Opsiyon Stratejileri
Opsiyon Stratejileri
Opsiyon Stratejileri
TÜR1.4 · 8 Strateji · Defansif · Volatilite · Spread · K/Z Profilleri
Tek bacaklı opsiyondan çoklu pozisyon kombinasyonlarına. Defansif stratejiler: Protective Put, Covered Call, Collar. Volatilite stratejileri: Long Straddle, Short Straddle, Strangle. Yön bazlı spreads: Bull Call Spread, Bear Put Spread. Her stratejinin kar/zarar profili, max kar/zarar, başabaş noktası, kullanım senaryosu. Türev araçların en yaratıcı kullanımı — opsiyonların asimetrik yapısı stratejik kombinasyonlarla risk-getiri profillerini istediğiniz şekilde tasarlamanıza imkan verir.
Bir pay portföyü, dört farklı strateji
Bu içerik şu sınavların ortak müfredatıdır: Düzey 1 · Düzey 2 · Düzey 3 · Türev Araçlar — Zorunlu
Bu dersin kapsamına girmeyen sınavlar: Kurumsal Yön. · Kredi Der. · Konut Değ. · Gayrimenkul Değ. · BS Denetim
Mart 2026, İstanbul. Dört farklı yatırımcının elinde aynı pay portföyü var: 100.000 TL'lik AKBNK (pay 50 TL × 2.000 adet). Hepsi 3 ay sonrası için farklı görüşlere sahip. Yatırımcı V uzun vadeli iyimser ama olası 3 aylık düşüşten korkuyor — Protective Put: 48 TL strike put alır, prim 1,5 TL × 2.000 = 3.000 TL. Pay düşse bile 48'den satış garantisi; pay yükselişine sınırsız katılım. Yatırımcı C yatay seyir bekliyor + ek gelir istiyor — Covered Call: 55 TL strike call yazar (satar), prim 1,2 TL × 2.000 = 2.400 TL gelir. Pay 55'in altında kalırsa 2.400 TL kar; üstüne çıkarsa 55'ten satış zorunluluğu. Yatırımcı L her iki yönü de dengelemek istiyor — Collar: 48 strike put al + 55 strike call yaz; net 0 maliyet (zero-cost collar). Yatırımcı S büyük bir hareket bekliyor ama yön belirsiz (yaklaşan FED kararı) — Long Straddle: 50 ATM strike call ve put aynı anda al; prim 4 TL × 2.000 = 8.000 TL. Pay 58'den yüksek veya 42'den düşük olursa kar.
Aynı pay portföyü; 4 farklı strateji; 4 farklı kar/zarar profili. Bu opsiyon stratejilerinin gücüdür — asimetrik ve birleşimsel yapı. Tek başına dayanak varlık veya tek bacaklı opsiyon ile elde edemeyeceğiniz risk-getiri profilleri çoklu opsiyon kombinasyonlarıyla mümkün olur.
(Defansif) 3 strateji: Protective Put, Covered Call, Collar — pay yatırımcısı için risk yönetimi. (Volatilite) 2 strateji: Long Straddle, Short Straddle — yön bağımsız, hareket büyüklüğüne bahis. (Yön bazlı Spread) 2 strateji: Bull Call Spread, Bear Put Spread — maliyet kontrollü yön bahisleri. (Sınırlı Risk-Sınırlı Kazanç) 1 strateji: Long Butterfly — dar bant tahmini için. Her stratejinin kar/zarar profili (SVG grafik), max kar/zarar, başabaş noktaları, kullanım senaryoları ele alınacak.
4 ana strateji ailesi
DEFANSİF
🛡️ Risk Yönetimi
Pay portföyünü korumak veya gelir yazmak için kullanılır. Protective Put, Covered Call, Collar.
VOLATİLİTE
⚡ Yön Bağımsız
Hareket büyüklüğüne bahis (yön değil). Long/Short Straddle, Long/Short Strangle.
YÖN BAZLI SPREAD
📈 Maliyet Kontrollü Yön
Tek bacaklı opsiyondan daha az maliyetli. Bull Call/Put Spread, Bear Call/Put Spread.
SINIRLI RİSK-KAZANÇ
🦋 Dar Bant
Sınırlı risk + sınırlı kazanç; dar fiyat bandı tahmini. Butterfly, Iron Condor, Iron Butterfly.
Protective Put — Sigorta yapma
DEFANSİF · KORUMA
Protective Put (Koruyucu Put)
Kim için? Pay portföyü tutan ama kısa vadeli düşüş riski olan yatırımcı. Mantık: pay düşerse put kar getirir → toplam kayıp sınırlandı. Sigorta yaklaşımı.
+ 1 Long Pay (uzun pozisyon) + 1 Long Put (alma pozisyonu)
Pay alış: 50 TL · Put strike: 48 TL · Put prim: 2 TL · Vade: 3 ay
PROTECTIVE PUT — KAR/ZARAR PROFİLİ
Şemadaki etiketler: 40 · Strike: 48 · Pay: 50 · BE: 52 · 60 · Sınırlı kayıp · Sınırsız kazanç · Başabaş 52
Strike seçimi: ATM put yüksek prim ama geniş koruma; OTM put düşük prim ama sınırlı koruma. VİOP'ta: pay opsiyon (Amerikan tipi) ile direkt; endeks portföyü için BIST 30 endeks put opsiyonu (Avrupa tipi) kullanılır. Vergi avantajı: pay/endeks bazlı opsiyonlarda %0 stopaj — sigorta maliyeti vergi ile artmaz.
Covered Call — Gelir yazma
DEFANSİF · GELİR
Covered Call (Karşılıklı Alım)
Kim için? Pay yatırımcısı, yatırım fonu, gelir odaklı portföyler. Yatay/hafif yükseliş bekleyenler için ek prim geliri. Mantık: pay zaten elinde; üstüne call yazıp prim al.
+ 1 Long Pay (uzun pozisyon) − 1 Short Call (yazma pozisyonu)
Pay alış: 50 TL · Call strike: 55 TL · Call prim: 1,5 TL · Vade: 3 ay
COVERED CALL — KAR/ZARAR PROFİLİ
Şemadaki etiketler: 40 · BE: 48,5 · Pay: 50 · Strike: 55 · 60 · Pay düşüşü · Sınırlı +6,5
Strike seçimi: ATM call yüksek prim + hızlı atama riski; OTM call düşük prim + atama uzak; rahat işlem. Risk: pay 100'e fırlarsa 55'ten satış zorunluluğu → yukarı potansiyel kaybedilir. Çıkış stratejisi: pay yükselişe geçerse yazılı call'ı geri al (ters işlem) — atama önlenir. VİOP'ta: pay opsiyon Amerikan tipi → temettü öncesi erken atama riski var; özellikle dikkat etmeli.
Collar — Maliyetsiz koruma
DEFANSİF · COLLAR
Collar (Yaka Stratejisi) — Zero-Cost Collar
Kim için? Muhafazakar pay yatırımcıları; kısa vadeli korunma isteyenler. Mantık: Protective Put + Covered Call kombinasyonu. Put primi call primi ile dengelenir → sıfır maliyetli koruma.
+ 1 Long Pay + 1 Long Put (alt sınır) − 1 Short Call (üst sınır)
Pay alış: 50 TL · Put strike: 48 TL (prim 2 TL) · Call strike: 55 TL (prim 2 TL) · Net prim: 0
COLLAR — KAR/ZARAR PROFİLİ
Şemadaki etiketler: 40 · Put: 48 · Pay: 50 · Call: 55 · 60 · Sınırlı kayıp -2 · Sınırlı kar +5
Mantık: yatırımcı kısa vadede dramatik bir hareket beklemiyor; ama hem aşağı hem yukarı taraftan limit istiyor. Avantaj: maliyet sıfır veya çok düşük; aşağı yönlü riski sınırla. Dezavantaj: yukarı yönlü potansiyel sınırlı (call strike'ında kapatılır). Pratik kullanım: pay portföyünü kısa vadede dondurmak isteyenler (vergi/transaksiyon maliyeti olmadan); merger arbitraj durumlarında; yıl sonu portföy güvenliği.
Long Straddle — Yön bağımsız hareket bahsi
VOLATİLİTE · LONG
Long Straddle
Kim için? Volatilite yatırımcıları; önemli haber/seçim/kazanç açıklaması bekleyenler; hedge fonları. Mantık: yön belirsiz ama büyük hareket bekleniyor; her iki yönde de pozisyon al.
+ 1 Long Call (ATM) + 1 Long Put (ATM, aynı strike + aynı vade)
BIST 30 = 8.500 · Call strike 8.500 (250 prim) · Put strike 8.500 (240 prim) · Toplam 490 puan
LONG STRADDLE — V ŞEKLİ KAR/ZARAR
Şemadaki etiketler: 7.500 · Strike: 8.500 (ATM) · 9.500 · 8.010 BE · 8.990 BE · Put kar · Call kar · Max kayıp -490
Tipik kullanım senaryoları: yaklaşan bilanço açıklaması, seçim sonucu, merkez bankası kararı (TCMB faiz toplantısı, FED toplantısı), büyük haber bekleyen pay (mahkeme kararı, takip karar). Maliyet: yüksek — iki opsiyon primi birden ödenir; vade kısaldıkça theta erozyonu hızlanır. Volatilite avantajı: ani volatilite artışı kar getirir (vega pozitif).
Short Straddle — Yatay seyir bahsi
VOLATİLİTE · SHORT (YÜKSEK RİSK)
Short Straddle
Kim için? Profesyonel volatilite satıcıları; hedge fonları. Bireysel yatırımcılar için TEHLİKELİ — sınırsız kayıp riski! Mantık: yatay seyir bekleniyor; her iki opsiyon değersiz erernse tüm prim kar.
− 1 Short Call (ATM) − 1 Short Put (ATM, aynı strike + aynı vade)
BIST 30 = 8.500 · Call yaz 250 + Put yaz 240 = 490 puan prim geliri
SHORT STRADDLE — TERS V ŞEKLİ (TEPE) KAR/ZARAR
Şemadaki etiketler: 7.500 · Strike: 8.500 · 9.500 · 8.010 BE · 8.990 BE · Max kar +490 · Sınırsız kayıp · Sınırsız kayıp
Risk uyarısı: short straddle SINIRSIZ ZARAR potansiyeli taşır — bireysel yatırımcılar için çok riskli. Profesyonel yazıcılar genelde ek koruma için OTM call al + OTM put al → "Iron Butterfly" stratejisi yapar; kayıp sınırlanır. Theta avantajı: vade kısaldıkça zaman değeri erozyonu yazıcının lehine çalışır — günlük gelir akışı.
Bull Call Spread — Maliyet kontrollü yükseliş bahsi
BULL · DEBIT SPREAD
Bull Call Spread (Yükseliş Call Spread)
Kim için? Orta yükseliş bekleyen ama prim maliyetini azaltmak isteyen yatırımcılar. Mantık: long call yerine + üst strike call yazarak prim geliri elde et → toplam maliyet düşer; ancak üst potansiyel sınırlandı.
+ 1 Long Call (düşük strike) − 1 Short Call (yüksek strike)
Pay 50 TL · 50 strike call AL (3 TL prim) · 55 strike call SAT (1 TL prim) · Net debit 2 TL
BULL CALL SPREAD — KAR/ZARAR PROFİLİ
Şemadaki etiketler: 40 · Long: 50 · BE: 52 · Short: 55 · 60 · Sınırlı -2 · Sınırlı +3
Long Call ile karşılaştırma: tek başına 50 strike call = 3 TL maliyet, max kazanç sınırsız. Bull Call Spread = 2 TL maliyet, max kazanç 3 TL. Tercih: yatırımcı sadece 55 TL'ye kadar yükseliş bekliyorsa spread daha verimli (daha az maliyet); büyük yükseliş bekliyorsa long call. Klasik kullanım: "belirli bir hedef fiyat" anlayışıyla pozisyon — örn. analiz raporu "hedef 270" diyor; orta vadede yükseliş için spread ideal.
Bear Put Spread — Maliyet kontrollü düşüş bahsi
BEAR · DEBIT SPREAD
Bear Put Spread (Düşüş Put Spread)
Kim için? Orta düşüş bekleyen ama prim maliyetini azaltmak isteyen yatırımcılar; ayı piyasası beklentileri. Mantık: long put yerine + alt strike put yazarak prim geliri elde et → toplam maliyet düşer.
+ 1 Long Put (yüksek strike) − 1 Short Put (düşük strike)
Pay 50 TL · 50 strike put AL (2,5 TL prim) · 45 strike put SAT (0,8 TL prim) · Net debit 1,7 TL
BEAR PUT SPREAD — KAR/ZARAR PROFİLİ
Şemadaki etiketler: 40 · Short: 45 · BE: 48,3 · Long: 50 · 60 · Sınırlı +3,3 · Sınırlı -1,7
Bull Call Spread'ın aynası: yapı simetrik ama yön ters; mantık aynı (debit spread, sınırlı risk + sınırlı kazanç). Pratik: yatırımcı pay'ın 45 TL'ye düşeceğine inanıyor → 50 strike put + 45 strike put yazarak maliyeti düşür. Avantaj: long put'a göre maliyet daha düşük; risk sınırlı. Dezavantaj: max kazanç sınırlı (alt strike'ta tepe). Eğer pay 30'a düşerse: long put 50-30 = 20 kazanır AMA short put 45-30 = -15 zarar; net 5 - 1,7 prim = 3,3 TL (max).
Long Butterfly — Dar bant tahmini
DAR BANT · ÇADIR
Long Butterfly Spread
Kim için? Dayanak varlığın belirli bir nokta civarında kalacağına inanan yatırımcılar; düşük volatilite stratejisi. Mantık: short straddle'ın güvenli versiyonu — sınırlı risk + sınırlı kazanç.
(3 farklı strike, eşit aralıklarla): + 1 Long Call (alt strike) − 2 Short Call (orta strike) + 1 Long Call (üst strike)
Pay 50 TL · 45 call AL (6) + 50 call x2 SAT (2x3 = 6) + 55 call AL (1) · Net debit: 6-6+1 = 1 TL
LONG BUTTERFLY — ÇADIR ŞEKLİ KAR/ZARAR
Şemadaki etiketler: 40 · 45 (alt) · 50 (orta) · 55 (üst) · 60 · 46 BE · 54 BE · Max +4
Pratik kullanım: pay 50 TL'de ve yatırımcı 3 ay içinde 50 civarında kalacağına inanıyor; düşük volatilite ortamında kar fırsatı arıyor. Avantaj: çok düşük net prim (1 TL); sınırlı risk (1 TL); orta strike'da iyi kazanç (4 TL). Dezavantaj: 4 ayaklı işlem (komisyon yüksek); pay'ın çok dar bantta kalması gerek (46-54). Iron Butterfly varyasyonu: short straddle + long strangle — iki call + iki put kullanarak daha karmaşık ama yaygın strateji. Iron Condor: 4 farklı strike kullanan benzer strateji; daha geniş orta bant ile daha düşük max kar; profesyonel volatilite satıcılarının favorisi.
Hangi strateji ne zaman?
8 stratejinin pratik kullanımı
Bir strateji seç:
Protective PutPay yatırımcısı sigortası
PROTECTIVE PUT
Pay yatırımcısı için sigorta — Protective Put (Koruyucu Put): yatırımcı dayanak varlığa uzun pozisyon sahibi (pay portföyü) + aynı varlık üzerine put opsiyon alır. Mantık: pay düşerse put kar getirir → toplam kayıp sınırlandı. Kar/zarar profili: aşağıda korumalı (max kayıp = pay alış - put strike + prim); yukarıda sınırsız potansiyel (- prim maliyeti). Sigorta benzetmesi: pay = ev; put opsiyon = yangın sigortası; prim = sigorta prim ücreti. Strike seçimi: (a) ATM put — yüksek prim, geniş koruma; (b) OTM put — düşük prim, sınırlı koruma. Kim için: pay portföy yöneticileri, uzun vadeli yatırımcılar, kurumsal hedger'lar. VİOP'ta: pay opsiyon (Amerikan tipi) ile direkt uygulanabilir; endeks portföyü için BIST 30 endeks put opsiyonu (Avrupa tipi) kullanılır. Maliyet/fayda: yıllık prim maliyeti pay portföyünün %3-8'i (volatiliteye göre); buna karşılık beklenmedik düşüş riski sınırlandı. Klasik tuzak: pay yükseldikçe protective put zarar yapan bir strateji DEĞİL — sigorta gibi düşünün; "sigorta primi tasarrufa gidiyor" düşüncesi yanıltıcı.
Covered CallPay yatırımcısı gelir yazma
COVERED CALL
Pay yatırımcısı için gelir yazma — Covered Call (Karşılıklı Alım): yatırımcı dayanak varlığa uzun pozisyon sahibi (pay portföyü) + aynı varlık üzerine call opsiyon yazar (satar). Mantık: yatırımcı pay yatay/hafif yükseliş bekliyor; call yazıp prim geliri elde ediyor. Kar/zarar profili: aşağıda doğrudan pay düşüşü (- prim avantajı); yukarıda sınırlı (call strike + prim seviyesinde tepe). Maksimum kazanç: (Strike - Pay alış) + Prim. Maksimum kayıp: Pay alış - 0 + Prim (pay 0'a düşerse). Strike seçimi: (a) ATM call — yüksek prim, hızlı atama riski; (b) OTM call — orta prim, daha rahat (atama uzak). Kim için: pay yatırımcısı, yatırım fonu yöneticisi, gelir odaklı portföyler. Risk: pay 100'e fırlarsa atama → 80'den satış zorunluluğu → yukarı yönlü potansiyel kaybedildi. Çıkış stratejisi: pay yükselişe geçerse yazılı call'ı geri al (ters işlem) — atama önlenir, prim dengeleme. VİOP'ta: pay opsiyon (Amerikan tipi) → temettü öncesi erken atama riski var. Vergi avantajı: pay/endeks bazlı opsiyonlarda %0 stopaj — net gelir.
CollarMaliyetsiz koruma
COLLAR
Maliyetsiz veya düşük maliyetli koruma — Collar (Yaka Stratejisi): Protective Put + Covered Call kombinasyonu. Yapı: yatırımcı dayanak varlığa uzun pozisyon + put alır (alt koruma) + call yazar (üst sınır + prim geliri put primini dengeler). Mantık: put alımı için ödenen prim, call yazımından gelen prim ile kompanse edilir → sıfır maliyetli koruma (zero-cost collar) veya düşük maliyet. Kar/zarar profili: aşağı yönlü put strike'ında sınırlı; yukarı yönlü call strike'ında sınırlı; ortada pay performansını takip eder. Strike seçimi: ATM put + OTM call (genelde) → hem koruma hem üst potansiyel makul. Maksimum kazanç: Call Strike - Pay alış + (Call Prim - Put Prim). Maksimum kayıp: Pay alış - Put Strike + (Put Prim - Call Prim). Kim için: muhafazakar pay yatırımcıları, kısa vadeli korunma isteyenler, vergi/transaksiyon maliyeti olmadan portföy dondurmak isteyenler. Avantaj: maliyet düşük; aşağı yönlü riski sınırla; Dezavantaj: yukarı yönlü potansiyel sınırlı. Pratik: 250 TL pay; 240 strike put al (5 TL prim); 270 strike call yaz (5 TL prim) → net 0 maliyet; pay 240-270 arasında pay'ı takip eder; dışına çıkarsa sınırlanır.
Long StraddleVolatilite alımı
LONG STRADDLE
Volatilite yatırımcısı — yön bağımsız — Long Straddle: aynı strike + aynı vade ile call ve put aynı anda alınır. Mantık: yatırımcı yönden emin değil ama büyük hareket bekliyor; yön ne olursa olsun büyük hareket varsa kar. Kar/zarar profili: ortada ATM'de maksimum zarar (toplam prim); iki yana doğru kar artıyor. Maksimum zarar: ödenen toplam prim (Call Prim + Put Prim). Maksimum kazanç: SINIRSIZ (yukarı) + yüksek (aşağı, Strike - Toplam Prim). Başabaş noktaları: Üst BE = Strike + Toplam Prim; Alt BE = Strike - Toplam Prim. Kim için: volatilite yatırımcıları, önemli haber/seçim/kazanç açıklaması öncesi pozisyon, hedge fonları. Tipik kullanım senaryosu: yaklaşan bilanço açıklaması; seçim sonucu; merkez bankası kararı; haber bekleyen pay. Maliyet: yüksek — iki opsiyon primi birden ödenir; vade kısaldıkça theta erozyonu hızlanır. Çıkış stratejisi: olumlu hareket olursa kar realize et; yatay kalırsa kayıp realize. Pratik: BIST 30 = 8.500; 8.500 strike call (250 TL prim) + 8.500 strike put (240 TL prim) = 490 TL toplam. Endeks 9.000 → call kar 500 - 490 = 10 TL kar. Endeks 8.500 → toplam kayıp 490 TL.
Short StraddleVolatilite satımı (yüksek risk)
SHORT STRADDLE
Volatilite satıcısı — yatay seyir bahsi — Short Straddle: aynı strike + aynı vade ile call ve put aynı anda yazılır (satılır). Mantık: yatırımcı yatay seyir bekliyor; iki opsiyon primi gelir olarak alınır; vade sonu opsiyonların ikisi de ATM/değersiz olursa tüm prim kar. Kar/zarar profili: ortada ATM'de maksimum kar (toplam prim); iki yana doğru zarar artıyor. Maksimum kar: alınan toplam prim (Call Prim + Put Prim). Maksimum zarar: SINIRSIZ (yukarı) + yüksek (aşağı, Strike - Toplam Prim — pay 0'a düşerse). Başabaş noktaları: aynı (Strike ± Toplam Prim). Kim için: profesyonel volatilite satıcıları, hedge fonları (yüksek risk yönetimi); bireysel yatırımcılar için TEHLİKELİ. Risk: SINIRSIZ ZARAR potansiyeli; tek başına bireysel yatırımcının yapması önerilmez. Hedge yöntemi: ek koruma için OTM call alma + OTM put alma → "iron butterfly" veya "iron condor" stratejisi. Theta avantajı: vade kısaldıkça zaman değeri erozyonu yazıcının lehine — günlük gelir akışı. Vega riski: ani volatilite artışı zarar; volatilite düşüşü kar. Pratik: BIST 30 = 8.500; 8.500 strike call yaz (250 TL prim) + 8.500 strike put yaz (240 TL prim) = 490 TL gelir. Endeks 8.500 yatay → 490 TL kar. Endeks 9.500 → kayıp 1.000 - 490 = 510 TL.
Bull Call SpreadMaliyet kontrollü yükseliş
BULL CALL SPREAD
Yükseliş bekleyen + maliyet azaltma — Bull Call Spread: düşük strike call alınır + yüksek strike call satılır (aynı vade). Mantık: yatırımcı yükseliş bekliyor; sadece long call yerine üst strike call yazarak prim geliri elde ediyor → toplam maliyet düşer; ancak üst potansiyel sınırlandı. Yapı: (1) Long Lower Call: 250 strike call AL (12 TL prim); (2) Short Higher Call: 270 strike call SAT (5 TL prim); Net Maliyet: 12 - 5 = 7 TL net debit (debit spread). Kar/zarar profili: aşağıda sınırlı zarar (- net prim); ortada doğrusal artış; üst strike sonrası sabit (+ max kar). Maksimum kar: (Yüksek Strike - Düşük Strike) - Net Prim = 20 - 7 = 13 TL. Maksimum zarar: Net Prim = 7 TL. Başabaş: Düşük Strike + Net Prim = 257 TL. Kim için: orta yükseliş bekleyen ama prim maliyetini azaltmak isteyen yatırımcılar. Avantaj: long call'a göre maliyet düşük; risk sınırlı. Dezavantaj: max kazanç sınırlı (üst strike'ta tepe). Pratik: yatırımcı THYAO 250'den 270'e kadar yükseleceğine inanıyor (büyük yükseliş beklemiyorsa long call yerine spread daha verimli).
Bear Put SpreadMaliyet kontrollü düşüş
BEAR PUT SPREAD
Düşüş bekleyen + maliyet azaltma — Bear Put Spread: yüksek strike put alınır + düşük strike put satılır (aynı vade). Mantık: yatırımcı düşüş bekliyor; sadece long put yerine alt strike put yazarak prim geliri → maliyet düşer; ancak max kazanç sınırlandı. Yapı: (1) Long Higher Put: 250 strike put AL (10 TL prim); (2) Short Lower Put: 230 strike put SAT (4 TL prim); Net Maliyet: 10 - 4 = 6 TL net debit. Kar/zarar profili: yukarıda sınırlı zarar (- net prim); düşüşte doğrusal artış; alt strike sonrası sabit (+ max kar). Maksimum kar: (Yüksek Strike - Düşük Strike) - Net Prim = 20 - 6 = 14 TL. Maksimum zarar: Net Prim = 6 TL. Başabaş: Yüksek Strike - Net Prim = 244 TL. Kim için: orta düşüş bekleyen ama prim maliyetini azaltmak isteyen yatırımcılar; ayı piyasası beklenen koşullar. Avantaj: long put'a göre maliyet düşük; risk sınırlı. Dezavantaj: max kazanç sınırlı. Bull Call Spread'ın aynası: yapı simetrik ama yön ters; mantık aynı (debit spread, sınırlı risk + sınırlı kazanç).
Long ButterflyDar bant tahmini
LONG BUTTERFLY
Yatay seyir bahsi — sınırlı risk + sınırlı kazanç — Long Butterfly Spread: 3 farklı strike ile yapılan kompleks strateji. Yapı: (1) 1 adet düşük strike call AL; (2) 2 adet ortadaki strike call SAT; (3) 1 adet yüksek strike call AL (eşit aralıklarda). Mantık: yatırımcı dayanak varlık ortadaki strike civarında kalacağına inanıyor — yatay seyir bahsi. Kar/zarar profili: çadır şeklinde — ortada (ortadaki strike) maksimum kar; iki yanda azalır; alt ve üst sınırların dışında sıfır kayıp (sadece net prim). Maksimum kar: ortadaki strike'da; kar = aralık - net prim. Maksimum zarar: net prim ile sınırlı; alt veya üst aralık dışında. Pratik örnek: pay 250 TL'de; 240 call AL (15 prim) + 250 call x2 SAT (10 prim x2 = 20 gelir) + 260 call AL (5 prim). Net prim: 15 - 20 + 5 = 0 TL (sıfır maliyet!). Pay 250'de kalırsa kar = 10 TL (250 - 240); pay 240 altında veya 260 üstünde olursa 0 TL (no kayıp). Avantaj: çok düşük net prim; sınırlı risk; sınırlı kazanç. Dezavantaj: 4 ayaklı işlem (komisyon yüksek); pay'ın çok dar bantta kalması gerek. Iron Butterfly varyasyonu: short straddle + long strangle — daha yaygın kullanım.
Sektörde nasıl kullanılır?
Sistematik Covered Call Programı
Yatırım Fonu
Bir yatırım fonu 500M TL'lik BIST 30 endeks portföyü tutuyor. Aylık sistematik Covered Call yazma programı uyguluyor: her ay başında ATM strike call yazılır → ortalama prim %1,5/ay → yıllık ek %18 gelir. Ay sonu pay endeks call strike'ı geçerse atama → portföy bir kısmı satılır. Sonuç: yatay piyasalarda ek gelir; güçlü yükseliş piyasalarında fırsat maliyeti.
Portföy Hedge Sigortası
Portföy Yöneticisi
Yatırım fonu 100M TL BIST 30 portföyü; 3 ay sonra büyük seçim var, belirsizlik yüksek. Strateji: BIST 30 endeks Protective Put (5% OTM strike). Prim maliyeti ~%2 (2M TL); ama %10+ düşüşten korunma garanti. Seçim olumlu sonuçlanırsa put değersiz erer; prim kayıp ama portföy +%15 kazanç. Olumsuz sonuçlanırsa put devreye girer; portföy 0 - hedge etkili.
Volatilite Satışı (Iron Condor)
Hedge Fon
Profesyonel hedge fon yatay piyasada Iron Condor stratejisi yapar: OTM put yaz + daha OTM put al + OTM call yaz + daha OTM call al. Net prim geliri; pay belirli bantta kalırsa tüm prim kar; bantın dışına çıkarsa sınırlı zarar. Avantaj: short straddle'ın güvenli versiyonu; sınırlı risk. Aylık %3-5 getiri; sürekli vade dönüşü ile yıllık %30-50 hedef.
Döviz Hedge Collar
İhracatçı
İhracatçı şirket 6 ay sonra 10M EUR alacak; mevcut kur 38 TL/EUR. Collar Stratejisi: 37 strike put al + 39 strike call yaz. Net prim ≈ 0 (zero-cost). Sonuç: kur 36'ya düşse bile 37'den satış garantisi (alt sınır); kur 41'e çıksa da 39'dan satış zorunluluğu (üst sınır kayıp). Net: 37-39 TL bandında garantili gelir aralığı; kar/zarar sınırlı.
Yaygın Tuzaklar — 4 Karıştırma
1. "Covered Call ve Protective Put aynı amaca hizmet eder" yanlış
Covered Call ve Protective Put benzer stratejilerdir; her ikisi de pay yatırımcısı için koruma sağlar.
Covered Call ve Protective Put farklı amaçlara hizmet eder. Protective Put (Koruyucu Put): pay yatırımcısı + put alımı; amaç sigorta; pay düşerse put kar getirir → kayıp sınırlı; pay yükselirse sınırsız kazanç. Maliyet: prim ödenir → portföy değerinden düşülür. Covered Call (Karşılıklı Alım): pay yatırımcısı + call yazma (satma); amaç gelir yazma; pay yatay/düşerse prim kazanılır; pay yükselirse atama → strike'ta satış zorunluluğu. Maliyet: prim alınır → ek gelir. Risk profilleri zıt: protective put aşağı yönlü riski sınırlandırır, yukarı potansiyeli korur; covered call yukarı yönlü potansiyeli sınırlar, aşağı yönde sadece prim kadar tampon. Klasik tuzak: "ikisi de pay korur" yanlış — protective put gerçek koruma; covered call gelir yazma + sınırlı tampon. Pratik tercih: kaybetmek korkuyorum → protective put; ek gelir + yatay piyasa → covered call.
2. "Long Straddle her zaman karlıdır çünkü iki yönde de pozisyon var" yanlış
Long Straddle iki yönde de pozisyon olduğu için her zaman kar getirir; risksiz strateji.
Long Straddle yatay piyasada büyük zarar yapan bir stratejidir. Long straddle: ATM call + ATM put aynı anda al → toplam prim öder. Kar koşulu: dayanak varlık başabaş noktalarının dışına çıkmalı (Strike ± Toplam Prim). Yatay piyasada kayıp: pay tam ATM'de kalırsa her iki opsiyon değersiz → toplam prim kayıp; bu maksimum zarardır. Pratik örnek: BIST 30 = 8.500; toplam prim 490 puan; başabaş 8.010 ve 8.990. Endeks 8.500'de yatay kalırsa -490 puan kayıp. Volatilite öldürür: vade kısaldıkça theta erozyonu hızlanır; yatay seyir = günlük kayıp. Klasik tuzak: "iki opsiyon olduğu için risksiz" yanlış — iki prim ödendi, iki kez risk var. Doğru kullanım: büyük hareket beklenirse (haber, seçim, kazanç açıklaması); yatay piyasa beklenirse short straddle veya butterfly.
3. "Bull Call Spread tek başına long call'dan her zaman daha iyidir" yanlış
Bull Call Spread daha az maliyetli olduğu için her zaman long call'dan daha iyi bir stratejidir.
Bull Call Spread ile Long Call birbirini tamamlar; tercih dayanak varlık tahminine göre değişir. Bull Call Spread: düşük strike call al + yüksek strike call yaz; net debit (maliyet) düşük; max kazanç sınırlı (Strike farkı - prim). Long Call: tek başına call al; max kazanç sınırsız; daha yüksek maliyet. Pratik karşılaştırma: yatırımcı pay'ın 60 TL'ye fırlayacağına inanıyorsa long call ideal (sınırsız üst potansiyel); pay 55 TL'ye kadar yükseleceğine inanıyorsa spread ideal (daha az maliyet, max kazanç 5 TL strike farkına eşit). Klasik tuzak: "daha az maliyet = daha iyi" yanlış — maliyet ile potansiyel arasında trade-off var. Yatırımcı analizi: "hedef fiyat" bilinen → spread; "sınırsız yükseliş" bekleniyor → long call. Vade etkisi: kısa vadelerde spread daha verimli (theta riski azalır); uzun vadelerde long call daha esnek.
4. "Short Straddle güvenli bir gelir stratejisidir" yanlış
Short Straddle iki opsiyon primi alındığı için güvenli ve karlı bir gelir stratejisidir.
Short Straddle SINIRSIZ ZARAR potansiyeli olan TEHLİKELİ bir stratejidir; bireysel yatırımcılar için önerilmez. Short straddle yapısı: ATM call yaz + ATM put yaz → toplam prim alınır. Risk profili: ortada (ATM'de) maksimum kar (toplam prim); iki yana doğru zarar artar. Maksimum kayıp: SINIRSIZ (yukarı yönde — pay sınırsız yükselebilir; call yazıcısı sınırsız zarar) ve yüksek (aşağı yönde — pay 0'a düşerse put yazıcısı maks zarar). Tarihsel örnekler: 1987 Black Monday, 2008 finansal kriz, 2020 pandemic — short straddle yazıcılar büyük kayıplar yaşadı. Çözüm: Iron Butterfly veya Iron Condor — short straddle'ı OTM call ve put alımlarıyla "kanatlandır" → max zarar sınırlı. Klasik tuzak: "prim aldım, güvenli" yanlış — prim alındı ama yükümlülük üstlenildi; pay sınırsız hareket edebilir. Mantık: short straddle yazıcısı = sigorta şirketi; sürekli prim geliri ama nadir büyük tazminat ödemeleri; profesyonel risk yönetimi gerek.
Yatırımcı K'nın elinde 100.000 TL'lik AKBNK pay portföyü var (pay 50 TL × 2.000 adet). 3 ay içinde 3 farklı senaryo öngörüyor: (A) %40 olasılık yatay seyir (45-55 bandı); (B) %30 olasılık güçlü yükseliş (60+); (C) %30 olasılık olası düşüş (40'a kadar). K bu üç senaryoya karşılık 4 farklı strateji düşünüyor: protective put, covered call, collar, long straddle. (1) Her stratejinin K için maliyeti, max kar/zarar, başabaş noktaları nedir? (2) 3 senaryoda her stratejinin sonuçları nasıl olur? (3) K hangi stratejiyi seçmeli — beklenen değer (expected value) hesabı? (4) Long Straddle için iki opsiyon ve volatilite primi nasıl hesaplanır? (5) Strateji seçiminin VİOP'ta operasyonel uygulaması (sözleşme adedi, vade, marjin)? (6) Vergi etkisi nasıldır?
Cevabı göster
K Yatırımcı — AKBNK 4 Strateji Karşılaştırma
1. STRATEJİLERİN TEMEL METRİKLERİ
Pay 50 TL × 2.000 = 100.000 TL portföy.
(a) Protective Put: 48 strike put al; prim 2 TL × 2.000 = 4.000 TL.
• Max kayıp: -4 TL/pay × 2.000 = -8.000 TL (pay 0'a düşse bile)
• Max kazanç: SINIRSIZ (- 4.000 TL prim)
• Başabaş: 52 TL
(b) Covered Call: 55 strike call yaz; prim 1,2 TL × 2.000 = 2.400 TL gelir.
• Max kazanç: (55-50) × 2.000 + 2.400 = 12.400 TL
• Max kayıp: pay düşüşü (- 2.400 TL prim tampon)
• Başabaş: 48,8 TL
(c) Collar: 48 strike put al (2 TL prim) + 55 strike call yaz (1,5 TL prim); net 1.000 TL maliyet.
• Max kazanç: (55-50) × 2.000 - 1.000 = 9.000 TL
• Max kayıp: (50-48) × 2.000 + 1.000 = 5.000 TL
• Başabaş: 50,5 TL
(d) Long Straddle: pay portföyüne ek olarak 50 ATM call (3 TL) + 50 ATM put (3 TL) al; toplam prim 6 TL × 2.000 = 12.000 TL.
• Max kayıp (yatay 50): pay 0 + opsiyonlar 0 = -12.000 TL prim
• Max kazanç (uç değerler): pay artışı + call kazancı (sınırsız yukarı)
• Başabaş: 56 / 44 (straddle bölgesi)
2. 3 SENARYO ANALİZİ
| Strateji | A: 50 yatay | B: 60 yükseliş | C: 40 düşüş |
| Sadece Pay | 0 | +20.000 | -20.000 |
| Protective Put | -4.000 | +16.000 | -8.000 |
| Covered Call | +2.400 | +12.400 | -17.600 |
| Collar | -1.000 | +9.000 | -5.000 |
| Long Straddle* | -12.000 | +28.000 | +8.000 |
Long Straddle düzeltilmiş hesap (Senaryo C: Pay 40):
• Pay: 40 × 2.000 - 100.000 = -20.000 TL kayıp
• Long put: max(50-40, 0) × 2.000 - 6.000 = 14.000 TL kar
• Long call: 0 × 2.000 - 6.000 = -6.000 TL prim kayıp
• Net: -20.000 + 14.000 - 6.000 = -12.000 TL
3. BEKLENEN DEĞER (EXPECTED VALUE)
Olasılıklar: A=%40 (yatay), B=%30 (yükseliş), C=%30 (düşüş).
Sadece Pay: 0,4×0 + 0,3×20.000 + 0,3×(-20.000) = 0 TL
Protective Put: 0,4×(-4.000) + 0,3×16.000 + 0,3×(-8.000) = -1.600 + 4.800 - 2.400 = +800 TL
Covered Call: 0,4×2.400 + 0,3×12.400 + 0,3×(-17.600) = 960 + 3.720 - 5.280 = -600 TL
Collar: 0,4×(-1.000) + 0,3×9.000 + 0,3×(-5.000) = -400 + 2.700 - 1.500 = +800 TL
Long Straddle: 0,4×(-12.000) + 0,3×28.000 + 0,3×8.000 = -4.800 + 8.400 + 2.400 = +6.000 TL
Sıralama (EV bazında):
1. Long Straddle: +6.000 TL (en yüksek EV; ama Senaryo A'da 12.000 kayıp riski)
2. Protective Put / Collar: +800 TL (eşit; düşük risk)
3. Sadece Pay: 0 TL (nötr)
4. Covered Call: -600 TL (yatay senaryo iyi ama düşüş riski yüksek)
Tavsiye: K'nın risk iştahına bağlı:
• Risk-averse (kaybetmekten korkan): Protective Put veya Collar — sınırlı zarar
• Risk-seeker (yüksek getiri): Long Straddle — yüksek EV ama yatayda 12.000 kayıp
• Yatay beklenti hakim (>%50): Covered Call — sürekli gelir
4. LONG STRADDLE OPSIYON ve VOLATİLİTE PRIMI
Black-Scholes formülü: ATM opsiyon primi yaklaşık 0,4 × Spot × σ × √T
• Spot = 50 TL
• σ (yıllık volatilite) = %30 (AKBNK tahmini)
• T = 3 ay = 0,25 yıl
• Tek opsiyon prim ≈ 0,4 × 50 × 0,30 × √0,25 = 0,4 × 50 × 0,30 × 0,5 = 3 TL
• Toplam straddle prim ≈ 3 + 3 = 6 TL/pay
Volatilite "breakeven": pay'ın straddle'dan kar yapması için gereken hareket
• Implied volatility BE: pay 50 ± (6/50) = ±%12 hareket gerek
• Bu da %48 yıllık volatiliteye eşdeğer
• AKBNK tarihsel volatilitesi <%48 ise straddle pahalı; >%48 ise ucuz
5. VİOP OPERASYONEL UYGULAMASI
AKBNK pay opsiyonu (Amerikan tipi):
• Sözleşme büyüklüğü: 100 adet pay/sözleşme
• 2.000 adet AKBNK = 20 sözleşme
• Strike aralıkları: 1 TL veya 2,5 TL (pay fiyatına göre)
• Vadeler: yakın 3 vade aktif
Strateji bazlı sözleşme adedi:
• Protective Put: 20 put sözleşmesi al (2.000 pay için)
• Covered Call: 20 call sözleşmesi yaz (2.000 pay için)
• Collar: 20 put al + 20 call yaz
• Long Straddle: 20 call al + 20 put al = 40 sözleşme toplam
Marjin gereksinimleri:
• Long pozisyon (alım): sadece prim öder; marjin yok
• Short pozisyon (yazma): Takasbank risk bazlı teminat
• Covered Call: pay teminat olarak kabul edilir → ek nakit teminat minimal
• Collar: put alımı tampon; covered call için ek teminat azalır
• Long Straddle: sadece prim ödenir (8.000+8.000+pay portföy = serbest)
6. VERGİ ETKİSİ
Pay/Endeks bazlı opsiyonlarda %0 stopaj (bireysel ve kurumsal):
• Protective Put: prim kayıp 4.000 TL → vergi indirimi yok ama portföy değerini etkilemez
• Covered Call: prim gelir 2.400 TL → %0 stopaj → net 2.400 TL
• Collar: net 1.000 TL maliyet → vergi etkisi minimal
• Long Straddle: 12.000 TL prim ödendi; kar yapılırsa %0 stopaj
Önemli not: pay'ın kendisi sermaye kazancı (varsa) %0 stopaj (BIST üzerinden bireysel için 2 yıl tutulduktan sonra). Opsiyon kar/zararları ayrı vergi rejimi: pay/endeks bazlı %0 stopaj — net avantaj.
SPL/SPK SINAV İPUCU
Bu vakada 13 kritik kavram:
• 4 strateji türü: Protective Put, Covered Call, Collar, Straddle
• Beklenen Değer hesabı: olasılık × kar/zarar toplamı
• Strike seçimi: ATM (yüksek prim) vs OTM (düşük prim)
• Sözleşme büyüklüğü pay opsiyonu: 100 adet/sözleşme
• Marjin sistemi: long sadece prim; short Takasbank teminat
• Vergi avantajı: pay/endeks bazlı %0 stopaj
• Volatilite primi: Black-Scholes ile yaklaşık hesap
• Theta erozyonu: vade kısaldıkça zaman değeri azalır
• Implied volatility breakeven: straddle'da gereken hareket
• Pay temelli stratejiler: covered call, protective put, collar
• Volatilite stratejileri: long/short straddle
• Yön bazlı spreads: bull call, bear put
• Risk yönetimi: max kar/zarar, başabaş, beklenen değer
SPL Düzey 3 + Türev Araçlar sınavlarında bu konular en sık çıkanlar arasında.
Kendini dene
Mini Quiz
Özet — Akılda Kalanlar
- 4 ana strateji ailesi: Defansif (koruma/gelir), Volatilite (yön bağımsız), Yön bazlı Spread (maliyet kontrollü), Sınırlı Risk-Kazanç (dar bant).
- Protective Put: pay portföyü + put alımı; sigorta yaklaşımı; aşağı yönlü riski sınırla, yukarı yönlü potansiyel sınırsız (- prim).
- Protective Put kar profili: pay yükselirse pay kar - prim; pay düşerse - max kayıp (Pay alış - Strike + Prim).
- Covered Call: pay portföyü + call yazma; gelir yazma stratejisi; max kazanç (Strike - Pay alış) + Prim; aşağı yönlü tampon sadece prim.
- Covered Call risk: pay yükselişe geçerse atama → strike'tan satış zorunluluğu → fırsat maliyeti.
- Collar (Yaka): pay + put al + call yaz; Protective Put + Covered Call kombinasyonu; sıfır maliyetli koruma (zero-cost collar).
- Collar avantajı: net maliyet düşük; aşağı sınırlandı, yukarı sınırlandı; muhafazakar yatırımcı için ideal.
- Long Straddle: ATM call + ATM put aynı anda al; yön bağımsız; büyük hareket bahsi.
- Long Straddle kar koşulu: pay başabaş noktalarının (Strike ± Toplam Prim) dışına çıkmalı.
- Long Straddle başabaş: Üst BE = Strike + Toplam Prim; Alt BE = Strike - Toplam Prim.
- Long Straddle max kayıp: ödenen toplam prim (yatay piyasada).
- Short Straddle: ATM call + ATM put aynı anda yaz; yatay seyir bahsi; SINIRSIZ RİSK — bireysel yatırımcılar için tehlikeli.
- Iron Butterfly / Iron Condor: short straddle'a OTM call ve put alımı eklenmiş güvenli versiyon.
- Bull Call Spread: düşük strike call al + yüksek strike call yaz; net debit (maliyet); orta yükseliş bahsi.
- Bull Call Spread max kazanç: (Yüksek Strike - Düşük Strike) - Net Prim.
- Bull Call Spread max kayıp: Net Prim (debit).
- Bull Call Spread başabaş: Düşük Strike + Net Prim.
- Bear Put Spread: yüksek strike put al + düşük strike put yaz; orta düşüş bahsi (Bull Call Spread'ın aynası).
- Bear Put Spread max kazanç: (Yüksek Strike - Düşük Strike) - Net Prim.
- Long Butterfly: 3 farklı strike (eşit aralıklarla); 1 alt + 2 orta yaz + 1 üst; çadır şekli kar/zarar; dar bant tahmini.
- Long Butterfly max kazanç: orta strike'da; (Aralık) - Net Prim.
- Strateji-Görüş eşleşmesi: Güçlü yükseliş → Long Call; Orta yükseliş → Bull Call Spread; Yatay + gelir → Covered Call; Yatay (dar bant) → Butterfly/Iron Condor; Düşüş riski + uzun vadeli yükseliş → Protective Put; Orta düşüş → Bear Put Spread; Yön belirsiz + büyük hareket → Long Straddle.
- VİOP'ta uygulama: pay opsiyonu (Amerikan tipi, 100 adet pay/sözleşme) + endeks opsiyonu (Avrupa tipi, 10 TL × Endeks/sözleşme) + döviz opsiyonu.
- Vergi avantajı: pay/endeks bazlı opsiyonlarda %0 stopaj — strateji maliyetlerini düşürür.
- Marjin sistemi: long pozisyon (alım) sadece prim; short pozisyon (yazma) Takasbank risk bazlı teminat.
- Klasik tuzaklar: "Covered Call ve Protective Put aynı amaca hizmet eder" yanlış (sigorta vs gelir); "Long Straddle her zaman karlı" yanlış (yatayda max kayıp); "Bull Call Spread her zaman Long Call'dan iyi" yanlış (üst potansiyel trade-off); "Short Straddle güvenli gelir" yanlış (sınırsız risk).
- Beklenen Değer (EV) hesabı: olasılık × kar/zarar toplamı; rasyonel strateji seçiminde kullanılır.
Dayanak ve kaynaklar
- Açık Kaynak Mevzuat ve Referanslar
- Borsa İstanbul Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası (VİOP) İşleyiş Esasları — opsiyon spesifikasyonları, çoklu pozisyon işlemleri, marjin sistemi. borsaistanbul.com/tr/sayfa/48.
- Borsa İstanbul Pay Opsiyon Sözleşmeleri — Amerikan tipi; 100 adet pay büyüklüğü; covered call, protective put için temel ürün. borsaistanbul.com/tr/markets/viop/options.
- Borsa İstanbul Endeks Opsiyon Sözleşmeleri — Avrupa tipi; 10 TL × Endeks; portföy hedge stratejileri için ana araç. borsaistanbul.com.
- Borsa İstanbul Mini Endeks Opsiyon Sözleşmeleri — küçük yatırımcılar için strateji uygulama. borsaistanbul.com.
- Borsa İstanbul Dolar/TL Opsiyon Sözleşmeleri — döviz hedge stratejilerinde kullanılan; collar, protective put. borsaistanbul.com.
- Takasbank Opsiyon Risk Bazlı Teminat Sistemi — short pozisyonlar (covered call, short straddle) için teminat hesabı; SPAN benzeri sistem. takasbank.com.tr.
- Takasbank Çoklu Pozisyon Marjin Sistemi — straddle, spread gibi kombinasyonlar için netleme avantajı. takasbank.com.tr/tr/Documents.
- SPK Yatırım Hizmetleri ve Faaliyetleri ile Yan Hizmetlere İlişkin Esaslar Hakkında Tebliğ III-37.1 — m.4/1/(g) türev araçlarına ilişkin yatırım hizmetleri. mevzuat.spk.gov.tr.
- SPK i-SPK.37.7 İlke Kararı (18.12.2025) — yatırım hizmetleri ve faaliyetleri rehberi. spk.gov.tr.
- SPK Aracı Kurumların Türev Araçların Alım Satımına Aracılık Faaliyetlerinde Düzenleyecekleri Belgeler ve Kayıt Düzeni Tebliği Seri V/51. spk.gov.tr.
- SPK Türev Araçlar Lisansı Müfredatı — opsiyon stratejileri detaylı kapsam; spread, straddle, butterfly stratejileri. spl.com.tr/sinav-konulari-ve-alt-konu-basliklari.
- SPL Türev Araçlar Lisansı Çalışma Notları — strateji formülleri, kar/zarar profilleri. spl.com.tr/wp-content/uploads.
- SPL Düzey 3 Müfredatı — opsiyon stratejileri ileri kapsam (Greekler ile birlikte). spl.com.tr.
- Borsa İstanbul Eğitim Materyalleri — Opsiyon Stratejileri. borsaistanbul.com/egitim.
- Hull, J. "Options, Futures and Other Derivatives" Bölüm 11-12 — opsiyon stratejileri uluslararası akademik referans (telifsiz değil; bilgi için).
- CBOE (Chicago Board Options Exchange) Strategy Guides — opsiyon stratejileri eğitimi (telifsiz; uluslararası standart). cboe.com/strategies.
- Türkiye Sermaye Piyasaları Birliği (TSPB) Türev Eğitimleri — kurumsal yatırımcılar için strateji rehberleri. tspb.org.tr.
- CC0 / Kamu Malı / Resmî
- Tüm referanslar kamu erişimine açık, telifsiz ve resmî kaynaklardır. Ders içeriği bu kaynaklardan paraphrase edilerek hazırlanmış olup hiçbir telifli eğitim materyali kullanılmamıştır.