TFRS 15 (Hasılat) ve TFRS 16 (Kiralama)
TFRS 15 (Hasılat) ve TFRS 16 (Kiralama)
TFRS 15 (Hasılat) ve TFRS 16 (Kiralama)
MUH1.6 · TFRS 15 · 5 Adımlı Hasılat · TFRS 16 · Kiralama
2018-2019'un iki büyük dönüşümü: TFRS 15 hasılat tanımayı 5 adımlı bir sürece dönüştürdü; TFRS 16 tüm uzun vadeli kiralamaları bilançoya soktu. İkisi de halka açık şirketlerin gelir tablosunu ve bilançosunu doğrudan etkiledi. Akif'in kariyerfinans.com'da abonelik gelirleri TFRS 15, ofis kiralaması TFRS 16'nın doğrudan kapsamında. Bu derste her iki standardın yapı taşları işlenecek.
İki muhasebe dönüşümü hikayesi
Bu içerik şu sınavların ortak müfredatıdır: Düzey 2 · Düzey 3 · Kurumsal Yön. · Kredi Der. · Konut Değ. · Gayrimenkul Değ. · BS Denetim
Bu dersin kapsamına girmeyen sınavlar: Düzey 1 · Türev Araçlar
Mart 2026, bir yazılım şirketi muhasebe müdürü Aslı Hanım yıllık raporu hazırlıyor. İki tablo bambaşka göründü: (1) 2018 öncesi yıllık 50M TL "abonelik geliri"ni tek seferde kaydederlerdi (sözleşme imzalandığında); 2018 sonrası TFRS 15 ile bu gelir 12 aya yayılarak kaydedilmek zorunda. Sonuç: ilk yıl gelir %40 düşmüş gibi göründü (gerçekte sadece zamana yayılım). (2) 2019 öncesi ofis kiralarını sadece "kira gideri" yazardı; 2019 sonrası TFRS 16 ile tüm kira sözleşmesi bilançoya alındı: 50M TL "Kullanım Hakkı Varlığı" + 50M TL "Kira Yükümlülüğü" — bilanço bir gecede şişti. Toplam aktif %15 büyüdü, ama ekonomik durumda hiç değişiklik yok. Yatırımcılara açıklamak: "Bu sadece muhasebe değişikliği, gerçek durum değişmedi." Bu iki dönüşüm dünya finansal raporlamayı yeniden şekillendirdi.
TFRS 15 ve TFRS 16 farklı konular ama ortak özellikleri var: (a) İkisi de 2014-2016'da yayımlandı, 2018-2019'da yürürlüğe girdi. (b) İkisi de "ekonomik gerçeği daha iyi yansıtma" felsefesiyle eski kuralları sadeleştirdi. (c) İkisi de sektörlere göre etki büyüklüğü değişiyor — TFRS 15 yazılım/inşaat/telekom için, TFRS 16 perakende/havayolu/otel için kritik.
İki Standardın Ortak Felsefesi: "Hukuki şekilden ekonomik öze." TFRS 15 müşteri sözleşmesinin ekonomik içeriği'ni öne çıkarır (zamana yayılan hizmet vs anlık ürün). TFRS 16 kiralamanın ekonomik kontrolü'nü öne çıkarır (uzun vadeli kira = varlık edinmek gibi). İkisi de Kavramsal Çerçeve'nin "özün önceliği" ilkesinin yansıması.
Bu derste 10 başlık: (1) TFRS 15 niçin geldi; (2) 5 adımlı hasılat tanıma modeli; (3) Edim yükümlülüğü ve fiyat dağıtımı; (4) Hasılat zamanlaması (zaman içinde vs nokta); (5) Sözleşme varlıkları/yükümlülükleri; (6) TFRS 16 niçin geldi; (7) Kiracı muhasebesi; (8) Kiraya veren muhasebesi; (9) Sektörel etkiler; (10) Vakalar + hızlı kontrol.
Eski hasılat dağınıklığı
2018 öncesinde hasılat birden fazla standartla düzenleniyordu. Ana standart: TMS 18 (Hasılat) — genel ilkeler. Diğerleri: TMS 11 (İnşaat Sözleşmeleri), TMS 17 (Kiralamalar — bazı kira gelirleri), IFRIC yorumları (sadakat programları, internet siteleri vs.). Sorun: (a) Sektörler arasında tutarsızlık; (b) Karmaşık sözleşmeler için kapsamlı kural yok (yazılım, telekom paket); (c) Çok seçenek = manipülasyon zemini. 2014: IASB ve FASB ortak çalıştı, IFRS 15 (TFRS 15) yayımlandı; tüm hasılat tek bir standart altında birleşti.
TMS 18 vs TFRS 15 — Farklar
"Hasılat, müşteriye edim yükümlülüğünün yerine getirildiği zaman, beklenen bedelin yansıttığı tutarda kaydedilir." Anahtar kavramlar: (1) Müşteri — şirketin ana faaliyet konusu olan mal/hizmeti almak için sözleşme yapan taraf. (2) Edim Yükümlülüğü — sözleşmenin müşteriye söz verilen ayrıştırılabilir mal/hizmet birimleri. (3) Kontrol Transferi — müşterinin malı/hizmeti kullanma ve faydadan yararlanma hakkı kazanması. (4) İşlem Bedeli — söz verilen mal/hizmet karşılığında alınması beklenen tutar (sabit + değişken).
TFRS 15'in çekirdek yapısı
Her hasılat işlemi 5 ardışık adımla değerlendirilir: (1) Müşteri ile sözleşmenin tespiti. (2) Sözleşmedeki edim yükümlülüklerinin belirlenmesi. (3) İşlem bedelinin belirlenmesi. (4) İşlem bedelinin edim yükümlülüklerine dağıtılması. (5) Edim yükümlülüğü yerine getirildiğinde (veya getirildikçe) hasılatın kaydedilmesi. Niçin "model": 5 adım her sektör ve sözleşme türünde uygulanır — basit perakende satışta da, karmaşık yazılım sözleşmesinde de aynı disiplin.
5 Adım — Detay
5 kriter sağlanmalı: (a) Taraflar sözleşmeyi onaylamış (yazılı, sözlü veya zımni); (b) Tarafların hak ve yükümlülükleri tanımlanabilir; (c) Ödeme şartları tanımlanabilir; (d) Sözleşme ticari özü vardır; (e) Bedel tahsili olası (kredibilite). Eğer kriterler sağlanmazsa: bedel alınana kadar hasılat kaydedilmez. Birleştirme veya ayrıştırma: bazen birden fazla sözleşme tek "sözleşme" sayılabilir veya bir sözleşme birden çoğa bölünebilir; ekonomik öz belirleyici. Pratikte: sözleşme tespiti basit perakende satışta otomatik (fatura kesildi); karmaşık B2B'de detaylı analiz gerektirir.
Edim yükümlülüğü iki şekilde yerine getirilir: (a) Zaman İçinde (over time): müşteri faydayı hizmet verildikçe alır; hizmet sözleşmeleri tipik (abonelik, danışmanlık, inşaat). Hesaplama: girdi yöntemi (maliyet/zaman) veya çıktı yöntemi (tamamlanma yüzdesi). (b) Nokta Zamanda (at a point in time): müşteri kontrolü belirli bir anda alır; ürün satışı tipik. 3 koşuldan biri sağlanırsa zaman içinde: (1) Müşteri eş zamanlı fayda alıyor; (2) Şirketin yaptığı iş müşteri varlığını yaratıyor/iyileştiriyor; (3) Yapılan işin alternatif kullanımı yok ve şimdiye kadar yapılan iş için ödeme talebi var. Sınav notu: bu üç kriter SPL'de standart soru; "zaman içinde" tanıma gerekçesi.
Çoklu unsurlu sözleşmeleri ayrıştırma
Bir sözleşmedeki müşteriye söz verilen, ayrıştırılabilir (distinct) mal veya hizmet. Ayrıştırılabilirlik kriteri: (a) Tek başına yararlı: müşteri o mal/hizmeti tek başına veya ayrı kaynaklarla beraber kullanabilir. (b) Ayrı tanımlanabilir: sözleşmede diğer mal/hizmetlerden ayrı olarak tanımlanabilir. İki kriter birlikte sağlanırsa: ayrı edim yükümlülüğü; her biri ayrı muhasebeleştirilir. Sağlanmazsa: tek bir edim yükümlülüğü olarak birleştirilir. Pratik örnekler: yazılım lisansı + 1 yıllık destek = ayrı 2 edim (lisans nokta zamanda, destek zaman içinde). Yazılım + zorunlu kurulum (özel) = tek edim (kurulum yazılım olmadan anlamsız).
Edim Yükümlülüğü Örnekleri
Toplam işlem bedeli, ayrı edim yükümlülüklerine "bağımsız satış fiyatı" oranında dağıtılır. Bağımsız satış fiyatı: o mal/hizmetin müşteriye ayrı satılsa olacak fiyatı. Hesaplama yöntemleri: (a) Doğrudan gözlem (ayrı satılıyorsa); (b) Kalan yaklaşım (toplam − diğerleri); (c) Maliyet artı kar marjı; (d) Düzeltilmiş piyasa değerlendirmesi. Örnek: Telefon + 24 ay tarife = 5.000 TL toplam. Telefonun bağımsız fiyatı 3.000 TL, tarife (24 × 200 = 4.800) → toplam 7.800. Oran dağıtımı: Telefon: 5.000 × 3.000/7.800 = 1.923 TL. Tarife: 5.000 × 4.800/7.800 = 3.077 TL (24 aya bölünür → 128 TL/ay). Sınav notu: dağıtım hesabı SPL'de tipik sayısal soru.
2018 öncesi birçok yazılım şirketi "yıllık abonelik bedeli sözleşme imzalandığında tek seferde gelir" yazardı. TFRS 15 zorunluluğu: abonelik tipik olarak "zaman içinde edim yükümlülüğü" — 12 aya yayılır. İlk yıl etkisi: Birçok yazılım şirketinin geliri %30-50 düştü görüntüsel olarak; gerçekte sadece zamansal yeniden dağılım. Yatırımcı iletişimi: şirketler "TFRS 15 etki dönemi" diye 2018 raporlarında ayrı dipnot açtı. Akif'in kariyerfinans.com: SPL hazırlık abonelikleri için aynı mantık geçerli — yıllık abonelik 12 aya yayılır, aylık abonelik o ayda gelir.
Yeni bilanço kalemleri
İki farklı kavram, sıkça karıştırılır. Ticari Alacak (Trade Receivable): müşteriye fatura kesilmiş, koşulsuz tahsil hakkı oluşmuş tutar (sadece zamanın geçmesi yeterli). Sözleşme Varlığı (Contract Asset): edim yerine getirilmiş ama tahsil hakkı belirli bir koşula bağlı (sadece zaman değil, başka edim de gerekli). Örnek: 2 aşamalı bir sözleşmede ilk aşama tamamlandı (gelir tanındı) ama ödeme her iki aşama bittikten sonra → sözleşme varlığı (ticari alacak değil, çünkü ödeme koşullu). Bilanço sunumu: ayrı kalemler olarak gösterilir (alıcılar 120 + sözleşme varlıkları yeni hesap).
Müşteriden bedel tahsil edilmiş ama edim henüz yerine getirilmemiş tutar. Eski terminoloji: "Alınan Avanslar" (TDHP 340), "Gelecek Aylara Ait Gelirler" (TDHP 380). TFRS 15 ile bu kalemler "sözleşme yükümlülüğü" altında yeniden sınıflandı. Örnek: Yıllık SaaS aboneliği 12.000 TL, peşin ödendi. Kayıt: İlk gün: BORÇ: 102 BANKALAR 12.000; ALACAK: Sözleşme Yükümlülüğü 12.000. Her ay: BORÇ: Sözleşme Yük. 1.000; ALACAK: 600 HASILAT 1.000. 12 ay sonra: yükümlülük sıfırlandı, gelir tam tanındı. Sınav notu: SaaS modelinin TFRS 15 muhasebesi tipik soru.
Sözleşme Kalemleri — Karşılaştırma
Türkiye'de fatura kesimi vergisel zorunluluktur (KDV doğar). Ama TFRS 15 açısından "hasılat tanıma" ve "fatura kesme" aynı an olmayabilir. Örnek: yıllık SaaS aboneliği başında fatura kesilir (KDV için), ama hasılat 12 aya yayılır. Pratikte: muhasebe sistemleri çift kayıt tutar — fatura tarafı (alıcılar + KDV) ve TFRS 15 tarafı (sözleşme yükümlülüğü + aylık hasılat). Bu çift sistemi yönetmek SaaS şirketlerinde sistemsel komplekslik yaratır.
Off-balance sheet kiralama sorunu
TMS 17 (Kiralamalar) iki tür kiralama tanımlıyordu: (a) Finansal Kiralama: ekonomik olarak satın alma; bilançoya alınır (varlık + yükümlülük). (b) Operasyonel Kiralama: hukuki kira; bilanço dışı, sadece kira gideri. Sorun: havayolları, perakende zincirleri, otel grupları milyarlarca dolar uzun vadeli operasyonel kiralama yapıyor (uçak, mağaza, otel binası); bilançoda gözükmüyor. Yatırımcı analizi: gerçek borçluluk seviyesi gizli; karşılaştırma zor (bir şirket fabrika alır → bilançoya yazar, diğeri kiralar → bilanço dışı; aynı ekonomik durum farklı görüntü). 2010+ akademik baskısı: IASB ve FASB ortak çalışma yaptı; 2016'da IFRS 16 yayımlandı.
Kiracı tarafında "operasyonel" vs "finansal" ayrımı kaldırıldı; tüm uzun vadeli kiralamalar tek model altında bilançoya alınır. Felsefe: bir şirket binayı 10 yıl kiralıyorsa, ekonomik olarak 10 yıl boyunca kontrol eder — Kavramsal Çerçeve "varlık" tanımına uyar (kontrol vurgusu). İstisnalar: (a) Kısa vadeli kiralamalar (≤ 12 ay): eski model gibi gider yazılabilir. (b) Düşük değerli varlıklar (≤ 5.000 USD yeni iken): laptop, ofis ekipmanı; gider yazılabilir. Kiraya veren tarafı: TMS 17 mantığı korundu (operasyonel/finansal ayrımı devam).
TMS 17 vs TFRS 16 — Karşılaştırma
Kullanım Hakkı + Kira Yükümlülüğü
Kira sözleşmesi başında iki bilanço kalemi yaratılır. (1) Kira Yükümlülüğü: gelecek kira ödemelerinin bugünkü değeri (kiracının ek borçlanma faiziyle iskonto). (2) Kullanım Hakkı Varlığı: kira yükümlülüğü + başlangıç doğrudan maliyetleri + tahmin edilen yıkım/restorasyon maliyeti − teşvikler. Yevmiye kaydı: BORÇ: Kullanım Hakkı Varlığı / ALACAK: Kira Yükümlülüğü. Pratik örnek: 5 yıl, yıllık 100K TL kira, %15 iskonto oranı. PV = 100K × [1−(1.15)^−5]/0.15 = 100K × 3.352 = 335.200 TL. Bilanço'da: Kullanım Hakkı 335K aktif + Kira Yükümlülüğü 335K pasif.
TFRS 16 altında "kira gideri" tek satır değildir; iki ayrı kalem oluşur: (1) Amortisman: Kullanım Hakkı Varlığı doğrusal yöntemle kira süresi boyunca itfa edilir. Yıllık 335K/5 = 67K amortisman. (2) Faiz Gideri: Kira Yükümlülüğü üzerinden efektif faiz (azalan kalanlar yöntemi). İlk yıl: 335K × %15 = 50K faiz; sonraki yıllar yükümlülük azaldıkça faiz de düşer. Toplam etki: ilk yıl 67 + 50 = 117K gider; eski model 100K kira giderinden farklı (front-loading etkisi). Yıllar geçtikçe: amortisman sabit, faiz düşer; toplam gider azalır. Toplamda 5 yılda eşit (500K), ama dağılım farklı.
5 Yıl Boyunca Gider Dağılımı (Örnek)
TFRS 16 altında ilk yıllarda toplam kira gideri (amortisman + faiz) eski yöntemden yüksektir; son yıllarda düşer. Niçin: faiz gideri azalan kalanlar yöntemine göre — başta yüksek, sonra düşer; amortisman doğrusal — sabit. Sonuç: yeni kiralama yapan şirketin ilk birkaç yıl karı düşer; sonra normalleşir. Yatırımcı iletişimi: bu sebep TFRS 16 ilk uygulama yılında çoğu şirket "düzeltilmiş kar" kavramı kullandı.
Kira yükümlülüğünün bugünkü değeri için iskonto oranı kritiktir. Tercih sırası: (1) Sözleşmedeki implicit faiz oranı (varsa). (2) Kiracının ek borçlanma faizi (incremental borrowing rate — IBR): kiracı şirketin benzer vade ve teminatla bankadan kredi alsa olacak faiz. Pratik: çoğu kiralamada implicit oran belirsiz; IBR kullanılır. IBR hesabı: risksiz oran + şirket-spesifik kredi riski + vade primi + teminat etkisi. Türkiye'de tipik IBR 2025'te %30-40 aralığında. Etki: yüksek IBR = düşük PV = düşük varlık + yükümlülük. Düşük IBR = yüksek PV = bilanço şişmesi. Sınav notu: SPL Bağımsız Denetim'de IBR seçimi tipik denetim odağı.
İki sınıflandırma korundu
TFRS 16 kiraya veren tarafında büyük değişiklik yapmadı; eski TMS 17 ayrımı sürdürüldü. (a) Operasyonel Kiralama (Kiraya Veren): varlık kiraya verenin bilançosunda kalır; kira geliri zaman içinde tanınır. (b) Finansal Kiralama (Kiraya Veren): ekonomik sahipliği kiracıya transfer; kiraya veren bilançosundan çıkarır, "Kira Alacağı" kaydeder. Niçin asimetri: simetrik bir model (her iki taraf da ROU model) öngörülmüştü, ama uygulama karmaşıklığı sebebi ile vazgeçildi. Etki: bir kiralama kiracı tarafında bilançoya girer (TFRS 16), kiraya veren tarafında çıkmaz veya çıkar (eski mantığa göre); sistemde aynı varlık iki kez sayılabilir gibi görünür ama her şirket kendi bakışından ekonomik olarak doğru.
Kiraya Veren Sınıflandırma Kriterleri (TMS 17'den devam)
Kriterlerin toplu değerlendirmesinde herhangi biri sağlanırsa o kiralama finansal sayılır. Pratik örnek (Türkiye): leasing şirketlerinin makine/araç kiralamaları çoğunlukla finansal — vade sonu sembolik bir bedele alma opsiyonu var. Mağaza/ofis kiralamaları ise tipik olarak operasyonel — bina kiraya verenin elinde kalır.
Hangi sektör nasıl etkilendi?
TFRS 15'in en büyük etkisi sözleşme yapısı karmaşık sektörlerde: (a) Yazılım/SaaS: abonelik gelirleri zamana yayılır; lisans + bakım ayrıştırma. (b) Telekom: cep telefonu + tarife paketi ayrıştırma; bedava telefonun değeri tarife geliriden ayırma. (c) İnşaat: tamamlanma yüzdesi yöntemi (zaman içinde) standart. (d) Perakende sadakat programları: puanların gelecek değeri ayrıştırılır. (e) Otomotiv: araç + bakım paketleri + uzatılmış garanti ayrı edim. (f) Gayrimenkul satış: kontrol transferi anlamı — anahtar teslimi mi, sözleşme imzası mı?
Bilanço şişme etkisi sektörlere göre değişir: (a) Havayolu: en büyük etki — uçaklar tipik olarak operasyonel kiralanır; bilanço varlıkları %50+ artabilir. (b) Perakende/AVM: mağaza kiralamaları ana faaliyet; bilanço şişme ciddi. (c) Otel zincirleri: uzun vadeli bina kiralamaları büyük tutar. (d) Lojistik: depo + tır kiralamaları. (e) Bankacılık: şube kiralamaları (ama tutar görece küçük). Genel etki: borç/özkaynak oranları yükselir, FAVÖK artar (kira gideri kaldırılıyor, amortisman + faiz ayrılıyor); EBIT etkisi karışık.
TFRS 16 — Türk Şirketlerinde Bilanço Etkisi (Tahmini)
Kariyerfinans.com gibi bir SaaS startup için iki standardın doğrudan etkileri. TFRS 15 (Hasılat): (a) Yıllık abonelik 12 aya yayılır — ilk yıl peşin tahsilat sözleşme yükümlülüğü, aylık 1/12 hasılat. (b) Aylık abonelik o ayda gelir tanınır. (c) Yaşam boyu (lifetime) erişim paketi — tahmin edilen ekonomik ömre göre dağıtım (zor; çoğu şirket 3-5 yıl varsayar). (d) Kurslar ek ödeme ayrı edim, kurs erişimi süresinde gelir. TFRS 16 (Kiralama): (a) Ofis kiralaması 5 yıl olursa bilançoya alınır (PV hesabı ile). (b) Sunucu/cloud kiralama — Cloud genelde "hizmet" sayılır (TFRS 16 dışı, gider yazılır); ama uzun vadeli kapasite ayrılmışsa kiralama olabilir. Pratik tavsiye: erken aşamada bu detaylar için danışman alın; halka açılma planı varsa kuruluştan itibaren TFRS uyumlu kayıt.
5 senaryo — TFRS 15 ve 16 pratiği
Akif'in kariyerfinans.com şirketinde bir müşteri 1 Ocak 2026'da yıllık abonelik aldı: 12.000 TL peşin ödeme. 12 ay boyunca tüm kurslara erişim hakkı. 5 adımlı analizle hasılat tanıma akışını yapın.
Çözüm
Adım 1 — Sözleşme: Online kayıt sırasında müşteri sözleşmesi onaylandı; ödeme yapıldı; tüm kriterler ✓. Adım 2 — Edim Yükümlülüğü: Tek edim — "12 ay boyunca tüm kurslara erişim sağlama". Ayrıştırılabilir tek bir hizmet (kurslar paket halinde, ayrı satılmıyor). Adım 3 — İşlem Bedeli: 12.000 TL (sabit, değişken bedel yok). Adım 4 — Dağıtım: Tek edim olduğundan tüm bedel oraya. Adım 5 — Hasılat Zamanlaması: Zaman içinde (3 kriterden 1.si: müşteri eş zamanlı fayda alıyor — her gün erişim mümkün). Doğrusal yöntem (her ay eşit). Yevmiye kayıtları: 1 Ocak (peşin tahsilat): BORÇ: 102 BANKALAR 12.000; ALACAK: Sözleşme Yükümlülüğü 12.000. Her ay sonu (12 ay): BORÇ: Sözleşme Yük. 1.000; ALACAK: 600 HASILAT 1.000. Sonuç: 12 ay sonunda yükümlülük sıfırlandı, gelir tam tanındı (12.000). Karşılaştırma: eski yaklaşım 12.000'i Ocak'ta tek seferde gelir yazardı (yanıltıcı). Sınav notu: SaaS modelinin TFRS 15 muhasebesi standart soru.
X telekom şirketi 24 aylık paket sattı: cep telefonu + 24 ay tarife. Toplam müşteri ödemesi 4.800 TL (200 TL × 24 ay). Telefon piyasada 3.000 TL'ye, tarife 24 × 150 = 3.600 TL'ye ayrı satılıyor. Her edim için hangi tutar tahsis edilir, ne zaman gelir tanınır?
Çözüm
Adım 2 — Edim Yükümlülükleri: 2 ayrı edim — (a) Telefon teslimatı (anlık); (b) 24 ay tarife (zaman içinde). Adım 4 — Dağıtım: Bağımsız satış fiyatları toplamı 3.000 + 3.600 = 6.600. Oran dağıtım: Telefon: 4.800 × 3.000/6.600 = 2.182 TL. Tarife: 4.800 × 3.600/6.600 = 2.618 TL. Adım 5 — Zamanlama: Telefon: nokta zamanda (teslimatta tüm 2.182 TL gelir). Tarife: 24 aya yayılır → 2.618/24 = 109 TL/ay. Yevmiye (telefon teslim ayı): BORÇ: Müşteri Alacağı veya Sözleşme Varlığı 4.800 (24 ay boyunca tahsil); ALACAK: 600 HASILAT 2.182 + Sözleşme Yükümlülüğü 2.618. Her ay 200 TL tahsil edilirken 109 TL hasılat tanı, kalan 91 TL telefonu temsil eden alacaktan düşer. Önemli: müşteri faturada 200 TL tarife gibi görür; muhasebe 109 TL tarife + 91 TL telefon ayırır. Sınav notu: telefon-tarife dağıtımı SPL Bağımsız Denetim'de tipik soru, telekom sektör örneği.
İki farklı sözleşme: (a) Y inşaat şirketi özel bir fabrika inşa ediyor (20 ay vade, 50M TL). Müşteri arsayı veriyor, fabrikayı sadece o müşteri kullanabilir. (b) Z mobilya şirketi standart kanepe üretiyor, müşteri sipariş verdi (1 ay sonra teslim). Her biri için hasılat zamanlaması ne olmalı?
Çözüm
(a) Fabrika İnşaatı: Zaman içinde tanıma. 3 kriterden 2-3'ü sağlanıyor: (2) Şirketin yaptığı iş müşteri varlığını yaratıyor (arsa müşterinin); (3) Yapılan iş alternatif kullanıma uygun değil (özel fabrika, başkasına satılamaz) ve yapılan iş için ödeme talebi var. Yöntem: girdi yöntemi (toplam tahmin maliyetin %'si) veya çıktı yöntemi (tamamlanma %'si). Her ay tahmin edilen tamamlanma oranıyla orantılı hasılat tanınır. Örnek hesap: Ay 1'de %10 tamamlandı → 5M TL hasılat ve buna karşılık SMM. (b) Standart Kanepe: Nokta zamanda tanıma. Müşteriye özel değil; teslim olmadan kontrol geçmedi. Hasılat zamanı: kanepe müşteriye teslim edildiğinde (kontrol transferi). Tek seferde 1 ay sonra. Sınav notu: zaman içinde tanıma kriterleri (özellikle 3. kriter — alternatif kullanım yok + ödeme talebi) SPL'de yoğun sorulur.
W şirketi 1 Ocak 2026'da 5 yıllık ofis kiralama sözleşmesi yaptı. Yıllık kira 200K TL (yıl başında ödeme). Kiracının ek borçlanma faizi (IBR) %20. TFRS 16 başlangıç kayıtları, ilk yıl gider hesabı?
Çözüm
(1) Kira Yükümlülüğü PV: 5 yıl, yıl başı ödeme (peşin anüite), %20 ile. PVA peşin = 200K × [1−(1.20)^−5]/0.20 × 1.20 = 200K × 2.991 × 1.20 = 717.840 TL. (Yıl başında ödendiği için sıradan anüitenin (1+r) ile çarpımı). Basitleştirme: yıl sonu varsayımıyla: 200K × 2.991 = 598.155 TL. Aşağıda yıl sonu varsayım kullanalım. (2) Kullanım Hakkı Varlığı: 598.155 TL (başka maliyet yok). (3) Başlangıç Kaydı (1 Ocak 2026): BORÇ: Kullanım Hakkı Varlığı 598.155; ALACAK: Kira Yükümlülüğü 598.155. (4) İlk Yıl Gider: Amortisman: 598.155/5 = 119.631 TL. Faiz Gideri: 598.155 × 0.20 = 119.631 TL (Tesadüfen eşit; tipik durumda farklı). Toplam ilk yıl gider: 239.262 TL. Eski model ile karşılaştırma: TMS 17 op. kiralama olsaydı: 200K kira gideri. İlk yıl 39K daha fazla gider (front-loading). (5) Kira Ödemesi (yıl sonu): BORÇ: Kira Yükümlülüğü 80.369 (200K - 119.631 faiz) + Faiz Gideri 119.631; ALACAK: 102 BANKALAR 200.000. Yıl sonu yükümlülük: 598.155 - 80.369 = 517.786. Sınav notu: TFRS 16 PV hesabı + amortisman + faiz ayrımı SPL Bağımsız Denetim'de tipik.
BIMAS gibi büyük perakende zinciri 1.000 mağaza işletiyor; mağazaların %95'i kiralama. Tipik kira sözleşme süresi 5 yıl, ortalama yıllık kira mağaza başı 800K TL. TFRS 16 öncesi (2018) ve sonrası (2019) bilanço karşılaştırması nasıl olur? Finansal oranlar nasıl etkilenir?
Çözüm
Toplam kira yükümlülüğü tahmini: 950 mağaza × 800K × yıllık × 5 yıl × PV faktörü (%18 ile yaklaşık 3.13) = 950 × 800K × 3.13 = 2.38 milyar TL. TFRS 16 öncesi (TMS 17): bilançoda yok. TFRS 16 sonrası: (a) Aktif: Kullanım Hakkı Varlığı +2.38 milyar; (b) Pasif: Kira Yükümlülüğü +2.38 milyar; (c) Toplam aktif şişmesi: yaklaşık %15-25 (BIMAS 2019 verilerinden). Finansal oran etkileri: (1) Aktif karlılığı (ROA): aktif arttı, kar değişmedi → ROA düşer. (2) Borç/Özkaynak (D/E): borç arttı → D/E yükselir. (3) FAVÖK: kira gideri kalktı, amortisman + faiz ayrı tutuluyor → FAVÖK yükselir (FAVÖK kira giderini içermez). (4) FAVÖK marjı: yükselir. (5) Net Kar: ilk yıllar düşer (front-loading), son yıllar yükselir; toplam aynı. (6) Cari oran: kira yükümlülüğü kısa-uzun vadeye bölünür → cari oran düşer. Yatırımcı tepkisi: 2019'da BIST'teki perakende şirketlerinin oranları "muhasebe değişikliği" olarak iletişimi yapıldı; "düzeltilmiş" rakamlar paylaşıldı. Sınav notu: TFRS 16 sektörel oran etkileri SPL'de standart soru.
Sırada ne var?
Bu derste TFRS 15 (Hasılat) ve TFRS 16 (Kiralama) pekişti — 2018-2019 dönüşümünün iki ayağı. Sıradaki ders Konsolidasyon ve İştirakler'e odaklanacak — birden fazla şirketin nasıl birleştirileceği, holding muhasebesi.
✅
✅
✅
✅
✅
✅
Sırada
—
—