Borçlanma Araçları
Borçlanma Araçları
Borçlanma Araçları
SPA1.3 · Tahvil · Kupon · YTM · İhraç
Borçlanma aracı, ihraçcının belirli vadede anapara ve faiz ödemesini taahhüt ettiği menkul kıymet. Yatırımcı için sabit/değişken getiri ve öncelikli alacaklı statüsü; ihraçcı için özsermaye sulandırmadan finansman. Borçlanma Araçları Tebliği VII-128.8 ihraç sürecini düzenler.
Tahvilin pratiği
Bu içerik şu sınavların ortak müfredatıdır: Düzey 1 · Düzey 2 · Düzey 3 · Türev Araçlar
Bu dersin kapsamına girmeyen sınavlar: Kurumsal Yön. · Kredi Der. · Konut Değ. · Gayrimenkul Değ. · BS Denetim
Mart 2026, Borsa İstanbul Borçlanma Araçları Piyasası. Bir bankanın hazine ekibi sabah 09:30'da ekrana bakıyor: 2 yıllık devlet tahvili getirisi %42, 5 yıllık %39, 10 yıllık %35. Aynı gün, bir holding 1 milyar TL'lik 5 yıllık özel sektör tahvili ihraç ediyor; teklif edilen kupon %38. Bir başka şirket kira sertifikası çıkarmaya hazırlanıyor — faizsiz finansman aracı. Bir banka da sermaye benzeri (Tier 2) tahvil çıkararak BDDK sermaye yeterliliğini güçlendiriyor. Borçlanma araçları, sermaye piyasasının pay senedinden daha büyük tarafıdır: Türkiye'de toplam tedavüldeki borçlanma araçları stoku trilyon TL düzeyinde; pay piyasasından kat kat büyük.
Borçlanma aracı (eski terimle tahvil), modern sermaye piyasasının en hacimli aracıdır. Yatırımcıya sabit veya değişken faiz getirisi + vade sonu anapara sağlar; ihraçcıya özsermaye sulandırmadan uzun vadeli finansman. Pay sahibi ortak, tahvil sahibi alacaklı; iflasta sıralama farklı (alacaklı önce, ortak sonra). Bankacı bu farkı her gün kullanır: kredi vermek = alacaklı olmak; pay almak = ortak olmak.
"Bir şirketin alacaklısı olmak, sınırlı getirili ama öncelikli güvendir."
Tahvil sahibi sabit kupon alır — kar dalgasından daha fazla pay almaz, ama iflasta da pay sahibinden önce ödenir. Bu asimetrik risk-getiri, sermaye piyasasının iki ayrı dünyasının farkıdır.
Bu derste 7 başlık: (1) Borçlanma aracı tanımı (6362 + VII-128.8); (2) Tahvil türleri — özel sektör, banka, sermaye benzeri, dönüştürülebilir, kira sertifikası; (3) Fiyatlama mantığı — kupon, vade, YTM, piyasa faizi; (4) Tahvil bugünkü değer hesaplayıcı; (5) İhraç süreci ve VII-128.8; (6) Borçlanma Aracı Sahipleri Kurulu (II-31/A.1); (7) 6 vaka senaryosu.
Hukuki tanım ve yapı
İhraçcının belirlenen vadelerde anapara ve faiz ödemeyi taahhüt ettiği, sahibine alacaklılık hakkı veren menkul kıymet. Hukuki dayanak: 6362 sayılı SPK m.3 (tanımlar) + Borçlanma Araçları Tebliği VII-128.8 (ihraç ve satış esasları) + Borçlanma Aracı Sahipleri Kurulu Tebliği II-31/A.1 (yatırımcı temsili). İhraçcı çeşitliliği: A.Ş.'ler (özel sektör tahvili), bankalar (banka tahvili, sermaye benzeri), kamu kuruluşları (DİBS — ayrı tebliğ), belediyeler. Pay senedinden farkı: ortaklık değil alacaklılık; sınırlı vadeli; sabit/değişken getiri taahhüdü.
Borçlanma Aracının 4 Temel Bileşeni
Nominal değer (par value): vade sonunda geri ödenecek anapara — tipik 1.000 TL veya katı.
Kupon oranı (coupon rate): nominal üzerinden ödenen yıllık faiz — sabit veya değişken.
Vade (maturity): ihraç tarihi ile itfa tarihi arası süre.
Vadeye kadar getiri (YTM — Yield to Maturity): tahvilin bugün ödediğin fiyata göre toplam yıllık getirisi.
Pay vs Tahvil — Karşılaştırma
"Hangi araç sahibine ortaklık hakkı verir?" → Pay. "Hangi araç sahibine alacaklılık hakkı verir?" → Tahvil. Bu temel ayrım SPL Düzey lisansının her sınavında çıkar.
Altı ana çeşit
Özel Sektör Tahvili
TÜR · 01
VII-128.8 · A.Ş. ihraçcısı
Anonim ortaklıkların ihraç ettiği klasik tahvil. Sabit/değişken kupon, belirli vade, vade sonu anapara ödemesi. Kredi riski ihraçcıya bağlı.
Vade: 1-10 yıl · Yatırımcı: bireysel + kurumsal
Banka Tahvili
TÜR · 02
VII-128.8 + BDDK düzenlemesi
Bankaların ihraç ettiği borçlanma aracı. Genelde sabit kuponlu. Bankalar fonlama çeşitlendirmek için tahvil çıkarır; mevduata alternatif kaynak.
Düzenleyici: SPK + BDDK çift denetim
Sermaye Benzeri Tahvil
TÜR · 03
Subordinated · Tier 2
İflas sırasında diğer alacaklılardan sonra, ortaklardan önce ödenir. Yüksek risk → yüksek getiri. Bankalar Basel III sermaye yeterliliğinde Tier 2 olarak kullanır.
Vade: 10+ yıl · Erken itfa: BDDK izinli
Dönüştürülebilir Tahvil
TÜR · 04
Convertible Bond
Yatırımcının belirli koşullarda paya dönüştürme hakkı. Tahvil güvenliği + pay upside'ı. İhraçcı düşük kupon öder; yatırımcı opsiyon değeri kazanır.
Hibrit yapı: tahvil + opsiyon
Finansman Bonosu
TÜR · 05
Kısa vadeli borçlanma aracı
Vadesi 1 yıldan kısa olan iskonto esaslı borçlanma aracı. Kupon ödenmez; iskontolu satılır, vade sonunda nominal değer ödenir.
Vade: 30-360 gün · İhraçcı: A.Ş./banka
Kira Sertifikası (Sukuk)
TÜR · 06
III-61.1 · Faizsiz finans
İslami finans prensiplerine uygun aracı. Faiz yerine varlık kirasından gelir dağıtılır. Varlık Kiralama Şirketi (VKŞ) yapısı.
Yapı: Yatırımcı-VKŞ-İhraçcı üçgeni
Bankaların Basel III sermaye yeterliliğinde Tier 2 (ikincil sermaye) olarak sayılan tahvil türü. İflas anında tüm normal alacaklılardan sonra, ortaklardan önce ödenir; bu nedenle kısmi özsermaye niteliği taşır. Karakteristikleri: (a) Vade en az 5-10 yıl, (b) Erken itfa hakkı (call option) sadece BDDK izniyle, (c) Bankanın sermaye yeterliliği belirli eşiğin altına düşerse kupon askıya alınabilir veya paya dönüştürülebilir (CoCo bond), (d) Daha yüksek getiri sunar (klasik tahvile +200-400 bps spread). SPK + BDDK çift düzenlemesi.
Bugünkü değer ve YTM
Tahvilin gelecekte ödeyeceği tüm nakit akışlarının (kuponlar + anapara) bugüne indirgenmiş toplam değeri. Formül: PV = Σ Kupon / (1+r)^t + Nominal / (1+r)^n, burada r piyasa faizi (iskonto oranı), n vade. Mantık: bugünkü 1 TL, 1 yıl sonraki 1 TL'den daha değerli (paranın zaman değeri); bu nedenle gelecekteki ödemeler iskonto edilir. Kritik kural: piyasa faizi yükselirse → tahvil fiyatı düşer (negatif korelasyon); piyasa faizi düşerse → tahvil fiyatı yükselir.
Tahvilin 3 Pazar Durumu
Yatırımcının tahvili bugünkü fiyattan satın alıp vade sonuna kadar tutması durumunda elde edeceği yıllık ortalama getiri. Hesabı: tahvilin bugünkü fiyatını, gelecekteki nakit akışlarının iskonto edilmiş toplamına eşitleyen r oranı. Pratik anlamı: piyasa faizi seviyesinin tahvil bazındaki yansıması. Karşılaştırma: Cari getiri (current yield) = yıllık kupon / piyasa fiyatı; YTM'nin daha basit bir göstergesi (vade etkisini içermez). YTM her zaman cari getiriden daha kapsamlı; sermaye kazancı/kaybını da içerir.
Faiz Hareketinin Tahvil Fiyatına Etkisi
"Faizler ve fiyatlar tahterevalli gibidir." Birisi yukarı çıkarken diğeri aşağı iner. Bu negatif korelasyon, tahvil yatırımının temelidir; faiz beklentisini yönet, yön doğru ise para kazan.
VII-128.8 adım adım
Bir A.Ş. veya bankanın borçlanma aracı ihraç süreci, halka arzdan biraz farklıdır. Pay sahibi olmaya gerek yok; doğrudan tahvil çıkarma yetkisi var. SPK Borçlanma Araçları Tebliği VII-128.8 süreci 6 ana adımda düzenler.
İhraçcı yönetim kurulu (A.Ş.'lerde) veya genel müdürlük (bankalarda) tahvil ihracına karar verir. İhraç tutarı, vade, kupon, satış yöntemi belirlenir. Esas sözleşmede özel sınırlama varsa genel kurul yetkisi gerekir.
İhraçcı, ihraç belgesi (eski terimle izahname) hazırlar: ihraçcının finansalları, kupon yapısı, vade, riskler, kullanım amacı, geri ödeme koşulları. SPK'ya başvurulur (II-5.1 + VII-128.8).
Kurul eksiksiz başvuruyu 10 iş günü içinde karara bağlar (ilk halka arzda 20 iş günü); eksiklik varsa başvurudan itibaren 10 iş günü içinde bildirir ve süre eksikler tamamlanınca yeniden işler (6362 m.6/2-3). Tamamlanınca onay verir. Onay içeriğin doğruluğunu garanti etmez; sadece şekil ve mevzuat uyumunu denetler.
İki ana yöntem: (a) Halka arz — tüm yatırımcılara açık, izahname zorunlu, talep toplama. (b) Tahsisli satış — sadece nitelikli yatırımcılara, izahname muafiyeti, daha kısa süreç.
Halka arz edilenler Borsa İstanbul Borçlanma Araçları Piyasası'nda işlem görmeye başlar. Tahsisli ihraçlar: tezgâhüstü piyasa veya nitelikli yatırımcı arası transfer. Kayden tutulur (MKK).
Vade boyunca kupon ödemeleri Takasbank üzerinden yatırımcı hesaplarına aktarılır. Vade sonunda anapara + son kupon birlikte ödenir. Erken itfa hakkı varsa ihraçcı kullanabilir.
Halka Arz vs Tahsisli Satış
II-31/A.1 — Yatırımcı koruma organı
Halka arz edilmiş borçlanma araçlarında, ihraçcı ile yatırımcılar arasında koordinasyon ve yatırımcı haklarını korumakla görevli organ. SPK Tebliği II-31/A.1 ile düzenlenmiştir. Görevleri: (a) İhraçcının tahvil sözleşmesi şartlarını değiştirmek istemesi durumunda yatırımcıları temsil etme — vade uzatımı, kupon değişikliği, anapara değişikliği gibi konularda; (b) İhraçcı temerrüde düşerse hak takibi koordinasyonu; (c) Yatırımcı oylaması ile ortak kararlar alma. Çağrı: ihraçcı veya borçlanma aracı sahiplerinin %10'u tarafından yapılabilir. Karar yeter sayısı: nitelikli toplantı ve karar yeter sayısı uygulanır (özel haklar değişikliklerinde daha yüksek).
BASK Karar Süreçleri
Halka arz edilen tahvillerde binlerce küçük yatırımcı olabilir; her biri ayrı ayrı dava açıp hak aramak zor. BASK kolektif temsil sağlar; ihraçcı ile pazarlık yapma gücü verir. SPK Tebliği II-31/A.1 bu organın işleyişini detaylandırır.
Bugünkü değer + iskonto/prim analizi
Tahvilin nominal değeri, kupon oranı, vade ve piyasa faizini gir; tahvilin bugünkü piyasa değerini hesapla.
▸ Piyasa Değeri (Bugünkü Değer)
İskontolu (discount) — piyasa faizi kupondan yüksek; tahvil nominalden ucuz.
Kural: Piyasa faizi yükselirse → tahvil fiyatı düşer (negatif korelasyon). Piyasa faizi düşerse → tahvil fiyatı yükselir.
Pratik kullanım örnekleri:
- (a) İskonto durumu: 1.000 TL nominal, %30 kupon, 3 yıl, piyasa faizi %35 → bugünkü değer 915,21 TL (nominalden ucuz, çünkü yeni ihraç tahviller %35 kupon teklif ediyor).
- (b) Prim durumu: 1.000 TL nominal, %30 kupon, 3 yıl, piyasa faizi %25 → bugünkü değer 1.097,60 TL (nominalden pahalı, çünkü %30 kupon piyasadan iyi).
- (c) Par durumu: piyasa faizi = kupon oranı → bugünkü değer = nominal değer.
Altı tipik durum
Bir senaryo seç:
Tahvil İhracıŞirket borçlanma aracı çıkarıyor
TAHVİL İHRACI
Şirket borçlanma aracı çıkarıyor — Senaryo: ABC A.Ş. 500 milyon TL'lik tahvil ihraç ediyor; vade 5 yıl, yıllık kupon %35. Süreç (VII-128.8): (1) Yönetim kurulu kararı; (2) SPK'ya başvuru ve ihraç belgesi hazırlığı; (3) SPK onayı (kanuni süre: eksiksiz başvurudan itibaren 10 iş günü, 6362 m.6/2); (4) Aracı kurum konsorsiyumu üzerinden satış (talep toplama veya tahsisli); (5) Borsa İstanbul Borçlanma Araçları Piyasası'nda işlem görmeye başlama. İhraç limiti: Kanunda öngörülen sınırlar (özsermaye katları). Dereceleme: nitelikli yatırımcılara satış dışındaki halka arzlarda tipik olarak kredi derecelendirmesi şartı; SPK durumlara göre belirler.
Kupon ÖdemesiVade boyunca düzenli ödemeler
KUPON ÖDEMESİ
Vade boyunca düzenli ödemeler — Kupon (faiz) ödemesi: Tahvilin sahibine vade boyunca yapılan periyodik faiz ödemesi. Sıklık: yıllık, 6 aylık (yarı yıllık), 3 aylık (çeyreklik) — ihraç belgesinde belirtilir. Hesap: nominal değer × kupon oranı × süre / yıl. Örnek: 1.000 TL nominal × %30 yıllık kupon, 6 ayda bir → 1.000 × 30/100 × 6/12 = 150 TL/dönem. Ödeme tarihi: tahvil ihraç tarihinde başlangıç, sonra düzenli aralıklarla. Vergisel: kupon ödemeleri gelir vergisi tevkifatına tabi (oran araç ve yatırımcı tipine göre değişir).
İtfa / Vade SonuAnapara geri ödemesi
İTFA / VADE SONU
Anapara geri ödemesi — İtfa: Tahvilin vade sonunda nominal değer üzerinden anapara geri ödemesi. Yöntemler: (a) Tek seferde itfa: tüm anapara vade sonunda ödenir (klasik tahvil). (b) Eşit taksitli itfa: anapara vade boyunca dilimlere bölünür. (c) Erken itfa (call option): ihraçcı belirli koşullarda erken kapatabilir. Önemli: itfa anında son kupon + anapara birlikte ödenir; 1.000 TL nominal + son dönem kuponu örn. 150 TL = 1.150 TL. Aracı: Takasbank itfa ödemelerini gerçekleştirir.
Sermaye BenzeriSubordinated bond — Tier 2
SERMAYE BENZERİ TAHVİL
Subordinated bond — özsermayeye yakın — Sermaye Benzeri Tahvil (Subordinated): İflas/tasfiye sırasında diğer alacaklılardan sonra, ortaklardan önce ödenir. Klasik tahvile göre daha yüksek risk → daha yüksek getiri. Kullanım: bankalar tarafından Basel III sermaye yeterliliğinde Tier 2 sermaye olarak sayılır; özsermaye benzeri etki sağlar. Karakteristik: (a) Vade tipik 10+ yıl, (b) Erken itfa hakkı (BDDK izni ile), (c) Kupon kaymalı/kapanma şartlı, (d) Bankacılık sektöründe yaygın. Düzenleme: BDDK Sermaye Yeterliliği Yönetmeliği + SPK Borçlanma Araçları Tebliği VII-128.8.
DönüştürülebilirConvertible — paya dönüşme
DÖNÜŞTÜRÜLEBİLİR TAHVİL
Convertible bond — paya dönüşme — Dönüştürülebilir Tahvil (Convertible): Yatırımcının belirli koşullarda tahvili paya dönüştürme hakkı. Yapısı: (a) Tahvil (sabit kupon + vade), (b) Opsiyon (paya dönüşüm hakkı). Yatırımcı avantajı: tahvilin güvenliği + paya dönüşürse upside potansiyeli. İhraçcı avantajı: dönüşüm beklentisi nedeniyle düşük kupon ödenir. Dönüşüm oranı ve dönüşüm fiyatı ihraç anında belirlenir. Örnek: 1.000 TL nominal tahvil → 50 paya dönüştürülebilir (1 pay = 20 TL dönüşüm fiyatı). Pay fiyatı 30 TL'ye çıkarsa yatırımcı dönüşüm yapar; piyasada ettiği değer 30×50 = 1.500 TL.
BASKSahipler Kurulu — yatırımcı temsili
BORÇLANMA ARACI SAHİPLERİ KURULU
II-31/A.1 Tebliği — yatırımcı koruma — Borçlanma Aracı Sahipleri Kurulu (BASK): II-31/A.1 sayılı SPK Tebliği uyarınca, halka arz edilmiş borçlanma araçlarında ihraçcı ile yatırımcılar arasında koordinasyon sağlayan organ. Görevleri: (a) İhraçcının tahvil sözleşmesi şartlarını değiştirmek istemesi durumunda yatırımcıları temsil etme; (b) İhraçcı temerrüde düşerse hakların korunması, (c) Önemli kararlarda yatırımcı oylaması (örn. vade uzatımı, kupon değişikliği). Çağrı: ihraçcı veya borçlanma aracı sahiplerinin %10'u tarafından yapılabilir. Karar yeter sayısı: nitelikli toplantı (özel haklar) ve nitelikli karar yeter sayısı uygulanır. Yatırımcı koruma aracı.
Sektörde nasıl çalışır?
Tahvil portföy yönetimi
Hazine Birimi
Bir bankanın hazine birimi her gün devlet ve özel sektör tahvili alır-satar. Faiz beklentilerine göre duration uzatır/kısaltır. Yükselen faiz beklentisi → kısa vadeli tahvile geç, uzun vadeli sat. SPL Düzey 3 + Türev lisansı bu masada zorunlu.
Sermaye yapısı dengelemesi
İhraçcı Cfo
Bir holdingin CFO'su finansman ihtiyacını kredi vs tahvil ihracı arasında karar verir. Tahvil avantajı: vergi indirimi, sabit maliyet, geniş yatırımcı tabanı. Kredi avantajı: hızlı, müzakere edilebilir, kovenant esnek. Tipik strateji: %50-60 borç, %40-50 özsermaye.
Halka arza aracılık
Aracı Kurum
Bir aracı kurum konsorsiyum lideri olarak tahvil ihracını yönetir: fiyatlama (book-building), talep toplama, dağılım, satış sonrası destek. Komisyon: ihraç tutarının %0.5-2'si. SPL Düzey 2-3 + İleri Türev bu rolde zorunlu.
Tahvil fonu yönetimi
Portföy Yönetimi
Bir portföy yönetim şirketi tahvil fonu yönetir. Yatırımcılardan toplanan fonu çeşitli vadeli tahvillere dağıtır; aktif yönetim: faiz beklentisine göre duration ayarı; pasif yönetim: belirli endeksi takip. Performans değerlendirme: getiri vs benchmark + risk-getiri (Sharpe).
Yaygın Tuzaklar — 4 Karıştırma
1. "Tahvil sahibi şirket ortağıdır" yanlış
Bir şirketin tahvilini alan yatırımcı, şirketin ortağı sayılır.
Tahvil sahibi alacaklıdır, ortak değildir. Oy hakkı yok, kar payı yok, tasfiye payı yok. Sadece kupon ödemeleri ve vade sonu anapara alacağı vardır. İflas anında alacaklılar arasında öncelikli pozisyondadır; ortaklar tahvil sahiplerinden sonra ödenir.
2. "Faiz yükselince tahvil fiyatı yükselir" yanlış
Piyasa faizi arttığında tahvil sahipleri kazanır.
Faiz ve fiyat ters orantılıdır. Piyasa faizi yükseldiğinde, eski tahviller (düşük kuponlu) cazibesini kaybeder; fiyat düşer. Yeni ihraç tahviller daha yüksek kupon teklif eder; eski tahvil sahibi satış zararı yaşar (eğer vade öncesi satarsa). Vade sonuna kadar tutarsa anapara aynı, ama getiri fırsat maliyeti açısından düşük kalır.
3. "Sermaye benzeri tahvil normal tahvilden güvenlidir" yanlış
Sermaye benzeri (subordinated) tahvil, ihraçcı tarafı için sermaye sayıldığı için yatırımcı için de güvenlidir.
Sermaye benzeri tahvil normal tahvilden DAHA RİSKLİDİR. İflas anında diğer alacaklılardan sonra, ortaklardan önce ödenir. Bu nedenle daha yüksek getiri sunar (klasik tahvile +200-400 bps spread). CoCo bond'larda kupon askıya alınabilir veya paya dönüştürülebilir. Bankanın güçlü olması ile yatırımcı için risk'in ayrı kavramlar olduğu hatırlanmalı.
4. "Tahsisli satış halka arzdır" yanlış
Tahsisli satış da bir tür halka arz şeklidir.
Tahsisli satış halka arz değildir. Sadece nitelikli yatırımcılara (banka, fon, sigorta, finansal yeterliliği yüksek bireyler) yapılır; bireysel yatırımcılar erişemez. İzahname zorunluluğu yoktur (basit ihraç belgesi yeterli). Borsa'da işlem görmez. Halka arzın aksine kamuyu aydınlatma yükümlülüğü çok daha sınırlı. Hızlı ve düşük maliyetli alternatif.
XYZ Bankası 5 yıllık sermaye benzeri tahvil ihraç edecek. Veriler: nominal 100 milyon TL, yıllık kupon %38, kuponlar 6 ayda bir ödenecek. Şu soruları yanıtla: (1) Hangi SPK tebliği kapsamında ihraç edilir? (2) BDDK'nın bu ihraçtaki rolü nedir? (3) 6 aylık kupon ödemesi kaç TL'dir? (4) Toplam ödeme (kupon + anapara) ne kadar olur? (5) Yatırımcı için iflas riskinde durum nedir? (6) Erken itfa (call option) hakkı kullanabilir mi? (7) Aynı vadede normal tahvilden ne kadar yüksek getiri beklenir?
Cevabı göster
XYZ Bankası Sermaye Benzeri Tahvili: 7 Boyut
1. SPK TEBLİĞİ
VII-128.8 Borçlanma Araçları Tebliği kapsamında ihraç edilir. İhraç belgesi hazırlanır, SPK'ya başvurulur. Ek olarak BDDK Sermaye Yeterliliği Yönetmeliği uyumu için BDDK'ya bilgi verilir.
2. BDDK ROLÜ
Çift düzenleyici denetim: SPK ihraç sürecini, BDDK ise sermaye yeterliliği bağlamında bu tahvilin Tier 2 sermaye sayılması koşullarını denetler. Erken itfa için BDDK izni zorunlu; banka sermaye yeterliliğini bozacak şekilde tahvil iade edemez. BDDK kuralları: vade en az 5 yıl, ilk 5 yıl erken itfa yok, kupon kapanma şartlarına uyum.
3. 6 AYLIK KUPON ÖDEMESİ
Yıllık kupon %38, 6 ayda bir → 6 aylık kupon = 100M × 38/100 × 6/12 = 19 milyon TL/dönem.
10 dönem boyunca (5 yıl × 2 dönem) toplam: 19M × 10 = 190 milyon TL kupon.
4. TOPLAM ÖDEME
Kupon toplamı (190M) + Anapara (100M) = 290 milyon TL (vade boyunca toplam).
Vade sonunda: son kupon (19M) + anapara (100M) = 119M birlikte ödenir.
5. İFLAS RİSKİ
Sermaye benzeri tahvil subordinated; iflas durumunda tüm normal alacaklılardan sonra, ortaklardan önce ödenir. Yani klasik tahvilden daha riskli. Mevduat sahipleri ve normal tahvil sahipleri önce ödenir; bu yatırımcı en sonda — sadece ortaklardan önce. CoCo özelliği varsa banka sermaye yeterliliği eşiğin altına düşerse tahvil paya dönüştürülebilir veya silinmiş kabul edilebilir.
6. ERKEN İTFA HAKKI
Erken itfa (call option) hakkı vardır ama BDDK izni şart. Standart Basel III kuralları: ilk 5 yıl erken itfa yok; 5 yıldan sonra her kupon dönemi öncesi BDDK'ya başvurulup izin alınabilir. BDDK izin için banka sermaye yeterliliğinin bozulmamasını şart koşar.
7. EK GETİRİ (SPREAD)
Sermaye benzeri tahvil normal tahvile göre tipik 200-400 baz puan (%2-%4) ek getiri sunar. Bu subordination premium. Aynı vadede XYZ Bankası normal tahvili %33-34 kupon ile çıkarsa, sermaye benzeri %38 ile çıkarmak mantıklı (200-500 bps daha yüksek). Yatırımcı için: ek getiri = ek riskin karşılığı.
SPL/SPK SINAV İPUCU
Bu vakada 4 kritik kavram:
• VII-128.8 — Borçlanma Araçları Tebliği
• II-31/A.1 — Borçlanma Aracı Sahipleri Kurulu Tebliği
• Subordinated — iflas sırası farkı
• Tier 2 sermaye — Basel III sermaye yeterliliği bağlamı (BDDK çakışması)
SPL Düzey 1-2-3-Türev sınavlarında bu 4 başlık her yıl doğrudan veya dolaylı olarak çıkar.
Kendini dene
Mini Quiz
Özet — Akılda Kalanlar
- Borçlanma aracı tanımı: ihraçcının vadede anapara + faiz ödemeyi taahhüt ettiği menkul kıymet (6362 m.3, VII-128.8).
- Pay vs Tahvil farkı: pay = ortaklık hakkı; tahvil = alacaklılık hakkı. İflasta tahvil önce, pay sonra ödenir.
- 4 temel bileşen: nominal, kupon, vade, YTM (vadeye kadar getiri).
- 6 ana tahvil türü: özel sektör tahvili, banka tahvili, sermaye benzeri (subordinated), dönüştürülebilir, finansman bonosu, kira sertifikası (sukuk).
- Sermaye benzeri tahvil: iflasta diğer alacaklılardan sonra, ortaklardan önce. Basel III Tier 2 sermaye. Bankalarda yaygın. Yüksek risk → yüksek getiri.
- Dönüştürülebilir tahvil (convertible): paya dönüştürme hakkı; tahvil + opsiyon hibrit yapısı.
- Finansman bonosu: 1 yıldan kısa vade, kupon yok, iskontolu satılır.
- Kira sertifikası (sukuk): faizsiz finans aracı; III-61.1 Tebliği. VKŞ yapısı.
- Tahvil bugünkü değer (PV): tüm gelecek nakit akışlarının iskonto edilmiş toplamı.
- Faiz ile fiyat ters orantılıdır: piyasa faizi yükselince → tahvil fiyatı düşer.
- 3 pazar durumu: par (eşit), iskontolu (piyasa faizi > kupon), primli (piyasa faizi < kupon).
- Vadeye Kadar Getiri (YTM): bugünkü fiyattan vade sonuna kadar tutulması durumunda yıllık ortalama getiri.
- Cari getiri = yıllık kupon / piyasa fiyatı (YTM'nin basit hali, vade etkisini içermez).
- İhraç süreci 6 adım: YK kararı → SPK başvurusu → SPK onayı → satış → Borsa kotasyonu → kupon/itfa.
- Halka arz vs tahsisli: halka arz tüm yatırımcılara açık + izahname zorunlu; tahsisli sadece nitelikli + izahname muafiyetli.
- BASK (Borçlanma Aracı Sahipleri Kurulu): II-31/A.1 Tebliği. Yatırımcı koruma organı. %10 tahvil sahibi tarafından çağrılabilir.
- BASK karar yeter sayısı: özel haklar değişikliği (vade, kupon, anapara) için toplantıda temsil edilenlerin üçte ikisi.
- Klasik sınav tuzakları: tahvil sahibi ortak değildir; sermaye benzeri klasikten daha riskli; faiz-fiyat ters orantı; tahsisli satışta tam izahname yok.
Dayanak ve kaynaklar
- Açık Kaynak Mevzuat ve Referanslar
- 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu — m.3 (tanımlar), m.10 (izahname sorumluluğu). Resmî Gazete 30 Aralık 2012, sayı 28513. Mevzuat.gov.tr.
- SPK Borçlanma Araçları Tebliği VII-128.8 — tahvil, finansman bonosu, sermaye benzeri, dönüştürülebilir borçlanma araçlarının ihraç ve satış esasları. spk.gov.tr.
- SPK Borçlanma Aracı Sahipleri Kurulu Tebliği II-31/A.1 — BASK çağrı, yeter sayı, karar süreçleri. spk.gov.tr.
- SPK İzahname ve İhraç Belgesi Tebliği II-5.1 — ihraç belgesi içeriği. spk.gov.tr.
- SPK Sermaye Piyasası Araçlarının Satışı Tebliği II-5.2 — halka arz vs tahsisli satış yöntemleri. spk.gov.tr.
- SPK Kira Sertifikaları Tebliği III-61.1 — faizsiz finans, sukuk, varlık kiralama şirketi yapısı. spk.gov.tr.
- BDDK Sermaye Yeterliliği Yönetmeliği — Basel III Tier 1/Tier 2 sermaye sınıflandırması. bddk.org.tr.
- Borsa İstanbul Borçlanma Araçları Piyasası Yönetmeliği — borçlanma araçlarının alım-satımı, kotasyonu, takası. borsaistanbul.com.
- Takasbank Borçlanma Araçları Takas ve Saklama Yönetmeliği — kupon ödemeleri, itfa süreci. takasbank.com.tr.
- Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) — Borçlanma Aracı Kaydileştirme. mkk.com.tr.
- SPL Sınav Konuları ve Alt Konu Başlıkları — spl.com.tr/sinav-konulari-ve-alt-konu-basliklari (resmi müfredat).
- SPL Sınav Çalışma Notları — spl.com.tr/sinav-calisma-notlari.
- Resmî Gazete Arşivi — resmigazete.gov.tr.
- CC0 / Kamu Malı / Resmî
- Tüm referanslar kamu erişimine açık, telifsiz ve resmî kaynaklardır. Ders içeriği bu kaynaklardan paraphrase edilerek hazırlanmış olup hiçbir telifli eğitim materyali kullanılmamıştır.