Vadeli İşlem Sözleşmeleri Detay
Vadeli İşlem Detayları
Vadeli İşlem Detayları
TÜR1.2 · Spesifikasyonlar · Marjin · Mark-to-Market · Pozisyon Kapama
Futures sözleşmelerinin iç işleyişi. Sözleşme spesifikasyonları (büyüklük, fiyat adımı, kotasyon), vade ayları (Şubat-Nisan-Haziran-Ağustos-Ekim-Aralık), uzun ve kısa pozisyon kar/zarar profilleri, marjin sistemi (başlangıç + sürdürme + çağrı), mark-to-market günlük hesaplaşma süreci, pozisyon kapama yöntemleri (ters işlem + vade sonu uzlaşma). VİOP'un teknik kalbi.
Yatırımcı C'nin BIST 30 vadeli kontrat yolculuğu
Bu içerik şu sınavların ortak müfredatıdır: Düzey 1 · Düzey 2 · Düzey 3 · Türev Araçlar — Zorunlu
Bu dersin kapsamına girmeyen sınavlar: Kurumsal Yön. · Kredi Der. · Konut Değ. · Gayrimenkul Değ. · BS Denetim
Mart 2026, sabah 09:35. Yatırımcı C, BIST 30 endeksinin yükseleceğine inanıyor; spot endeks 8.500 puan. Aracı kurum mobil uygulamasını açar, VİOP — F_XU030 Nisan vade kontratını seçer; Nisan vadeli sözleşme 8.520 puanda işlem görüyor. C "5 kontrat alış" girer; her sözleşme 10 TL × 8.520 = 85.200 TL pozisyon değeri; toplam 426.000 TL pozisyon. Hesabında ~12.000 TL teminat var (her kontrat için ~2.400 TL başlangıç teminatı × 5 = 12.000 TL). %2,8 teminatla %100 pozisyon — 35x kaldıraç. Buton tıklandı — pozisyon açıldı.
İlk gün akşam 18:15: seans kapandı, günlük uzlaşma fiyatı 8.580 belirlendi (son 10 dakikadaki ağırlıklı ortalama). C'nin pozisyonu güncel fiyata mark-to-market ile yansıtılır: kar = (8.580 - 8.520) × 10 TL × 5 sözleşme = 3.000 TL hesaba yatar. Otomatik. C ekranında "+3.000 TL" görür. İkinci gün: endeks geri çekiliyor; akşam uzlaşma 8.495. Zarar = (8.495 - 8.580) × 10 × 5 = -4.250 TL hesaptan düşer. Şu anda C'nin teminatı 12.000 + 3.000 - 4.250 = 10.750 TL — başlangıç teminatının %89'u, sürdürme teminatının (%75 = 9.000 TL) üstünde. Marjin çağrısı yok.
Üçüncü gün: BIST 30 sert düşüş yaşıyor; uzlaşma 8.350. Zarar = (8.350 - 8.495) × 10 × 5 = -7.250 TL. Teminat 10.750 - 7.250 = 3.500 TL — sürdürme teminatı 9.000 TL'nin çok altında. Marjin çağrısı tetiklendi. C'ye SMS gelir: "Hesabınızda 8.500 TL teminat eksiği bulunmaktadır. Saat 11:00'a kadar tamamlanmazsa pozisyonlar otomatik kapatılacaktır." C ya teminat tamamlar (~9.000 TL nakit) ya pozisyon zorla likide edilir (4 - 5 sözleşmesi piyasa fiyatından satılır).
(1) Sözleşme spesifikasyonları — büyüklük, fiyat adımı, kotasyon nasıl çalışır; (2) Vade ayları sistemi — Şubat-Nisan-Haziran-Ağustos-Ekim-Aralık; (3) Long/Short pozisyon kar/zarar profilleri; (4) Mark-to-Market günlük hesaplaşma süreci; (5) Marjin sistemi — başlangıç + sürdürme + çağrı + zorla kapama; (6) Pozisyon kapama yöntemleri — ters işlem vs vade sonu uzlaşma. C'nin yolculuğu tüm bu mekanizmaların birleşimi.
Standart sözleşmenin yapı taşları
Her VİOP sözleşmesi 4 standart parametreye sahiptir: (1) Sözleşme Büyüklüğü (Contract Size) — bir sözleşmenin temsil ettiği dayanak varlık miktarı; (2) Fiyat Adımı (Tick Size) — emir defterinde fiyat değişimi için en küçük birim; (3) Vade Ayları — sözleşmelerin işleme açıldığı standart aylar; (4) Uzlaşma Şekli — vade sonunda nakdi mi fiziksel mi. Standartlaşmanın amacı: tüm yatırımcıların aynı koşullarda işlem yapması; likidite + karşılaştırılabilirlik + manipülasyon önleyici altyapı. Yatırımcı tarafı: kontrat sayısını ve fiyatı seçer; diğer parametreleri değiştiremez. Forward farkı: forward'da tüm parametreler özelleştirilebilir; futures'da sadece fiyat değişkendir.
📏 Contract Size
SÖZLEŞME BÜYÜKLÜĞÜ
Bir sözleşmenin temsil ettiği dayanak varlık miktarı. Yatırımcı kontrat sayısını seçer; büyüklüğü değiştiremez.
BIST 30: 10 TL × Endeks değeriPay: 100 adet payDöviz: 1.000 birim dövizAltın: 100 gram
📐 Tick Size
FİYAT ADIMI
Emir defterinde fiyat değişimi için en küçük birim. Tick değeri = fiyat adımı × sözleşme büyüklüğü.
BIST 30: 0,25 puan (= 2,5 TL)Pay: 0,01 TLUSD/TRY: 0,0001 TLAltın: 0,01 TL/gram
📅 Expiration Months
VADE AYLARI
Sözleşmelerin işleme açıldığı standart aylar. Genelde 6 ay sistemi ile çift aylar.
Standart: Şubat-Nisan-HaziranStandart: Ağustos-Ekim-AralıkYakın 3 vade aktifAralık her zaman açık
💵 Settlement
UZLAŞMA ŞEKLİ
Vade sonunda kar/zararın hesaplanma şekli. Çoğu kontrat nakdi; bazı emtialarda fiziksel teslim.
Endeks: Nakdi uzlaşmaPay: Nakdi uzlaşmaDöviz: Nakdi uzlaşmaAltın: Fiziksel teslim opsiyonu
Önemli VİOP Kontratları — Spesifikasyon Tablosu
Yatırımcının her fiyat hareketinde kazandığı/kaybettiği TL miktarı. Hesap formülü: tick değeri = fiyat adımı × sözleşme büyüklüğü. BIST 30 örneği: fiyat adımı 0,25 × 10 TL = 2,5 TL — endeks 1 puan oynadığında 1 sözleşmede 10 TL kar/zarar olur. USD/TRY örneği: fiyat adımı 0,0001 × 1.000 USD = 0,10 TL — kur 0,01 TL hareket ettiğinde 1 sözleşmede 10 TL kar/zarar olur. Risk yönetimi açısından: pozisyon büyüklüğü hesabı için tick değeri olmazsa olmaz.
Şubat · Nisan · Haziran · Ağustos · Ekim · Aralık
Standart vade ayları 6 ay sistemi ile çift aylardır: Şubat, Nisan, Haziran, Ağustos, Ekim, Aralık. Aktif kontrat: ürün gruplarına göre değişir — genelde yakın 3 vade aynı anda işleme açık olur. Aralık özel kuralı: yakın 3 vadenin biri Aralık değilse, ek olarak Aralık vadeli sözleşme her zaman açıktır — uzun vadeli pozisyon almak isteyen yatırımcılar için. Son işlem günü: vade ayının son iş günü; resmi tatil veya yarım gün durumunda bir önceki iş günü. Vade sonu uzlaşma: dayanak varlığın spot piyasa son 30 dakika ağırlıklı ortalama fiyatı + kapanış fiyatı; Uzlaşma Fiyatı Komitesi son söze sahip. Vade geçişi (rolling): yatırımcılar genelde vade sonundan günler önce yakın vadedeki pozisyonu kapatır + uzak vadede yeni pozisyon açar — likidite riski + uzlaşma fiyatı belirsizliğini önler.
Aktif kontrat: yakın 3 vade + Aralık (mutlaka) — son işlem günü vade ayının son iş günü
Vade Ayı Örneği — Mart 2026 İtibariyle BIST 30 Endeks Vadeli
yakın vadeli sözleşme, en yüksek likiditeyi taşır; piyasa katılımcıları genelde bu kontrata yoğunlaşır. Vade dönüşü (rolling): vade sonu yaklaşırken pozisyon yakın vadeden uzak vadeye taşınır. Örn. Mart sonunda Nisan vadeden Haziran vadeye geçiş yapılır — Nisan kontrat satılır + Haziran kontrat alınır. Roll yield: yakın ve uzak vade arasındaki fiyat farkı (cost of carry) yatırımcı için ek getiri/maliyet kaynağı olur.
İki yön: alış (uzun) ve satış (kısa)
📈 ALIŞ
UZUN POZİSYON · LONG
Yatırımcı dayanak varlığın yükseleceğine inanır; futures "al" emri girer. Vade sonunda dayanak varlığı açılış fiyatından satın alma yükümlülüğü.
Kar = (Kapanış - Açılış) × Sözleşme Büyüklüğü × Adet
📉 SATIŞ
KISA POZİSYON · SHORT
Yatırımcı dayanak varlığın düşeceğine inanır; futures "sat" emri girer. Vade sonunda dayanak varlığı açılış fiyatından satma yükümlülüğü.
Kar = (Açılış - Kapanış) × Sözleşme Büyüklüğü × Adet
Uzun pozisyon (alış): yatırımcı dayanak varlığın yükseleceğine inanır → futures sözleşmesi alır. Yükümlülük: vade sonunda dayanak varlığı önceden anlaşılan fiyattan satın alma. Kar/zarar profili: dayanak varlık yükselirse kar; düşerse zarar. Pratik: dayanak varlığa doğrudan sahip olmadan fiyat hareketinden yararlanma. Hedge senaryosu: ithalatçı şirket gelecekte USD ödeyecek → kur yükselmesi riski → USD/TRY futures uzun pozisyon (kur yükselirse hedge kazancı). Spekülasyon senaryosu: yatırımcı BIST 30'un yükseleceğine inanır → BIST 30 futures uzun pozisyon → kaldıraçlı kazanç. Maksimum kazanç: teorik olarak sınırsız (dayanak varlık ne kadar yükselirse o kadar kar). Maksimum kayıp: teorik olarak sözleşme değerinin tamamı (dayanak varlık 0'a düşerse). Kar formülü: Kar = (Kapanış Fiyatı - Açılış Fiyatı) × Sözleşme Büyüklüğü × Kontrat Adeti.
Kısa pozisyon (satış): yatırımcı dayanak varlığın düşeceğine inanır → futures sözleşmesi satar. Yükümlülük: vade sonunda dayanak varlığı önceden anlaşılan fiyattan satma. Kar/zarar profili: dayanak varlık düşerse kar; yükselirse zarar. Pratik: dayanak varlığa sahip olmadan satış yapma — futures'ın özel avantajı (spot piyasada açığa satış sınırlı). Hedge senaryosu: ihracatçı şirket gelecekte USD alacak → kur düşmesi riski → USD/TRY futures kısa pozisyon (kur düşerse hedge kazancı). Spekülasyon senaryosu: yatırımcı BIST 30'un düşeceğine inanır → BIST 30 futures kısa pozisyon → kaldıraçlı kazanç. Maksimum kazanç: sınırlı — dayanak varlık 0'a düşerse maksimum kar (sözleşme değerinin tamamı). Maksimum kayıp: teorik olarak sınırsız (dayanak varlık ne kadar yükselirse o kadar zarar). Kar formülü: Kar = (Açılış Fiyatı - Kapanış Fiyatı) × Sözleşme Büyüklüğü × Kontrat Adeti.
Günlük hesaplaşma — riskin birikmesini önler
Mark-to-Market (MTM): VİOP'ta her seans sonu açık pozisyonlar günün uzlaşma fiyatına göre yeniden değerlenir; kar/zarar yatırımcı hesabına günlük olarak yansıtılır. Forward farkı: forward'da kar/zarar vade sonunda tek seferde hesaplaşılır → risk birikir → temerrüt riski yüksek. Futures'da MTM ile risk her gün sıfırlanır. Süreç (5 adım): (1) Günlük uzlaşma fiyatı belirleme — son 10 dakika ağırlıklı ortalama (eğer son 10 dakikada 10'dan az işlem yapıldıysa, geriye dönük son 10 işlem; eğer normal seansta 10'dan az işlem yapıldıysa, tüm seans işlemleri); (2) Tüm açık pozisyonlar günlük uzlaşma fiyatına yeniden değerlenir; (3) Önceki gün uzlaşma fiyatı ile bugünkü uzlaşma fiyatı arasındaki fark hesaplanır; (4) Kar yapan tarafın hesabına kar TL'si yatar; zarar yapan tarafın hesabından zarar TL'si düşülür; (5) Yeni günde işlemler güncel uzlaşma fiyatından devam eder. Mantık: günlük hesaplaşma → riskin birikmesini önler; CCP açısından sistemik koruma; küçük zararlar günlük tahsil edilir.
(a) Normal seans sona ermeden önceki son 10 dakikada gerçekleştirilen tüm işlemlerin miktar ağırlıklı ortalama fiyatı günlük uzlaşma fiyatı olur. (b) Son 10 dakikada 10'dan az işlem yapıldıysa, normal seans içerisinde geriye dönük son 10 işlemin ağırlıklı ortalaması alınır. (c) Normal seansta 10'dan az işlem yapıldıysa, tüm seans işlemlerinin ağırlıklı ortalaması alınır. Uzlaşma Fiyatı Komitesi: gerekli görüldüğünde teorik fiyat hesabı (dayanak varlık spot fiyatı + diğer vade ayları uzlaşma fiyatları) ile uzlaşma fiyatını değiştirebilir. Vade sonu uzlaşma fiyatı farkı: dayanak varlık son işlem günü spot piyasa son 30 dakikası ağırlıklı ortalaması + kapanış değeri ağırlıklandırılarak hesaplanır.
Başlangıç + Sürdürme + Çağrı + Zorla Kapama
VİOP marjin sistemi 3 temel kavramdan oluşur: (1) Başlangıç Teminatı (Initial Margin) — pozisyon açmak için yatırılması gereken minimum teminat; sözleşmenin riskine göre Takasbank tarafından belirlenir; genelde sözleşme değerinin %5-15'i. (2) Sürdürme Teminatı (Maintenance Margin) — pozisyon süresince inilemeyen alt teminat sınırı; genelde başlangıç teminatının %75'i. (3) Marjin Çağrısı (Margin Call) — teminat sürdürme seviyesinin altına düştüğünde aracı kurum tarafından yapılan tamamlama bildirimi; yatırımcı teminatı başlangıç seviyesine getirmek zorundadır; aksi halde pozisyon zorla kapatılır. Mantık: günlük MTM ile zararlar görünür hale gelir → marjin çağrısı tetiklenir → riskin birikmesini önler.
Marjin Sisteminin Avantajları
Ters işlem vs Vade sonu uzlaşma
Vadeli işlem pozisyonu iki şekilde kapatılır: (1) Ters İşlem (Offsetting Trade): vade öncesinde aynı sözleşmede tersi yönde işlem yaparak pozisyonu kapatma. Örn. uzun pozisyon (5 alış kontrat) → tersi (5 satış kontrat) → net pozisyon sıfır → kapanış. (2) Vade Sonu Uzlaşma (Settlement at Maturity): pozisyon vade sonuna kadar tutulursa son işlem günü 18:15'te otomatik nakdi/fiziksel uzlaşma yapılır. Çoğu yatırımcı tercihi: ters işlem — vadeyi beklemeden istenildiği zaman çıkış imkanı + likidite. Vade sonu uzlaşma tercihi: bazı arbitrajcılar + kurumsal hedger'lar — vade sonu fiyatına bağlı stratejiler.
Ters İşlem (Offsetting Trade) Detayı
Ters işlem: aynı vadeli sözleşmede tersi yönde işlem yapılarak pozisyonun kapatılması. Mantık: yatırımcının net pozisyonu sıfırlanır → "flat" konuma gelir. Örnek 1 — Tam kapama: yatırımcı 5 BIST 30 Nisan vade alış pozisyonu açtı; daha sonra aynı vadeli kontratta 5 satış işlemi yapar → net pozisyon 0 → kapanış. Örnek 2 — Kısmi kapama: 5 alış pozisyon → 3 satış → kalan net 2 alış pozisyonu (uzun); risk azaltıldı. Örnek 3 — Yön değiştirme: 5 alış pozisyon → 8 satış → net 3 satış pozisyonu (kısa); pozisyon yönü değişti. Avantajlar: (a) Esneklik — vade sonunu beklemeden istenildiği zaman çıkış; (b) Likidite — popüler kontratlarda anlık ters işlem mümkün (BIST 30, USD/TRY, altın); (c) Şeffaf fiyat — piyasa fiyatından kapama. Likidite riski: az işlem gören kontratlarda (örn. tarım vadeli, mini kontratlar) ters işlem zor olabilir; bid-ask spread geniş olur.
Vade Sonu Uzlaşma Detayı
Vade sonu uzlaşma 2 tip: (1) Nakdi Uzlaşma (Cash Settlement): VİOP'ta çoğu kontrat — vade sonu uzlaşma fiyatı ile pozisyon açılış fiyatı arasındaki fark nakit olarak hesaplanır; dayanak varlık fiziksel olarak el değiştirmez. Endeks vadeli, döviz vadeli, faiz vadeli, pay vadeli — tümü nakdi uzlaşma. (2) Fiziksel Teslim (Physical Delivery): bazı emtia kontratları — dayanak varlık fiziksel olarak teslim edilebilir. Altın vadeli (gram), tarım vadeli (buğday, pamuk) — fiziksel teslim opsiyonu var; ancak pratikte çoğu pozisyon vade öncesi ters işlemle kapatılır. Vade sonu uzlaşma fiyatı hesabı: dayanak varlık son işlem günü spot piyasa son 30 dakika ağırlıklı ortalaması + kapanış fiyatı ağırlıklandırılarak (genelde %50-50 veya %70-30) hesaplanır; en yakın fiyat adımına yuvarlanır. Spot piyasada anormallik varsa Uzlaşma Fiyatı Komitesi belirler. Pratik örnek: BIST 30 son işlem günü 8.620'de kapatıyorsa, vade sonu uzlaşma fiyatı 8.620'ye yakın bir değer; tüm açık pozisyonlar bu fiyatla otomatik kapatılır; nakit fark hesaplara yansıtılır.
Altı tipik durum
Bir senaryo seç:
Sözleşme BüyüklüğüStandart sözleşme spesifikasyonları
SÖZLEŞME BÜYÜKLÜĞÜ
Standart sözleşme spesifikasyonları — Sözleşme Büyüklüğü (Contract Size): bir sözleşmenin temsil ettiği dayanak varlık miktarı. VİOP standartları: (1) BIST 30 Endeks Vadeli: 10 TL × Endeks değeri — örn. endeks 8.500 ise 1 sözleşme = 85.000 TL pozisyon değeri. (2) Pay Vadeli: 100 adet pay — örn. 1 THYAO vadeli sözleşmesi = 100 adet THYAO'ya karşılık. (3) Döviz Vadeli: 1.000 birim döviz — örn. 1 USD/TRY = 1.000 USD; 1 EUR/TRY = 1.000 EUR. (4) Altın Vadeli (gram): 100 gram. (5) Ons Altın Vadeli: 10 troy ons. (6) Brent Petrol Vadeli: 10 varil. (7) TLREF Vadeli: 3.000.000 TL nominal. Mantık: standart sözleşme büyüklüğü → her yatırımcı aynı miktarda pozisyon alır → likidite + karşılaştırılabilirlik. Pratik etki: yatırımcı kontrat sayısını seçer; sözleşme büyüklüğünü değiştiremez.
Fiyat Adımı ve KotasyonEn küçük fiyat değişim birimi
FİYAT ADIMI ve KOTASYON
En küçük fiyat değişimi birimi — Fiyat Adımı (Tick Size): emir defterinde fiyat değişimi için en küçük birim. VİOP standartları: (1) BIST 30 Endeks Vadeli: fiyat adımı 0,25; kotasyon endeks değerinin 1 birim üzerinden (örn. 8.520,25; 8.520,50). 0,25 puan × 10 TL/puan = 2,5 TL/sözleşme tick değeri. (2) Pay Vadeli: 0,01 TL. (3) Döviz Vadeli (USD/TRY, EUR/TRY): 0,0001 TL (4 ondalık basamak). (4) EUR/USD Vadeli: 0,0001. (5) Altın Vadeli: 0,01 TL/gram. Kotasyon kuralı: emir defterinde fiyat teklifleri 1 adet dayanak varlık bazında girilir; sözleşme büyüklüğüyle çarpılarak gerçek pozisyon değeri hesaplanır. Mantık: standart fiyat adımı → şeffaf fiyat oluşumu, manipülasyon önleyici. Tick değer önemli: yatırımcının her tick hareketinde kazandığı/kaybettiği TL miktarını belirler; risk hesabında kritik.
Vade AylarıŞubat-Nisan-Haziran-Ağustos-Ekim-Aralık
VADE AYLARI ve SON İŞLEM GÜNÜ
6 ay sistemi: Şubat-Nisan-Haziran-Ağustos-Ekim-Aralık — VİOP Vade Sistemi: ürün gruplarına göre değişir. Endeks vadeli: yakın 3 vade aktif (örn. Şubat-Nisan-Haziran); Aralık vadesi her zaman açık (yakın 3 vadenin biri Aralık değilse ek olarak işleme açılır). Pay vadeli: yakın 3 vade. Döviz vadeli: yakın 3 vade + Aralık. Standart vade ayları: Şubat, Nisan, Haziran, Ağustos, Ekim, Aralık (6 vade ayı; her 2 ayda bir). Son işlem günü: vade ayının son iş günü; yurt içi piyasaların resmi tatil nedeniyle yarım gün olması durumunda bir önceki iş günü. Vade sonu uzlaşma fiyatı: dayanak varlık spot fiyatı + son işlem günü kapanış değeri ağırlıklı ortalaması; Uzlaşma Fiyatı Komitesi son söze sahip. Vade geçişi: vade ayının son işlem günü 18:15'te seans kapanır; pozisyon kapanmamışsa otomatik nakdi uzlaşma. Pratik: yatırımcılar genelde vade sonundan günler önce pozisyonu uzak vadeye "roll" eder (yakın vadeyi kapat + uzak vadeyi aç).
Mark-to-MarketGünlük yansıtma süreci
MARK-TO-MARKET (GÜNLÜK YANSIITMA)
Her gün kar/zarar hesaplara işlenir — Mark-to-Market (MTM): VİOP'ta her seans sonu açık pozisyonlar günün uzlaşma fiyatına göre yeniden değerlenir; kar/zarar hesaplara günlük olarak yansıtılır. Süreç: (1) Günlük uzlaşma fiyatı belirleme — son 10 dakikadaki ağırlıklı ortalama (eğer yoksa son 10 işlem; eğer yoksa tüm seans işlemleri). (2) Tüm açık pozisyonlar bu fiyattan değerlenir. (3) Önceki gün uzlaşma fiyatına göre fark hesaplanır. (4) Kar yapan tarafın hesabına kar TL'si yatar; zarar yapan tarafın hesabından zarar TL'si düşer. Pratik örnek: yatırımcı 1 BIST 30 sözleşmesi 8.500'den uzun pozisyon (1 sözleşme = 85.000 TL pozisyon değeri); ertesi gün uzlaşma fiyatı 8.620; kar = (8.620 - 8.500) × 10 TL = 1.200 TL hesaba yatar. Bir sonraki gün 8.580'e düşerse kar = (8.580 - 8.620) × 10 = -400 TL hesaptan düşülür. Mantık: günlük hesaplaşma → riskin birikmesini önler; CCP açısından sistemik koruma. Karşıt: forward: vade sonu tek seferde hesaplaşma — risk birikir → temerrüt riski.
Marjin SistemiBaşlangıç + sürdürme + çağrı
MARJİN SİSTEMİ
Başlangıç + sürdürme + marjin çağrısı — VİOP Marjin Sistemi: 3 temel kavram. (1) Başlangıç Teminatı (Initial Margin): pozisyon açmak için yatırılması gereken minimum teminat; sözleşmenin riskine göre Takasbank tarafından belirlenir; genelde sözleşme değerinin %5-15'i. Örn. BIST 30 endeks futures için 1.500-2.500 TL/sözleşme; kaldıraç ~10x-12x. (2) Sürdürme Teminatı (Maintenance Margin): pozisyonun sürdürülebilmesi için minimum teminat; genelde başlangıç teminatının %75'i. Yatırımcının teminat hesabı bunun altına düşerse marjin çağrısı (margin call) tetiklenir. (3) Marjin Çağrısı: aracı kurum yatırımcıya bildirim yapar; teminat hesabını başlangıç teminatı seviyesine tamamlaması gerekir; süre sınırı içinde tamamlanmazsa aracı kurum pozisyonu otomatik kapatır (zorla likidasyon). Mantık: günlük MTM ile zarar görünür hale gelince marjin çağrısı tetiklenir → riskin birikmesini önler. Teminat türleri: nakit (TL), DİBS, döviz, altın — Takasbank kabul edilen değerleme oranlarıyla. Pratik: yatırımcı teminatın %25-30'una düşmemesi için pozisyonunu sürekli izlemeli.
Pozisyon KapamaTers işlem vs vade sonu uzlaşma
POZİSYON KAPAMA YÖNTEMLERİ
Ters işlem vs Vade sonu uzlaşma — Pozisyon Kapama 2 Yöntem. (1) Ters İşlem (Offsetting Trade): vade öncesinde aynı sözleşmede tersi yönde işlem yaparak pozisyonu kapatma. Örn. uzun pozisyon: 5 BIST 30 vadeli kontrat alındı; daha sonra aynı vadeli sözleşmede 5 kontrat satış → net pozisyon sıfır → pozisyon kapandı. Avantaj: vadeyi beklemeden istenildiği zaman pozisyon kapatılabilir; likidite yüksek (özellikle popüler kontratlarda). Likidite önemi: BIST 30, USD/TRY gibi popüler ürünlerde anlık ters işlem mümkün; az işlem gören kontratlarda piyasa derinliği düşük olabilir. (2) Vade Sonu Uzlaşma (Settlement at Maturity): pozisyon vade sonuna kadar tutulursa son işlem günü 18:15'te otomatik nakdi uzlaşma yapılır. Vade sonu uzlaşma fiyatı: dayanak varlığın son işlem gününde spot piyasada oluşan fiyat (ağırlıklı ortalama). Tip ayrımı: Nakdi Uzlaşma: çoğu VİOP kontratı (BIST 30 endeks, döviz, faiz) → sadece kar/zarar nakit hesaplanır. Fiziksel Teslim: bazı emtia kontratları → dayanak varlık fiziksel olarak teslim edilebilir. Pratik: spekülatörler ve hedger'lar genelde vade öncesi ters işlemle çıkar; arbitrajcılar bazen vade sonuna kadar bekler.
Sektörde nasıl çalışır?
Aktif spekülasyon yönetimi
Bireysel Yatırımcı
Bireysel yatırımcı E, aracı kurum mobil uygulaması üzerinden VİOP'ta günlük işlem yapıyor. Strateji: BIST 30 ve USD/TRY üzerinde 1-2 kontratlık pozisyonlar; %10-15 kaldıraç. Disiplin: günlük MTM hesabını her sabah kontrol; sürdürme teminatı yaklaşıyorsa pozisyonu küçültür. Stop-loss: aracı kurum platformunda otomatik stop-loss emri girer. Vergi avantajı: BIST 30 kontratlarında %0 stopaj; ek getiri.
Sistematik döviz hedge
Kurumsal Hedger
Bir ihracatçı şirket aylık 5M USD alacak; çevirme stratejisi: her ay 5.000 USD/TRY futures kısa pozisyon (5M USD / 1.000 USD = 5.000 sözleşme). Vade yönetimi: yakın vade (1-2 ay) kullanır; vade dönüşümünde uzak vadeye geçiş yapar. Marjin: ~%10 başlangıç teminatı = ~3-4M TL nakit teminat sürekli tutulur. Ortak çalışma: hazine departmanı + risk yönetimi + Takasbank limit yönetimi.
Endeks hedge ile portföy koruma
Portföy Yöneticisi
Yatırım fonu yöneticisi P 500M TL'lik BIST 30 portföy tutuyor; piyasa düşüşü beklenebilir. Strateji: BIST 30 endeks futures kısa pozisyon ile geçici hedge — pozisyon kapatma maliyeti olmadan. Sözleşme adedi: 500M / (10 × 8.500) = ~5.880 sözleşme. Marjin: ~14.5M TL teminat (5.880 × 2.400 TL). Sonuç: piyasa düşerse spot kayıp + futures kazanç dengeler; piyasa yükselirse futures pozisyonu kapatılır + spot tarafta kazanç.
Cash-and-carry vade sonu
Arbitrajci
Profesyonel arbitrajcı A, BIST 30 spot ile Mart vadeli kontrat arasında fiyat sapması arıyor. Strateji: spot endeks 8.500'de + Mart vadeli 8.620'de + cost of carry 80 puan → 40 puan arbitraj. İşlem: BIST 30 endeks portföyü oluştur (uzun) + Mart vadeli sat (kısa). Vade sonu: ters işlem kullanmaz — vade sonu nakdi uzlaşmayı bekler. Sonuç: 40 puan × 10 TL × kontrat sayısı = risksiz kar. Büyük tutarlarda anlamlı; HFT (high-frequency trading) altyapısı gerekir.
Yaygın Tuzaklar — 4 Karıştırma
1. "BIST 30 endeks vadeli sözleşme büyüklüğü 100 adet endeks" yanlış
BIST 30 endeks vadeli sözleşmesinin büyüklüğü 100 adet dayanak varlığa eşittir.
BIST 30 endeks vadeli sözleşme büyüklüğü 10 adet dayanak varlık (10 TL × Endeks değeri). Borsa İstanbul resmi spesifikasyonuna göre: "Each index futures contract represents 10 underlying securities." Yani BIST 30 = 8.500 ise 1 sözleşme = 10 × 8.500 = 85.000 TL pozisyon değeri. Klasik tuzak: "100 adet pay" pay vadeli sözleşmesi büyüklüğüdür (örn. 1 THYAO vadeli = 100 adet THYAO'ya karşılık). Endeks vadelisinde ise 10 adet kullanılır. Tarihsel not: VİOP'un eski döneminde (VOB öncesi) endeks vadelisi 100 adet ile temsil ediliyordu; ancak 21.12.2012 sonrası standart 10 adet olarak güncellendi. Bazı eski kaynaklarda hala 100 adet bilgisi yer alabilir — güncel doğru değer 10 TL × Endeks. SPL sınavında klasik tuzak: 10 vs 100 ayrımı.
2. "Mark-to-market sadece zarar görenler için yapılır" yanlış
Mark-to-market günlük yansıtma sadece zarar yapan tarafın hesabını günceller; kar yapan tarafın hesabı vade sonunda toplu olarak güncellenir.
Mark-to-market HER İKİ TARAFIN hesabını günlük olarak günceller — kar yapan tarafın hesabına kar TL'si yatar; zarar yapan tarafın hesabından zarar TL'si düşülür. Süreç simetrik: bir tarafın kazancı diğer tarafın kaybıdır (zero-sum); her gün bu transfer Takasbank tarafından yapılır. Mantık: günlük transfer → riskin birikmesini önler; kar yapan taraf da sürekli güncellenir → kazancını anlık görür ve kullanabilir. Pratik etki: kar yapan yatırımcı günlük gelen TL'leri başka pozisyonlarda kullanabilir veya çekebilir. Klasik tuzak: "sadece zarar tarafı" yanlış — sistem her iki tarafı simetrik günceller; CCP rolü = denge. Forward farkı: forward'da her iki taraf da vade sonunu bekler; futures'da günlük hesaplaşma → temerrüt riski azalır.
3. "Marjin çağrısında teminat sürdürme seviyesine tamamlanır" yanlış
Yatırımcı marjin çağrısı aldığında, teminatını sürdürme teminatı seviyesine tamamlayabilir.
Marjin çağrısında teminat başlangıç teminatı seviyesine tamamlanır (sürdürme değil). Mekanizma: yatırımcının teminat hesabı sürdürme teminatının altına düşerse marjin çağrısı tetiklenir; yatırımcı eksiği tamamlamak zorundadır; tamamlama hedefi başlangıç teminatı olur. Mantık: sürdürmeye tamamlamak yetersiz olur — bir sonraki MTM ile tekrar altına düşülebilir; başlangıca tamamlanırsa belirli bir tampon oluşur. Örnek: başlangıç 12.000 TL; sürdürme 9.000 TL; teminat 7.500'e düştü → marjin çağrısı; eksik = 12.000 - 7.500 = 4.500 TL eksik (başlangıca); NOT 9.000 - 7.500 = 1.500 TL eksik (sürdürmeye). Klasik tuzak: "sürdürmeye tamamla" yanlış — başlangıca tamamlanır. Süre içinde tamamlanmazsa: aracı kurum pozisyonu zorla kapatır.
4. "VİOP'ta sadece vade sonu uzlaşmayla pozisyon kapatılır" yanlış
VİOP'ta açılan vadeli işlem pozisyonu vade sonuna kadar tutulmak ve uzlaşmayla kapatılmak zorundadır.
VİOP pozisyonları vade öncesi ters işlem ile istenildiği zaman kapatılabilir; vade sonu uzlaşma yalnızca pozisyon vadeye kadar tutulursa devreye girer. 2 kapama yöntemi: (1) Ters İşlem (Offsetting Trade) — vade öncesi aynı sözleşmede tersi yönde işlem; çoğu yatırımcının tercihi (hızlı, esnek, likit). (2) Vade Sonu Uzlaşma — son işlem günü 18:15 otomatik nakdi/fiziksel uzlaşma; pozisyon vadeye kadar tutulmuşsa devreye girer. Pratik: gösterge kontrat (yakın vade) ortalama günde milyonlarca TL işlem hacmi → ters işlem anında mümkün. Roll over: uzun vadeli pozisyon tutmak isteyenler vade öncesi yakın vadedeki pozisyonu kapatır + uzak vadede yeni pozisyon açar. Klasik tuzak: "vade sonunu beklemek zorunlu" yanlış — futures'ın temel avantajı vade öncesi pozisyon esnekliği. Forward ile fark: forward'da vade sonu beklemek genelde zorunlu (likidite yok); futures'da serbest çıkış.
Yatırımcı R, Mart 2026'da BIST 30 endeksi 8.500 puanda iken 10 sözleşme Nisan vadeli BIST 30 endeks futures alış pozisyonu (uzun) açıyor. (1) Sözleşme büyüklüğü ve toplam pozisyon değeri nedir? (2) Başlangıç teminatı ve kaldıraç oranı nedir? (3) 5 günlük MTM süreci endeks 8.500 → 8.620 → 8.450 → 8.300 → 8.380 → 8.500 olursa hesap durumu nasıl değişir? (4) Marjin çağrısı tetiklenir mi, ne zaman, ne yapılmalı? (5) Pozisyonu farklı 3 yöntemle nasıl kapatabilir (ters işlem, vade sonu uzlaşma, kısmi kapama)? (6) Roll over (vade dönüşü) yapması mantıklı mı?
Cevabı göster
R Yatırımcı — BIST 30 Vadeli Detaylı Analiz
1. SÖZLEŞME BÜYÜKLÜĞÜ ve POZİSYON DEĞERİ
BIST 30 Endeks Vadeli Spesifikasyonları:
• Sözleşme büyüklüğü: 10 TL × Endeks değeri
• 1 sözleşme pozisyon değeri: 10 × 8.500 = 85.000 TL
• 10 sözleşme toplam pozisyon değeri: 85.000 × 10 = 850.000 TL
• Fiyat adımı: 0,25 puan
• Tick değeri: 0,25 × 10 TL = 2,50 TL/sözleşme; 10 sözleşmede 25 TL
• Vade: Nisan ayının son iş günü (30 Nisan 2026 Perşembe)
• Uzlaşma: nakdi
2. BAŞLANGIÇ TEMİNATI ve KALDIRAÇ
• Başlangıç teminatı (1 sözleşme için): ~2.400 TL (Takasbank tarafından belirlenir; piyasa volatilitesine göre değişir)
• Toplam başlangıç teminatı: 2.400 × 10 = 24.000 TL
• Sürdürme teminatı (%75): 24.000 × 0,75 = 18.000 TL
• Kaldıraç: 850.000 / 24.000 = ~35x
• Pratik anlamı: %2,8 sermayeyle %100 pozisyon — yüksek kaldıraç → yüksek risk + yüksek getiri potansiyeli.
3. 5 GÜNLÜK MTM SÜRECİ
Başlangıç: 24.000 TL teminat; pozisyon 8.500'den açıldı.
Gün 1: Endeks 8.620 (kapanış)
• MTM kar = (8.620 - 8.500) × 10 × 10 = +12.000 TL
• Hesap: 24.000 + 12.000 = 36.000 TL
Gün 2: Endeks 8.450
• MTM zarar = (8.450 - 8.620) × 10 × 10 = -17.000 TL
• Hesap: 36.000 - 17.000 = 19.000 TL (sürdürme 18.000 üstünde — çağrı yok ama yakın)
Gün 3: Endeks 8.300
• MTM zarar = (8.300 - 8.450) × 10 × 10 = -15.000 TL
• Hesap: 19.000 - 15.000 = 4.000 TL
• MARJİN ÇAĞRISI TETİKLENDİ: 4.000 TL < 18.000 TL (sürdürme); eksik = 24.000 - 4.000 = 20.000 TL ek teminat gerekli.
Gün 4 (R 20.000 TL ek teminat yatırdı): Endeks 8.380
• Hesap başlangıç: 4.000 + 20.000 = 24.000 TL
• MTM kar = (8.380 - 8.300) × 10 × 10 = +8.000 TL
• Hesap: 24.000 + 8.000 = 32.000 TL
Gün 5: Endeks 8.500 (pozisyon kapatıldı)
• MTM kar = (8.500 - 8.380) × 10 × 10 = +12.000 TL
• Hesap: 32.000 + 12.000 = 44.000 TL
Net sonuç: 44.000 - (24.000 + 20.000) = 0 TL (başabaş; endeks 8.500 → 8.500 = sıfır kar/zarar; vergi ve komisyonlar düşülürse küçük zarar).
4. MARJİN ÇAĞRISI ANALİZİ
Çağrı tetiklenmesi (Gün 3): hesap 4.000 TL → sürdürme 18.000'in çok altında.
R'nin seçenekleri:
• (a) Tam tamamlama: 20.000 TL nakit ek teminat → pozisyon devam eder; bu vakada yapılan seçim.
• (b) Kısmi kapama: 5 sözleşme ters işlemle kapat (5 satış emri) → kalan 5 sözleşme + 4.000 TL teminat (artık sürdürme 9.000 TL bunun üstünde); ek teminat gerek yok ama pozisyon yarıya iner.
• (c) Tam kapama: 10 satış emri → tüm pozisyon kapat → zarar realize edilir → 4.000 TL geri kalan teminat çekilir.
• (d) Süre içinde tamamlama yok: aracı kurum zorla pozisyonu piyasa fiyatından kapatır (genelde 24-48 saat süre verilir; aracı kurum sözleşmesine bağlı).
Önerim: piyasa volatilitesi yüksekse tam tamamlama riskli; kısmi kapama daha güvenli — riski azaltır.
5. POZİSYON KAPAMA YÖNTEMLERİ
(a) Ters İşlem (vade öncesi):
• R Mart'ta 10 alış pozisyonu açtı.
• 28 Nisan'da (Nisan vade sonundan 2 gün önce) 10 satış işlemi yapar → net pozisyon 0 → pozisyon kapandı.
• Avantaj: vadeyi beklemeden çıkış; piyasa fiyatından kapama; likidite yüksek.
(b) Vade Sonu Uzlaşma:
• R pozisyonunu 30 Nisan'a kadar tutar.
• Son işlem günü 18:15'te otomatik nakdi uzlaşma; uzlaşma fiyatı son 30 dakika ağırlıklı ortalaması + kapanış değeri.
• 10 sözleşme × (uzlaşma fiyatı - 8.500) × 10 TL = nakit kar/zarar.
• Avantaj: piyasa fiyatına bağımsız; vade sonu fiyatına dayalı strateji.
• Dezavantaj: uzlaşma fiyatı belirsizliği (son 30 dakika manipülasyon riski azaltılmış olsa da spot piyasada anormallik olabilir).
(c) Kısmi Kapama (Vade öncesi):
• R 10 alış pozisyonun bir kısmını kapatır (örn. 5 ters satış).
• Kalan 5 alış pozisyonu vade sonuna kadar tutulur veya başka bir gün ters işlemle kapatılır.
• Avantaj: risk azaltma + esneklik; piyasa belirsizliğinde aktif yönetim.
6. ROLL OVER (VADE DÖNÜŞÜ) ANALİZİ
Roll over kararı: R uzun vadeli BIST 30 yükseliş beklentisi taşıyorsa Nisan vade sonu yaklaşırken pozisyonu Haziran (veya daha uzak) vadeye taşımak mantıklı olabilir.
İşlem:
• 25 Nisan'da Nisan vadeli pozisyonu kapat (10 satış işlemi).
• Aynı gün Haziran vadeli pozisyonu aç (10 alış işlemi).
• Net pozisyon: 10 sözleşme uzun (Haziran vade).
Maliyet/getiri:
• Cost of carry farkı: Haziran vadeli fiyatı Nisan vadeli fiyatından genelde yüksek (TLREF + temettü farkı kadar).
• Roll yield: bu fark yatırımcı için maliyet (uzun pozisyonda) veya kazanç (kısa pozisyonda).
• Örn. Nisan 8.520 + Haziran 8.580 → roll maliyeti 60 puan = 60 × 10 × 10 = 6.000 TL/sözleşme bazında 600 TL.
Avantajlar:
• Vade sonu uzlaşma fiyatı belirsizliğini önler.
• Uzun vadeli yükseliş tezi devam ediyorsa pozisyon korunur.
• Likiditenin yüksek olduğu kontratta kalınır (Haziran vade aktif gösterge olur).
Dezavantajlar:
• Roll maliyeti var (cost of carry kadar).
• Komisyon + vergi ek maliyet.
• Piyasa hareketi roll sırasında hızlanırsa fiyat kaymaları yaşanır.
R'nin tercihi: vade sonuna 5-7 iş günü kala roll over yapmak optimum — likidite yüksek, fiyat belirsizliği düşük.
SPL/SPK SINAV İPUCU
Bu vakada 10 kritik kavram:
• Sözleşme büyüklüğü: BIST 30 endeks vadeli = 10 TL × Endeks (10 adet, 100 değil)
• Tick değeri: fiyat adımı × sözleşme büyüklüğü = 0,25 × 10 = 2,5 TL
• Kaldıraç: pozisyon değeri / başlangıç teminatı
• Sürdürme teminatı: başlangıcın %75'i
• Marjin çağrısı tamamlama hedefi: başlangıç teminatı (sürdürme değil)
• Mark-to-market: günlük uzlaşma fiyatı bazlı kar/zarar yansıtma
• Günlük uzlaşma fiyatı: son 10 dakika ağırlıklı ortalaması
• Pozisyon kapama: ters işlem (vade öncesi) vs vade sonu uzlaşma
• Vade ayları: Şubat-Nisan-Haziran-Ağustos-Ekim-Aralık
• Roll over: yakın vadeden uzak vadeye geçiş + cost of carry maliyeti
SPL Düzey 1, 2, 3 + Türev Araçlar sınavlarında bu konular sürekli sorulur.
Kendini dene
Mini Quiz
Özet — Akılda Kalanlar
- Sözleşme spesifikasyonları: sözleşme büyüklüğü + fiyat adımı + vade ayları + uzlaşma şekli — 4 standart parametre.
- BIST 30 endeks vadeli sözleşme büyüklüğü: 10 TL × Endeks değeri (10 adet dayanak varlık). 8.500 puan = 85.000 TL/sözleşme pozisyon değeri.
- Pay vadeli sözleşme büyüklüğü: 100 adet pay/sözleşme (örn. 1 THYAO vadeli = 100 adet THYAO).
- Döviz vadeli sözleşme büyüklüğü: 1.000 birim döviz (USD/TRY = 1.000 USD; EUR/TRY = 1.000 EUR).
- Altın vadeli: 100 gram (gram altın); 10 troy ons (ons altın).
- BIST 30 fiyat adımı: 0,25 puan; tick değeri 0,25 × 10 = 2,5 TL/sözleşme.
- Tick değeri formülü: fiyat adımı × sözleşme büyüklüğü.
- Standart vade ayları: Şubat-Nisan-Haziran-Ağustos-Ekim-Aralık (6 ay sistemi, çift aylar).
- Aktif kontrat: yakın 3 vade + Aralık (her zaman açık özel kural).
- Son işlem günü: vade ayının son iş günü; resmi tatilse bir önceki iş günü.
- Uzun pozisyon (Long): dayanak varlık yükselirse kar; futures alış. Kar = (Kapanış - Açılış) × Sözleşme Büyüklüğü × Adet.
- Kısa pozisyon (Short): dayanak varlık düşerse kar; futures satış. Kar = (Açılış - Kapanış) × Sözleşme Büyüklüğü × Adet.
- Mark-to-Market (MTM): günlük uzlaşma fiyatına göre kar/zarar yansıtılması; her seans sonu hesaplara işlenir.
- Günlük uzlaşma fiyatı: normal seansın son 10 dakikasındaki ağırlıklı ortalama (alternatif: son 10 işlem; tüm seans).
- Vade sonu uzlaşma fiyatı: son işlem günü spot piyasa son 30 dakika ağırlıklı ortalaması + kapanış değeri.
- Başlangıç teminatı: pozisyon açmak için minimum teminat; Takasbank tarafından belirlenir; sözleşme değerinin %5-15'i.
- Sürdürme teminatı: pozisyon süresince inilemeyen alt sınır; başlangıcın %75'i.
- Marjin çağrısı tamamlama hedefi: başlangıç teminatı seviyesi (sürdürme değil).
- Marjin çağrısı tetiklenme: teminat sürdürmenin altına düşünce.
- Süre içinde tamamlanmazsa: aracı kurum pozisyonu zorla kapatır (likidasyon).
- Teminat türleri: nakit (TL), DİBS, döviz, altın — Takasbank kabul edilen değerleme oranlarıyla.
- TL teminat nemalandırma: Takasbank Fon Yönetimi tarafından — yatırımcıya pasif gelir.
- Pozisyon kapama yöntemleri: (1) Ters işlem — vade öncesi tersi yönde işlem; en yaygın yöntem. (2) Vade sonu uzlaşma — pozisyon vadeye kadar tutulursa son işlem günü 18:15 otomatik.
- Nakdi vs Fiziksel uzlaşma: çoğu VİOP kontratı nakdi; bazı emtialar (altın, tarım) fiziksel teslim opsiyonu.
- Roll over: vade sonu yaklaşırken yakın vadeden uzak vadeye geçiş; cost of carry maliyeti var.
- Kaldıraç: pozisyon değeri / başlangıç teminatı; BIST 30'da ~10x-12x; bazı ürünlerde daha yüksek.
- Klasik tuzaklar: "BIST 30 sözleşme büyüklüğü 100" yanlış (10'dur); "MTM sadece zarar tarafı" yanlış (her iki taraf simetrik); "marjin çağrısında sürdürmeye tamamla" yanlış (başlangıca); "vade sonunu beklemek zorunlu" yanlış (ters işlemle istenildiği zaman kapatılabilir).
Dayanak ve kaynaklar
- Açık Kaynak Mevzuat ve Referanslar
- Borsa İstanbul Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası (VİOP) İşleyiş Esasları — sözleşme spesifikasyonları, vadeler, sözleşme büyüklükleri, fiyat adımları. borsaistanbul.com/tr/sayfa/48.
- Borsa İstanbul VİOP Endeks Vadeli İşlem Sözleşmeleri — BIST 30 endeks vadeli detaylı spesifikasyon: 10 TL × Endeks; 0,25 puan adım; nakdi uzlaşma. borsaistanbul.com/en/markets/viop/futures/index-futures.
- Borsa İstanbul VİOP Pay Vadeli İşlem Sözleşmeleri — 100 adet pay sözleşme büyüklüğü; 0,01 TL fiyat adımı. borsaistanbul.com/tr/markets/viop/futures.
- Borsa İstanbul VİOP Döviz Vadeli İşlem Sözleşmeleri — USD/TRY, EUR/TRY, EUR/USD spesifikasyonları; 1.000 birim döviz büyüklüğü. borsaistanbul.com.
- Borsa İstanbul VİOP Emtia Vadeli İşlem Sözleşmeleri — altın, gümüş, brent petrol, tarım ürünleri. borsaistanbul.com.
- Borsa İstanbul Sorularla VİOP — VİOP işleyişi rehberi. borsaistanbul.com/files/VIOP-Hakkinda-SSS.pdf.
- Borsa İstanbul VİOP Tanıtım Kitapçığı — Vadeli İşlem Sözleşmeleri. borsaistanbul.com/files/VIOP_Tanitim_Kitapcigi.
- Takasbank Merkezi Takas Yönetmeliği — VİOP işlemlerinde merkezi karşı taraf rolü, marjin sistemi, garanti fonu, teminat değerleme oranları. takasbank.com.tr.
- Takasbank VİOP Marjin Sistemi — başlangıç teminatları, sürdürme teminatları, mark-to-market süreci, teminat türleri. takasbank.com.tr/tr/Documents.
- Takasbank Güncel Teminat Tutarları — VİOP sözleşmeleri için anlık başlangıç teminatları. takasbank.com.tr.
- Takasbank Fon Yönetimi — Teminat Nemalandırma — TL teminatların nemalandırma esasları. takasbank.com.tr.
- SPK Aracı Kurumların Türev Araçların Alım Satımına Aracılık Faaliyetlerinde Düzenleyecekleri Belgeler ve Kayıt Düzeni Tebliği Seri V/51. spk.gov.tr.
- SPK Yatırım Hizmetleri ve Faaliyetleri ile Yan Hizmetlere İlişkin Esaslar Hakkında Tebliğ III-37.1 — m.4/1/(g) türev araçlarına ilişkin yatırım hizmetleri. mevzuat.spk.gov.tr.
- SPK i-SPK.37.7 İlke Kararı (18.12.2025) — yatırım hizmetleri ve faaliyetleri rehberi. spk.gov.tr.
- Borsa İstanbul Uzlaşma Fiyatı Komitesi — günlük ve vade sonu uzlaşma fiyatı belirleme süreçleri. borsaistanbul.com.
- SPL Sınav Konuları ve Alt Konu Başlıkları — spl.com.tr/sinav-konulari-ve-alt-konu-basliklari (Türev Araçlar lisansı + Düzey 3 türev modülü).
- SPL Türev Araçlar Lisansı Çalışma Notları — spl.com.tr/wp-content/uploads (resmi müfredat).
- CC0 / Kamu Malı / Resmî
- Tüm referanslar kamu erişimine açık, telifsiz ve resmî kaynaklardır. Ders içeriği bu kaynaklardan paraphrase edilerek hazırlanmış olup hiçbir telifli eğitim materyali kullanılmamıştır.