TSO Modül Değerlendirme
TSO Modül Değerlendirme
SPL LisanslamaBölüm 8 · TSO1 — Takas, Saklama ve OperasyonDers 8.9
TSO Modül Değerlendirme
TSO · Modül Değerlendirme · 20 Soru · Sınav Tarzı
Takas, Saklama ve Operasyon modülünün 20 soruluk kapsamlı değerlendirmesi. Temel kavramlardan teminat yönetimine, MKK kaydından CCP risk yapısına — modülün 8 dersinde işlenen tüm konulardan dengeli dağılım. Her sorunun arkasında çözüm açıklaması ve hangi derse gönderme yapıldığı belirtilmiştir.
Değerlendirme sınavı
Sınav kapsamı
Bu içerik şu sınavların ortak müfredatıdır: Düzey 1 · Düzey 2 · Düzey 3 · Türev Araçlar
Bu dersin kapsamına girmeyen sınavlar: Kurumsal Yön. · Kredi Der. · Konut Değ. · Gayrimenkul Değ. · BS Denetim
Sınav Bilgileri
Toplam soru sayısı: 20
Format: 4 şıklı çoktan seçmeli, anlık geri bildirimli
Konu dağılımı:
- TSO1.1 — Temel Kavramlar: 3 soru (T+0/+1/+2, DvP, kurumlar)
- TSO1.2 — MKK ve Kaydileştirme: 3 soru (II-13.1, hesap türleri, hak kullanımı)
- TSO1.3 — Takasbank Merkezi Takas: 3 soru (multilateral netting, üyelik, süreç)
- TSO1.4 — Takasbank CCP: 3 soru (novation, default waterfall, Cover-2)
- TSO1.5 — BIST Pay Piyasası: 2 soru (temerrüt, zorunlu alım / buy-in)
- TSO1.6 — BIST Borçlanma: 2 soru (T+0 brüt, eurobond)
- TSO1.7 — Türev: 2 soru (MTM, fiziki vs nakdi uzlaşma)
- TSO1.8 — Teminat Yönetimi: 2 soru (haircut, tasfiye sırası)
Zorluk dağılımı: 6 kolay · 10 orta · 4 zor
Başarı seviyeleri: 18-20 → Mükemmel · 15-17 → Çok İyi · 12-14 → İyi · 9-11 → Geçer · 0-8 → Yetersiz
Sınavın bölümleri
- TSO1.1 · TEMEL KAVRAMLAR — 3 Soru (Soru 1–3)
- TSO1.2 · MKK ve KAYDİLEŞTİRME — 3 Soru (Soru 4–6)
- TSO1.3 · TAKASBANK MERKEZİ TAKAS — 3 Soru (Soru 7–9)
- TSO1.4 · TAKASBANK CCP — 3 Soru (Soru 10–12)
- TSO1.5 · BIST PAY PİYASASI — 2 Soru (Soru 13–14)
- TSO1.6 · BIST BORÇLANMA ARAÇLARI — 2 Soru (Soru 15–16)
- TSO1.7 · TÜREV ARAÇLAR — 2 Soru (Soru 17–18)
- TSO1.8 · TEMİNAT YÖNETİMİ — 2 Soru (Soru 19–20)
İlerleme
0 doğru · 0 / 20 yanıtlandı
TSO Modül Değerlendirme
KOLAY
01Türkiye'de BIST Pay Piyasası işlemlerinde standart takas süresi nedir?
Türkiye pay piyasası 2014'te T+2'ye geçti; bu küresel norma uyum sağlamak içindi (AB 2014, ABD 2017'de T+2'ye geçti). ABD 2024 Mayıs'ta T+1'e indi, AB 2027 hedefi koydu; Türkiye hâlâ T+2'dir. T+0 DİBS işlemlerinde, T+1 türev günlük uzlaşmasında, T+2 pay piyasası standardı. Doğru: A.
KOLAY
02Türkiye'de aşağıdaki kurumlardan hangisi takas yapmaz, sadece saklama ve kaydi sistem yönetir?
Türkiye'nin yapısal özelliği: MKK saklama yapar, Takasbank takas yapar. Çoğu ülkede bu iki rol aynı kurumda (örn. ABD DTCC); Türkiye'de ayrı kuruluşlar. Borsa İstanbul sadece eşleşme yapar, takas yapmaz; TCMB para politikası kuruludur, sermaye piyasası takasıyla ilgilenmez. Doğru: B.
ORTA
03Delivery vs Payment (DvP) prensibi hangi amaca hizmet eder?
DvP, BIS'in 1992'de tanımladığı prensip — Herstatt riskine (1974 Alman Herstatt Bank iflasından sonra adlandırıldı) karşı koruma. Para gönderildiği halde varlığın gelmemesi (veya tersi) durumunu önler; eş anlı transfer ile karşı taraf riski matematiksel olarak sıfıra yakındır. BIS Model 1, 2, 3 üç farklı DvP yapısıdır. Doğru: C.
KOLAY
04Türkiye'de kaydileştirme reformu hangi yıl tamamlandı?
Kaydileştirme reformunun tamamlanma tarihi 28 Kasım 2005'tir. 1988 Takasbank kuruluşu, 2001 MKK kuruluşu, 2014 Takasbank CCP yetkisi. Reformun hukuki temeli 6362 sayılı SPK Kanunu m.13 ve m.81. Sonuç: tüm fiziki sertifikalar elektronik kayda geçti; kayıt = mülkiyet denkliği kuruldu. Doğru: D.
ORTA
05II-13.1 Tebliği hangi konuyu düzenler?
II-13.1 Tebliği — "Kaydileştirilen Sermaye Piyasası Araçlarına İlişkin Kayıtların Tutulmasının Usul ve Esasları Hakkında Tebliğ" — MKK'nın operasyonel temelidir. Hesap yapıları, mülkiyet transferi, hak kullanımı, bilgi talepleri 6 bölümde düzenlenir. Borsa kuralları ayrı yönetmelik; CCP kuralları Takasbank Merkezi Karşı Taraf Yönetmeliği'nde; Aracı kurumlar III-37.1 ve III-39.1'de. Doğru: A.
ORTA
06%20 bedelsiz sermaye artırımı yapan bir şirkette, 1.000 paya sahip olan yatırımcının cüzdan değeri ne olur?
Bedelsiz sermaye artırımı matematiksel olarak değer yaratmaz: 1.000 pay × eski fiyat = 1.200 pay × yeni fiyat. Pay sayısı %20 artar (1.200), pay fiyatı %20 oransal düşer (60 → 50 TL örneğin); cüzdan değeri sabit. Bedelli sermaye artırımı farklı: yatırımcı ek nakit yatırmadığı sürece sermayesi sulanır. Doğru: B.
ORTA
07Multilateral netting (çok taraflı netleştirme) hangi avantajı sağlar?
Net takas operasyonel verimlilik sağlar; karşı taraf riskini ortadan kaldırmaz, sadece CCP'ye yığar. Örnek: 4 üye 6 işlem yaptıysa brüt 6 transfer, net 1 transfer. 50 milyar TL günlük hacim 5-10 milyar TL net transfere düşer. Vergiyi etkilemez; takas süresini değiştirmez. Doğru: C.
ZOR
08T+1 günü mutabakat cut-off saati nedir?
T+1 günü 14:00 mutabakat cut-off; sonrası multilateral netting hesaplanır ve pozisyonlar kesinleşir. Düzeltme imkanı bu saate kadardır. 09:00 preliminary rapor zamanı, düzeltme talepleri için pencereye başlangıç. 16:00 final rapor yayını. Doğru: D.
ORTA
09Takasbank takas üyelik türleri arasında "yan üyelik" (sponsored membership) hangi durumda kullanılır?
Yan üyelik (sponsored / indirect membership): sermaye gereği veya altyapı yatırımı için yetersiz olan küçük aracı kurumlar, büyük bir genel takas üyesinin garantörlüğünde Takasbank'a erişir. Garantör, yan üyenin pozisyon riskini üstlenir, karşılığında ücret alır. Yatırımcılar Takasbank müşterisi değildir (aracı kurum üzerinden); ihraçcılar üye değil; yabancı yatırımcılar genel üyelik kullanır. Doğru: A.
ZOR
10Novation prensibi hangi hukuki sonucu doğurur?
Novation = sözleşmenin yer değiştirmesi (Latince novatio — yenileme). Borçlar Hukukundan gelen bir kavram; orijinal sözleşme hukuki olarak yok edilir, yerine iki yeni sözleşme kurulur. Bu rehin veya garantörlük değildir. Sonuç: alıcı satıcının kim olduğunu bilmek zorunda değildir; iflas durumunda doğrudan etkilenmez. Doğru: B.
ZOR
11Default waterfall'da CCP'nin "skin in the game" sermayesi hangi katmanda devreye girer?
Default waterfall sıralaması: (1) üyenin teminatı, (2) üyenin kendi garanti fonu katkısı, (3) CCP skin in the game (kendi sermayesi), (4) diğer üyelerin garanti fonu, (5) CCP toplam sermayesi. Skin in the game diğer üyelerden ÖNCE kullanılır; CCP'nin risk yönetimini ciddiye almasını sağlar. EMIR standardı: minimum sermayenin %25'i. Doğru: C.
ORTA
12Cover-2 standardı CCP'nin garanti fonu büyüklüğünü nasıl belirler?
Cover-2 küresel standart (CFTC, ESMA): garanti fonu en büyük iki üyenin aynı anda iflası durumunda doğacak zararı karşılayacak büyüklükte olmalıdır. Takasbank Cover-2'ye uyar. Cover-1 daha eski/gevşek: sadece tek üye senaryosu (artık standart değil). Doğru: D.
ORTA
13Pay piyasasında temerrüt prosedürü hangi saatte başlar?
T+2 sabah 10:00 settlement deadline; sonrası otomatik temerrüt prosedürü ve özür süresi (10:30-12:00) başlar. 09:00 sistem açılır, bakiye kontrolü; 14:00 (T+1) mutabakat cut-off, daha önceki gün; 18:30 (T) Takasbank dosya alımı. Doğru: A.
ORTA
14Zorunlu alım (buy-in) prosedüründe Takasbank ne yapar?
Buy-in: özür süresi (1.5 saat) sonunda eksik tamamlanmamışsa Takasbank pazardan eksik payı satın alır + alıcıya teslim eder. Maliyet üyeye yansıtılır: pay piyasa fiyatı + markup (%5-10) + ceza faizi. Borçlanma araçlarında işlem iptali yapılır (pazar sığ); pay piyasasında buy-in. Doğru: B.
ORTA
15BIST Borçlanma Araçları Piyasası'nda CCP rolü hangi kurumdadır?
BIST Borçlanma Araçları Piyasası'nda CCP yoktur; brüt takas yapılır. Üç sebep: (1) işlem hacmi düşük (netting kazancı yok), (2) karşı taraflar kurumsal (yüksek kalite), (3) T+0 eş anlı transfer karşı taraf riskini sıfırlar. Pay piyasasında 2014, VİOP'ta 2016'dan beri Takasbank CCP; borçlanmada hiçbir zaman olmadı. Doğru: C.
ZOR
16Türkiye Eurobond'larının merkezi saklayıcısı hangi kurumdur?
Eurobond'lar uluslararası borçlanma araçlarıdır; Euroclear (Belçika) veya Clearstream (Lüksemburg)'da saklanır. Türk Hazine Eurobond'u Türk yatırımcıya da satılsa yerel altyapıyı (MKK, Takasbank) kullanmaz. Yatırımcı global custodian (örn. JPMorgan, BNY Mellon) üzerinden ICSD'ye erişir. T+2 standardı, USD/EUR cinsinden takas. DTCC ABD enstrümanları için. Doğru: D.
ORTA
17Variation margin (değişim teminatı) ile initial margin (başlangıç teminatı) arasındaki temel fark nedir?
Initial margin pozisyon açılışında bloke edilir, pozisyon süresince orada kalır (iade edilebilir). Variation margin günlük uzlaşma (mark-to-market) sonucu kar yapan tarafa transfer edilen fiili nakit akışıdır. Üçüncü tür: maintenance margin — initial'in %70-80'i, eşik seviye. Para birimi farkı yok; pozisyon yönü farkı yok. Doğru: A.
KOLAY
18BIST 30 endeks vadelileri hangi tip uzlaşmaya tabidir?
Endeks bir sayıdır, fiziki varlık değil; fiziki teslim mümkün değildir. Vade sonunda sözleşme fiyatı ile spot endeks farkı nakit olarak ödenir. Hisse vadelileri ve hisse opsiyonları fiziki teslim; endeks, döviz, faiz vadelileri nakdi. Yatırımcı seçimi yok, sözleşme şartlarında belirlenmiştir. Doğru: C.
ORTA
19Bir aracı kurum 1.000.000 TL piyasa değerli DİBS'i teminat olarak yatırdı. Haircut oranı %5 ise kabul edilen teminat değeri kaç TL?
Haircut formülü: Teminat Değeri = Piyasa Fiyatı × (1 − Haircut Oranı). 1.000.000 × (1 − 0.05) = 1.000.000 × 0.95 = 950.000 TL. Haircut, tasfiye anında oluşabilecek değer kaybına karşı önceden ayrılan tampon. TL nakit %0, DİBS %2-10, hisse %15-35, USD %5-10. Doğru: B.
ZOR
20Teminat tasfiye sürecinde Takasbank varlıkları hangi sırayla satar?
Tasfiye sıralaması likidite öncelikli: en likit varlık (TL nakit) önce, sonra DİBS (saatler içinde satılır), sonra hisse (gün içinde), en son döviz/eurobond (kur dönüşümü gerektirir). Mantık: temerrüt anında zaman kritik; hızlı satış slippage yaratır, haircut bunu öngörür. Eş anlı satış pratik değil — piyasa baskısı oluşur. Doğru: D.