Sermaye Piyasası Araçlarına Giriş
Sermaye Piyasası Araçlarına Giriş
Sermaye Piyasası Araçlarına Giriş
SPA1.1 · Giriş · Mevzuat · Piyasa Yapısı
Sermaye piyasası, ekonominin uzun vadeli fon transfer mekanizması. Tasarrufu olan kişi ile fon ihtiyacı olan kuruluş, aracılar üzerinden buluşur. SPL Düzey lisansı bu mimariyi tanımakla başlar — kim ihraç eder, kim alır, kim aracılık eder, kim denetler.
Bir tasarrufun yolculuğu
Bu içerik şu sınavların ortak müfredatıdır: Düzey 1 · Düzey 2 · Düzey 3 · Türev Araçlar
Bu dersin kapsamına girmeyen sınavlar: Kurumsal Yön. · Kredi Der. · Konut Değ. · Gayrimenkul Değ. · BS Denetim
Mart 2026, İstanbul. Bir mühendis maaşının bir kısmını biriktirmiş; 50.000 TL. Bu parayı yatırım kuruluşunun mobil uygulamasıyla halka açık bir bankanın paylarını alıyor. Aynı saatte, başka bir şirket Borsa İstanbul Birincil Piyasa'da yeni bir tahvil ihracı yapıyor — 500 milyon TL borçlanma sağlayacak. Hazine ise haftalık ihalede 80 milyar TL'lik devlet tahvili ihraç ediyor. Bu üç işlem, tek bir mekanizmanın parçası: sermaye piyasası. Tasarrufu olan ile fon ihtiyacı olanı buluşturan, uzun vadeli ve likit bir transfer sistemi.
SPL sınavlarında en temel kavramsal soru şudur: "Sermaye piyasası ile para piyasası farkı nedir?" Cevap: vade. Para piyasası kısa vadeli (bir yıla kadar — mevduat, repo, ticari kâğıt), sermaye piyasası uzun vadeli (bir yıldan uzun — pay, tahvil, fon). Bankacılık para piyasasının merkezi; sermaye piyasası ise borsa, aracı kurum, yatırım fonu üçgeninde işler. Bir bankacı her iki dünyaya da girip çıkar; ama SPL lisansı ikincisinin kapısıdır.
"Sermaye piyasası, ekonominin uzun vadeli kan dolaşımıdır."
Bir şirket büyümek için fon arıyorsa, banka kredisi dışında ikinci yol sermaye piyasasından geçer: pay ihraç eder (öz kaynak), tahvil çıkarır (borç). Tasarruf sahibi de mevduata alternatif olarak burada getiri arar.
Bu derste 6 temel: (1) Sermaye piyasası kavramı ve 6362 sayılı SPK Kanunu tanımı; (2) Birincil ve ikincil piyasa ayrımı; (3) Sermaye piyasası araçlarının haritası (5 ana tür); (4) Piyasa katılımcıları (ihraçcı, yatırımcı, aracı, denetleyici); (5) Düzenleyici çerçeve (SPK, Borsa İstanbul, MKK, Takasbank, TSPB); (6) 6 vaka senaryosu.
6362 sayılı Kanun çerçevesi
Orta ve uzun vadeli (1 yıldan uzun) fonların, sermaye piyasası araçları aracılığıyla, ihraçcılarla yatırımcılar arasında transfer edildiği piyasa. 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu (30 Aralık 2012'de yürürlüğe girdi, eski 2499'un yerine) bu piyasanın yasal çerçevesini çizer. Para piyasasından farkı: vade (1 yıl üzeri), kullanım amacı (yatırım/sabit varlık finansmanı), taraf yapısı (ihraçcı-yatırımcı). Para piyasası: bankalar arası kısa vadeli fonlama, mevduat, repo. Sermaye piyasası: pay, tahvil, fon, türev.
Sermaye Piyasası vs Para Piyasası
Sermaye Piyasasının Ekonomideki Rolü
Türk sermaye piyasasının ana kanunu; 30 Aralık 2012'de yürürlüğe girdi. Eski 2499 sayılı kanunun yerini aldı. 137 madde: tanımlar, ihraç süreci, ihraçcı yükümlülükleri, yatırım kuruluşları, kolektif yatırım kurumları, borsalar, MKK, Takasbank, denetim, suçlar ve cezalar. SPK Tebliğleri bu kanunun detayını yapan ikincil mevzuattır. Sınavlarda kanun + tebliğ kodu birlikte sorulur.
İhraç anı vs sürekli alım-satım
Sermaye piyasası araçlarının ilk kez ihraç edilip yatırımcıya satıldığı piyasa. Para ihraçcıya gider. İhraçcı sermaye veya borçlanma kaynağı sağlar. Süreç: SPK'ya başvuru → izahname onayı → halka arz → satış. Karakteristik: tek seferlik, ihraç fiyatı sabit veya talep toplamayla belirlenir. Örnek: Halka arz (IPO), bedelli sermaye artırımı, tahvil ihracı, hazine bonosu ihalesi.
Daha önce ihraç edilmiş araçların yatırımcılar arasında alınıp satıldığı piyasa. Para ihraçcıya gitmez; sadece yatırımcılar arası el değiştirme. Karakteristik: sürekli, fiyat arz-talep ile dakika dakika belirlenir. İşlem yeri: Borsa İstanbul (organize), tezgahüstü piyasa (OTC). Yatırımcının likiditesini sağlayan piyasa; ikincil piyasa olmasaydı kimse uzun vadeli araç almazdı.
Birincil ve İkincil Piyasa Karşılaştırması
"İkincil piyasada işlem yapılınca şirket sermaye toplar" — yanlış. İkincil piyasada şirkete bir şey gitmez; sadece yatırımcılar arasında pay el değiştirir. Şirket sadece birincil piyasada (halka arz, bedelli sermaye artırımı, tahvil ihracı) fon toplar. Yatırımcının kar/zarar elde ettiği yer ikincil piyasadır.
Beş ana tür
SPK 6362 sayılı kanun ve ilgili tebliğler kapsamında sermaye piyasası aracı sayılan ürünler 5 ana grupta toplanır. Bu modülün (Sermaye Piyasası Araçları 1) tüm sonraki dersleri bu 5 başlığı tek tek inceler.
Paylar ve Pay Benzeri Menkul Kıymetler
2.1 · ORTAKLIK ARACI
Pay Tebliği VII-128.1
Bir anonim ortaklığın sermayesini temsil eden, sahibine ortaklık hakkı veren menkul kıymet. Halka arz, bedelli/bedelsiz artırım.
İhraçcı: A.Ş.'ler · Vade: vadesiz
Borçlanma Araçları
2.2 · BORÇ ARACI
Tebliğ VII-128.8 ve II-31/A.1
İhraçcının borçlandığı, vade sonunda anapara ve faiz ödemesini taahhüt ettiği menkul kıymet. Tahvil, finansman bonosu, kira sertifikası.
İhraçcı: A.Ş./Banka · Vade: 1 yıl+
Yatırım Fonu Katılma Payları
2.3 · KOLEKTİF YATIRIM
Tebliğ III-52.1
Yatırımcılardan toplanan fonların profesyonel portföy yöneticileri tarafından çeşitlendirilmiş bir portföyde değerlendirildiği araç. BYF, hisse fonu, tahvil fonu.
Kurucu: Portföy Yön. Şirketi · Vade: vadesiz/sürekli
Türev Araçlar
2.4 · TÜREV ARAÇ
VİOP — Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası
Değeri başka bir varlığa (pay, döviz, emtia, faiz) dayanan sözleşmeler. Forward, futures, swap, opsiyon, varant.
Borsa: Borsa İstanbul VİOP · Vade: 1–9 ay
Kamu Borçlanma Araçları
2.5 · KAMU KESİMİ
DİBS — Devlet İç Borçlanma Senetleri
Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın ihraç ettiği borçlanma araçları. Hazine bonosu (1 yıl altı), devlet tahvili (1 yıl üstü), Eurobond.
İhraçcı: T.C. Hazine · Risk: kredi riski en düşük
Araçların Hak Sahipliği Haritası
Kim ne yapar?
Sermaye piyasası dört rolün oluşturduğu bir mimaridir: ihraçcı (fon arayan), yatırımcı (fon sağlayan), aracı (köprü), düzenleyici (gözetmen). Her birinin yetki ve yükümlülükleri 6362 sayılı kanun ve ilgili tebliğlerle netleştirilmiş.
Fon Arayan
İhraçcı
Sermaye piyasası araçlarını ihraç eden veya halka arz eden tüzel kişi. A.Ş.'ler, bankalar, yatırım ortaklıkları, devlet kurumları, belediyeler. Yükümlülükler: izahname yayınlama, KAP duyuruları, finansal raporlama, özel durum bildirimi (II-15.1).
Fon Sağlayan
Yatırımcı
Sermaye piyasası araçlarına yatırım yapan kişi/kurum. İki ana sınıf: Bireysel yatırımcı (gerçek kişi) ve Nitelikli yatırımcı (kurumsal — yatırım fonu, sigorta şirketi, banka, finansal yeterliliği yüksek bireyler).
Aracı / Köprü
Yatırım Kuruluşu
Aracı kurum ve bankalar. SPK lisansıyla emir iletim, alım-satım, halka arza aracılık, portföy yönetimi, saklama hizmeti verir. III-37.1, III-39.1 tebliğleriyle düzenlenir.
Kolektif Yatırım
Yatırım Fonları & Ortaklıkları
Yatırımcılardan toplanan fonu profesyonel olarak yöneten kuruluşlar. Yatırım Fonu (sözleşmesel — III-52.1), Yatırım Ortaklığı (anonim şirket statüsünde — III-48.1, III-48.5).
Altyapı
Borsa İstanbul, MKK, Takasbank
İşlemlerin gerçekleştiği, kayda alındığı ve takasının yapıldığı altyapı kurumları. Borsa İstanbul: alım-satım yeri. MKK: kaydileştirme. Takasbank: takas-saklama-MKT.
Düzenleyici / Denetleyici
SPK ve TSPB
SPK (Sermaye Piyasası Kurulu): kamu otoritesi, ana düzenleyici (6362 sayılı kanun). TSPB (Türkiye Sermaye Piyasaları Birliği): meslek kuruluşu, üye disiplin ve etik kuralları.
Nitelikli Yatırımcı: SPK'nın belirlediği finansal yeterlilik ve mesleki tecrübe kriterlerini sağlayan yatırımcı. Yetkiler: nitelikli yatırımcılara özel ihraçlar (tahsisli satış), izahnameden muaf işlemler, türev ve opsiyonlarda daha geniş erişim. Tipik nitelikli yatırımcılar: bankalar, yatırım fonları, sigorta şirketleri, emeklilik fonları, finansal yeterliliği yüksek bireyler (asgari portföy/gelir kriterleri). Bireysel yatırımcı: bu kriterleri taşımayan; daha sıkı koruma altında, izahname zorunluluğu var, türev erişimi sınırlandırılmıştır.
SPK ekosistemi — kurumlar ve mevzuat
Düzenleyici ve Altyapı Kurumları
Sermaye Piyasası Araçlarına İlişkin Temel Mevzuat
2012
Ana kanun. Tanımlar, ihraç, yatırım kuruluşları, fonlar, denetim, suçlar.
SPK Tebliği
Halka arz öncesi izahname içeriği, onay süreci, sorumluluk.
SPK Tebliği
Satış yöntemleri (talep toplama, sabit fiyatla, açık artırma).
SPK Tebliği
Paylar ve pay benzeri menkul kıymetlerin ihracı, halka arzı, hakları.
SPK Tebliği
Tahvil, finansman bonosu ihraç ve satış esasları.
SPK Tebliği
Yatırım fonları kuruluşu, faaliyeti, katılma payı, portföy yönetimi.
SPK Tebliği
İhraçcıların KAP'a yapacağı özel durum açıklamaları, eşik ve süreler.
SPK Tebliği
Halka açık şirketlerin yönetim kurulu, bağımsız üye, komisyonlar.
SPK Tebliği
Yatırım kuruluşlarının verebileceği hizmetler, yetki tipleri, koşulları.
SPK Tebliği
Aracı kurum ve banka kuruluşu, sermaye, organizasyon, denetim.
SPL Düzey lisansında tebliğ kodlarını ezbere bilmek kritiktir. Sorularda "VII-128.1 hangi konuyu düzenler?" ya da tersine "Borçlanma araçları hangi tebliğde?" tipinde soru gelir. Bu derste 10 ana tebliğ verildi; SPA1 modülünün her dersinde tebliğin numarası + adı + içeriği birlikte hatırlanmalı.
Altı tipik durum
Bir senaryo seç:
Birincil PiyasaHalka arz ve sermaye toplama
BİRİNCİL PİYASA İŞLEMİ
Şirketin halka arzı ve sermaye toplaması — Senaryo: ABC A.Ş. ilk kez halka açılıyor (IPO). 100 milyon TL nominal değerli payını yatırımcılara satıyor. Bu birincil piyasa işlemidir: ihraçcı (ABC A.Ş.) ile yatırımcı doğrudan karşı karşıya. Para ihraçcıya gider; şirket sermaye toplar. Süreç: SPK'ya izahname başvurusu → onay → halka arz → Borsa İstanbul'da işlem görmeye başlama. Karakteristik: tek seferlik, ihraçcıya nakit girişi, ihraç fiyatı ve nominal değer üzerinden. SPK düzenler (Pay Tebliği VII-128.1).
İkincil PiyasaBorsada günlük alım-satım
İKİNCİL PİYASA İŞLEMİ
Borsada günlük alım-satım — Senaryo: Yatırımcı X, daha önce halka arz edilmiş ABC paylarını Borsa İstanbul'da yatırımcı Y'ye satıyor. Bu ikincil piyasa işlemidir: para ihraçcıya gitmez; sadece yatırımcılar arasında el değiştirir. ABC A.Ş.'nin defterinde sahip değişikliği; nakit girişi-çıkışı yok. Karakteristik: sürekli, tüm işlem günlerinde, fiyat arz-talep ile belirlenir. Aracılar: yatırım kuruluşları (aracı kurumlar, bankalar). Düzenleme: Borsa İstanbul Yönetmelikleri ve SPK gözetimi.
İhraçcı RolüAracı çıkaran taraf
İHRAÇCI ROLÜ
Sermaye piyasası aracı çıkaran taraf — İhraçcı: sermaye piyasası araçlarını ihraç eden, ihraç etmek için Kurula başvuran veya araçları halka arz edilen tüzel kişiler. Bu şu örnekleri kapsar: (1) Halka açılan A.Ş.'ler (pay ihracı), (2) Tahvil çıkaran şirketler (özel sektör borçlanma), (3) Devlet (DİBS — Hazine bonosu, devlet tahvili), (4) Yatırım fonu kurucuları (katılma payı), (5) Belediyeler (gelir ortaklığı senedi). İhraçcının yükümlülükleri: kamuyu aydınlatma (KAP duyuruları), izahname yayınlama, finansal raporlama, özel durumlar bildirimi.
Yatırım KuruluşuAracı kurum vs banka
YATIRIM KURULUŞU
Aracı kurum vs banka — Yatırım Kuruluşu: SPK lisansıyla yatırım hizmet ve faaliyetleri sunan kuruluşlar. İki ana tip: (a) Aracı Kurum: sadece sermaye piyasası faaliyetinde uzmanlaşmış (örn. Garanti Yatırım, İş Yatırım). (b) Banka: bankacılık + yatırım hizmetleri sunan (sınırlı yatırım faaliyeti). Yetkiler: emir iletim, alım-satım, portföy aracılık, halka arza aracılık, saklama, yatırım danışmanlığı, portföy yönetimi. Düzenleme: III-37.1 (Yatırım Hizmetleri Tebliği), III-39.1 (Kuruluş Tebliği). Her hizmet için ayrı yetki belgesi gerekir.
MKK RolüKaydileştirme ve sicil
MKK ROLÜ
Merkezi Kayıt Kuruluşu — Kaydileştirme — MKK (Merkezi Kayıt Kuruluşu): Sermaye piyasası araçlarının elektronik ortamda kayden tutulduğu kurum. Türkiye 2005 öncesinde fiziki sertifikalar (kağıt) vardı; 2005'ten itibaren tüm sermaye piyasası araçları kaydileştirilmiştir (elektronik). MKK'nın işlevi: (1) Hak sahibi bazlı kayıt tutma (her yatırımcının her aracı görme), (2) Aracılar arası transferleri sicil etme, (3) Genel kurullarda hak sahipliği teyidi, (4) Temettü-faiz dağıtımına altyapı. Düzenleme: II-13.1 Kaydileştirme Tebliği. Yatırımcı her zaman MKK'dan e-Devlet üzerinden bakiye sorgulayabilir.
TakasbankTakas, saklama, MKT
TAKASBANK
Takas, saklama, merkezi karşı taraf — Takasbank (İstanbul Takas ve Saklama Bankası): Borsa İstanbul işlemlerinin takas-saklama-temerrüt yönetiminden sorumlu. Üç ana işlev: (1) Takas: alıcı parayı, satıcı senedi alır; karşılıklı yükümlülükler netleşir (T+2 standardı). (2) Saklama: sermaye piyasası araçları ve nakit teminatlar için merkezi saklama. (3) Merkezi Karşı Taraf (MKT): Türev piyasalarda her işlemde kendisi karşı taraf olur; kar zarar netliği sağlar. Ek işlev: Borsa Para Piyasası, Swap Piyasası, Ödünç Pay Piyasası, Teminat Yönetimi. SPK ve BDDK çift denetiminde.
Sektörde nasıl çalışır?
Halka arz konsorsiyumu
Aracı Kurum Analisti
Bir şirket halka açılmak istediğinde aracı kurum analist ekibi fiyat tespit raporu hazırlar. Şirketin değeri (DCF, çarpan analizi), halka arz fiyatı, satış stratejisi belirlenir. SPK'ya izahname onayına gönderilir; talep toplama dönemi başlar; halka arz tamamlanır. Bu süreçte SPL Düzey 2-3 lisansı zorunlu.
Müşteri portföy yönetimi
Banka Yatırım Hizmetleri
Halka açılan banka müşterilerine pay, fon, tahvil, türev ürünleri sunar. Yatırım danışmanı SPL Düzey 1 minimum, gelişmiş ürünler için Düzey 2/3 lisansı taşır. Müşteriye uygunluk testi uygulanır (yatırım profili); risk seviyesi ve ürün uyumu kontrol edilir (III-37.1).
Yatırım fonu yönetimi
Portföy Yönetim Şirketi
Bir portföy yönetim şirketi (PYŞ) yatırım fonu kurar (III-52.1), portföyü yönetir, katılma payı satar. Görevliler: fon yöneticisi (Düzey 3 + Türev), risk yöneticisi, uyum görevlisi. Bağımsız bir portföy saklama kuruluşu (Takasbank) varlıkları saklar; çıkar çatışması engellenir.
Özel durum bildirimi
İhraçcı Kap Duyurusu
Halka açık bir şirket önemli bir hadise yaşadığında (yönetim değişikliği, büyük sözleşme, dava, mali tablo açıklaması) 2 saat içinde KAP'a (Kamuyu Aydınlatma Platformu) duyuru yapar. Bu II-15.1 Özel Durumlar Tebliği gereği. Geç kalma → SPK para cezası. Yatırımcı bu duyurularla şirket hakkında karar verir.
Yaygın Tuzaklar — 4 Karıştırma
1. "İkincil piyasa şirketin para topladığı yer" yanlış
Borsa İstanbul'da pay alınıp satılınca şirket sermaye toplar.
İkincil piyasada şirkete bir şey gitmez. Para sadece yatırımcı X'ten yatırımcı Y'ye geçer; şirket sadece birincil piyasada (halka arz, bedelli sermaye artırımı, tahvil ihracı) fon toplar. İkincil piyasa likidite ve fiyat keşfi sağlar; şirkete fon değil.
2. "Para piyasası ve sermaye piyasası aynı" yanlış
Banka mevduatı da bir tür sermaye piyasası aracıdır.
Vadeyle ayrılır. Mevduat para piyasası aracıdır (kısa vadeli); sermaye piyasası 1 yıldan uzun vadeli araçları kapsar. Bankacılık BDDK düzenlemesinde; sermaye piyasası SPK düzenlemesinde. Ayrı dünya, ayrı kurum, ayrı lisans.
3. "Tüm yatırımcılar aynı haklara sahip" yanlış
Bir bireysel yatırımcı ile bir yatırım fonu aynı erişime sahiptir.
Nitelikli yatırımcı kavramı önemli ayrım. Tahsisli ihraç, türev limitler, izahname muafiyeti — bunlar niteliklilere açık. Bireysel yatırımcılar daha sıkı korunur (zorunlu izahname, uygunluk testi, risk bildirim formu). Bu ayrım SPK koruma felsefesinin temeli.
4. "SPK ve BDDK aynı kurum" yanlış
SPK ve BDDK birbirinin yerine geçebilir.
İki ayrı bağımsız idari otorite. SPK (1981): sermaye piyasasını düzenler — borsa, fon, halka arz, aracı kurum. BDDK (2000): bankacılığı düzenler — banka kuruluşu, sermaye yeterliliği, kredi denetimi. Bir banka her ikisine de tabi olabilir (mevduat → BDDK, yatırım hizmetleri → SPK). Ama görevler ayrı.
Bir A.Ş. ilk kez halka açılmak istiyor. Şu soruları sırayla yanıtla: (1) Hangi kanun ve tebliğ süreci yönetir? (2) Hangi kuruma başvurulur? (3) Halka arz birincil piyasada mı, ikincil piyasada mı? (4) Para kime gider? (5) İhraç sonrası paylar nerede işlem görür? (6) Yatırımcı hangi kuruluş üzerinden alım yapar? (7) Sahip olduğu paylar nerede kaydedilir?
Cevabı göster
Halka arz: Yedi kademeli zincir
1. KANUN VE TEBLİĞ
6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu + II-5.1 İzahname Tebliği + II-5.2 Satış Tebliği + VII-128.1 Pay Tebliği. SPK'nın halka arz sürecini düzenleyen ana metinler.
2. BAŞVURU KURUMU
SPK (Sermaye Piyasası Kurulu). İzahname başvurusu yapılır. SPK içeriği denetler, eksiklikleri ister; tamam olunca onay verir. SPK izahname onayı, içeriğin doğruluğunu garanti etmez; şekil ve mevzuat uyumunu denetler.
3. PİYASA TÜRÜ
Halka arz birincil piyasa işlemidir. Şirket ilk kez yatırımcılara pay satıyor; ihraçcı ile yatırımcı doğrudan karşı karşıya. Aracı kurum konsorsiyumu üzerinden satış gerçekleşir.
4. PARA AKIŞI
Para ihraçcıya gider. Yatırımcılardan toplanan satış geliri (eksi aracılık komisyonları) şirket hesabına aktarılır. Şirket bu kaynakla yatırım yapar, borç öder, büyür. Bu, sermaye piyasasının ekonomik fonksiyonunun özüdür.
5. İHRAÇ SONRASI İŞLEM
Borsa İstanbul Pay Piyasası'nda işlem görmeye başlar. Bu artık ikincil piyasa. Yatırımcılar pay satıp alabilir; fiyat dakika dakika belirlenir. Şirket bu işlemlerden para almaz; sadece sahip değişikliği olur.
6. YATIRIMCI ARACILIĞI
Yatırım kuruluşu üzerinden. Aracı kurum (örn. Garanti Yatırım, İş Yatırım) veya banka. Yatırımcı emrini iletir, aracı kurum borsa platformuna yansıtır, eşleşme olur, T+2'de takas tamamlanır. SPL Düzey 1 lisansı en az aracı kurum operasyonel personeli için yeterli.
7. KAYIT YERİ
MKK (Merkezi Kayıt Kuruluşu). 2005'ten itibaren tüm sermaye piyasası araçları kaydileştirilmiştir; fiziki sertifika yok, hepsi elektronik. Yatırımcının payları MKK'da hak sahibi bazlı tutulur. Yatırımcı e-Devlet üzerinden bakiyesini her an sorgulayabilir. II-13.1 Kaydileştirme Tebliği.
BANKACI/YATIRIMCI İPUCU
Bu zincir 7 katmanlı: Şirket → SPK → İzahname → Konsorsiyum → Yatırımcı → Borsa → MKK. Her katmanda farklı kurum, farklı mevzuat, farklı yetki. SPL'nin tüm modülleri bu zinciri tek tek inceler:
• SPA1 (Sermaye Piyasası Araçları 1) — pay, tahvil, fon, türev, DİBS
• SPA2 (Sermaye Piyasası Araçları 2) — izahname, varlığa dayalı, kira sertifikası
• Yatırım Kuruluşları — aracı kurum, banka
• Takas/Saklama/Operasyon — MKK, Takasbank, T+2
• Mevzuat ve Meslek Kuralları — SPK, TSPB etik
Kendini dene
Mini Quiz
VII-128.1 hangi konuyu düzenler?Özet — Akılda Kalanlar
- Sermaye piyasası: 1 yıldan uzun vadeli fon transfer mekanizması. Para piyasasından vade ile ayrılır.
- 6362 sayılı Kanun: 30 Aralık 2012'de yürürlüğe girdi (eski 2499). 137 madde, Türk sermaye piyasasının ana kanunu.
- Birincil piyasa: ihraçcı-yatırımcı, para ihraçcıya gider, tek seferlik. Halka arz, bedelli artırım, tahvil ihracı.
- İkincil piyasa: yatırımcı-yatırımcı, para ihraçcıya gitmez, sürekli. Borsa İstanbul, OTC. Likidite + fiyat keşfi.
- Klasik tuzak: ikincil piyasada şirket sermaye toplamaz; sadece pay el değiştirir.
- 5 ana sermaye piyasası aracı: (1) Paylar (VII-128.1), (2) Borçlanma Araçları (VII-128.8), (3) Yatırım Fonu Katılma (III-52.1), (4) Türev Araçlar, (5) Kamu Borçlanma (DİBS).
- Pay = ortaklık hakkı; tahvil = alacak hakkı; fon = portföy payı; türev = sözleşme hakkı.
- Piyasa katılımcıları: ihraçcı, yatırımcı, yatırım kuruluşu, fonlar, altyapı (Borsa-MKK-Takasbank), düzenleyici (SPK-TSPB).
- Nitelikli yatırımcı: SPK kriterlerini sağlayan kurumsal/profesyonel yatırımcı. Tahsisli ihraç, izahname muafiyeti, geniş türev erişimi.
- SPK: ana düzenleyici (1981, 6362 ile yeniden); tebliğ çıkarma, izin, yaptırım yetkisi.
- Borsa İstanbul: alım-satım yeri (Pay, Borçlanma, VİOP, Kıymetli Maden Piyasaları). 2013'te BIST adıyla yeniden yapılandı.
- MKK: kaydileştirme + hak sahibi bazlı kayıt (2001 kuruldu, 2005 kaydileştirme tamamlandı).
- Takasbank: takas (T+2), saklama, merkezi karşı taraf (MKT), Borsa Para Piyasası, teminat yönetimi.
- TSPB: meslek kuruluşu (yatırım kuruluşları). Etik kurallar, üye disiplin.
- SPL: lisans sınavları (Düzey 1-2-3, Türev, KY, Kredi, Konut/GMK Değ., BS Den.); 2011'de kuruldu.
- Sermaye piyasası ≠ Bankacılık: SPK ≠ BDDK. Bir banka her ikisine de tabi olabilir; ama yetki ayrı.
- Sınav stratejisi: tebliğ kodlarını ezbere bil. SPA1 modülünde her tebliğ için numara + ad + içerik üçlüsü hatırlanmalı.
Dayanak ve kaynaklar
- Açık Kaynak Mevzuat ve Referanslar
- 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu: Resmî Gazete 30 Aralık 2012, sayı 28513. Mevzuat.gov.tr üzerinden erişilebilir (kamu malı).
- SPK Tebliği VII-128.1 — Pay Tebliği. SPK resmi web sitesi: spk.gov.tr/Sayfa/Dosya/1097 (kamu yayını).
- SPK Tebliği VII-128.8 — Borçlanma Araçları Tebliği. spk.gov.tr (kamu yayını).
- SPK Tebliği III-52.1 — Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliği. spk.gov.tr (kamu yayını).
- SPK Tebliği II-5.1 — İzahname ve İhraç Belgesi Tebliği. spk.gov.tr.
- SPK Tebliği II-15.1 — Özel Durumlar Tebliği. spk.gov.tr.
- SPK Tebliği II-17.1 — Kurumsal Yönetim Tebliği. spk.gov.tr.
- SPK Tebliği III-37.1 — Yatırım Hizmetleri Tebliği. spk.gov.tr.
- SPK Tebliği III-39.1 — Yatırım Kuruluşları Tebliği. spk.gov.tr.
- SPK Tebliği II-13.1 — Kaydileştirilen Sermaye Piyasası Araçları Tebliği. spk.gov.tr.
- SPL Sınav Konuları ve Alt Konu Başlıkları: spl.com.tr/sinav-konulari-ve-alt-konu-basliklari (resmi müfredat — kamu erişimi).
- SPL Sınav Çalışma Notları: spl.com.tr/sinav-calisma-notlari (kamu erişimi).
- Borsa İstanbul Borsacılık Faaliyetlerine İlişkin Esaslar Yönetmeliği: borsaistanbul.com (kamu yayını).
- MKK Kuruluş, Faaliyet, Çalışma ve Denetim Esasları Hakkında Yönetmelik: mkk.com.tr (kamu yayını).
- İstanbul Takas ve Saklama Bankası Merkezi Takas Yönetmeliği: takasbank.com.tr (kamu yayını).
- TSPB Üyelerinin Meslek Kuralları ve Etik İlkeler: tspb.org.tr (kamu yayını).
- Resmî Gazete Arşivi: resmigazete.gov.tr (kamu malı).
- CC0 / Kamu Malı / Resmî
- Tüm referanslar kamu erişimine açık, telifsiz ve resmî kaynaklardır. Ders içeriği bu kaynaklardan paraphrase edilerek hazırlanmış olup hiçbir telifli eğitim materyali kullanılmamıştır.