Vadeli işlem sözleşmesi (futures) nedir?

Vadeli işlem sözleşmesi (futures), taraflara bir dayanak varlığı ileri bir tarihte, bugünden belirlenen fiyattan alma ya da satma yükümlülüğü getiren, organize bir borsada işlem gören standart türev sözleşmedir. Sözleşmenin büyüklüğü, vadesi, fiyat adımı ve uzlaşma şekli borsa tarafından belirlenir. Uzlaşma, dayanak varlığın fiziki teslimatıyla ya da yalnız fiyat farkının nakit olarak ödenmesiyle yapılabilir; finansal vadeli işlemlerin çoğu nakdi uzlaşmalıdır.

Vadeli işlemlerin forward sözleşmelerden temel farkları şunlardır: borsada işlem görmesi, standart olması, merkezi karşı tarafın varlığı nedeniyle karşı taraf riskinin büyük ölçüde ortadan kalkması ve pozisyonların her gün piyasa fiyatına göre değerlenmesi (marking to market). Yatırımcı pozisyon açarken başlangıç teminatı yatırır; günlük zararlar teminattan düşülür, teminat belirli seviyenin altına inerse tamamlanması istenir. Vadeli fiyat, teorik olarak spot fiyat ile taşıma maliyetinin (faiz farkı, depolama, getiri) toplamına eşittir. Vadeli işlemler korunma (hedging), arbitraj ve spekülasyon amaçlarıyla kullanılır. Türkiye'de Borsa İstanbul VİOP'ta işlem görür.