Konsolidasyon ve İştirakler
Konsolidasyon ve İştirakler
Konsolidasyon ve İştirakler
MUH1.7 · TFRS 10 · TMS 28 · Kontrol · Özkaynak Yöntemi · NCI
Bir holding 50 ayrı şirketten oluşur — ama yatırımcı tek bir grup olarak görmek ister. Konsolide mali tablolar bu birleştirmeyi yapar: 50 ayrı bilanço-gelir tablosu tek bir "grubun" tablosuna dönüşür. TFRS 10 tam konsolidasyonu (bağlı ortaklık), TMS 28 özkaynak yöntemini (iştirak) düzenler. Bu derste kontrol kavramı, konsolidasyon teknikleri, şerefiye ve azınlık payları işlenecek. KCHOL, SAHOL gibi Türk holdinglerinin mali tabloları bu kuralların ürünüdür.
Bir holdingin yıllık raporu
Bu içerik şu sınavların ortak müfredatıdır: Düzey 2 · Düzey 3 · Kurumsal Yön. · Kredi Der. · Gayrimenkul Değ. · BS Denetim
Bu dersin kapsamına girmeyen sınavlar: Düzey 1 · Türev Araçlar · Konut Değ.
Mart 2026, Koç Holding (KCHOL) yıllık konsolide finansal raporu KAP'a yüklendi. Holding bilançosu tek bir tablo gibi görünüyor: aktif 8 trilyon TL. Ama bu rakam onlarca farklı şirketin birleşimi: Yapı Kredi Bankası, Tüpraş (rafineri), Tofaş + Ford Otomobil (otomotiv), Migros (perakende), Arçelik (beyaz eşya), Otokar (savunma sanayi), Aygaz (LPG) ve daha fazlası. Konsolidasyon süreci bu şirketlerin ayrı bilanço-gelir tablolarını tek bir grup raporuna dönüştürür: (1) Her şirketin kalemleri toplanır; (2) Grup içi işlemler (Tüpraş'tan Migros'a yakıt satışı vb.) elimine edilir; (3) Holding'in sahip olmadığı paylar (azınlık) ayrı gösterilir; (4) İlk satın alma anında oluşan şerefiye yıllık değer testine tabi tutulur. Sonuç: tek bir grup, tek bir tablo — yatırımcı bütünsel görüş elde eder.
Konsolidasyon mali tablo hazırlamanın en karmaşık alanıdır. Akif'in bankacılık dünyasında konsolidasyon banka ve yan kuruluşları (faktoring, leasing, varlık yönetim) için kritik. SPL Bağımsız Denetim lisansının zorlu konularından; halka açık holdinglerin mali tablo denetiminin temeli.
Konsolidasyonun Temel İlkesi: "Aynı kontrol altındaki şirketler tek bir ekonomik birim olarak raporlanır." Hukuki sınırlar (her şirket ayrı tüzel kişi) muhasebe açısından silinir; ekonomik öz öne çıkar. Yatırımcı 50 ayrı şirketin değil, "grubun" performansını izler.
Bu derste 10 başlık: (1) Konsolidasyon niçin gerekli; (2) Yatırım türleri ve sınıflandırma; (3) TFRS 10 — Kontrol kavramı; (4) Tam konsolidasyon süreci; (5) Şerefiye (Goodwill); (6) Kontrol gücü olmayan paylar (NCI); (7) Dahili işlem eliminasyonu; (8) TMS 28 — İştirakler ve özkaynak yöntemi; (9) TFRS 11 — Müşterek anlaşmalar; (10) Vakalar + hızlı kontrol.
Tüzel kişiden ekonomik birime
Hukuken farklı şirketler aynı kontrol altındaysa, ekonomik olarak tek bir grup gibi davranır. Niçin önemli: (1) Yatırımcı bakışı — KCHOL hissesi alan kişi tüm grup şirketlerine dolaylı yatırım yapar; ana şirket bilançosu tek başına yetersizdir. (2) Manipülasyon önleme — eğer her şirket ayrı raporlansaydı, grup içi alış-satışlarla kar şişirilebilirdi (X şirket Y'ye yüksek fiyatla satar, Y'nin maliyeti şişer). (3) Karşılaştırılabilirlik — "grup" toplu olarak başka gruplarla karşılaştırılır. (4) Borç şeffaflığı — bir grup şirketinin borçluluğu ana şirketin garantisi olabilir; konsolide tabloda görünür. Sonuç: TFRS 10 zorunlu kılar, yatırımcı koruması sağlar.
Solo (Bireysel) vs Konsolide Tablo
Halka açık holdingler genelde her iki rapor türünü de yayımlar. Solo rapor: ana şirketin kendi tüzel kişiliği bazında (vergi muhasebesi ile uyumlu, dağıtılabilir kar bu rapora göre belirlenir). Konsolide rapor: grubun toplu tablosu (yatırımcı analizi, halka arz değerlemesi). KAP'ta her iki rapor ayrı dosyalanır. Akif'in çalıştığı bankada: banka solo (bağımsız) ve konsolide (bağlı kuruluşlar dahil — faktoring, leasing) raporlar; BDDK her ikisini de izler.
Pay sahipliği seviyesine göre muhasebe
Bir şirketin diğer bir şirketteki pay sahipliği seviyesine göre muhasebe yöntemi değişir. (1) Pasif Yatırım (≤ %20): kontrol veya etkin etki yok; finansal araç olarak değerlenir (TFRS 9 kapsamında — FVTPL veya FVTOCI seçimi). (2) İştirak (%20-50): önemli etki var; özkaynak yöntemi kullanılır (TMS 28). (3) Müşterek Anlaşma (Joint): iki veya daha fazla taraf ortak kontrol; özkaynak yöntemi veya tam konsolidasyon (yapıya göre). (4) Bağlı Ortaklık (>%50 veya kontrol): tam kontrol var; tam konsolidasyon (TFRS 10). %50 sınırının önemi: tam kontrol göstergesi, ama kontrol için tek başına yeterli değil — TFRS 10 daha geniş kontrol kavramı.
Yatırım Türü ve Muhasebe Yöntemi
İştirak için kritik kavram: yatırım yapılan şirketin finansal ve operasyonel kararlarına katılma gücü. %20+ pay tipik göstergesi ama tek başına yeterli değil. Önemli etki göstergeleri: (a) Yönetim kurulunda temsil; (b) Politika belirleme süreçlerine katılım; (c) Önemli işlemlerin müzakeresi; (d) Yöneticilerin değişiminde rol; (e) Önemli teknik bilgi sağlama. %20 altında etki olabilir mi: evet — örneğin %15 pay + yönetim kurulu üyeliği + stratejik karar etkisi. %20+ etki olmayabilir mi: nadiren — başka bir hissedarın baskınlığında %25 ile bile etki kısıtlı olabilir. Pratik: çoğu durumda %20 sınırı yeterli — ama denetçi mutlaka değerlendirir.
Tam konsolidasyonun tetikleyicisi
"Yatırımcı, yatırım yapılan işletmenin değişken getirilerine maruz kalıyorsa veya bunlar üzerinde haklara sahipse ve yatırım yapılan işletme üzerindeki gücünü kullanarak bu getirileri etkileme yetkisine sahipse, yatırım yapılan işletmeyi kontrol etmektedir." Üç unsur birlikte sağlanmalı: (1) Güç — yatırım yapılan işletmenin ilgili faaliyetlerini yönetme yetkisi. (2) Değişken getirilere maruziyet — temettü, sermaye değer artışı, iştirak getiri/zararı. (3) Güçle getirileri etkileme bağlantısı — gücün kullanılması getirileri belirler.
3 Kontrol Unsurunun Detayı
%50 paydan az olsa da kontrol mümkündür. Senaryo: bir şirket %40 paya sahip, kalan paylar 100.000 küçük yatırımcıya dağılmış. Genel kurulda %40 oy genelde %60+ etkin oy oluşturur (küçük yatırımcılar nadiren oy kullanır). "De facto kontrol" — fiili kontrol; TFRS 10 bu durumu da kontrol sayar. Test edilen unsurlar: (a) Diğer hissedarların dağılımı (yoğunluk); (b) Genel kurul katılım oranı (geçmiş); (c) Hissedar anlaşmaları; (d) Kalan oy haklarının yapısı (alt sınıf paylar vb.). Pratik: halka açık şirketlerde %30-40 pay genelde fiili kontrol için yeterli; özel şirketlerde nadiren olur (büyük hissedarlar her zaman katılır). Sınav notu: SPL'de "%40 ile kontrol mümkün mü?" sorularında cevap "evet, fiili kontrol şartları sağlanırsa".
Bazı durumlarda yatırımcının "potansiyel" oy hakları kontrol değerlendirmesine dahil edilir. Örnek: dönüştürülebilir tahvil sahibiyiz; tahvili paya çevirebilirsek %60 oy elde ederiz. TFRS 10 yaklaşımı: bu hakların "substantif" (önemli, kullanıma elverişli) olması gerekir. Eğer dönüşüm hakkı bugün kullanılabilir ve ekonomik olarak mantıklı ise potansiyel oy kontrolü destekler. Eğer 5 yıl sonra ve yüksek maliyetli ise: substantif değil, dikkate alınmaz. Sınav notu: potansiyel oy hakları SPL Düzey 3 ve Bağımsız Denetim'de tipik soru.
Adım adım birleştirme
Bağlı ortaklığın mali tablolarını ana şirketin tablolarıyla birleştirme. (1) Kalem Kalem Toplama: bağlı ortaklığın tüm aktif, pasif, gelir, gider kalemleri ana şirkete eklenir. (2) Yatırım Eliminasyonu: ana şirketin "İştirakler" hesabı çıkarılır (zaten alt şirketin özkaynakları gelmiş). (3) Şerefiye Hesabı: alış maliyeti − alınan net varlık değeri = şerefiye (varlık olarak). (4) Gerçeğe Uygun Değer Düzeltmesi: alış anında bağlı ortaklığın varlıklarını rayic değere getir. (5) NCI Tespiti: bağlı ortaklığın azınlık paylarına ait kısım ayrı gösterilir. (6) Dahili İşlem Eliminasyonu: grup içi alacak-borç, gelir-gider, kar-zarar elimine.
Konsolidasyon Sayısal Örnek (Basitleştirilmiş)
Ana şirket bağlı ortaklığa yatırım yaptıysa "İştirakler" hesabında bunu gösterir; konsolidasyonda bu yatırım silinir. Niçin: bağlı ortaklığın varlık ve borçları zaten kalem kalem birleştirildi; "İştirak" hesabı kalsa çift sayım olur. Eliminasyon kaydı: BORÇ: BO Özkaynakları (sermayesi + yedekleri); ALACAK: Ana Ş. İştirakler hesabı + Şerefiye (eğer alış bedeli özkaynak değerinden yüksekse). Şerefiye = Alış bedeli − BO net varlık (rayic) × Ana Ş. payı. Pratik: bu eliminasyon her dönem konsolidasyonda yapılır; otomatik konsolidasyon yazılımları (HFM, Consolidation Suite) bunu sistematik uygular.
Alış primi ve değer düşüklüğü
İşletme satın alınırken ödenen bedelin, satın alınan varlıkların gerçeğe uygun değerinden fazla olan kısmı. Formül: Şerefiye = Alış Bedeli − (Tanınabilen Net Varlıkların Gerçeğe Uygun Değeri × Ana Ş. Payı). Niçin oluşur: (a) Alınan şirketin marka değeri, müşteri ilişkileri, teknolojisi, çalışan kalitesi gibi tanınamayan ama değerli unsurları. (b) Sinerji beklentisi (iki şirket birleşince fazladan değer). (c) Pazarlık avantajı (alıcının fazla ödeme istekliliği). Bilanço gösterimi: maddi olmayan duran varlık olarak; kontrol kaybedilene kadar bilançoda kalır. İtfa: TFRS'de itfa yok (itfa eski UMS 22'de vardı; 2004'te yayımlanan UFRS 3 kaldırdı); yıllık değer düşüklüğü testi yapılır.
Şerefiye = Alış Bedeli − (Tanınabilen Net Varlıklar × Ana Ş. Payı)
Yıllık değer düşüklüğü testi zorunlu (TMS 36)
Şerefiye Hesabı — Örnek
Şerefiye amortismana tabi değildir; ama her yıl en az bir kez "değer düşüklüğü testi" yapılır. Test mekanizması: (1) Şerefiyenin atandığı "nakit yaratan birim" (CGU — Cash Generating Unit) tanımlanır (genelde bir iş kolu, segment). (2) CGU'nun "geri kazanılabilir tutarı" hesaplanır = max(gerçeğe uygun değer − satış maliyetleri, kullanım değeri). (3) Geri kazanılabilir tutar < CGU defter değeri ise → değer düşüklüğü; gelir tablosuna yazılır. Önemli: değer düşüklüğü iptal edilemez (varlık değeri tekrar yükselse bile şerefiye geri eklenmez). Pratikte: kriz dönemlerinde (2008, 2020) büyük şerefiye değer düşüklükleri raporlandı — milyarlarca dolar tek seferde kayıp.
Bazen alış bedeli net varlıklardan düşük olur (indirimle alış). Niçin olur: zorda kalmış satıcı, hızlı satış ihtiyacı, bilgi asimetrisi. TFRS 3 yaklaşımı: negatif şerefiye varlık olarak yazılmaz; doğrudan kar/zarara kazanç olarak yazılır (alış anında). Önce kontrol: net varlık değerlemesi tekrar gözden geçirilir (eksik tanımlanmış yükümlülük olabilir). Eğer hala negatif kalıyorsa kazanç olarak tanınır. Sınav notu: SPL Bağımsız Denetim'de negatif şerefiye tipik soru — pozitif/negatif farkı kritik.
Azınlık paylarının ayrı gösterimi
Bağlı ortaklığın ana ortaklığa ait olmayan paylarının özkaynak tarafındaki bölümü. Eski terminoloji: "Azınlık Payı" (Minority Interest); 2008 sonrası NCI olarak değişti. Niçin değişti: "azınlık" pejoratif çağrışım yapıyordu; NCI daha tarafsız. Bilanço gösterimi: özkaynak içinde, "ana ortaklık özkaynağı" altında ayrı satır. Niçin özkaynakta: azınlık hissedarlar şirketin sahipleri (borç değil); ana ortaklığın olmaması onları yükümlülük yapmaz. Hesap: NCI = Bağlı Ortaklığın Net Varlıkları × NCI Payı (%).
NCI Hesabı — Örnek
Bağlı ortaklığın net karı, ana ortaklık ve NCI arasında pay oranına göre dağıtılır. Konsolide gelir tablosu altında iki ayrı satır: (a) Ana ortaklığa ait net kar; (b) NCI'ya ait net kar. Örnek: BO net kar 100; %80 Ana, %20 NCI → 80 ana ortaklığa, 20 NCI'ya. Pay başına kazanç (EPS) hesabı sadece ana ortaklığa ait kar üzerinden yapılır. NCI'ya temettü ödemesi: ayrı kayıt, NCI özkaynağını azaltır. Sınav notu: konsolide kar dağıtımı SPL'de tipik soru — NCI'nın hem bilanço hem gelir tablosu etkileri ezberlenmeli.
NCI Ölçüm Yöntemleri (TFRS 3)
TFRS 3 işletme bazında seçim hakkı verir (her işletme alımı için ayrı seçim). Tam Şerefiye: NCI tutarı ve şerefiye daha yüksek; bilanço şişer. Kısmi Şerefiye: daha düşük tutarlar; bilanço daha küçük. Pratik: çoğu Türk holdingi kısmi şerefiye yöntemini tercih eder (TFRS 3 default değil ama pratik kolaylık). Sınav notu: SPL'de iki yöntemin sayısal karşılaştırması tipik.
Grup içi işlemleri sıfırlama
Konsolide gruba dahil iki şirket arasındaki tüm işlemler — alış-satış, alacak-borç, faiz, temettü. Konsolidasyon mantığı: grup ekonomik bir bütün; kendinle işlem yapmak ekonomik anlamda yok. Eliminasyon: bu tür işlemlerin etkileri mali tablolardan silinir. Tipik dahili işlemler: (1) Grup içi alacak-borç: A şirketinin B'den alacağı = B şirketinin A'ya borcu; her ikisi sıfırlanır. (2) Grup içi alış-satış: A B'ye mal sattı; A'da satış geliri, B'de alış maliyeti var; ikisi de sıfırlanır. (3) Grup içi temettü: BO ana şirkete temettü ödedi; ana şirketin "temettü geliri" sıfırlanır. (4) Grup içi faiz: bir grup şirketi diğerine kredi; faiz geliri-gideri sıfırlanır.
Eliminasyon Türleri ve Kayıtları
Grup içi alış-satışta kalan stok varsa, içerdiği kar elimine edilmeli. Senaryo: A şirketi B'ye 100K maliyetle 150K'ya mal sattı. B bu malın yarısını sattı, yarısı stokta kaldı. A'nın deftrinde: 150K satış geliri, 50K kar. B'nin defterinde: 75K stok (kalan), 75K SMM (satılan). Konsolide bakış: gruba göre 75K stok, içinde A'nın eklediği 25K kar var ama henüz "gerçekleşmedi" (grup dışına satılmadı). Eliminasyon: stok 75K'dan 50K'ya düşürülür (A'nın gerçekleşmemiş karı silinir); konsolide kar da 25K azalır. Pratik: grup içi mal akışı yoğunsa bu eliminasyon karmaşık; konsolidasyon yazılımları bunu otomatize eder.
Eğer dahili işlemler elimine edilmezse, grup içi alış-satışlarla yapay kar yaratılabilir. Örnek: ana şirket malı bağlı ortaklığa çok yüksek fiyatla satar → ana ş. yüksek kar görür → konsolide tabloda da görünür. Ama gerçekte grup dışına bir kuruş gitmedi. Eliminasyon mecbur: TFRS 10 katı kuralı — tüm dahili işlemler %100 elimine edilir (NCI olsa bile). Sınav notu: SPL Bağımsız Denetim'de "neden NCI olsa bile %100 eliminasyon?" tipik soru — cevap: ekonomik olarak grup içinde işlem yok, NCI'nın varlığı işlemin gerçekliğini değiştirmez.
TMS 28 — kontrol değil ama önemli etki
%20-50 pay ile önemli etkili olunan şirketler — ne pasif yatırım ne tam kontrol. Muhasebe yöntemi: Özkaynak Yöntemi (Equity Method) — TMS 28 ile düzenlenir. Mantık: tam konsolidasyon yapmıyoruz (kontrol yok), ama "İştirakler" hesabı maliyet bedeliyle dondurulmuyor (pasif yatırım değil); arada bir orta yol. Pratik: yatırım hesabı, iştirakin kar/zararının ana şirket payına göre güncellenir. Konsolidasyondan farkı: tek satırda gösterilir (tam konsolidasyonda kalem kalem değil).
Özkaynak Yöntemi — İşlem Akışı
Ana şirket A, X şirketinin %30'unu 300M TL'ye aldı (rayic net varlık 1.000M, %30 = 300M, şerefiye yok). Yıl 1: X net kar 200M açıkladı, 50M temettü dağıttı. A'nın yevmiye kayıtları: İlk alış: BORÇ: 242 İştirakler 300; ALACAK: 102 Bankalar 300. Yıl 1 kar payı: BORÇ: 242 İştirakler 60 (200×%30); ALACAK: 640 İştirak Karı 60. Temettü tahsilatı: BORÇ: 102 Bankalar 15 (50×%30); ALACAK: 242 İştirakler 15. Yıl sonu İştirakler bakiyesi: 300 + 60 − 15 = 345M. Yorum: yatırım bedeli sabit kalmadı, X'in performansını yansıtacak şekilde güncellendi. Ana şirket A'nın net karı 60M ek getiri içerir (X'in karının %30'u). Kontrast: TFRS 9 (pasif yatırım) olsaydı: 300M sabit kalırdı, sadece temettü 15M kar yazılırdı.
Özkaynak yöntemiyle değerlenen iştiraklerin de yıllık değer düşüklüğü testi yapılır (TMS 28 + TMS 36). Eğer iştirakin geri kazanılabilir tutarı defter değerinin altına düşerse, fark gelir tablosuna gider yazılır. Bu test özellikle iştirakin hisse fiyatı düştüğünde (halka açık ise) veya yapısal sorunlar varsa kritik. Sınav notu: SPL'de iştirak değer düşüklüğü ve geri çevrim kuralları tipik.
5 senaryo — konsolidasyon pratiği
3 farklı senaryo değerlendirin: (a) Ana Ş. X'in %55'ine sahip, oy haklarında çoğunluk var. (b) Ana Ş. Y'nin %35'ine sahip, kalan %65 yüzlerce küçük yatırımcıda dağılmış; geçmiş 5 yılda genel kurullarda Ana Ş. her zaman çoğunluk oy oluşturmuş. (c) Ana Ş. Z'nin %45'ine sahip, kalan %55 üç büyük hissedara (her biri ~%18) dağılmış. Hangi senaryoda kontrol var?
Çözüm
(a) X — kontrol var (de jure): %55 oy hakkı tek başına TFRS 10'un 3 unsurunu sağlar (güç + getiriye maruziyet + bağlantı). Tam konsolidasyon. (b) Y — kontrol var (de facto): %35 pay, %50'den az ama "fiili kontrol" şartları sağlanmış: kalan paylar dağınık + geçmiş katılım pratiği gösterir ki Ana Ş. her zaman çoğunluk oy alır. TFRS 10 bu durumu kontrol sayar — tam konsolidasyon. (c) Z — kontrol yok: %45 büyük pay ama kalan paylar 3 büyük hissedarda toplanmış. Bu hissedarlar birleşince Ana Ş.'yi geçer. "Önemli etki" var (%20+) ama kontrol yok → iştirak (özkaynak yöntemi). Sınav notu: de jure (resmi) vs de facto (fiili) kontrol ayrımı SPL'de tipik soru — özellikle %50 altında kontrol mümkün mü?
Ana Ş. A, B şirketinin %75'ini 1.500M TL'ye aldı. B'nin alış anındaki net varlık defter değeri 1.200M TL; ama gerçeğe uygun değerleme sonucu: marka 200M (defterde yok), MDV +100M değer artışı, ertelenmiş vergi yükümlülüğü +75M (varlık değer artışından). Hem tam hem kısmi şerefiye yöntemiyle hesaplayın.
Çözüm
Önce B'nin tanınabilen net varlık rayic değeri: 1.200 (defter) + 200 (marka) + 100 (MDV artışı) − 75 (ertelenmiş vergi) = 1.425M. NCI payı: %25, NCI'nın gerçeğe uygun değeri (varsayalım piyasada B'nin %25'i 400M değer biçilmişse). Kısmi Şerefiye Yöntemi: NCI orantılı net varlık ile = 1.425 × %25 = 356M. Ana Ş. payı net varlık = 1.425 × %75 = 1.069M. Şerefiye: 1.500 − 1.069 = 431M. Tam Şerefiye Yöntemi: NCI rayic = 400M (varsayım). Toplam alış değer = 1.500 + 400 = 1.900M. Toplam tanınan net varlık 1.425M. Tam Şerefiye: 1.900 − 1.425 = 475M. NCI bilanço'da: 400M (rayic). Karşılaştırma: tam şerefiye 44M daha yüksek; aynı tutarla NCI da yüksek. Bilanço etkisi: tam şerefiyede aktif ve özkaynak (NCI dahil) daha şişkin. Sınav notu: iki yöntemin sayısal karşılaştırması SPL Bağımsız Denetim'de tipik.
Y Holding'in iki bağlı ortaklığı arasında işlemler: A şirketi B şirketine yıl içinde 500K TL'lik mal sattı (maliyet 350K, kar 150K). B yıl sonunda bu malın %60'ını grup dışına 350K'ya sattı, %40'ı stokta kaldı. Konsolide eliminasyon kayıtları?
Çözüm
Ana mantık: grup içi satışın gerçekleşmemiş kısmı elimine edilmeli. (1) Grup içi satış-alış eliminasyonu: BORÇ: Yurtiçi Satışlar (A) 500; ALACAK: SMM (B) 500. Niçin: A'nın gelir tablosunda 500 satış var, B'nin gelir tablosunda da 500 alış (kalan stok + satılan kısım) yansır. (2) Gerçekleşmemiş kar eliminasyonu: %40 stokta kalan = 200K (500 × %40); içindeki gerçekleşmemiş kar = 200 × (150/500) = 60K. Eliminasyon: BORÇ: Konsolide Kar (azaltılır) 60; ALACAK: Stoklar (B) 60. Yorum: stok 200K'dan 140K'ya düşer; konsolide kar 60K azalır. Gerçekleşen %60 kısım: zaten grup dışına satıldı (350K'ya), o kısım için kar gerçekleşti — eliminasyon gerekmez. Sınav notu: gerçekleşmemiş kar eliminasyonu konsolidasyon vakalarının zor kısmıdır; %60-%40 oranı dikkat gerektirir.
Ana Ş. M, K iştirakinin %25'ine sahip (önemli etki). 2025'te K şirketi: net kar 800M TL, OCI'de yeniden değerleme +120M, 200M temettü dağıtımı. M'nin yıl sonu iştirak değeri başlangıçta 500M idi. Yıl sonu kayıtları ve iştirak bakiyesi?
Çözüm
M'nin %25 payına düşen tutarlar: (a) Net kar payı: 800 × %25 = 200M. (b) OCI payı: 120 × %25 = 30M. (c) Temettü payı: 200 × %25 = 50M. Yevmiye Kayıtları: Net kar tanıma: BORÇ: 242 İştirakler 200; ALACAK: 640 İştirak Karı 200. OCI tanıma: BORÇ: 242 İştirakler 30; ALACAK: OCI - Yeniden Değerleme 30 (özkaynaktaki OCI). Temettü tahsilat: BORÇ: 102 Bankalar 50; ALACAK: 242 İştirakler 50. Yıl sonu İştirakler bakiyesi: 500 + 200 + 30 − 50 = 680M TL. M'nin gelir tablosu etkisi: 200M iştirak karı (büyük tek kalem, M'nin kendi karını ciddi etkiler). M'nin OCI etkisi: 30M ek özkaynak. Yorum: özkaynak yöntemi pasif yatırımdan farklı — temettü değil, iştirakin gerçek performansı ana şirkete yansır. Sınav notu: özkaynak yöntemi tam yevmiye akışı SPL'de tipik soru — OCI dahil etmek kritik.
Ana Ş. P 5 yıl önce Q'yu satın aldı, 800M TL şerefiye oluştu. Q şirketi otomotiv yan sanayisi. 2025'te elektrikli araç dönüşümü Q'nun pazarını etkiledi: kapasite kullanım %50'ye düştü, gelecek 5 yıl tahmin nakit akımları %40 azaldı. Geri kazanılabilir tutar tahmini: 600M (gerçeğe uygun değer eksi satış maliyetleri); kullanım değeri: 550M. Q segmentinin defter değeri (varlıklar + şerefiye): 1.200M. Değer düşüklüğü var mı? Hangi tutar? Kayıt?
Çözüm
TMS 36 değer düşüklüğü testi: (1) Geri kazanılabilir tutar: max(600 fair value, 550 kullanım değeri) = 600M. (2) CGU defter değeri: 1.200M (varlıklar + şerefiye). (3) Değer düşüklüğü tutarı: 1.200 − 600 = 600M. (4) Şerefiyeye atama: TMS 36 önce şerefiyeye atar. Şerefiye 800M; tüm 600M değer düşüklüğü şerefiyeye yazılır. Yeni şerefiye değeri: 800 − 600 = 200M. Yevmiye Kaydı: BORÇ: 654 Şerefiye Değer Düşüklük Gid. 600; ALACAK: 261 Şerefiye 600. Gelir tablosu etkisi: 600M tek seferde gider; konsolide kar büyük etki alır (tek seferlik, olağandışı). Geri çevirme: TMS 36'ya göre şerefiye değer düşüklüğü iptal edilemez; gelecekte Q toparlasa bile şerefiye 200M'da kalır. Sınav notu: şerefiye değer düşüklük testi SPL Bağımsız Denetim'in en yoğun konularından — özellikle CGU tanımı, sıralama (önce şerefiye), iptal yasağı.
Sırada ne var?
Bu derste konsolidasyon, iştirakler, şerefiye ve NCI pekişti. Sıradaki ders Banka Muhasebesi ve Düzenleyici Raporlama'ya odaklanacak — Akif'in profesyonel alanı, modülün son ders. BTDHP, BDDK raporlama, mevduat ve kredi hesap yapısı, banka özel TFRS 9 uyarlaması.
✅
✅
✅
✅
✅
✅
✅
Sırada
—