Banka Muhasebesi ve Düzenleyici Raporlama
Banka Muhasebesi ve Düzenleyici Raporlama
Banka Muhasebesi ve Düzenleyici Raporlama
MUH1.8 · BTDHP · Banka Bilançosu · Mevduat · Kredi · Karşılıklar · BDDK
Bankalar muhasebe açısından bambaşka bir dünya. Reel sektör TDHP'sinden farklı bir hesap planı, %95+ borçluluğa karşı %5 özkaynak yapısı, faiz gelir-giderinin baskın olduğu gelir tablosu, BDDK'nın detaylı düzenlemeleri. Akif'in günlük çalıştığı bu sistemde her gün milyarlarca TL hareket muhasebeleştiriliyor. Bu derste banka muhasebesinin temel kavramları, BTDHP yapısı, mevduat ve kredi muhasebesi, karşılık sistemleri ve BDDK raporlama yükümlülükleri işlenecek. SPL Bağımsız Denetim lisansı için banka denetimi temeli.
Bir bankacının sabah ritüeli
Bu içerik şu sınavların ortak müfredatıdır: Düzey 2 · Düzey 3 · Türev Araçlar · Kurumsal Yön. · Kredi Der. · Gayrimenkul Değ. · BS Denetim
Bu dersin kapsamına girmeyen sınavlar: Düzey 1 · Konut Değ.
Akif sabah 08:30'da iş yerinde. Açtığı ilk Qlik Sense dashboard: dünkü banka bilanço hareketleri. Tek bir gecede şube ağında milyonlarca işlem yapıldı: (1) Vadesiz mevduata para girişi/çıkışı (binlerce hesap, ATM, EFT); (2) Yeni krediler kullandırıldı (bireysel ihtiyaç, ticari, KOBİ); (3) Vadeli mevduata yenileme/yeni hesap; (4) Faiz tahakkukları otomatik (her hesap için günlük); (5) Kambiyo işlemleri (alış-satış); (6) Türev araçlarla pozisyon değişiklikleri; (7) Karşılık güncellemeleri (TFRS 9 modeli her gün veriyle). Banka muhasebesi bu hareketlerin sistematik kaydı; her sabah dengeli bilanço çıkar. BDDK raporları her gün belirli zamanlarda gönderilir; gecikme ciddi yaptırım. Bu disiplin finansal sistemin omurgası'dır.
Banka muhasebesi reel sektörden farklı: (a) Borçluluk %95+ (mevduat ana finansman); özkaynak %5-10. (b) Gelir-gider yapısı: faiz baskın; ücret-komisyon ikincil. (c) Düzenleyici yoğunluk: BDDK + KGK + SPK + Hazine üçlü-dörtlü düzenleme. (d) Hesap planı farklı: BTDHP. (e) Risk yoğun: kredi riski, piyasa riski, likidite riski sürekli izlenir. SPL Bağımsız Denetim'de banka denetimi en kapsamlı alan.
Banka Muhasebesinin Temel Eşitliği: Mevduat (Pasif) → Krediler (Aktif). Banka mevduat toplar, faiz öder; kredi verir, faiz alır; aradaki marj "net faiz marjı" ana gelirdir. Tüm muhasebe yapısı bu temel akışı destekleyecek şekilde tasarlanmıştır.
Bu derste 10 başlık: (1) Banka muhasebesinin özellikleri; (2) BTDHP yapısı; (3) Banka bilanço yapısı; (4) Banka gelir tablosu yapısı; (5) Mevduat muhasebesi; (6) Kredi muhasebesi; (7) Karşılık sistemleri; (8) Sermaye yeterliliği ve Basel III; (9) BDDK raporlama yükümlülükleri; (10) Vakalar + hızlı kontrol.
Reel sektörden farklılıklar
Bankalar reel sektörden 5 ana boyutta farklılaşır. (1) Bilanço yapısı: mevduat (pasif) baskın; aktiflerde kredi ağırlıklı. (2) Borçluluk: D/E ortalama 8-12 (regülasyon kaynaklı; Basel III SYR ≥%12). (3) Gelir kaynağı: faiz gelir-gideri net farkı (NIM — Net Interest Margin); ücret-komisyon, kambiyo geliri ikincil. (4) Düzenleyici çerçeve: BDDK + TFRS + Basel III üçlü uyum; günlük/haftalık raporlama. (5) Hesap planı: BTDHP — Bankalar için ayrı; reel sektör TDHP'sinden farklı. Sonuç: banka denetimi ayrı bir uzmanlık alanı; SPL Bağımsız Denetim lisansının zorlu boyutu.
Banka vs Reel Sektör — Karşılaştırma
Türk bankaları çoklu düzenleyici altında çalışır. (1) BDDK (Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu): ana düzenleyici; BTDHP yayımlar, faaliyet izni verir, sermaye yeterliliği belirler. (2) TCMB (Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası): para politikası, zorunlu karşılık, ödeme sistemleri. (3) KGK: TFRS uyumu, bağımsız denetim. (4) SPK: halka açık banka için sermaye piyasası kuralları. (5) Hazine ve Maliye Bakanlığı: vergi, döviz mevzuatı. (6) Uluslararası standartlar: Basel III, FATCA (ABD), CRS (OECD). Pratik etki: bir banka aynı işlemi 4-5 farklı raporda gösterebilir; her düzenleyici kendi bakış açısıyla.
Bankalar için tek düzen hesap planı
BDDK tarafından yayımlanan, tüm bankaların uyguladığı hesap planı. Yasal dayanak: 5411 Sayılı Bankacılık Kanunu + Tek Düzen Hesap Planı ve İzahnamesi (BDDK Tebliği). Reel sektör TDHP'sinden farkları: (1) Detay seviyesi çok daha yüksek (her kredi türü ayrı, her mevduat türü ayrı). (2) Faiz tahakkuk hesapları ayrıştırılmış. (3) Türev araçlar için özel hesaplar. (4) Karşılık hesapları detaylı (TFRS 9 + BDDK ek). (5) Bilanço dışı kalemler için kapsamlı nazım hesaplar. Yapı: 4 haneli hesap kodları yaygın (TDHP'de 3 hane); alt detay daha fazla.
BTDHP Ana Sınıflar (Basitleştirilmiş)
Detay örnekleri: 3010 — TL Vadesiz Mevduat (gerçek kişi); 3020 — TL Vadeli Mevduat (gerçek kişi, 1-3 ay); 3030 — TL Vadeli Mevduat (3-6 ay); 3040 — TL Vadeli Mevduat (6-12 ay); 3110 — Yabancı Para Vadesiz Mevduat. Görüldüğü gibi: TL/YP, vadesiz/vadeli, vade kategorisi ayrı hesaplarda izlenir. Niçin bu detay: BDDK risk analizi (faiz riski, likidite riski, döviz riski) için vade dağılımı kritik. Kredi tarafında da benzer detay: bireysel ihtiyaç / konut / taşıt / ticari / kurumsal ayrı hesaplarda. Akif'in Qlik Sense dashboard'ları: tipik olarak bu hesap detayını kullanır — vade dilimi, müşteri segmenti, ürün türü kırılımları.
Aktif ve pasif kalemler
Banka bilançosu reel sektör mantığından farklı yapıdadır. Reel sektör: Aktifte stok-MDV-ticari alacak; pasifte borç-özkaynak. Banka: Aktifte krediler ve menkul kıymetler (asıl iş); pasifte mevduat (asıl finansman). Sıralama: likidite azalan (önce nakit, sonra krediler, sonra MDV). Vade dilimi: kısa vadeli — uzun vadeli ayrımı çok detaylı (1 ay, 3 ay, 6 ay, 1 yıl, 5 yıl). Niçin: bankanın ana riski likidite ve vade uyumsuzluğu — kısa vade pasif, uzun vade aktif (vade transformasyonu).
Tipik Türk Bankası Bilanço Yapısı (% Aktif)
Banka bilançosu reel şirket bilançosundan görünüş olarak çok farklı: Reel şirket için "borç/varlık ≈ %50" makul, banka için %90 normal. Eğer bir bankanın bilançosunu reel sektör mantığıyla okursanız "tehlikeli" görünür ama bu sektörel yapısaldır. Bankaların asıl risk göstergesi sermaye yeterlilik oranı (SYR)'dır — özkaynak / risk ağırlıklı varlık. Türkiye için minimum %12; pratikte bankalar %15+ tutar.
Faiz baskın yapı
Banka gelir tablosu reel sektörden farklı kalemlerle yapılır. Ana kalemler: (1) Faiz Gelirleri: kredi faizi + menkul kıymet faizi + bankalar arası faiz. (2) Faiz Giderleri: mevduat faizi + tahvil faizi + interbank faizi. (3) Net Faiz Geliri (NIM): gelir − gider; ana karlılık göstergesi. (4) Ücret-Komisyon Gelirleri: havale, EFT, kart komisyonları, kredi tahsis ücreti. (5) Türev İşlem Kar/Zararı: trading book sonuçları. (6) Kambiyo Kar/Zararı: TL/YP işlemler. (7) Karşılık Giderleri: TFRS 9 ECL — kar düşürücü, kritik kalem. (8) İdari Giderler: personel + diğer faaliyet gid. (9) Vergi Karşılığı: %25 (banka için %30 dönem dönem). (10) Net Kar.
Banka Gelir Tablosu — Örnek (M TL)
Banka karlılığının ana göstergesi: net faiz geliri / ortalama faiz getirili aktifler. Hesap: NIM = Net Faiz Geliri / Ortalama Krediler ve Menkul Kıymetler. Türkiye için tipik aralık: %3-5 (uzun dönem); 2024-2025 yüksek faiz döneminde %1-3'e kadar düştü (faiz makasında baskı). Yüksek NIM nasıl oluşur: (a) Düşük maliyetli mevduat (vadesiz hesaplar); (b) Yüksek getirili kredi/menkul; (c) Etkin operasyon. Düşük NIM: (a) Faiz oranı dalgalanması (sıkma dönemlerinde mevduat faizi krediden hızlı yükselir); (b) Karşılık gideri yoğun. Sınav notu: banka analiz oranlarında en kritik gösterge — Akif'in günlük takip ettiği metriktir muhtemelen.
Bankanın ana finansman kaynağı
Bankaların müşterilerden topladığı paralar mevduat olarak sınıflandırılır. Ana türler: (1) Vadesiz Mevduat — istenildiğinde çekilir, faiz düşük (genelde %0-1); ana likit fonlama. (2) Vadeli Mevduat — belirli vade (1, 3, 6, 12 ay vs.); daha yüksek faiz; vade öncesi çekme cezası. (3) Tasarruf Mevduatı — özel mevduat türü, TMSF güvencesi var (650K TL'ye kadar 2025). (4) Kıymetli Madenler — altın, gümüş hesabı. (5) Yabancı Para Mevduat — döviz cinsinden (USD, EUR vs.). Bilanço'da: tüm mevduatlar pasif tarafında, vade ve para birimi detayında.
Mevduat Muhasebesi — Tipik Yevmiyeler
TFRS 9 mevduat ve kredi faizi hesabında "etkin faiz oranı (EFR)" yöntemini öngörür. Mantık: işlem maliyetleri ve diğer ek tutarlar dahil edilerek, vade boyunca eşit getiri/maliyet sağlayacak oran hesaplanır. Mevduat için: müşteriye sunulan promosyon (örn. ilk ay ekstra %0.5 faiz) varsa, EFR vade boyunca dağıtılır; tek ay yüksek faiz olarak değil sürekli ortalama olarak. Pratikte: çoğu standart mevduat için nominal faiz ≈ EFR; ama promosyonlu ürünlerde fark oluşur. Sınav notu: SPL Bağımsız Denetim'de EFR yöntemi mevduat ve kredide tipik soru.
Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu, banka iflas durumunda mevduat sahiplerini korur. 2026 limiti: 1.200.000 TL (bireysel hesap başına). Kapsam: gerçek kişilerin TL ve yabancı para mevduatları, kıymetli maden hesapları. Kapsam dışı: tüzel kişi mevduatları, banka kendi türev/menkul kıymetlere yatırılan tutarlar. Banka muhasebesi etkisi: TMSF'ye düzenli prim ödenir; gider olarak yazılır. Akif'in dünyasında: TMSF prim hesabı standart aylık operasyon.
Bankanın ana aktif kalemi
Bankalar BDDK düzenlemesi ile kredilerini segmentlere ayırır. Ana segmentler: (1) Bireysel Krediler: ihtiyaç, taşıt, konut, kredi kartı. (2) Ticari Krediler: KOBİ ve büyük ticari müşteri kredileri. (3) Kurumsal Krediler: büyük şirket, holding, çok uluslu. (4) Tarımsal Krediler: çiftçilere yönelik özel ürünler. (5) Sendikasyon Kredileri: birden fazla bankanın ortak olduğu büyük krediler. (6) Eximbank Kaynaklı Krediler: ihracat finansmanı. BTDHP'de: her segment ayrı hesap kodunda izlenir; vade ve TL/YP detayında. Risk yönetimi: her segmentin PD/LGD parametreleri farklı (TFRS 9 modelinde).
Kredi Muhasebesi — Tipik İşlemler
Kredi muhasebesinde TFRS 9 EFR yöntemi zorunlu. Hesap: kredinin nominal faizi + tahsis ücreti + dosya masrafı + diğer maliyetler dahil edilerek, vade boyunca eşit getiri sağlayan etkin oran. Örnek: 100K TL kredi, %30 yıllık nominal faiz, 12 ay vade, 1K TL tahsis ücreti (krediden kesilir → gerçek kullanılan 99K). Nominal faiz toplam: 30K. Gerçek getiri: 30K / 99K = %30.3 EFR (kabaca). Daha doğru hesap: cash flow'lar üzerinden IRR. Pratik etki: tahsis ücreti tek seferde gelir yazılmaz; vade boyunca dağıtılarak EFR'nin parçası olur. Bu sayede gerçek kredi maliyeti gelir tablosuna yansır. Sınav notu: SPL Bağımsız Denetim'de EFR uygulaması banka için temel.
TFRS 9 + BDDK çift düzenleme
Türk bankaları iki paralel karşılık sistemi yönetir. (1) TFRS 9 ECL Modeli: MUH1.5'te detaylı işlendi — 3 aşamalı (PD × LGD × EAD); ileriye yönelik makro senaryolar. (2) BDDK Genel ve Özel Karşılık Yönetmeliği: TFRS 9 öncesi (2006'dan beri) yürürlükte; basit risk grupları (Standart, Yakın İzleme, Tahsil İmkanı Sınırlı, Tahsil Şüpheli, Zarar Niteliğinde) bazlı sabit oranlar. 2018 sonrası uyum: TFRS 9 muhasebe için, BDDK düzenlemesi sermaye yeterliliği için kullanılır. Yüksek olan kullanılır prensibi geçerli. Pratik etki: bankalar her iki hesabı da yapar; daha yüksek karşılık tutarı uygulanır.
BDDK Risk Grupları (Geleneksel Sınıflandırma)
NPL = Non-Performing Loans = Sorunlu Krediler. Tanım: 90+ gün gecikme (BDDK) veya temerrüt belirtisi gösteren krediler; TFRS 9 Aşama 3'e karşılık gelir. NPL Oranı: Sorunlu Krediler / Toplam Krediler. Türkiye sektör ortalaması (2024-2025): %2-4 aralığında; 2018-2019 ekonomik dalgalanmada %5'i aştı, sonra düştü. NPL hareketleri: (1) Yeni NPL'e geçiş: kredi 90 gün gecikti → III/IV/V grubuna alınır. (2) Yeniden yapılandırma: borçlu ile vade uzatma, faiz indirimi anlaşması — bazen NPL'den çıkma yolu. (3) Tahsil: NPL'den anapara veya kısmi tahsil. (4) Yazma (Write-off): tamamen tahsil edilemez sayılır, bilançodan çıkar. (5) Varlık yönetim şirketine satış: NPL portföyü iskontoyla satılır.
Bir bankanın NPL oranı yatırımcı analizinde kritik göstergedir. NPL artışı: (a) Karşılık gideri yükselir → kar düşer; (b) Sermaye yeterliliği etkilenir; (c) BDDK denetimi sıkılaşır; (d) Yatırımcı endişesi → pay fiyatı düşer. NPL düşüşü: (a) Karşılıklar geri çevrilir → kar artar; (b) Sermaye rahatlar; (c) Kredi büyümesi mümkün. Akif'in çalıştığı bankada NPL yönetimi en stratejik fonksiyondur — özellikle Q1 ve Q3 raporları öncesi yoğun çalışma alanı.
Bankanın "sağlık göstergesi"
Bankanın özkaynağının "risk ağırlıklı varlıklarına" oranı. Formül: SYR = (Çekirdek Sermaye + İlave Sermaye) / Risk Ağırlıklı Varlıklar. Asgari oranlar (Basel III, Türkiye): (a) Çekirdek Sermaye Oranı (CET1) ≥ %4.5; (b) Tier 1 Sermaye ≥ %6; (c) Toplam Sermaye Yeterlilik (SYR) ≥ %8 (Basel) + %2.5 sermaye koruma tamponu = %10.5 minimum. Türkiye BDDK: minimum SYR %12 tutar (daha yüksek). Pratikte: bankalar %15-18 SYR tutar (denetleyici beklentisi + iç tampon). Sermaye yetmezse: BDDK müdahale eder (sermaye artırımı, faaliyet kısıtlaması, en kötü iflas + TMSF devri).
Sermaye Bileşenleri (Basel III)
Bilanço'daki varlıkların risk seviyelerine göre ağırlıklandırılması. Mantık: tüm varlıklar aynı risk taşımaz; nakit %0, devlet tahvili %0, konut kredisi %35, ticari kredi %100, gayrimenkul %100, sorunlu kredi %150 vb. Hesap: her varlık × risk ağırlığı = RWA katkısı. Toplam RWA bankanın "risk taşıdığı" tutardır. Sermaye yeterliliği: özkaynak / RWA. Yüksek RWA = yüksek sermaye ihtiyacı. Pratik strateji: bankalar RWA'yı düşük tutmaya çalışır — düşük riskli varlıklara (devlet tahvili, konut kredisi) yönelir; yüksek riskli ticari kredilerde fiyatlama daha yüksek.
Risk Ağırlıkları (Türkiye Basel III)
Akif'in günlük takip ettiği metriklerden biri kesinlikle SYR'dir. Tipik gösterim: çekirdek sermaye oranı (CET1) + Tier 1 + toplam SYR; cari değer + minimum eşik + iç hedef. SYR azaldığında uyarı zincirleri tetiklenir; risk komitesi toplanır. Sermaye artırıcı aksiyonlar: (a) Bedelli/bedelsiz sermaye artırımı; (b) Net kar birikimi (temettü dağıtmama); (c) İlave Tier 1 tahvil ihracı; (d) RWA azaltma (riskli varlık satışı, NPL portföy satışı).
Yoğun raporlama disiplini
Türk bankaları BDDK'ya günlük, haftalık, aylık ve çeyreklik çok sayıda rapor gönderir. Sıklık ve içerik: (1) Günlük: likidite pozisyonu, döviz pozisyonu, repo işlemleri. (2) Haftalık: bilanço özeti, mevduat-kredi gelişimi. (3) Aylık: tam bilanço, gelir tablosu, kredi sınıflandırma, sermaye yeterliliği. (4) Çeyreklik: detaylı risk raporları, stres testi sonuçları, TFRS 9 model performansı. (5) Yıllık: TFRS bağımsız denetim raporu, ICAAP raporu, kurumsal yönetim raporu. Format: BDDK'nın standartlaştırdığı XML/Excel şablonlar; otomasyon zorunlu (bankaların büyük IT yatırımı).
BDDK Ana Rapor Türleri
Basel III iki likidite oranı tanımladı. (1) LCR (Liquidity Coverage Ratio): 30 günlük stres senaryosunda yeterli yüksek kaliteli likit varlık. Formül: HQLA / Net Nakit Çıkışı (30 gün) ≥ %100. HQLA: nakit, TCMB rezervi, devlet tahvili. (2) NSFR (Net Stable Funding Ratio): 1 yıllık stabil fonlama gereği. Formül: Mevcut Stabil Fon / Gerekli Stabil Fon ≥ %100. Türkiye uygulama: ikisi de zorunlu; bankalar günlük takip eder. Etki: yüksek likidite = sağlam banka; düşük likidite = kriz riski (2008 öncesi Lehman, Northern Rock dersleri).
Geç veya yanlış raporlama BDDK için ciddi sorundur. Olası yaptırımlar: (a) İdari para cezası (milyonlarca TL); (b) Yönetici kişisel sorumluluk; (c) Faaliyet kısıtlaması (yeni kredi yasakları); (d) Aşırı durumlarda faaliyet izni iptali, TMSF devri. Bu yüzden bankalar raporlama sürecini en yüksek öncelikli IT projesi olarak yönetir; Akif'in Qlik Sense dashboard'ları muhtemelen bu raporlama altyapısının bir parçasıdır.
5 senaryo — banka muhasebesi pratiği
Akif'in bankası bireysel müşteriye 100.000 TL ihtiyaç kredisi kullandırdı. Şartlar: 12 ay vade, %30 yıllık nominal faiz, eşit aylık taksit, 1.500 TL tahsis ücreti (kullandırımda kesilir). Yevmiye kayıtları ve EFR hesabı?
Çözüm
(1) İlk Kullandırım: BORÇ: 1020 İHTİYAÇ KREDİSİ 100.000; ALACAK: 3010 VADESİZ MEVDUAT 100.000. (2) Tahsis Ücreti Tahsilatı: BORÇ: 3010 VADESİZ 1.500; ALACAK: 7010 KOMİSYON GELİRLERİ 1.500. Ama TFRS 9 EFR yöntemi: tahsis ücreti tek seferde gelir yazılmaz — vade boyunca dağıtılır. Bu yüzden gerçek kayıt: BORÇ: 3010 VADESİZ 1.500; ALACAK: 1029 ERTELENMİŞ KOMİSYON GELİRİ 1.500. Her ay 125 TL gelir tanınır. (3) Müşterinin Net Kullandığı: 100.000 − 1.500 = 98.500 TL. (4) Aylık Taksit (anüite formülü): PMT = 100.000 × 0.025 / [1−(1.025)^−12] = 9.760 TL/ay (nominal). (5) EFR Hesabı: gerçek nakit akımı 98.500 TL alındı, 12 × 9.760 = 117.120 TL ödeniyor. IRR ≈ %2.65/ay = %31.7/yıl (nominalden 1.7 puan yüksek). (6) İlk Ay Faiz Tahakkuku: 100.000 × 0.025 = 2.500 TL. BORÇ: 1029 KREDİ FAİZ TAHAKKUKLARI 2.500; ALACAK: 6010 KREDİ FAİZ GELİRİ 2.500. Sınav notu: SPL Bağımsız Denetim'de EFR yöntemi banka denetimi temelidir — tahsis ücretinin yıla yayılması en sık denetim noktası.
X Bankası'nın 500K TL'lik bir KOBİ kredisi 2026 Şubat'ta 95 gün gecikti. Önceki durumu Aşama 1 (TFRS 9), karşılık 5K TL idi. BDDK ise "Standart Grup" olarak izliyordu (genel karşılık %1 = 5K). Yeni karşılık tutarları? Yevmiye?
Çözüm
TFRS 9 yaklaşımı: 95 gün gecikme = 90+ gün gecikme = TFRS 9 Aşama 3 (NPL)'e geçiş (varsayılan rebuttable presumption sağlandı). Aşama 3 ECL: ömür boyu, daha yüksek PD/LGD. Yeni ECL tahmini: PD %50 × LGD %60 × EAD 500K = 150.000 TL. BDDK yaklaşımı: 90+ gün gecikme = III. Grup (Tahsil İmkanı Sınırlı); asgari %20 özel karşılık = 100.000 TL. "Yüksek olan kullanılır" prensibi: TFRS 9 (150K) > BDDK (100K) → 150K karşılık ayrılır. Yevmiye Kayıtları: BORÇ: 1090 SORUNLU KREDİLER 500.000; ALACAK: 1010 KOBİ KREDİLERİ 500.000 (sınıflandırma değişikliği). BORÇ: 6090 KARŞILIK GİDERLERİ 145.000 (yeni 150K − eski 5K); ALACAK: 1099 KARŞILIKLAR 145.000. Gelir tablosu etkisi: 145K ek gider, kar düşer. Sermaye etkisi: NPL'in RWA ağırlığı %150 (önceki %75'ten yüksek) → daha çok sermaye gerekir. Toplam etki: hem kar düşer hem sermaye yeterlilik baskı görür. Sınav notu: SPL'de TFRS 9 ile BDDK karşılığının kıyaslaması tipik.
Y Bankası özkaynak verileri: CET1 8 milyar, İlave T1 1 milyar, Tier 2 2 milyar = Toplam Sermaye 11 milyar. Risk ağırlıklı varlıkları: Nakit/TCMB 5 milyar (%0), Devlet tahvili 15 milyar (%0), Konut kredisi 20 milyar (%35), Ticari kredi 35 milyar (%100), NPL 3 milyar (%150). Üç sermaye oranını hesaplayın.
Çözüm
(1) RWA Hesabı: Nakit/TCMB: 5 × 0 = 0. Devlet tahvili: 15 × 0 = 0. Konut kredisi: 20 × 0.35 = 7 milyar. Ticari kredi: 35 × 1.00 = 35 milyar. NPL: 3 × 1.50 = 4.5 milyar. Toplam RWA: 0 + 0 + 7 + 35 + 4.5 = 46.5 milyar. (2) Sermaye Oranları: CET1 Oranı: 8 / 46.5 = %17.20 (min %4.5 ✓). Tier 1 Oranı: (8+1) / 46.5 = %19.35 (min %6 ✓). Toplam SYR: 11 / 46.5 = %23.66 (BDDK min %12 ✓). Yorum: tüm oranlar minimum eşiklerin üstünde; sermaye sağlam. Tampon: SYR %23.66 − %12 = %11.66 puan rezerv → kriz dönemine dayanıklı. Yatırımcı analizi: SYR yüksekse bankanın temettü kapasitesi, yeni kredi büyüme potansiyeli yüksek. Sınav notu: SYR hesabı SPL'de standart sayısal soru — RWA ağırlıkları ezberlenmeli.
Z Bankası 2025 verileri: Faiz gelirleri 25 milyar (krediler 18, menkul 6, bankalar 1). Faiz giderleri 18 milyar (mevduat 14, tahvil 3, bankalar 1). Ortalama faiz getirili aktif: krediler 200 milyar + menkul 60 milyar = 260 milyar. NIM hesabı? Yorumla. Yıl içinde piyasada faiz oranları %30'dan %25'e düştü, NIM nasıl etkilenir?
Çözüm
(1) Net Faiz Geliri: 25 − 18 = 7 milyar TL. (2) NIM: 7 / 260 = %2.69. Yorum: %2.69 NIM Türkiye için orta seviye (tipik aralık %3-5). 2024-2025 yüksek faiz dönemi için makul; "faiz makasında baskı" döneminde tipik. (3) Faiz Düşüşü Etkisi: Eğer piyasa faizi düşerse: (a) Yeni krediler daha düşük faizle açılır → kredi getirisi düşmeye başlar. (b) Mevduat faizi de düşmeye başlar ama daha yavaş (vadeli mevduat sözleşmeli, vade sonuna kadar eski faiz). (c) İlk birkaç ay NIM düşer (mevduat hala yüksek faiz, kredi yeniden fiyatlandı). (d) Sonraki dönemde mevduat yeniden fiyatlandıkça NIM toparlanır. "Faiz şoku etkisi": bankalar bu dönemleri stres testlerinde modeller. Risk yönetimi: vade uyumsuzluğunu (kısa pasif, uzun aktif) hedge ile yönetmeye çalışır. Sınav notu: SPL Bağımsız Denetim'de faiz riski analizi banka denetiminin önemli parçası.
W Bankası bir müşterisi adına 5M TL teminat mektubu verdi (3 yıl vadeli, müşteri ihale kazanmak için). Aynı zamanda bir ihracatçı için 200K USD'lik akreditif açtı. Komisyon gelirleri 50K TL ve 5K USD tahsil edildi. Muhasebe kayıtları?
Çözüm
İki işlem de bilanço dışı yükümlülük yaratır — nazım hesaplarda izlenir. (1) Teminat Mektubu Kayıtları: BORÇ: 9100 BORÇLU NAZIM HESAPLAR — VERİLEN TEMİNAT MEKTUPLARI 5.000.000; ALACAK: 9105 NAZIM HESAPLAR KARŞIT 5.000.000. Komisyon Tahsilatı: BORÇ: 3010 VADESİZ MEVDUAT 50.000; ALACAK: 7020 TEMİNAT MEKT. KOMİSYON GELİRİ 50.000. Yıllık komisyon ise vade boyunca dağıtılır (TFRS 15 hizmet zaman içinde). (2) Akreditif Kayıtları: BORÇ: 9120 NAZIM — AKREDİTİFLER 200.000 USD (TL karşılığı kur ile, örn. 6.5M TL); ALACAK: 9125 NAZIM HES. KARŞIT 6.500.000 TL. Komisyon: 5K USD × kur = 162.5K TL → BORÇ: 3110 YP VADESİZ MEVD. 162.500; ALACAK: 7030 AKREDİTİF KOMİSYON 162.500. (3) Risk ve Karşılık: bilanço dışı yükümlülükler de kredi riski taşır (müşteri yükümlülüğünü yerine getiremezse banka ödemek zorunda). BDDK: bu kalemler için "kredi dönüşüm faktörü" (CCF) ile RWA hesabı yapılır; örn. teminat mektubu CCF %50 → 5M × %50 = 2.5M kredi eşdeğeri. TFRS 9 ECL: bu kalemler için de ECL hesaplanır (12 ay veya ömür boyu, aşamasına göre). Sınav notu: bilanço dışı kalemler banka muhasebesinin %30+ büyüklüğünde olabilir; göz ardı edilemez.
MUH Modülü Tamamlandı 🎉
Bu son dersle Muhasebe ve Finansal Raporlama modülünün tüm 8 dersi tamamlandı! Banka muhasebesi Akif'in profesyonel dünyasıyla doğrudan örtüştü; modül süresince işlenen tüm konular (TDHP, TFRS Çerçevesi, TFRS 9 ECL, konsolidasyon) burada birleşti.
✅
✅
✅
✅
✅
✅
✅
✅
Sırada
Modül Değerlendirme — 8 dersten dengeli dağıtılmış 20 soru, A=B=C=D=5 cevap dağılımıyla. TDHP kodları, TFRS standartları, banka muhasebesi, konsolidasyon — tüm modül kapsamı pekişme amaçlı. Bu sınavla MUH modülü tamamen kapanacak; Tier 2'nin kalan modüllerine (Genel Ekonomi, Ticaret Hukuku) geçilebilecek.