← Panelim / SPL Lisanslama / Bilanço ve Gelir Tablosu Hazırlama

Bilanço ve Gelir Tablosu Hazırlama

SPL Lisanslama · Bilanço ve Gelir Tablosu Hazırlama · Başlangıç Seviye PDF İndir

Bilanço ve Gelir Tablosu Hazırlama

SPL LisanslamaBölüm 5 · MUH1 — MuhasebeDers 5.3

Bilanço ve Gelir Tablosu Hazırlama

MUH1.3 · Bilanço · Gelir Tablosu · TFRS · VUK · KAP Raporlama

Mizandaki ham veri nasıl bilanço ve gelir tablosuna dönüşür? Halka açık bir şirket yıllık raporunu nasıl hazırlar? Mali tablo hazırlama muhasebe sürecinin son ürünüdür — yatırımcının, bankanın, vergi otoritesinin gördüğü dökümanlar buradan çıkar. Bu derste TDHP'den mali tabloya akış, VUK ve TFRS format farkları, KAP raporlama yükümlülükleri ve dipnotlar işlenecek.

  • ≈ 26 dk okuma
  • 5 soruluk test
  • Sınavda: SPL lisanslama sınavları

Bir CFO'nun yıl sonu maratonu

Sınav kapsamı

Bu içerik şu sınavların ortak müfredatıdır: Düzey 2 · Düzey 3 · Kurumsal Yön. · Kredi Der. · Konut Değ. · Gayrimenkul Değ. · BS Denetim

Bu dersin kapsamına girmeyen sınavlar: Düzey 1 · Türev Araçlar

Şubat 2026, halka açık bir holdingin CFO'su Aylin Hanım sabah 06:00'da ofise geliyor. Yıl sonu finansal raporlama süreci tüm hızıyla devam ediyor: (1) Mizan kapatıldı (31 Aralık 2025); (2) Düzeltme kayıtları yapıldı (amortisman, ECL karşılığı, döviz değerleme); (3) Konsolidasyon başladı (12 bağlı ortaklık birleştirilecek); (4) Bağımsız denetçi paralel çalışıyor; (5) KAP'a (Kamuyu Aydınlatma Platformu) yıllık rapor yüklenecek; (6) Genel kurulda finansal tablolar hissedar onayına sunulacak. Tüm bunların sonunda iki temel doküman çıkacak: Bilanço (varlık-kaynak fotoğrafı) ve Gelir Tablosu (yıllık performans filmi).

Halka açık şirketler için mali tablo hazırlama düzenleyici zorunluluktur — SPK Tebliğ II-14.1 kapsamında belirli formatlarda, belirli zaman dilimlerinde, KAP üzerinden kamuya açık olarak. Akif'in kariyerfinans.com gibi halka açılma hedefi olan şirketler için bu konu kritik; bağımsız denetim lisansı için zorunlu temel.

Akılda tut

Mali Tablo Disiplini: Bilanço bir fotoğraftır (belirli bir tarihteki varlık-kaynak durumu), Gelir Tablosu bir filmdir (bir dönem boyunca ne oldu). İkisi birlikte bir şirketin finansal hikayesini anlatır; dipnotlar ise hikayenin alt yazılarıdır — sayıların arkasındaki gerçeği açıklar.

Bu derste 11 başlık: (1) Mali tablo hazırlama süreci; (2) Bilanço — VUK formatı; (3) Bilanço — TFRS formatı; (4) Gelir Tablosu — VUK formatı; (5) Gelir Tablosu — TFRS formatı; (6) Özkaynak Değişim Tablosu; (7) Nakit Akım Tablosu hatırlatma; (8) Dipnotlar ve önemlilik; (9) KAP raporlama yükümlülükleri; (10) Vakalar + hızlı kontrol.

Mizandan rapora — adım adım

Mizandan rapora 12345678 Geçici mizan Düzeltme kayıtlarıamortisman, tahakkuk, karşılık, kur Düzeltilmiş mizan Sınıflandırma1–5 bilanço · 6 gelir tablosu Tablo seti + dipnotlarTFRS: 5 bileşen Bağımsız denetimzorunluysa KAP'a yüklemehalka açıksa Genel kurul onayı
Mali Tablo Hazırlama Süreci

Yıl sonu mizandan başlayarak nihai mali tabloya ulaşma süreci. Akış: (1) Geçici mizan → (2) Düzeltme kayıtları (amortisman, tahakkuklar, karşılıklar) → (3) Düzeltilmiş mizan → (4) Hesapları sınıfla (bilanço/gelir tablosu) → (5) Format düzenle (VUK veya TFRS) → (6) Bilanço dengesi kontrol → (7) Dipnotlar hazırla → (8) Bağımsız denetim (zorunluysa) → (9) KAP'a yükle (halka açıksa) → (10) Genel kurul onayı. Süre: yıl sonu 31 Aralık'tan itibaren halka açık şirketler için 90 gün; halka kapalı için 5 ay.

Mizandan Mali Tabloya — Sınıflandırma

Mizan Sınıfı
Mali Tablo
Pozisyon
Sınıf 1 (Dönen Varlıklar)
Bilanço
Aktif (üst)
Sınıf 2 (Duran Varlıklar)
Bilanço
Aktif (alt)
Sınıf 3 (KV Yabancı Kaynaklar)
Bilanço
Pasif (üst)
Sınıf 4 (UV Yabancı Kaynaklar)
Bilanço
Pasif (orta)
Sınıf 5 (Özkaynaklar)
Bilanço
Pasif (alt)
Sınıf 6 (Gelir Tablosu Hesapları)
Gelir Tablosu
Tüm tablo
Sınıf 7 (Maliyet)
Yıl sonu Sınıf 6'ya aktarılır
—
Sınıf 9 (Nazım)
Sadece dipnotlarda
—
Düzeltme kayıtları kritik aşama

Yıl sonunda bazı işlemler henüz kaydedilmemiş ama dönemi etkiler. Tipik düzeltmeler: (1) Yıllık amortisman (Sınıf 25 üzerinden); (2) Tahakkuk eden gelir/gider (Aralık'a ait olup henüz faturasız); (3) Şüpheli alacak karşılığı (TFRS 9 ECL); (4) Kıdem tazminatı karşılığı; (5) Stok değer düşüklük karşılığı; (6) Döviz değerleme (yıl sonu kuru ile); (7) Vergi karşılığı. Bu kayıtlar yapılmazsa: kar abartılır, varlıklar şişer, finansal tablolar gerçeği yansıtmaz.

Mali Tablo Setinin Bileşenleri (TFRS)

TFRS'ye göre tam bir mali tablo seti 5 bileşenden oluşur: (1) Finansal Durum Tablosu (Bilanço) — dönem sonu fotoğraf; (2) Kar veya Zarar ve Diğer Kapsamlı Gelir Tablosu — performans + OCI; (3) Özkaynak Değişim Tablosu — özkaynak hareketleri; (4) Nakit Akım Tablosu — nakit hareketleri; (5) Dipnotlar — açıklamalar ve detay. VUK'ta: ana iki tablo (bilanço + gelir tablosu) zorunlu; diğerleri vergi açısından gerekli değil ama TTK ve SPK isteyebilir. Halka açık şirket: tüm 5 bileşen TFRS formatında zorunlu.

Türk Vergi Mevzuatı standardı

Bilanço (Finansal Durum Tablosu)

Belirli bir tarihte işletmenin varlıkları, yükümlülükleri ve özkaynaklarını gösteren tablo. Temel denklem: Varlıklar = Yükümlülükler + Özkaynaklar. İki sunum şekli: (a) Hesap tipi — sol tarafta aktif, sağ tarafta pasif (T şekli, klasik). (b) Rapor tipi — yukarıdan aşağıya (modern, profesyonel). VUK formatı: TDHP sınıflandırmasına dayalı, vade kriterli (kısa-uzun ayrımı). Pratik kullanım: vergi beyannamesi eki, ticari sicilde dosyalama, banka kredi tahsisi.

VUK Formatı Bilanço Yapısı

AKTİF (VARLIKLAR)
PASİF (KAYNAKLAR)
I. DÖNEN VARLIKLAR
I. KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR
A. Hazır Değerler (10)
A. Mali Borçlar (30)
B. Menkul Kıymetler (11)
B. Ticari Borçlar (32)
C. Ticari Alacaklar (12)
C. Diğer Borçlar (33)
D. Diğer Alacaklar (13)
D. Alınan Avanslar (34)
E. Stoklar (15)
E. Yıl. Yay. İnşaat (35)
F. Yıl. Yay. İnşaat (17)
F. Vergi ve Diğer Yük. (36)
G. Gelecek Aylara Ait Gid. (18)
G. Borç Karşılıkları (37)
H. Diğer Dönen Varlıklar (19)
H. Gelecek Aylara Ait Gel. (38)
I. Diğer KVYK (39)
II. DURAN VARLIKLAR
II. UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR
A. Ticari Alacaklar (UV) (22)
A. Mali Borçlar (40)
B. Mali Duran Varlıklar (24)
B. Ticari Borçlar (UV) (42)
C. Maddi Duran Varlıklar (25)
C. Diğer Borçlar (UV) (43)
D. Maddi Olmayan Duran V. (26)
D. Alınan Avanslar (UV) (44)
E. Özel Tükenmeye Tabi V. (27)
E. Borç Karşılıkları (UV) (47)
F. Gelecek Yıllara Ait Gid. (28)
F. Diğer UVYK (49)
G. Diğer Duran Varlıklar (29)
III. ÖZKAYNAKLAR
A. Ödenmiş Sermaye (50)
B. Sermaye Yedekleri (52)
C. Kar Yedekleri (54)
D. Geçmiş Yıl Karları (57)
E. Geçmiş Yıl Zararları (58)
F. Dönem Net Karı/Zararı (59)
AKTİF TOPLAMI
PASİF TOPLAMI
VUK Bilanço — Pratik Örnek

Sayısal örnek (M TL): AKTİF: Hazır Değerler 80, Ticari Alacaklar 200, Stoklar 150, Diğer Dönen 30 → Dönen Varlıklar 460. MDV (brüt 800 − birikmiş amort. 200) 600, MODV 50 → Duran Varlıklar 650. Aktif Toplamı: 1.110. PASİF: Banka kredisi (KV) 150, Ticari Borçlar 180, Vergi Yük. 40 → KVYK 370. Banka kredisi (UV) 250 → UVYK 250. Sermaye 300, Yedekler 90, Net Kar 100 → Özkaynaklar 490. Pasif Toplamı: 1.110. ✓ Denge sağlandı.

Uluslararası standart yapı

Aynı şirket, iki format VUKvergi matrahı TFRSyatırımcıya bilgi temel yaklaşımihtiyatlı, maliyetgerçeğe uygun değer maddi duran varlıkmaliyet+ yeniden değerleme şüpheli alacakdava açılmış olmalıbeklenen kayıp kıdem tazminatıbasit hesapaktüeryal kiralamakira giderivarlık + yükümlülük şerefiyeitfa ediliritfa yok, test var Farkları ertelenmiş vergi köprüler
TFRS Bilanço (Finansal Durum Tablosu)

TMS 1 (Finansal Tabloların Sunuluşu) standardı altında düzenlenen bilanço. VUK'tan farkları: (1) Sıralama — VUK kısa→uzun (likidite azalan); TFRS likidite veya vade sıralaması seçilebilir. (2) Sınıflandırma — TFRS daha esnek; cari/cari olmayan ayrımı zorunlu değil eğer likidite sırası anlamlı ise. (3) Detay — TFRS dipnotlarda çok daha kapsamlı açıklama. (4) Adlandırma — TFRS "yükümlülük"; VUK "yabancı kaynak". Halka açık şirket: TFRS zorunlu; VUK formatı vergi beyanı için ayrıca tutulur (çift defter — vergi farklılıkları yönetimi).

TFRS Bilanço — Tipik Format (BIST Şirketi)

VARLIKLAR
Cari Dönem
Önceki Dönem
Cari Olmayan Varlıklar
Maddi Duran Varlıklar
2.450.000
2.180.000
Maddi Olmayan Duran Varlıklar
120.000
110.000
Şerefiye
340.000
340.000
İştirakler
180.000
165.000
Ertelenmiş Vergi Varlığı
45.000
38.000
Diğer Cari Olmayan Varlıklar
25.000
20.000
Cari Olmayan Toplam
3.160.000
2.853.000
Cari Varlıklar
Stoklar
520.000
480.000
Ticari Alacaklar
680.000
590.000
Diğer Alacaklar
85.000
72.000
Türev Araçlar
15.000
10.000
Nakit ve Nakit Benzerleri
250.000
180.000
Cari Toplam
1.550.000
1.332.000
VARLIKLAR TOPLAMI
4.710.000
4.185.000
TFRS-VUK Karşılaştırma — Önemli Farklar

İki format farklı amaçlara hizmet eder. VUK: vergi tabanını belirler; muhafazakar (ihtiyatlılık baskın); maliyet bedeli yaygın. TFRS: yatırımcıyı bilgilendirir; ekonomik gerçeği yansıtır; gerçeğe uygun değer (fair value) yaygın. Tipik fark alanları: (1) MDV değerleme — VUK maliyet, TFRS yeniden değerleme opsiyonu. (2) Şüpheli alacak — VUK dava açılmış olmalı, TFRS ECL (beklenen). (3) Kıdem tazminatı — VUK basit, TFRS aktüeryal. (4) Finansal kiralama — VUK kira gideri, TFRS varlık + yükümlülük (TFRS 16). (5) Şerefiye — VUK itfa, TFRS itfa yok ama değer düşüklük testi. Pratikte: ertelenmiş vergi kalemi bu farkları köprüler.

Cari/Cari Olmayan Sıralama

Modern TFRS bilançolarda iki yaklaşım var: (a) Cari önce (alttan yukarı) — eski, geleneksel. (b) Cari olmayan önce (yukarıdan aşağı) — modern, çoğu BIST şirketi. Avrupa şirketleri: cari olmayan önce (Almanya, İngiltere). ABD şirketleri: cari önce. Türkiye: çoğunlukla cari olmayan önce; ama hangisi tercih edildiyse tüm yıllarda aynı kullanılmalı (tutarlılık). Sınav notu: SPL'de "TFRS bilanço sıralaması" sorulduğunda iki yaklaşımın da geçerli olduğu bilinmeli.

Türk Vergi Mevzuatı kar kademeleri

Gelir Tablosu (VUK Formatı)

Belirli bir dönemde işletmenin gelir-gider akışını ve net karını gösteren tablo. VUK formatı: TDHP Sınıf 6 hesaplarına dayalı; 5 ana kar kademesi sırayla hesaplanır. Yapı: A) Brüt Satışlar → Satış İndirimleri → Net Satışlar → Satışların Maliyeti → BRÜT KAR → Faaliyet Giderleri → FAALİYET KARI → Diğer Faaliyet Gel./Gid. → OLAĞAN KAR → Olağandışı Gel./Gid. → VERGİ ÖNCESİ KAR → Vergi Karşılığı → NET KAR. Pratik kullanım: vergi beyannamesi, ticari sicil, kredi tahsisi.

VUK Gelir Tablosu Yapısı

Kalem
Tutar (M TL)
A. Brüt Satışlar (600+601+602)
5.500
B. Satış İndirimleri (610+611+612)
(200)
C. Net Satışlar
5.300
D. Satışların Maliyeti (620+621+622)
(3.500)
E. BRÜT KAR (veya ZARAR)
1.800
F. Faaliyet Giderleri (630+631+632+633)
(800)
G. FAALİYET KARI (veya ZARARI)
1.000
H. Diğer Faaliyet Gelirleri (640-649)
+150
I. Diğer Faaliyet Giderleri (650-659)
(80)
J. Finansman Giderleri (660+661)
(220)
K. OLAĞAN KAR (veya ZARAR)
850
L. Olağandışı Gelirler (670-679)
+30
M. Olağandışı Giderler (680-689)
(20)
N. VERGİ ÖNCESİ KAR (VÖK)
860
O. Vergi Karşılığı (691)
(215)
P. DÖNEM NET KARI
645
5 Kar Kademesi — Anlamları

Brüt Kar: ürün/hizmet doğrudan kar gücü (faaliyet gid. öncesi). Faaliyet Karı: çekirdek operasyonun karlılığı (finansman + olağandışı öncesi); FAVÖK ile yakın. Olağan Kar: tekrarlanabilir tüm gelir-giderlerden sonraki kar. Vergi Öncesi Kar (VÖK): tüm gelir-giderler dahil vergi öncesi. Net Kar: hissedara ait nihai sonuç. Analizde önem: trend analizi için her kademe ayrı izlenir; faaliyet karı düşmüş ama net kar artmışsa olağandışı gelir nedeniyle olabilir (kalıcı değil).

Kapsamlı Gelir Tablosu ve OCI

TFRS Gelir Tablosu — Tek vs Çift Tablo

TMS 1'e göre işletme iki sunum şekli arasında seçim yapabilir: (a) Tek tablo yaklaşımı: Kar/Zarar kalemleri + Diğer Kapsamlı Gelir (OCI) kalemleri tek tabloda; sonunda Toplam Kapsamlı Gelir gösterilir. (b) Çift tablo yaklaşımı: Önce klasik Gelir Tablosu (kar/zarar), sonra ayrı Diğer Kapsamlı Gelir Tablosu (OCI). Pratikte: Türkiye'de çoğu BIST şirketi tek tablo yaklaşımını kullanır. Niçin OCI önemli: bazı ekonomik etkiler kar/zarara yazılmaz ama özkaynağı doğrudan etkiler — bu kalemler OCI'de izlenir.

TFRS Kar veya Zarar ve Diğer Kapsamlı Gelir Tablosu

Kalem
Cari Dönem
Hasılat (TFRS 15)
5.300.000
Satışların Maliyeti
(3.500.000)
BRÜT KAR
1.800.000
Genel Yönetim Giderleri
(350.000)
Pazarlama Giderleri
(450.000)
Esas Faaliyetlerden Diğer Gelir
+120.000
Esas Faaliyetlerden Diğer Gider
(70.000)
ESAS FAALİYET KARI
1.050.000
Yatırım Faaliyetlerinden Gelir
+80.000
Yatırım Faaliyetlerinden Gider
(30.000)
Finansman Geliri
+25.000
Finansman Gideri
(220.000)
VERGİ ÖNCESİ KAR
905.000
Dönem Vergi Gideri
(220.000)
Ertelenmiş Vergi Geliri/(Gideri)
(15.000)
DÖNEM NET KARI
670.000
DİĞER KAPSAMLI GELİR (OCI)
Yeniden değerleme artışı (MDV)
+50.000
Aktüeryal kazanç/(kayıp) — kıdem tazminatı
(8.000)
Yabancı para çevirim farkları
+12.000
TOPLAM KAPSAMLI GELİR
724.000
Diğer Kapsamlı Gelir (OCI) — Detay

Kar/Zarar tablosuna girmeyen ama özkaynağı etkileyen kazanç/kayıplar. Tipik OCI kalemleri: (1) MDV yeniden değerleme — TMS 16 maliyet yöntemi yerine yeniden değerleme yöntemi seçildiyse, artışlar OCI'ye. (2) Aktüeryal kazanç/kayıp — kıdem tazminatı varsayım değişiklikleri (TMS 19). (3) Yabancı para çevirim farkı — yurt dışı bağlı ortaklığın TL'ye çevriminde. (4) Nakit akım hedge — etkin hedge'in fair value değişimi. (5) FVTOCI varlıklar — TFRS 9 kapsamındaki seçilmiş finansal varlıklar. Niçin ayrı tutulur: bu kazanç/kayıplar henüz "gerçekleşmemiş"tir veya tekrarlamayan kalemlerdir; net kar yorumunu bozmamak için ayrılır.

OCI'nin "geri dönüştürülmesi" (recycling)

Bazı OCI kalemleri ileride gerçekleştiğinde kar/zarara aktarılır (recycling). Geri dönüşür: yabancı para çevirim farkı (bağlı ortaklık satılırsa), nakit akım hedge (hedge edilen işlem gerçekleşince). Geri dönüşmez: MDV yeniden değerleme artışı (varlık satılsa bile geçmiş yıl karlarına gider), aktüeryal kazanç/kayıp. Sınav notu: SPL Düzey 3 ve Bağımsız Denetim'de OCI recycling sıkça sorulur.

Özkaynak hareketlerinin haritası

Özkaynak Değişim Tablosu

Bir dönem boyunca özkaynak kalemlerindeki tüm değişimleri kaynak bazında gösteren tablo. Niçin gerekli: özkaynak çok kalemden oluşur (sermaye, yedekler, geçmiş kar, dönem karı, OCI) — her birinin yıl içi hareketi farklı kaynaktandır. Yapı: yatay eksen özkaynak kalemleri, dikey eksen hareketler. Tipik hareketler: (1) Açılış bakiyesi; (2) Net kar; (3) OCI; (4) Sermaye artırımı; (5) Temettü dağıtımı; (6) Yasal yedek aktarımı; (7) Pay geri alımı; (8) Kapanış bakiyesi.

Özkaynak Değişim Tablosu — Örnek

Hareket
Sermaye
Yasal Yedek
Geçmiş Yıl K.
Dönem Karı
OCI
Toplam
1 Ocak Açılış
1.000
200
450
—
50
1.700
2025 Net Kar
—
—
—
670
—
+670
OCI (yeniden değ., aktüeryal vs.)
—
—
—
—
+54
+54
Önceki Yıl Karı Aktarım
—
+25
+475
(500)
—
0
Temettü Dağıtımı
—
—
(150)
—
—
(150)
Sermaye Artırımı (bedelli)
+200
—
—
—
—
+200
31 Aralık Kapanış
1.200
225
775
670
104
2.974
Özkaynak Değişim — Kontrol Mekanizması

Bilanço'daki özkaynak toplamı = Özkaynak Değişim Tablosu kapanış toplamı olmalıdır. Eşitlik: Açılış (1.700) + Net Kar (670) + OCI (54) − Temettü (150) + Sermaye Artışı (200) = Kapanış (2.474). Hata: yukarıdaki örnekte bir kalem dönem karı (670) hem üstte hem alt satırda görüldü → toplam fark vardır. Pratikte "önceki yıl karı aktarımı" dönem karını sıfırlar ve geçmiş yıl + yedeklere dağıtır. Sınav notu: özkaynak değişim tablosu hem TFRS hem VUK'ta benzer yapıda; SPL'de bu tablonun yorumu sorulur.

FYMA1.3'ten kısa özet

Nakit Akım Tablosu — Bağlantı

FYMA1.3'te detaylı işlendi; burada mali tablo seti içindeki konumu hatırlatılıyor. Üç bölüm: (A) İşletme Faaliyetleri — esas operasyonun nakit etkisi; FCFO. (B) Yatırım Faaliyetleri — CapEx, satım, iştirak yatırımları. (C) Finansman Faaliyetleri — borç alma/ödeme, sermaye artırımı, temettü. İki yöntem: (a) Direkt: nakit girişler/çıkışlar doğrudan listelenir. (b) Endirekt: net kardan başlanır, nakit dışı kalemler düzeltilir. TFRS: ikisini de izin verir; çoğu şirket endirekt tercih eder. Önemli: dönem net karı = Gelir Tablosu son kalemi; bu kalem Nakit Akım Tablosu'nun başlangıcıdır (endirekt yöntemde) — üç tablo arasında çapraz tutarlılık bağı.

Mali Tablo Seti — Çapraz Bağlar

Kalem
Bilanço
Gelir Tablosu
Özkaynak Değ.
Nakit Akım
Net Kar
—
✅ Son kalem
✅ Hareket
✅ Endirekt başlangıç
Nakit ve Benzeri
✅ Aktif
—
—
✅ Açılış-kapanış
Özkaynak Toplamı
✅ Pasif
—
✅ Kapanış
—
Amortisman
✅ 257 bakiyesi
✅ Gider kalemi
—
✅ Düzeltme
OCI Kalemleri
✅ Birikmiş OCI
✅ Cari OCI
✅ Hareket
—
Çapraz tutarlılık denetimde temel

Bağımsız denetçilerin ilk yaptığı kontrol, mali tablolar arasında çapraz tutarlılığın sağlanmasıdır. Net kar Gelir Tablosu'ndan Özkaynak Değişim'e ve Nakit Akım'ın başlangıcına aktarılmalı; Bilanço'daki nakit kalanı Nakit Akım'ın kapanış bakiyesiyle eşleşmeli; Bilanço özkaynak toplamı Özkaynak Değişim Tablosu'nun kapanışıyla aynı olmalı. Bu çapraz kontroller olmazsa kayıt veya format hatası vardır.

Sayıların arkasındaki gerçek

Dipnotlar (Notes to Financial Statements)

Mali tablolardaki rakamların kaynağını, hesaplama yöntemini ve ek detayları açıklayan metin bölümü. Niçin gerekli: bilanço ve gelir tablosu sayıları tek başına yetersiz — yöntem, varsayım, risk açıklamaları olmadan kullanıcı yanıltıcı sonuçlar çıkarabilir. Tipik dipnot konuları: (1) Sunum esasları — TFRS/VUK seçimi, raporlama dönemi. (2) Önemli muhasebe politikaları — amortisman yöntemi, stok değerleme, hasılat. (3) Kalem detayları — her bilanço/gelir tablosu kalemi için açılım. (4) Risk yönetimi — döviz, faiz, kredi riskleri. (5) Olaylar — bilanço sonrası olaylar, yargı süreçleri, taahhütler. Hacim: TFRS dipnotları toplam mali tablonun %50-70'ini oluşturur.

Tipik Halka Açık Şirket Dipnot Yapısı

Dipnot Sırası
İçerik
Dipnot 1-2
Şirket bilgisi, tabloların sunum esasları
Dipnot 3
Önemli muhasebe politikaları (uzun bölüm)
Dipnot 4-25
Bilanço ve gelir tablosu kalemleri detayı
Dipnot 26+
Türev araçlar, finansal araçlar (TFRS 7)
Risk Yönetimi
Kredi, döviz, faiz, likidite riski analizi
Sermaye Yönetimi
Sermaye yeterliliği, yapısı, hedefler
İlişkili Taraf İşlemleri
Hissedar, bağlı ortaklık ile işlemler
Bilanço Sonrası Olaylar
31 Aralık sonrası önemli gelişmeler
Taahhüt ve Şart Bağlı Yükümlülükler
Teminat mektupları, hukuki davalar
Önemlilik (Materiality) Kavramı

Bir bilginin atlanması veya yanlış sunulması, kullanıcının ekonomik kararını etkileyebiliyorsa "önemli"dir. Niçin önemli: muhasebede her detayı raporlamak imkansız ve gereksiz; kullanıcı kararını etkileyebilecek bilgiler yeterli. Pratik eşikler: (a) Niceliksel — net kar, toplam aktif veya hasılatın belirli yüzdesi (genelde %5-10). (b) Niteliksel — yöntem değişikliği, hile, ilişkili taraf işlemleri (tutar küçük olsa bile önemli). Bağımsız denetimde: denetçi denetim önemliliğini ayrı belirler (örn. VÖK'ün %5'i); bu eşik altındaki hatalar tolere edilebilir. Sınav notu: SPL Bağımsız Denetim'de önemlilik kavramı ve hesaplama temel.

Halka açık şirket yükümlülükleri

KAP (Kamuyu Aydınlatma Platformu)

Halka açık şirketlerin tüm bildirim ve raporlarını yükledikleri merkezi platform — kap.org.tr. SPK düzenlemesi (Tebliğ II-15.1): bildirim zorunluluğu olan tüm finansal ve özel durumlar KAP'a anlık yüklenmeli. İçerik kategorileri: (1) Finansal raporlar — yıllık ve ara dönem (3, 6, 9 aylık). (2) Özel durum açıklamaları — sermaye artırımı, M&A, yöneticiler. (3) Pay alım satım — büyük hissedar değişiklikleri. (4) Esas sözleşme değişiklikleri. (5) Genel kurul kararları. Hız: özel durumlar genelde "ilk işlem öncesi" veya aynı gün; yıllık raporlar 90 gün içinde.

KAP Raporlama Takvimi (Halka Açık Şirket)

Rapor Türü
Dönem Sonu
Yüklenmesi Gereken Süre
Yıllık Mali Tablolar (Konsolide)
31 Aralık
60 gün (28-29 Şubat'a kadar)
Yıllık Mali Tablolar (Solo)
31 Aralık
60 gün
Ara Dönem (3, 9 ay) Mali Tablolar
31 Mart, 30 Eylül
40 gün
Ara Dönem (6 ay) Mali Tablolar
30 Haziran
40-60 gün (denetim seviyesine göre)
Yönetim Kurulu Faaliyet Raporu
31 Aralık
60 gün
Bağımsız Denetim Raporu
31 Aralık
Mali tablolarla birlikte (60 gün)
Genel Kurul Toplantı Bildirimi
—
Toplantıdan en az 3 hafta önce
Özel Durum Açıklamaları
Olay anı
Aynı gün veya ertesi iş günü
SPK Tebliğ II-14.1 — Mali Tablo Standartları

Halka açık şirketlerin mali tablo formatlarını ve içeriklerini düzenleyen ana SPK Tebliği. Temel hükümler: (1) TFRS uygulaması zorunlu; (2) Standart format şablonu sunulur (KAP'ta yüklenmesi için); (3) Bağımsız denetim zorunlu (yıllık + 6 aylık); (4) Konsolide tablo zorunluluğu (eğer bağlı ortaklık varsa); (5) Karşılaştırmalı sunum (cari + önceki dönem). Bağımsız denetim seviyeleri: (a) Tam denetim (yıllık ve yarıyıl); (b) Sınırlı inceleme (3 ve 9 aylık ara dönem) — daha az kapsam, daha hızlı. Sınav notu: SPL Bağımsız Denetim lisansının ana mevzuat referansı.

KAP'ın saydamlık etkisi

Türkiye'de halka açık şirketlerin tüm finansal bilgileri KAP'ta ücretsiz, anlık erişilebilir. Kullanıcılar: yatırımcı, analist, akademisyen, gazeteci, rakip, denetçi. Etki: (a) Bilgi simetrisi yüksek; (b) Manipülasyon riski azalır; (c) Karşılaştırma kolay (tüm BIST şirketleri aynı formatta); (d) Akademik araştırma kolay (geçmiş 20+ yıl rapor erişilebilir). kap.org.tr'den herhangi bir BIST şirketinin son 10+ yıl mali tablolarını çekebilirsiniz; ücretsiz veri kaynağı.

5 senaryo — mali tablo pratiği

Vaka 1 · Mizandan Bilanço Çıkartma

Z şirketinin 31.12.2025 mizan bakiyeleri (M TL): 100 Kasa 50 (D), 102 Bankalar 180 (D), 120 Alıcılar 240 (D), 153 Tic. Mal 320 (D), 252 Binalar 1.200 (D), 257 Birikmiş Amort. 400 (C), 300 Banka Kredi (KV) 280 (C), 320 Satıcılar 220 (C), 400 Banka Kredi (UV) 500 (C), 500 Sermaye 400 (C), 540 Yasal Yed. 80 (C), 590 Net Kar 110 (C). Bilanço hazırlayın.

Çözüm

AKTİF: Dönen Varlıklar: Hazır Değ. (100+102) = 230, Tic. Alacak (120) = 240, Stok (153) = 320 → Toplam DV: 790. Duran Varlıklar: MDV (252 brüt 1.200 − 257 birikim 400) = 800 → Toplam DurV: 800. AKTİF TOPLAMI: 1.590. PASİF: KVYK: Mali Borç (300) = 280, Tic. Borç (320) = 220 → Toplam KVYK: 500. UVYK: Mali Borç (400) = 500 → Toplam UVYK: 500. Özkaynaklar: Sermaye 400, Yedek 80, Net Kar 110 → Toplam Özk: 590. PASİF TOPLAMI: 1.590 ✓. Sınav notu: mizandan bilanço üretimi standart soru; VUK formatında sunum bilinmeli.

Vaka 2 · 5 Kar Kademesi Hesabı

X şirketinin yıl sonu sınıf 6 hesapları (M TL): 600 Yurtiçi Satış 4.500, 601 Yurtdışı Satış 800, 610 Satıştan İade 100, 620 SMM 3.200, 631 Pazarlama 350, 632 Gen. Yön. 280, 640 Faiz Geliri 50, 660 KV Borçlanma 180, 670 Olağandışı Gelir 30, 691 Vergi Karşılığı 240. 5 kar kademesini hesaplayın.

Çözüm

(1) Brüt Satış: 4.500 + 800 = 5.300. (2) Net Satış: 5.300 − 100 = 5.200. (3) Brüt Kar: 5.200 − 3.200 = 2.000. (4) Faaliyet Karı: 2.000 − 350 − 280 = 1.370. (5) Olağan Kar: 1.370 + 50 − 180 = 1.240. (6) VÖK: 1.240 + 30 = 1.270. (7) Net Kar: 1.270 − 240 = 1.030. Yorum: faaliyet karı (1.370) sağlam → çekirdek operasyon güçlü. Finansman gideri (180) yönetilebilir. Net kar marjı 1.030/5.200 = %19.8 — sektör ortalaması altı/üstü olduğunu sektör verisi ile karşılaştırarak değerlendir. Sınav notu: kar kademeleri sırası ezberlenmelidir; SPL'de standart hesap.

Vaka 3 · VUK ile TFRS Karşılaştırma

Y şirketinin makinesi 5 yıl önce 1.000K TL'ye alındı (10 yıl faydalı ömür). Bugün piyasa rayiç değeri 1.500K TL. Hem VUK hem TFRS bilanço sunumunda nasıl görünür?

Çözüm

VUK Yaklaşımı (maliyet bedeli): Brüt değer: 1.000K (alış maliyeti). Birikmiş Amort.: 5 × 100 = 500K. Net Kayıtlı Değer: 500K. Piyasa rayiç değeri yansıtılmaz; muhafazakar yaklaşım. TFRS Yaklaşımı (Maliyet veya Yeniden Değerleme Seçimi): (a) Maliyet yöntemi: VUK ile aynı, NKD 500K. (b) Yeniden değerleme yöntemi (TMS 16): Brüt değer: 1.500K (yeniden değerlenmiş, rayiç). Birikmiş Amort.: orantılı düzeltilir. Net: 1.500K (ya da kalan ömür için ayarlanır). Yeniden değerleme artışı: 1.000K (1.500 − 500) → OCI'ye yazılır, "Yeniden Değerleme Fonu" özkaynak kalemine. Vergi etkisi: ertelenmiş vergi kalemi yaratır (TFRS'de varlık değeri ↑, VUK'ta sabit → fark için vergi). Sınav notu: VUK-TFRS farkları SPL Bağımsız Denetim'in temel konusu.

Vaka 4 · Özkaynak Değişim Tablosu

W şirketinin 2025 hareketi: Açılış özkaynak 800K (Sermaye 500, Yasal Yedek 50, Geçmiş Yıl K. 200, OCI 50). 2025 yılında: Net Kar 200K, OCI +30K (yeniden değerleme), 2024 karından 10K yasal yedek aktarımı, 100K temettü dağıtımı, 150K bedelli sermaye artırımı. Yıl sonu özkaynak ne olur?

Çözüm

Hareket dökümü: Sermaye: 500 + 150 = 650. Yasal Yedek: 50 + 10 = 60. Geçmiş Yıl K.: 200 − 10 (yasal yedek aktarımı kaynağı) − 100 (temettü) = 90. Dönem Net Karı: 200. OCI: 50 + 30 = 80. Toplam Özkaynak: 650 + 60 + 90 + 200 + 80 = 1.080K. Kontrol: Açılış 800 + Net Kar 200 + OCI 30 − Temettü 100 + Sermaye Art. 150 = 1.080. ✓ Yorum: özkaynak %35 büyüdü; kaynaklar net kar (200) + sermaye artırımı (150). Sınav notu: TTK m.519 yasal yedek hesabı bu vakada görüldü; sermayenin %5'i (500 × %5 = 25) hala dolmadı (50 + 10 = 60, %20 üst sınır 100), yedek ayırma devam etmeli.

Vaka 5 · KAP Raporlama Takvimi

BIST şirketi V'nin yıl sonu 31.12.2025. Yıllık mali tablolarını ne zamana kadar yüklemek zorunda? Diğer 2026 yılı raporlama takvimi nedir? Geç kalırsa yaptırım nedir?

Çözüm

Yıllık Mali Tablo (Konsolide TFRS): 31.12.2025 + 60 gün = 1 Mart 2026'a kadar. 2026 yılı raporlama takvimi: (1) Q1 (31.03.2026) ara dönem mali tablo: 40 gün → 10 Mayıs 2026. (2) Yarıyıl (30.06.2026) mali tablo (sınırlı inceleme): 40-60 gün → 9 Ağustos - 29 Ağustos 2026. (3) Q3 (30.09.2026) ara dönem: 40 gün → 9 Kasım 2026. (4) Yıllık 2026: 60 gün → 1 Mart 2027. Geç kalma yaptırımları: (a) SPK idari para cezası; (b) Pay işlem geçici durdurma (extreme durumlarda); (c) İtibar kaybı, yatırımcı güveni; (d) KAP'ta uyarı bildirimi (kamuyla paylaşılır). Akif'in kariyerfinans.com gibi halka açılma planlayan şirketlerde: KAP raporlama disiplini şirketin değerini doğrudan etkiler; kuruluş aşamasında muhasebe altyapısı SPK uyumlu kurulmalı. Sınav notu: KAP takvimleri ezberlenmesi gereken pratik bilgi.

Sırada ne var?

Bu derste mizandan mali tabloya geçiş, VUK-TFRS format farkları ve KAP raporlama pekişti. Sıradaki ders TFRS Çerçevesi ve Kavramsal Yapı'ya odaklanacak — Türkiye'deki TFRS uygulamasının teorik temeli, KGK rolü, kavramsal çerçevenin yapısı.

Ders
Konu · Durum
MUH1.1
Muhasebenin Temelleri ve Kayıt Sistemi
✅
MUH1.2
Tek Düzen Hesap Planı (TDHP) ve Sınıfları
✅
MUH1.3
Bilanço ve Gelir Tablosu Hazırlama (bu ders)
✅
MUH1.4
TFRS Çerçevesi ve Kavramsal Yapı
Sırada
MUH1.5
TFRS 9 — Finansal Araçlar
—
MUH1.6
TFRS 15 (Hasılat) ve TFRS 16 (Kiralama)
—
MUH1.7
Konsolidasyon ve İştirakler
—
MUH1.8
Banka Muhasebesi ve Düzenleyici Raporlama
—
Modül Değ.
20 soruluk değerlendirme
—

5 mini soru — kavramlar pekişsin

Mini Quiz

5 soru
01TFRS ile VUK arasındaki temel fark nedir?
Doğru: C. TFRS uluslararası finansal raporlama standardı; yatırımcıyı bilgilendirir, ekonomik gerçeği yansıtır (gerçeğe uygun değer). VUK ise vergi mevzuatı; vergi tabanı belirler, muhafazakar (maliyet bedeli). Halka açık şirketler her iki sistemi de uygular (TFRS rapor + VUK vergi).
02Gelir tablosunda hangi kademe çekirdek operasyonun karlılığını gösterir?
Doğru: B. Faaliyet Karı = Brüt Kar − Faaliyet Giderleri. Şirketin esas operasyonunun karlılığını yansıtır; finansman kararları (faiz) ve tek seferlik olağandışı kalemlerden arınmıştır. FAVÖK ile yakın kavramdır. Trend analizinde en kritik kademe.
03"Diğer Kapsamlı Gelir (OCI)" hangi tür kalemleri içerir?
Doğru: C. OCI henüz "gerçekleşmemiş" veya tekrarlamayan kalemleri içerir: MDV yeniden değerleme artışı (TMS 16), aktüeryal kazanç/kayıp (TMS 19 kıdem tazminatı), yabancı para çevirim farkları, nakit akım hedge. Net kara girmez ama özkaynağı etkiler.
04Bilanço'daki Özkaynak Toplamı ile Özkaynak Değişim Tablosu kapanışı arasındaki ilişki nedir?
Doğru: D. Bilanço'daki özkaynak toplamı = Özkaynak Değişim Tablosu kapanış toplamı. Bu çapraz tutarlılık zorunludur; aksi halde format veya kayıt hatası vardır. Bağımsız denetimde ilk yapılan kontrol.
05Halka açık bir şirket yıllık konsolide mali tablosunu en geç ne zamana kadar KAP'a yüklemelidir?
Doğru: B. SPK Tebliğ II-14.1: yıllık mali tablolar (konsolide ve solo) 60 gün içinde KAP'a yüklenmeli. Ara dönem mali tablolar (3, 9 ay) 40 gün; yarıyıl 40-60 gün (denetim seviyesine bağlı). Geç kalma SPK idari para cezasına tabidir.
Dayanak ve kaynaklar
🎉

Tebrikler! Bu konuyu tamamladın.

Konu ilerlemene işlendi.

Panele Dön
Bölüm 1 / 14
Yukarı Çık