Kripto Varlık Hizmet Sağlayıcı Nedir? Kripto Varlık Düzenlemesi

1.Giriş: kripto varlık hizmet sağlayıcı nedir?

Kripto varlık hizmet sağlayıcı, Türk hukukunda kripto varlıkların alım satımına, ilk satış ya da dağıtımına, takasına, transferine ve saklanmasına aracılık eden kuruluşların ortak adıdır. Tanım 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanununun 3. maddesine, 26 Haziran 2024 tarihinde kabul edilip 2 Temmuz 2024 tarihli ve 32590 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 7518 sayılı Kanunla eklenmiştir. Kanuna göre kripto varlık hizmet sağlayıcı; platformları, kripto varlık saklama hizmeti sağlayan kuruluşları ve ikincil düzenlemelerde kripto varlıklarla ilgili hizmet sunmak üzere belirlenen diğer kuruluşları kapsar. Halk arasında "kripto borsası" denen yapılar hukuken platformdur; müşterinin varlıklarını koruyan kurum ise saklama kuruluşudur.

Aynı maddeye göre kripto varlık, dağıtık defter teknolojisi ya da benzer bir teknoloji kullanılarak elektronik olarak oluşturulup saklanabilen, dijital ağlar üzerinden dağıtımı yapılan ve değer ya da hak ifade edebilen gayri maddi varlıktır. Bu tanım bilinçli olarak geniştir: bir varlığın kripto varlık sayılması, onun para, menkul kıymet ya da emtia olup olmadığına değil, teknik olarak nasıl oluşturulup aktarıldığına bakar. Varlığın sermaye piyasası aracına özgü haklar sağlaması (örneğin kâr payı ya da oy hakkı vermesi) ise onu ayrıca SPK'nın sermaye piyasası araçlarına ilişkin yetkisinin içine sokar (md. 35/B-6).

1.1Sistem nasıl işler?

Düzenleme, müşterinin varlığını üç ayağa ayırarak korur (Şekil 1). Müşteri ayağında hizmet sağlayıcı, müşterinin kimliğini 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun çerçevesinde tespit eder ve para yatırma-çekme işlemleri müşterinin kendi adına açılmış banka hesabı üzerinden yürür. Platform ayağında emirler alınır, eşleştirilir ve piyasa bozucu işlemleri yakalamak için gözetim sistemi işletilir. Saklama ayağında ise ilke, müşterinin kripto varlıklarını kendi cüzdanında tutmasıdır; tutmak istemediği varlıklar Kurulca yetkilendirilmiş bir banka ya da saklama kuruluşunda saklanır, müşteri nakdi de bankada tutulur (md. 35/C-6). Müşteri varlıkları hizmet sağlayıcının malvarlığından ayrıdır; hizmet sağlayıcının borçları nedeniyle haczedilemez, rehnedilemez ve iflas masasına girmez (md. 35/C-7).

Bu yapının iki önemli sınırı vardır. Birincisi, platformlarda tutulan nakit ve kripto varlıklar mevduat sigortası kapsamında değildir; kripto varlıklar Yatırımcı Tazmin Merkezi güvencesine de tabi değildir (md. 35/C-4 ve 35/C-6). İkincisi, bir kripto varlığın platformda listelenmiş olması ya da platforma faaliyet izni verilmiş olması, işlemlerin kamunun güvencesi altında olduğu anlamına gelmez (md. 35/C-2 ve 35/C-4). Kanun bu cümleleri açıkça yazarak devletin fiyat riskini üstlenmediğini vurgular.

1.2Kısa çözümlü örnek: saklama oranları

SPK'nın III-35/B.2 sayılı Tebliğinin 41. maddesine göre müşterilerin kendi cüzdanlarında tutmayı tercih etmediği kripto varlıkların en az %95'i saklama kuruluşunda saklanır; kalan en çok %5 platform cüzdanında kalabilir. Gün içinde platform cüzdanındaki pay %10'u aşarsa, aşan kısım mutabakat saati (23.59) beklenmeden saklama kuruluşuna aktarılır. Kurgusal bir platformda müşterilerin saklamaya bıraktığı varlıkların toplam cari değeri 800 milyon TL ise:

• Saklama kuruluşunda tutulması gereken asgari tutar: 800 × 0,95 = 760 milyon TL;
• Mutabakat saatinde platform cüzdanında kalabilecek azami tutar: 800 × 0,05 = 40 milyon TL;
• Gün içinde platform cüzdanında bulunabilecek azami tutar: 800 × 0,10 = 80 milyon TL.

Oranlar her kripto varlık için ayrı ayrı değil, toplam cari değer üzerinden ve anlık olarak izlenir (Şekil 2). Hesap, düzenlemenin mantığını özetler: internete bağlı "sıcak" cüzdanda tutulan varlık, günlük çekim ihtiyacını karşılayacak kadarla sınırlandırılır; geri kalan varlıklar ayrı bir kuruluşun denetimine bırakılır.

1.3Mevzuat dayanağı (Ekim 2026 itibarıyla)

• 6362 sayılı Kanun (7518 sayılı Kanunla değişik): md. 3 tanımlar, md. 35/B izin ve kuruluş, md. 35/C faaliyet, saklama ve transfer, md. 99/A–99/B tedbir ve denetim, md. 109/A, 110/A, 110/B suç ve sorumluluk hükümleri, geçici md. 11 geçiş süreci.
• SPK tebliğleri (RG 13.3.2025, 32840): III-35/B.1 Kuruluş ve Faaliyet Esasları; III-35/B.2 Çalışma Usul ve Esasları ile Sermaye Yeterliliği.
• TCMB Ödemelerde Kripto Varlıkların Kullanılmamasına Dair Yönetmelik (RG 16.4.2021, 31456; yürürlük 30.4.2021).
• MASAK Tedbirler Yönetmeliği: hizmet sağlayıcılar 1 Mayıs 2021'den beri yükümlüdür; kripto transferlerinde bilgi kuralı (md. 24/A) ve 30.000 TL eşiği (7 Ekim 2026 değişikliği).

Makalenin geri kalanı bu çerçeveyi ayrıntılandırır: ikinci bölüm kavramları, üçüncü bölüm kanun ve tebliğleri madde madde, dördüncü bölüm Türkiye'deki düzenleme sürecini, beşinci bölüm Avrupa Birliği'nin MiCA tüzüğüyle karşılaştırmayı ve sermaye yeterliliği hesaplarını, altıncı bölüm sınavlarda öne çıkan noktaları ele alır. Aklama ile mücadelenin genel çerçevesi için Bankacılıkta Uyum, Etik ve Mali Suçlarla Mücadele (BA-2026-25), sermaye piyasası araçları için Sermaye Piyasası Araçları ve Türev Ürünler (BA-2026-23), kriptografinin teknik temeli için Ağlar, Sistemler ve Bilgi Güvenliği (BA-2026-32) makalelerine; SPK Kanununun genel yapısı için SPK Kanunu temel çerçeve ve MASAK, KVKK ve müşteri bilgisi derslerine bakılabilir. Kurumun kariyer olanakları SPK kurum sayfasında ve sermaye piyasası kariyer rehberinde özetlenmiştir.