmi belgede sahtecilik (sınav usulsüzlüğü). mevzuat.gov.tr.
- IOSCO Code of Conduct + Conflict of Interest Principles — Uluslararası meslek standartları. iosco.org.
- IFAC IESBA Code of Ethics for Professional Accountants — Uluslararası mesleki etik standartları. iesba.org.
- Resmi Gazete: kanun + tebliğ + SPK + SPL düzenlemeleri yayımı. resmigazete.gov.tr.
- Yargıtay 11. Hukuk Dairesi içtihat — sermaye piyasası ihtilafları temyiz mercii (bireysel tazmin davaları). yargitay.gov.tr.
- CC0 / Kamu Malı / Resmî
- Tüm referanslar kamu erişimine açık, telifsiz ve resmî kaynaklardır. SPKn 6362 + TBK + TCK + Tüketicinin Korunması Kanunu Türkiye Cumhuriyeti Resmi Gazete ile kamu malı; SPK + SPL + TSPB + Borsa İstanbul + YTM düzenlemeleri kamu erişimine açıktır. IOSCO + IFAC IESBA belgeleri uluslararası akademik + düzenleyici kamu malıdır. Ders içeriği bu kaynaklardan paraphrase edilerek hazırlanmış olup hiçbir telifli eğitim materyali kullanılmamıştır.