Opsiyon nedir?

Opsiyon, alıcısına bir dayanak varlığı önceden belirlenmiş bir fiyattan (kullanım fiyatı) belirli bir tarihte ya da o tarihe kadar alma (alım opsiyonu, call) veya satma (satım opsiyonu, put) hakkı veren türev sözleşmedir. Opsiyonu alan taraf bu hak için satıcıya bir bedel (opsiyon primi) öder. Hakkın kullanılması alıcının iradesine bağlıdır: piyasa koşulları uygunsa hakkını kullanır, değilse kullanmaz ve kaybı ödediği primle sınırlı kalır. Opsiyonu satan taraf ise primi alır ve alıcı hakkını kullanırsa yükümlülüğü yerine getirmek zorundadır.

Yalnız vade sonunda kullanılabilen opsiyonlara Avrupa tipi, vadeye kadar herhangi bir anda kullanılabilenlere Amerikan tipi denir. Opsiyon primi; dayanak varlığın fiyatı, kullanım fiyatı, vadeye kalan süre, faiz oranı ve en önemlisi dayanak varlığın oynaklığı (volatilite) ile belirlenir; Black-Scholes modeli bu ilişkiyi formüle eden klasik yöntemdir. Opsiyonun bu değişkenlere duyarlılığı delta, gama, vega gibi 'Yunan harfleri' ile ölçülür. Opsiyonlar korunma, gelir artırma ve kaldıraçlı pozisyon alma amaçlarıyla kullanılır. Türkiye'de pay ve endeks opsiyonları Borsa İstanbul VİOP'ta işlem görür; bankalar müşterilerine tezgâh üstü döviz opsiyonları da sunar.